Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Shtator 2026

Gazeta norvegjeze “Samhold—Velgeren” ka botuar, të martën e 25 majit 1982, në faqen n°4, rrëfimin e pianistit të njohur norvegjez Kjell Bækkelund mbi vizitën e tij dhjetëditore asokohe në Shqipërinë komuniste, ku ishte ftuar për të dhënë një seri koncertesh në Tiranë. Në dëshminë e tij, ai përshkruan pritjen e jashtëzakonshme të publikut shqiptar, interesin për muzikën e Edvard Griegut (kompozitor dhe pianist i shquar norvegjez) dhe jetën kulturore të kryeqytetit, por edhe varfërinë, mungesën e automjeteve dhe izolimin e vendit nën regjimin e Enver Hoxhës. Bækkelund e konsideronte këtë kontakt kulturor me Perëndimin si një sinjal të mundshëm të dëshirës së Shqipërisë për të dalë nga izolimi. Aurenc Bebja e sjell këtë dëshmi të rrallë për lexuesin shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

Vendi me një kryeqytet me dyqind makina

Me Kjell Bækkelund nga Drøbak në Shqipëri

Nga Torodd Kvaale

— Duhet ta interpretoj atë që përjetova si një sinjal se Shqipëria dëshiron të dalë nga izolimi i saj kulturor, thotë Kjell Bækkelund, i sapokthyer nga qëndrimi i tij si artist i ftuar në kryeqytetin e vendit, Tiranë.

— Ndoshta ia vlen të vihet në dukje kjo, pas izolimit pothuajse të plotë që ka karakterizuar Republikën Popullore të Shqipërisë së Enver Hoxhës për kaq shumë kohë. Nuk e di pse më zgjodhën mua, por, sidoqoftë, jam artisti i parë interpretues nga Perëndimi që është ftuar të shfaqet atje. Dhe ishte e qartë se ekzistonte një dëshirë e fortë për kontakte më të afërta kulturore me disa vende perëndimore.

Gjithçka nisi, me sa duket, si një shaka. Një gazetë e pyeti Kjell Bækkelund—in nëse kishte ende njolla të bardha në hartën e tij, dhe ai u përgjigj se nuk kishte dhënë kurrë koncerte në Drøbak dhe në Shqipëri. Drøbak—u është një histori tjetër – por, sidoqoftë, erdhi një letër nga Ambasada shqiptare në Stokholm me një ftesë zyrtare për koncerte si artist i ftuar. U zhvilluan tri koncerte, pati radhë të gjata përpara sporteleve të biletave, sallat ishin plot dhe publiku ishte jashtëzakonisht i interesuar.

— Interesi për Edvard Grieg—un (kompozitor dhe pianist i shquar norvegjez) ishte jashtëzakonisht i madh, ndërsa njohja me muzikën e tij ishte befasuese dhe mbresëlënëse. Përsëri e përsëri, dhe kudo në botë, më habit fakti se Grieg—u është shumë më i njohur dhe më i dashur nga sa mendojmë ne në të vërtetë, thotë Kjell Bækkelund.

— Përveç kësaj, ata dëshironin muzikë tradicionale, klasike—romantike. Asnjë muzikë moderne eksperimentale në atë drejtim – por disa muzikantë treguan se njihnin edhe rrymat më të përparuara të muzikës. Dhe interesi për muzikën është shumë i madh. Për shembull, në Tiranë ka katër orkestra simfonike. Në Oslo kemi vetëm një, e cila madje nuk është e plotë.

Muzika shqiptare pak e njohur në Perëndim

Në Perëndim, muzika shqiptare është pak e njohur. Vendi nuk ka asnjë kompozitor që të ketë fituar një publik përtej kufijve. Interesi sot është i orientuar fuqishëm drejt asaj kombëtare; kjo vlen veçanërisht për muzikën popullore dhe instrumentet popullore. E njëjta rëndësi e madhe i kushtohet, për shembull, veshjeve popullore dhe artit popullor.

Ky nacionalizëm – për të cilin mund të thuhen si gjëra pozitive, ashtu edhe negative – është dukshëm pjesë e përpjekjes për të ndërtuar vetëbesimin dhe një identitet shqiptar. Mos harroni se vendi ka një histori shumë të shkurtër si shtet i pavarur.

Kjell Bækkelund qëndroi në Shqipëri për dhjetë ditë dhe krijoi një përshtypje të fortë për atë se sa e prapambetur është vendi në shumë aspekte. Furnizimi me mallra është i varfër, simbolet e statusit të atij lloji me të cilat jemi mësuar ne nuk ekzistojnë dhe standardi i jetesës është i ulët.

— Sipas burimeve relativisht të besueshme, në Tiranë duhet të ketë 200 makina dhe, meqenëse dy prej tyre u vunë në dispozicionin tim, atëherë në qarkullim ishin gjithsej 198 makina. Shumë e pazakontë, shumë e qetë, pa gazra shkarkimi.

Në Shqipëri duhet të ketë pak më shumë se 200 kilometra hekurudhë, por rrjeti po zgjerohet. Përshtypja kryesore është ajo e një vendi bujqësor, ku gjithçka duket sikur koha ka ndalur për disa breza – por ekziston edhe industria : nafta, plehrat kimike, çimentoja, tekstilet – dhe Shqipëria është një vend eksportues sa i përket alkoolit dhe duhanit.

Investohet dukshëm në kulturë

— Arsimi fillor tetëvjeçar u bë i detyrueshëm në vitin 1963. Ekzistojnë një sërë shkollash të larta dhe institutesh; Universiteti i Tiranës u themelua në vitin 1957.

Një vizitë në Konservatorin (Liceun) e Muzikës tregoi se ai – sipas modelit kinez – ishte përfshirë në një kompleks që përfshinte gjithashtu qendra arsimore për aktorë, për punonjës të teatrit, për operën dhe për artet figurative. Sistemi ofron forma kontakti dhe bashkëpunimi përtej kufijve të fushave profesionale, të cilat mund të jenë padyshim nxitëse dhe pasuruese.

Jeta teatrale lulëzon; vihen në skenë kryesisht klasikë të Evropës Perëndimore, por rreth teatrit të ri shtetëror ka lindur edhe një pjesë e letërsisë dramatike që merr tema nga historia shqiptare. Ibseni është mjaft i njohur – veprat e tij të mbledhura u botuan për herë të parë në shqip në vitin 1928.

Marrëdhëniet diplomatike

Nga pikëpamja diplomatike, Republika Popullore e Shqipërisë nuk është aq e izoluar sa mendojnë shumë njerëz, thotë Bækkelund. Ambasada në Stokholm mbulon vendet nordike dhe Shqipëria ka marrëdhënie diplomatike me më shumë se 90 vende.

Përjashtim bëjnë dy superfuqitë, Bashkimi Sovjetik dhe Shtetet e Bashkuara, si dhe Anglia dhe Gjermania. Ka marrëdhënie të mira, për shembull, me Francën.

— Frëngjishtja, që prej kohësh dhe padyshim edhe sot, është gjuha e huaj më e zakonshme ndër shqiptarët.

Turizmi po zhvillohet, veçanërisht në plazhet përgjatë Adriatikut. Shqipëria dëshiron turizëm, por për momentin duket se preferon kryesisht udhëtimet në grup. Turizmi individual i përket ndoshta një të ardhmeje disi më të largët. Ka lidhje të mira ajrore me Tiranën dhe vendi ka kompaninë e vet ajrore.

Ka pasur njëfarë kontakti midis Norvegjisë dhe Shqipërisë. Një delegacion shqiptar i industrisë së naftës ka qenë në Oslo dhe Stavanger; delegacione norvegjeze shkuan atje kur Shqipëria, në vitet 1970, konsiderohej si një vend model nga shumë marksistë—leninistë në Perëndim…

— Pavarësisht nga kjo, izolimi është sigurisht gjëja më e dukshme. Prandaj mendoj se ka arsye për t’i përcjellë të gjitha sinjalet që tregojnë një dëshirë për të dalë nga izolimi i vetëzgjedhur, thotë Kjell Bækkelund.

I cili, meqë ra fjala, pret që së shpejti të rregullohet edhe çështja me Drøbak—un.