Një artikull i gazetarit Hannes Nuesseler në gazetën zvicerane BZ Basel ndalet te prania e Edi Ramës në panairin prestigjioz të artit Art Basel, ku kryeministri shqiptar ekspozon veprën e tij “Société” dhe disa vizatime personale.

Shkrimi thekson kontrastin mes profilit të Ramës si artist dhe rolit të tij si kryeministër, duke e përshkruar si një figurë që po polarizon gjithnjë e më shumë opinionin publik në Shqipëri.

Autori përmend gjithashtu protestat kundër projektit turistik të lidhur me Jared Kushner dhe Ivanka Trump në një zonë të mbrojtur natyrore në Shqipëri, si dhe akuzat e opozitarëve ndaj qeverisë për korrupsion.

Artikulli nënvizon se Rama i ka cilësuar protestuesit si “agjentë të huaj”, ndërsa kujton se rreth një milion shqiptarë kanë emigruar gjatë dy dekadave të fundit, shkruan Politiko.

Sipas organizatorëve të Art Basel, vepra e Ramës është përzgjedhur ekskluzivisht për vlerat e saj artistike dhe jo për qëndrime politike.

Megjithatë, media zvicerane veçon faktin se skulptura “Société” ruhet gjatë natës nga shërbime sigurie, duke ngritur pikëpyetje dhe debate rreth pranisë së kryeministrit shqiptar në një nga ngjarjet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në botë percjell Politiko.

Nga Hannes Nuesseler, BZ BASEL

Një kërpudhë e gjelbër rritet në anën e Kleinbasel-it, pranë veprës ‘Helvetia auf Reisen’ të Bettina Eichin. Nga ana e ngjyrave, skulpturat janë të harmonizuara mirë, por mes tyre ka botë të tëra. Autori i veprës, që aktualisht shfaqet në kuadër të Art-Parcours, quhet Edi Rama: dikur artist me profesion kryesor, sot në mandatin e katërt si kryeministër i Shqipërisë. Në restorantin ‘Du Pont’ në Bazel ekspozohen gjithashtu vizatime të politikanit, të cilat ai i bën gjatë takimeve dhe shpesh ua dhuron mysafirëve shtetërorë.

Rama njihet si një “paradë paradoksi”, mbështetës i BE-së dhe admirues i Trump. Për këtë të fundit ai po kritikohet aktualisht: një projekt luksoz turistik në një zonë natyrore të mbrojtur, që Jared Kushner dhe Ivanka Trump duan ta realizojnë me investitorë arabë dhe oligarkë shqiptarë, po shkakton protesta masive.

Skulptura ‘Société’ ruhet nga sigurimi.

Sipas raportimit të SRF, Rama akuzohet se po ia kalon mirë në Bazel me shpenzimet e taksapaguesve. Ai e mohon këtë dhe i diskrediton protestuesit si “agjentë të huaj”. Gjuha e tij i ngjan asaj të Luftës së Ftohtë, kur në shtetin njëpartiak komunist të Shqipërisë ngriheshin bunkerë nga toka – si kërpudha.

Qeveria e Edi Ramës është nën dyshime për korrupsion; rreth një milion njerëz kanë lënë Shqipërinë në 20 vitet e fundit. Fakti që disa prej tyre tani në Bazel përballen me skulpturën e kryeministrit të tyre, pranë ‘Helvetia’-s që shikon me mall drejt BE-së, krijon një ironi të hidhur.

Sipas një zëdhënëseje të ‘Art Basel’, vepra është përzgjedhur vetëm për “cilësinë artistike”, jo për të mbështetur qëndrimet politike të Ramës.

Megjithatë, organizatorët duket se nuk i besojnë shumë gjykimit të publikut: gjatë natës, ‘Société’ ruhet nga një shërbim sigurie.

Këshilltari Federal i Zvicrës Guy Parmelin e priti atë, ashtu si edhe burrështetasit e tjerë që marrin pjesë në samitin e Évian

VOAL- Donald Trumpi mbërriti në Gjenevë këtë pasdite, të hënën, përpara pjesëmarrjes së tij në samitin e G7 të planifikuar për Évian, Francë. Pasi Air Force One u ul në aeroportin e Cointrin, shefi i Shtëpisë së Bardhë u prit zyrtarisht nga Guy Parmelin. Presidenti amerikan më pas hipi në Marine One, një helikopter që shkonte për në qytetin francez. Delegacioni i tij përfshin gjithashtu Sekretarin e Shtetit Marco Rubio, Ministrin e Tregtisë Howard Lutnick dhe Ministrin e Thesarit Scott Bessent. Para Trumpit, presidenti zviceran priti kryeministrin britanik Keir Starmer dhe homologun e tij kanadez Mark Carney. Në Gjenevë mbërritën gjithashtu kryeministrja japoneze Sanae Takaishi, kancelari gjerman Friedrich Merz dhe kryeministrja italiane Giorgia Meloni. Mikpritësi i samitit, presidenti francez Emmanuel Macron, mbërriti dje në Évian pa kaluar tranzit nëpër Gjenevë. Më parë, Parmelin priti udhëheqës të tjerë që nuk janë anëtarë të klubit të fuqive të mëdha, por që po marrin pjesë gjithashtu në samit: presidentin brazilian Luiz Inácio Lula da Silva dhe presidenten e Komisionit të BE-së Ursula von der Leyen, të cilët kanë mbërritur tashmë në Évian. ATS

VOAL- Nënshkrimi i marrëveshjes midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara për t’i dhënë fund menjëherë luftës në Lindjen e Mesme në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, do të zhvillohet në Gjenevë të premten, më 19. Ndërmjetësit pakistanezë, të cilët kanë qenë shumë aktivë në finalizimin e marrëveshjes, e konfirmuan këtë të hënën. “Marrëveshja me Republikën Islamike të Iranit tani është përfunduar,” konfirmoi Presidenti i SHBA-së Donald Trump disa minuta më vonë në rrjetin e tij social Truth Social. “Unë autorizoj plotësisht rihapjen e Ngushticës së Hormuzit pa të drejta kalimi dhe, në të njëjtën kohë, heqjen e menjëhershme të bllokadës detare amerikane. Anije të botës, ndizni motorët tuaj. Lëreni naftën të rrjedhë!” u gëzua ai, duke shtuar se kjo hapje do të ndodhë “sapo të nënshkruhet marrëveshja të premten, për të lejuar pastrimin e minave”. Njoftimi shkaktoi një rënie të menjëhershme të çmimeve të naftës, të cilat ishin rritur ndjeshëm që nga shpërthimi i luftës më 28 shkurt dhe bllokada e Ngushticës strategjike të Hormuzit, përmes së cilës normalisht kalon një e pesta e tregtisë globale të hidrokarbureve.

Negociata të hollësishme brenda gjashtëdhjetë ditësh

Dokumenti i rënë dakord midis Uashingtonit dhe Teheranit nuk u bë menjëherë publik. Memorandumi i mirëkuptimit me Shtetet e Bashkuara parashikon “përfundimin e menjëhershëm dhe përfundimtar të luftës dhe operacioneve ushtarake në fronte të ndryshme, përfshirë Libanin”, deklaroi zëvendësministri i Jashtëm iranian Kazem Gharibabadi në televizionin shtetëror. “Negociatat do të fillojnë brenda gjashtëdhjetë ditësh me qëllim arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare”, specifikoi ai, duke renditur katër tema për negociatat e ardhshme: heqjen e sanksioneve kundër Iranit, çështjen bërthamore, rindërtimin dhe “zhvillimin ekonomik” të vendit, si dhe “krijimin e një mekanizmi monitorimi” për angazhimet e ndërmarra. Agjencia e lajmeve Mehr e Iranit raportoi gjithashtu një tekst të pakonfirmuar që deklaronte se marrëveshja parashikon “lirimin e 24 miliardë dollarëve në asete të ngrira iraniane gjatë periudhës gjashtëdhjetë ditore të negociatave”, gjysma e të cilave do të lirohen para fillimit të bisedimeve. Siç u përmend, ceremonia e nënshkrimit do të mbahet më 19 qershor në Gjenevë. Vendndodhja u njoftua nga kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif, një ndërmjetës kyç në luftën e Lindjes së Mesme. Zëvendëspresidenti i SHBA-së J.D. Vance njoftoi qëllimin e tij për të marrë pjesë dhe se prania e Donald Trump ishte “e mundur”. “Një moment historik vendimtar” sipas OKB-së, një triumf sipas Teheranit Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres e përshëndeti marrëveshjen, duke e quajtur atë një “hap vendimtar drejt një zgjidhjeje paqësore të konfliktit”. Nga ana e tij, Irani deklaroi se kishte “imponuar vullnetin e tij hyjnor dhe të hekurt mbi armiqtë e tij të poshtëruar amerikanë dhe sionistë. Armiku nuk ka zgjidhje tjetër veçse të pranojë humbjen dhe të dorëzohet”.

Shtabi i Përgjithshëm iranian bëri këtë deklaratë të kënaqshme në një deklaratë të transmetuar në televizionin shtetëror. Pak para se të njoftohej marrëveshja, autoriteti më i lartë i sigurisë i Iranit, Këshilli i Lartë i Sigurisë Kombëtare, kishte paralajmëruar në mediat sociale për një përgjigje “të afërt” ndaj një bastisjeje izraelite që la tre të vdekur të dielën në periferitë jugore të Bejrutit, një fortesë e Hezbollahut pro-iranian. Donald Trump kishte deklaruar më parë në Truth Social se sulmi izraelit “nuk duhej të kishte ndodhur, veçanërisht në këtë ditë të veçantë”, të dielën, në ditëlindjen e tij të 80-të. “Isha i tërbuar”, i tha ai më vonë medias Axios, duke pretenduar se e kishte qortuar kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu: “Ai nuk ka asnjë fije logjike. Unë ia bëra të ditur”. Izraeli, duke pasur frikë nga një kompromis që nuk arrin të përmbushë kërkesat e tij në lidhje me armikun e tij të betuar, Iranin, tha se iu përgjigj sulmeve me dronë të Hezbollahut në territorin e tij.

Samiti i G7 në Evian: Duke parë përpara

Nën presion në vendin e tij për të dalë nga një konflikt jopopullor që ka tronditur rëndë edhe ekonominë globale, Donald Trump do të takohet me udhëheqësit e fuqive të tjera të mëdha këtë javë në samitin e G7 në Evian të Francës. “Objektivi do të jetë vlerësimi i pasojave të kësaj marrëveshjeje, mbështetja për Libanin, rihapja afatgjatë e Ngushticës së Hormuzit dhe, sigurisht, përfundimi i një marrëveshjeje për raketat bërthamore dhe balistike në Iran”, tha Presidenti francez Emmanuel Macron pasi u njoftua marrëveshja. Në një deklaratë të përbashkët, Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe Italia thanë se ishin “të gatshme të hiqnin sanksionet përkatëse në përgjigje të masave të qarta dhe të verifikueshme nga Irani në lidhje me programin e tij bërthamor”.

Ueli Leuenberger është një politikan zviceran me ndikim nga Partia e Gjelbër (GPS), i cili ka shërbyer si anëtar i Këshillit Kombëtar të Zvicrës nga viti 2003 deri në vitin 2015. Ai gjithashtu ka mbajtur postin e presidentit të Partisë së Gjelbër të Zvicrës nga viti 2008 deri në 2012. Njihet si mbështetës i Ballkanit dhe veçanërisht mbështetës i zjarrtë i shqiptarëve në Zvicër. Ai themeloi Universitetin Popullor Shqiptar të Gjenevës më 1996, një projekt i rëndësishëm që ndihmoi në integrimin e refugjatëve kosovarë në shoqërinë zvicerane. I angazhuar gjithmonë për të drejtat sociale dhe çështjet e migracionit, i njohur për oratorinë, ai mori pjesë në protestën e organizuar dje në Gjenevë në vijim të protestave në Tiranë dhe diasporë që tashmi njihen me emrin Revolucioni Flamingo, me një pjesmarrje të madhe të GjeneratësZ. Më poshtë po sjellim fjalën e tij mbajtur dje që ai e ka publikuar në faqen e tij rrjetin social:

Mbështetje për Shqiptarët Kundër Shkatërrimit të Trashëgimisë Kombëtare

Fjalim në Place des Nations përpara OKB-së në Gjenevë më 11 qershor 2026

Të dashur miq,

Pas nesh qëndrojnë ndërtesat ku debatohen çështjet kryesore të kohës sonë.

Përpara nesh janë qytetarë me prejardhje të ndryshme, të bashkuar nga një bindje e përbashkët: disa thesare nuk mund të reduktohen në vlerën e tyre të tregut.

Nëse flas sot, e flas si ambientalist, si i Gjelbër, por edhe si një mik i hershëm i popujve të Ballkanit dhe të Shqipërisë.

Një rajon që e kam njohur, vlerësuar dhe respektuar për bukurinë e peizazheve të tij, pasurinë e kulturave të tij dhe forcën e popullit të tij.

Ajo që po ndodh në Shqipëri sot shtrihet shumë përtej kufijve të atij vendi.

Mobilizimi kundër projekteve masive të pasurive të patundshme të planifikuara për Ishullin e Sazanit dhe pjesë të vijës bregdetare shqiptare ngre një pyetje themelore:

kush zotëron trashëgiminë natyrore të një vendi?

A i përket ajo disa investitorëve të fuqishëm të aftë për të transformuar hapësira unike në mallra luksoze për një pakicë të privilegjuar?

Apo i përket popullit, atyre që jetojnë atje sot dhe brezave të ardhshëm?

Për mua, përgjigjja është e qartë. Bregdetet, pyjet, lagunat, malet dhe peizazhet që e bëjnë Shqipërinë kaq të bukur nuk janë thjesht asete ekonomike.

Ato janë një kujtesë kolektive, një trashëgimi e përbashkët dhe një përgjegjësi e përbashkët.

Sigurisht, Shqipëria ka nevojë për investime.

Sigurisht, ajo ka nevojë për zhvillim ekonomik, vende pune dhe mundësi për të rinjtë e saj.

Por zhvillimi nuk mund të nënkuptojë privatizimin e të mirave të përbashkëta ose shkatërrimin gradual të asaj që përbën identitetin dhe pasurinë e thellë të një vendi.

Në të gjithë botën, ne kemi parë tashmë pasojat e kësaj logjike: zhvillimin bregdetar, shkatërrimin e ekosistemit, përjashtimin e popullatave lokale, pasurimin e një pakice dhe varfërimin e trashëgimisë kolektive.

Dhe kur projekte të një madhësie të tillë drejtohen nga aktorë që ushtrojnë pushtet të madh financiar dhe politik, është plotësisht legjitime që qytetarët të bëjnë pyetje.

Pyetje rreth transparencës.

Pyetje rreth procedurave demokratike.

Pyetje rreth vlerësimeve të ndikimit në mjedis.

Pyetje rreth lidhjeve midis interesave private dhe vendimeve publike.

Qeveria shqiptare mban një përgjegjësi të madhe sot.

U takon atyre të demonstrojnë se vendimet e marra janë në interes të përgjithshëm dhe jo nën presionin e fuqive ekonomike apo interesave të veçanta.

Besimi demokratik nuk mund të dekretohet.

Ai ndërtohet nëpërmjet transparencës, dëgjimit dhe respektit për qytetarët.

Pikërisht këtë kërkojnë sot gratë dhe burrat që mobilizohen në Shqipëri.

Ato nuk po mbrojnë vetëm një ishull apo një pjesë të vijës bregdetare.

Ato po mbrojnë një vizion të caktuar për të ardhmen.

Ato po mbrojnë të drejtën e njerëzve për të marrë pjesë në vendime që ndikojnë në territorin e tyre.

Ato po mbrojnë të drejtën e brezave të ardhshëm për të trashëguar një mjedis natyror të ruajtur.

Ato po mbrojnë parimin se jo gjithçka është në shitje.

Dhe cili vend më i mirë se Gjeneva për të përcjellë këtë mesazh?

Këtu, në këmbët e Kombeve të Bashkuara, ne përsërisim se mbrojtja e mjedisit, pjesëmarrja demokratike dhe respekti për komunitetet lokale nuk janë pengesa për zhvillimin.

Ato janë parakushtet e tij.

Shqipëria meriton një të ardhme të begatë.

Por ajo gjithashtu meriton të ruajë peizazhet e saj, vijat e saj bregdetare, biodiversitetin e saj dhe shpirtin e saj.

Kur një ekosistem i jashtëzakonshëm shkatërrohet, ndonjëherë duhen vetëm disa muaj.

Rindërtimi i tij ndonjëherë zgjat shekuj.

Dhe shpesh, është i pamundur.

Kjo është arsyeja pse sot shprehim solidaritetin tonë me qytetarët shqiptarë që thjesht kërkojnë të dëgjohen.

Lufta e tyre është lokale.

Por mesazhi i tyre është universal.

Sepse në fund të fundit, pyetja është e njëjtë kudo: çfarë lloj bote duam t’u lëmë atyre që vijnë pas nesh?

Shpresoj që dialogu, transparenca dhe e mira e përbashkët të mbizotërojnë.

Dhe mbi të gjitha, shpresoj që zëri i shoqërisë civile shqiptare të dëgjohet, të respektohet dhe të merret në konsideratë.

Faleminderit të gjithëve.

Sociologu dhe ish-Këshilltari Kombëtar ndërroi jetë të mërkurën në Gjenevë – Ai ishte 92 vjeç. 

VOAL- Sociologu dhe ish-Këshilltari Kombëtar Jean Ziegler vdiq të mërkurën në Gjenevë në moshën 92 vjeç nga sëmundja e Parkinsonit, siç raportohet nga RTS. Një figurë intelektuale kryesore në të majtën zvicerane dhe një kritik i palodhur i globalizimit liberal, ai formësoi jetën politike dhe akademike për më shumë se gjysmë shekulli. Në moshën 90 vjeç, ai ende nuk kishte botuar asnjë libër. Titulli ngre një pyetje në kohë: “Où est l’espoir?” (Ku është shpresa?). Ishte një thirrje për rezistencë përballë krizave globale dhe fatkeqësive bashkëkohore, të tilla si luftërat, uria dhe pabarazia.  I intervistuar nga Gabriele Fontana, sociologu dhe ish-Këshilltari Kombëtar Jean Ziegler kujtonte lidhjen e tij me Ernesto Che Guevara-n. Në vitin 1964, kur ishte 30 vjeç, jeta e Ziegler ndryshoi në Gjenevë: ai takoi Che Guevara-n. Ai donte ta ndiqte atë në Kubë për t’u bashkuar me luftën kundër hegjemonisë amerikane. Por Che e këshilloi të luftonte “përbindëshin” në Zvicrën e tij të lindjes. Ai arriti famë botërore në vitin 1976 kur denoncoi rolin e shumëkombësheve zvicerane në esenë e tij “Një Zvicër Mbi Dyshimin”. Gjatë gjithë karrierës së tij, ai botoi mbi njëzet traktate. RSI

Ofertë e re dixhitale lajmesh nga grupi mediatik  CH Media me seli në Aargau: kombinon tema kombëtare, ndërkombëtare dhe rajonale

CH Media boton, ndër të tjera, 18 gazeta. Tani, grupi mediatik po intensifikon aktivitetet e tij dixhitale me “Schweiz heute.” 

VOAL-  Grupi CH Media lançoi të enjten “Schweiz heute” (Zvicra sot), një portal të ri dixhital lajmesh që përqendrohet në temat kombëtare dhe ndërkombëtare, duke nxjerrë në pah edhe zhvillimet më të rëndësishme rajonale.

Një treg nën presion

Sektori i medias ka qenë nën presion për vite me radhë. Të ardhurat nga reklamat në rënie, konkurrenca nga përmbajtja falas në internet dhe teknologjitë si inteligjenca artificiale po e transformojnë rrënjësisht biznesin e medias. Në të njëjtën kohë, shtëpitë botuese po luftojnë për vëmendjen e një audience që konsumon lajme në një numër gjithnjë e në rritje kanalesh. As CH Media nuk është kursyer nga shkurtimet. Kompania mbylli portalet e saj rajonale të lajmeve “Today” me efekt të menjëhershëm në vitin 2024. Në atë kohë, 34 punonjës kishin humbur vendet e tyre të punës. Stafi editorial tani po forcohet në një mënyrë të synuar, por shumica e përmbajtjes do të ofrohet nga afërsisht 350 gazetarë që tashmë punojnë për 18 gazetat e përditshme rajonale dhe kombëtare të CH Media. ATS

Më 28 Maj 2025, saktësisht një vit më parë, deri në 10 milionë metra kub shkëmb, akull dhe baltë u përplasën në fshatin Blatten në Luginën Lötschental, duke varrosur fshatin Valais brenda pak minutash. Një person humbi jetën dhe shumë shtëpi u shkatërruan ose u dëmtuan. Një vit pas asaj tragjedie – e cila shkaktoi një valë solidariteti në të gjithë Zvicrën, me ndihmë federale që arrinte në miliona franga dhe mbledhje fondesh që mobilizonin Kryqin e Kuq Zviceran dhe Caritas – Blatten tani është në një fazë tranzicioni midis sigurimit të zonës dhe ndërmarrjes së hapave të parë drejt rindërtimit.

Në ditët para 28 majit, sistemet e monitorimit kishin zbuluar një përshpejtim shqetësues në lëvizjet e masivit shkëmbor në Kleines Nesthorn, duke sinjalizuar paqëndrueshmëri në rritje të akullnajës Birch dhe murit sipër. Më 19 maj 2025, me urdhër të autoriteteve të Valais, 300 njerëz evakuuan shtëpitë e tyre në Blatten si masë paraprake. Ky vendim rezultoi vendimtar në parandalimin e një tragjedie me përmasa edhe më të mëdha. Megjithatë, nuk ishte i mjaftueshëm për të shpëtuar një bari 64-vjeçar i cili, pavarësisht se ishte jashtë zonës së rrezikut të menjëhershëm, u rrëmbye nga mbeturinat. Mbetjet e tij u gjetën pas një muaji kërkimesh.

Në ditët pas rrëshqitjes së dheut, situata mbeti kritike: mbeturinat kishin bllokuar lumin Lonza, duke formuar një digë që kërcënonte të përmbyste shtëpitë e mbetura. Për të adresuar emergjencën, Këshilli i Shtetit të Valais ndau 10 milionë franga dhe kërkoi ndihmën e ushtrisë, e cila u vendos për të monitoruar zonën dhe për të pastruar mbeturinat. Ndërkohë, banorët e Blatten gjetën strehim të përkohshëm në strukturat e vëna në dispozicion në komunat fqinje dhe në apartamentet e emergjencës. rsi

Autoritetet zvicerane kanë njoftuar se do të hapin dosjet e klasifikuara prej dekadash lidhur me kriminelin famëkeq nazist të Luftës së Dytë Botërore, Josef Mengele, i njohur ndryshe si “Engjëlli i Vdekjes”. Megjithatë, nuk është bërë ende e ditur data e saktë e publikimit të tyre.

Vendimi vjen pas vitesh kërkesash nga historianë dhe studiues, të cilët kanë kërkuar akses në dokumente që mund të hedhin dritë mbi lëvizjet e mundshme të Mengele-s në Evropë pas arratisjes së tij nga Gjermania naziste.

Mengele, i cili shërbeu si mjek në njësitë SS dhe u dërgua në kampin famëkeq të Auschwitz-it në Poloninë e pushtuar, akuzohet për përzgjedhjen e viktimave që dërgoheshin në dhomat e gazit, ku humbën jetën rreth 1.1 milionë njerëz, mes tyre rreth një milion hebrenj.

Ai është gjithashtu përgjegjës për eksperimente mizore mbi të burgosurit, kryesisht fëmijë dhe binjakë.

Pas luftës, ai u arratis duke ndryshuar identitetin dhe duke përdorur dokumente të rreme, të cilat i mundësuan largimin drejt Amerikës së Jugut. Megjithatë, dyshimet për një qëndrim të mundshëm të tij në Zvicër kanë ekzistuar prej vitesh.

Sipas të dhënave historike, në vitin 1956 Mengele ka kaluar pushime në Alpet zvicerane me djalin e tij, Rolf. Ky informacion është i njohur që nga vitet ’80. Ndërsa më vonë janë ngritur dyshime se ai mund të jetë rikthyer në Evropë edhe pas lëshimit të urdhrit ndërkombëtar të arrestit në vitin 1959.

Historianët pretendojnë se në vitin 1961 shërbimet inteligjente austriake kishin informuar autoritetet zvicerane se Mengele mund të udhëtonte me identitet të rremë dhe mund të ndodhej në territorin e tyre. Po ashtu, janë zbuluar të dhëna se bashkëshortja e tij kishte marrë me qira një apartament në Zyrih dhe kishte kërkuar leje qëndrimi të përhershme.

Dosjet e policisë së Zyrihut, të cilat janë parë nga historiania zvicerane Regula Bochsler, tregojnë se apartamenti ishte vënë nën vëzhgim dhe se një person i paidentifikuar është parë në shoqërinë e saj duke drejtuar një Volkswagen, duke shtuar më tej dyshimet për praninë e mundshme të Mengele-s në Zvicër.

Apartamenti ndodhej në një periferi të thjeshtë, edhe pse familja kishte mundësi financiare për një banesë më luksoze. Por ishte afër aeroportit ndërkombëtar.

Por a ishte ai vetë?

Arrestimi i një krimineli lufte të kërkuar si Mengele në vitin 1961 do të kishte përfshirë policinë federale zvicerane. Në vitin 2019, Bochsler kërkoi qasje edhe në arkivat federale, por kërkesa iu refuzua. Dosjet u mbyllën deri në vitin 2071, për arsye sigurie kombëtare dhe për mbrojtjen e familjes së zgjeruar.

Ajo nuk ishte e vetmja që mori refuzim. Në vitin 2025, historiani Gérard Wettstein bëri një tjetër kërkesë, por gjithashtu u refuzua.

“Duket absurde,” tha ai për BBC. “Sa më gjatë të mbeten të mbyllura deri në 2071, aq më shumë ushqejnë teori konspirative.”

Wettstein e sfidoi vendimin në gjykatë, një proces i kushtueshëm që u financua përmes crowdfunding. “Mblodhëm 18,000 franga zvicerane brenda pak ditësh.”

Pas kësaj, Shërbimi Federal i Inteligjencës i Zvicrës  ndryshoi qëndrim. Në një deklaratë të këtij muaji, u tha: “Paditësit do t’i jepet akses në dosje, në varësi të kushteve dhe kërkesave që ende nuk janë përcaktuar.”

Megjithatë, jo të gjithë besojnë se dosjet do të zbulojnë shumë për vetë Mengele-n. Presidenti i Shoqërisë Zvicerane për Historinë, Sacha Zala, është absolutisht i sigurt se nuk ka asgjë të rëndësishme për Mengele-n, por mendon se mund të ketë referenca për shërbime të huaja inteligjente ose informatorë.

Në fund të viteve ’50, shërbimi izraelit Mossad po gjurmonte aktivisht kriminelët nazistë të arratisur dhe dyshohet se mund të ketë pasur kontakte me autoritetet zvicerane. Kjo mund të justifikojë mbajtjen e disa pjesëve të dosjeve të mbyllura.

Por a është një përmendje e thjeshtë e Mossad-it për ndjekjen e nazistëve para 70 vitesh vërtet kaq e ndjeshme? “Ky është problem i procesit të deklasifikimit pa njohuri historike,” thotë Zala. “Kështu administrata ka ushqyer teoritë e konspiracionit.”

Historianë të tjerë, si Jakob Tanner, thonë se fshehtësia e këtyre dosjeve tregon më shumë për Zvicrën sesa për Mengele-n. “Është një konflikt mes sigurisë kombëtare dhe transparencës historike, dhe shpesh fiton e para,” thotë ai.

Tanner, i cili ka shërbyer në Komisionin Bergier që në vitet ’90 ka hetuar marrëdhëniet e Zvicrës neutrale me Gjermaninë naziste, thekson se vendi ka ende ndjeshmëri të madhe për rolin e tij gjatë Luftës së Dytë Botërore.  Ai shton se është problem për një shtet demokratik që këto dosje mbeten të mbyllura.

Megjithatë, ai e konsideron të mundshme që Mengele të ketë qenë në Zvicër në vitin 1961.

Ndërkohë, nazisti tjetër i kërkuar Adolf Eichmann ishte kapur nga Mossad në Argjentinë në vitin 1960, dhe kjo krijoi frikë te nazistët e tjerë të arratisur në Amerikën e Jugut. Sipas Tanner, disa prej tyre mendonin se Evropa mund të ishte më e sigurt.

Një studiues i Komisionit Bergier pati akses të kufizuar në disa dosje në vitin 1999 dhe arriti në përfundimin se nuk mund të provohej apo përjashtohej prania e Mengele-s në Zvicër. Dosjet më pas u mbyllën sërish. Ndërkohë, ende nuk ka një datë për publikimin e tyre të plotë.

Mengele, i cili kurrë nuk u gjykua për krimet e tij, vdiq në Brazil në vitin 1979 nën një emër të rremë. Mbetjet e tij u identifikuan përfundimisht në vitin 1992 përmes testit të ADN-së.

Por misteri mbetet, a ishte ai ndonjëherë në Zvicër? Dhe nëse po, a u injorua qëllimisht prania e tij për të shmangur skandale diplomatike?

“Ndoshta nuk do ta dimë kurrë të vërtetën,” thotë Wettstein. “Por të paktën mund të kemi një pamje më të qartë.”/BBC-Panorama

Tregtarë të rinj, kokainë dhe heroinë me cilësi të lartë në sasi të mëdha me çmime të ulëta: mafia shqiptare ka pushtuar tregun e Tiçinos. Me pasoja shkatërruese dhe një rritje të arrestimeve: +56% në vitin 2025.