Antonio Nicaso dhe Nicola Gratteri
Historiani dhe studiuesi i mafies Antonio Nicaso ka folur për librin e shkruar së bashku me prokurorin Nicola Gratteri, “50 vjet Ndrangheta. Brenda organizatës kriminale më të fuqishme të Italisë”. Në një intervistë për “Quotidiano del Sud“, ai shpjegon se si mafia kalabreze u shndërrua nga një strukturë rurale në një organizatë kriminale globale, me lidhje në ekonominë e ligjshme, financat ndërkombëtare dhe teknologjitë e reja. Nicaso ndalet te bashkëpunimi me rrjetet kriminale shqiptare, roli i profesionistëve dhe politikanëve, përdorimi i kriptomonedhave dhe inteligjencës artificiale, si dhe vështirësitë e institucioneve për të ndjekur këtë transformim.
– Nga viti 1975 deri më sot, pesëdhjetë vjet evolucion mafioz. Libri nis nga lufta e parë e madhe e Ndranghetës për të përshkruar kalimin nga një strukturë rurale në një organizatë kriminale globale. Cila ishte kthesa historike vendimtare që i mundësoi kësaj organizate të kapërcente ekuilibrat e vjetër patriarkalë dhe të hynte në tregjet ndërkombëtare?
Viti 1975 duhet parë si një pikë kthese në një histori shumë më të vjetër. Vrasja e Antonio Macrì-t ndodhi gjatë luftës së parë të Ndranghetës, në vitet 1974–1977, dhe është e rëndësishme të shpjegojmë se cilët ekuilibra u vunë në diskutim, pa e reduktuar konfliktin në një përplasje të thjeshtë brezash.
Ekzistonin mënyra të ndryshme të të menduarit dhe marrëdhënie të ndryshme. Ngritja e klanit De Stefano dhe e aleatëve të tij solli në skenë lidhje me mjedise që më parë nuk përputheshin me botën e patriarkëve të brezit të vjetër.
E kam fjalën për lidhjet me qarqet ekstremiste dhe me mjedise që afruan një pjesë të Ndranghetës me lëvizjet neofashiste.
Ishte një botë që i hapi Ndranghetës dyert drejt veprimtarive gjithnjë e më fitimprurëse dhe marrëdhënieve që e orientuan organizatën drejt Romës dhe qendrave të pushtetit të asaj kohe.
– Hetimet në Italinë e Veriut dhe procese si ai i njohur me emrin “Aemilia” rrëzuan idenë se mafia ishte thjesht një trup i huaj ose një prani e përkohshme. Si ndikuan kapitalet kriminale dhe bashkëpunimi i profesionistëve e sipërmarrësve në rrënjosjen e qëndrueshme të metodave mafioze jashtë Kalabrisë?
Prania e Ndranghetës jashtë Kalabrisë daton përpara viteve ’70. Duhet të shpjegojmë se si është zgjeruar ajo, duke marrë parasysh mundësitë dhe interesat që e kanë favorizuar.
Dërgimi i detyrueshëm i mafiozëve në vendbanime të tjera nuk e shpjegon plotësisht këtë histori. Do të ishte ngushëlluese të mendonim për mafiet si agjentë patogjenë që infektojnë territore të shëndetshme.
Në një libër tjetër, Complici e colpevoli (Bashkëpunëtorë dhe fajtorë), kemi shpjeguar se sa vendimtarë kanë qenë sipërmarrësit dhe politikanët që kanë vepruar të udhëhequr nga interesat e tyre.
Duhet të dallojmë një marrëdhënie tregtare kriminale nga rrënjosja e një organizate mafioze që është në gjendje të ushtrojë pushtet mbi një territor.
Masakra e Duisburgut tregoi se Ndrangheta kishte tashmë një prani të konsoliduar në Gjermani dhe se lidhjet me qendrën e saj në Kalabri vazhdonin të ishin të forta. Por duhet të kemi parasysh se zgjerimi i organizatës ka ndodhur në periudha dhe rrethana të ndryshme.
Ekziston një zgjerim që lidhet me rrugët tradicionale të emigracionit kalabrez. Kjo e çoi Ndranghetën në Shtetet e Bashkuara që në fund të shekullit XIX, në Kanada në fillim të shekullit XX dhe në Australi në fillim të viteve ’20.
Kjo prirje vazhdoi edhe pas Luftës së Dytë Botërore, kur shumë kalabrezë u zhvendosën drejt vendeve të Europës Qendrore.
Gjithçka ndryshoi rrënjësisht pas rënies së Murit të Berlinit. Që nga ajo kohë, zgjerimi u orientua drejt vendeve ku takohen oferta dhe kërkesa. Falë globalizimit të tregjeve, sot ndërmjetësit e Ndranghetës i gjejmë kudo.
– Porti i Gioia Tauros është kthyer në një qendër të rëndësishme të trafikut të drogës, ndërsa logjistika kriminale e Ndranghetës ka kërkuar përgjigje të shpejta hetimore, siç tregoi operacioni “Decollo” i Drejtorisë Antimafia të Catanzaros dhe shumë hetime të tjera. Sa peshë ka sot aftësia logjistike dhe ndërkombëtare në fuqinë ekonomike të klaneve?
Në fillim ishte hashashi, më pas kalimi te heroina dhe, në një fazë të parë, blerja e sasive të kokainës nga Camorra.
Më vonë, Ndrangheta u shkëput nga këto lidhje dhe filloi të luante një rol të pavarur.
Paratë e siguruara nga shpërblimet për rrëmbimet e personave mundësuan grumbullimin e kapitaleve dhe zhvillimin e veprimtarisë së trafikut të drogës. Kjo kërkonte marrëdhënie të drejtpërdrejta me furnizuesit dhe rrjete të gjera shpërndarjeje.
Në këtë kuadër duhet parë edhe porti i Gioia Tauros, i cili u shndërrua në një pikë strategjike për mbërritjen e kontejnerëve.
Por zgjuarsia e familjeve të Ndranghetës nuk u kufizua te përdorimi i një porti të vetëm. Ato kërkuan të diversifikonin rrugët e trafikut.
Fuqia e Ndranghetës qëndron edhe te aftësia për të krijuar marrëdhënie me prodhuesit dhe, kohët e fundit, me rrjete të tjera kriminale, si ato shqiptare, duke arritur të kontrollojë segmente të tëra të zinxhirit të trafikut.
Sot, ndër portet që përdoren përfshihen edhe ato të Europës Veriore. Ndrangheta shfrytëzon porte në Spanjë, Gjermani dhe Holandë.
Antverpeni është shndërruar në kryeqytetin e trafikut europian të drogës, edhe për shkak të rëndësisë së tregut të diamanteve, të cilët ndër vite janë përdorur shpesh si mall shkëmbimi.
Megjithatë, vëmendja e hetuesve ndonjëherë i shtyn klanet të zhvendosen drejt vendeve ku hasin më pak pengesa.
– Libri përshkruan bashkëjetesën mes kodeve tradicionale, ritualeve simbolike dhe përdorimit të specialistëve shumë të kualifikuar, si ekspertët e informatikës dhe teknikët që punojnë për bosët. Si bashkëjetojnë këto dy realitete brenda organizatës?
Ritualet mbështesin ndjenjën e përkatësisë dhe njohjen e ndërsjellë. Ato shërbejnë për të krijuar identitet.
Është e vështirë të përfytyrosh një fenomen shoqëror pa mite themeluese, rituale dhe simbole. Mafiet nuk bëjnë përjashtim.
Krahas këtij dimensioni themelor, një nga karakteristikat e tyre kryesore është aftësia për të krijuar marrëdhënie dhe për t’u përshtatur.
Është e vështirë të kuptosh mafiet pa marrë parasysh aftësinë e tyre për të ndërtuar lidhje në botën e biznesit. Trafiku i drogës prodhon burime të mëdha financiare, investime dhe mbrojtje.
Nga pikëpamja teknologjike, dikur përdorej pajisja e thirrjeve, më pas faksi.
Sot nuk mund të përfytyrohet një organizatë kriminale pa komunikime të koduara dhe pajisje që mundësojnë komunikimin pa frikën e përgjimeve, siç kemi parë me EncroChat dhe Sky ECC.
Edhe kur këto sisteme u zbërthyen, mafiet nxorën mësime dhe filluan të përdorin sisteme të tjera. Hetuesit e kanë gjithnjë e më të vështirë t’i ndjekin.
Vetë natyra e Ndranghetës bashkon vazhdimisht traditën me inovacionin.
Sot, për të kuptuar evolucionin e saj teknologjik, duhet të mendojmë në terma shtimi, jo zëvendësimi.
Klanet nuk heqin dorë nga territori apo nga zhvatjet tradicionale, por u shtojnë atyre gjithçka që mund të realizojnë në botën digjitale.
Nëse do të mendonim se ato mund të shndërrohen në struktura krejtësisht të shkëputura nga territori, do të gabonim.
Ato vazhdojnë të kenë nevojë për territorin, edhe pse eksplorojnë çdo mundësi që ofron tregu global.
– Një kapitull i rëndësishëm i transformimit të përshkruar në libër lidhet me kundërshtimin e brendshëm dhe ndryshimin kulturor, të nxitur edhe nga gratë. Sa të brishta janë sot lidhjet tradicionale të gjakut, sidomos përballë çarjeve që kanë krijuar bashkëpunëtorët e drejtësisë?
Do të doja të isha më optimist.
U jap shumë rëndësi atyre pak grave që kanë pasur guximin të rebelohen dhe do të më pëlqente të mendoja se ka edhe të tjera që kanë bërë të njëjtën gjë.
Fatkeqësisht, vërej se gratë po marrin një rol gjithnjë e më të rëndësishëm brenda organizatave kriminale, sidomos në një kontekst ku dhuna fizike nuk përdoret gjithmonë, sepse korrupsioni dhe frikësimi perceptohen si mjete më të efektshme.
Kërcënimi i dhunës shpesh mbështetet te reputacioni i organizatës. Ky reputacion përdoret për t’i bërë të tjerët të kuptojnë se dhuna mund të rikthehet në çdo moment.
Në një botë ku nevoja për të përdorur armët është më e vogël, gratë mund të marrin një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në administrimin e bizneseve dhe në pastrimin e parave.
Pjesëmarrja e tyre në veprimtaritë mafioze nuk përbën emancipim.
Roli i grave në bizneset kriminale dhe në transmetimin e përkatësisë mafioze mbetet shumë i fortë.
Duhet të arrijmë t’i çmontojmë rrjetet kriminale pa u mbështetur vetëm te vendimi individual i një personi për t’u shkëputur prej tyre.
Shteti duhet të nxisë largimin nga organizatat kriminale përmes veprimeve konkrete.
Shpesh, përkundrazi, krijohet përshtypja e gabuar se bashkëpunëtori i drejtësisë trajtohet si një ‘limon që shtrydhet dhe më pas hidhet’.
Nëse shteti do ta kuptonte rëndësinë e shkëputjes nga mafia, duhet t’i udhëhiqte dhe t’i mbështeste me shumë më tepër vëmendje ata që largohen nga familjet mafioze.
– Shkishërimi i mafiozëve, i shpallur nga Papa Françesku në Kalabri, theu dekada paqartësie dhe heshtjeje. Pas kaq vitesh, sa ka ndikuar realisht ky qëndrim në ndërgjegjen kolektive të territoreve të kontrolluara nga Ndrangheta? Sa vazhdon të mbijetojë një besim fetar sipërfaqësor, i lidhur me procesione, përkulje ceremoniale dhe rite të shtirura përkushtimi, përmes të cilave klanet kërkojnë legjitimitet shoqëror?
Nuk ka dyshim se diçka ka ndryshuar, por më shumë falë nismave të peshkopëve të veçantë sesa përmes strategjive të përbashkëta të drejtuara nga Vatikani.
Është e qartë se nuk jemi më në kohën e heshtjes dhe mohimit.
Fjalët e Françeskut ishin të ashpra. Ai përdori shprehimisht termin ‘shkishërim’, por pas asaj deklarate nuk u bë shumë më tepër dhe gjithçka mbeti e lidhur me ndjeshmërinë personale të përfaqësuesve të Kishës.
Në Kalabri ka peshkopë, si monsinjor Savino, që tregojnë ndjeshmëri të madhe dhe përfaqësojnë pika të domosdoshme referimi.
Fjalët e Françeskut shprehin papajtueshmërinë absolute mes jetës mafioze dhe asaj të krishterë, por pas atij qëndrimi të guximshëm nuk ndodhi mjaftueshëm.
Komisioni i Vatikanit u bllokua te një problem i vjetër: ‘Nëse misioni ynë është universal, përse duhet të merremi me diçka që ka të bëjë vetëm me Italinë?’
Por shkishërimi prek mafiozët e shpërndarë në mbarë botën dhe Kisha duhet ta marrë përsipër këtë përgjegjësi.
Shpresoj që puna të vazhdojë.
Nga pikëpamja simbolike, shkishërimi do të ishte një vendim jashtëzakonisht i rëndësishëm për t’i dhënë fund hipokrizisë së përkuljeve ceremoniale, procesioneve dhe fishekzjarrëve.
Këto janë shfaqje të madhështisë së mafiozit, i cili krijon për veten një Zot që ia lejon gjithçka dhe i drejton lutje përpara se të shkojë të vrasë.
Kjo nuk është fe. Është një përkushtim fetar i përdorur si mjet, që shërben më shumë për të siguruar prestigj në territor sesa për të krijuar një marrëdhënie të vërtetë shpirtërore me Zotin.
– Të flasim për sfidat e ardhshme të hetimeve. Pesëdhjetë vjet histori kriminale tregojnë aftësinë e jashtëzakonshme të Ndranghetës për t’u fshehur brenda sistemeve financiare dhe digjitale, nga kriptomonedhat te tregjet globale. Cilat mjete ligjore dhe hetimore janë sot të domosdoshme për të luftuar një organizatë që e ka kthyer modernizimin dhe padukshmërinë në burime të fuqisë së saj?
Historia e Ndranghetës tregon se ajo di të gjejë gjithmonë bashkëbisedues dhe partnerë që krijojnë kushte të favorshme për forcimin e pushtetit të saj.
Transformimet varen nga zgjedhje dhe marrëdhënie që mund të ndryshohen, por nuk shoh te ligjvënësit ndjeshmërinë e nevojshme për të kuptuar rëndësinë e goditjes së këtyre rrjeteve.
Sa herë që preken profesionistët, politikanët dhe njerëzit me pozita të rëndësishme në institucione apo ekonomi, është sikur të prekësh një nerv të zbuluar.
Duket pothuajse më e natyrshme të godasësh mafiozin e rrugës sesa marrëdhëniet e tij me botën e jashtme.
Sot gjërat ndërlikohen edhe më shumë, sepse ndër bashkëpunëtorët e rinj të këtyre organizatave hyn edhe inteligjenca artificiale agjentike, e cila mundëson krijimin e mjeteve të automatizuara me aftësi të avancuara ligjore dhe tregtare.
Sfidat e sotme përfshijnë rrjetin e fshehtë të internetit, dark web, komunikimet e koduara dhe pastrimin e sofistikuar të parave përmes kriptomonedhave.
Është një botë që duhet kuptuar, duke nisur nga një parim themelor: mafiozët mund të mos kenë vetë njohuri të mëdha teknike, por janë mjaftueshëm të zgjuar për të kuptuar se, kur u mungon një aftësi, mund ta blejnë atë në treg.
Nga njëra anë kemi paaftësinë e institucioneve për të kuptuar shpejtësinë me të cilën evoluojnë dhe përshtaten mafiet. Institucionet mbërrijnë gjithmonë me vonesë përballë hapave që hedhin organizatat kriminale.
Nga ana tjetër kemi aftësinë e jashtëzakonshme të botës kriminale për të siguruar kompetencat teknologjike që i nevojiten.
Ky është realiteti i dyfishtë me të cilin duhet të përballemi. /Pamfleti