Artemis II i dërgoi njerëzit në distancën më të largët që kanë shkuar ndonjëherë rreth Hënës, por NASA tashmë po shikon përpara për misionet e ardhshme.
Me kapsulën Orion që mezi ka dalë nga Paqësori, NASA tashmë po planifikon kapitullin tjetër të programit të saj Artemis.

Anija Artemis II ofroi pamje të papara më parë të anës së largët të Hënës, një eklips diellor të parë nga orbita hënore dhe një distancë rekord të re për njerëzit në hapësirë.

Misioni është i fundit në një seri planesh të NASA-s që përfundimisht do t’i kthejë njerëzit në Hënë dhe do të krijojë një bazë të përhershme atje.

“Misioni tjetër është shumë afër”, tha drejtori i fluturimit hyrës, Rick Henfling, pas uljes së ekuipazhit në aeroplan të premten.

Muajin e kaluar, NASA njoftoi një plan me faza për të ndërtuar një bazë të përhershme në Hënë, me misionet Artemis III dhe IV që luajnë një rol kyç.

Përgatitjet për uljen në Hënë

Fillimisht, Artemis III duhej të ishte misioni i uljes në Hënë, por në mars, NASA njoftoi se do të bëhej një mision demonstrues për të testuar anijet kozmike të uljes nga SpaceX i Elon Musk dhe Blue Origin i Jeff Bezos.

Artemis III i ri, i planifikuar për vitin e ardhshëm, do të shohë astronautët të lidhin kapsulën e tyre Orion me një anije uljeje hënore në orbitën e ulët të Tokës për të certifikuar automjetet përpara një uljeje me ekuipazh.

SpaceX dhe Blue Origin po garojnë që të kenë gati të parët anijet e tyre të uljes. Blue Origin synon një lançim prove pa pilot të anijes së saj të uljes Blue Moon më vonë këtë vit, ndërsa anijet e uljes me bazë në Starship të SpaceX janë përballur me vonesa, me arritje të rëndësishme ende të pazgjidhura.

Pas Artemis III, NASA tha se planifikon të dërgojë një mision në Hënë çdo vit. Artemis IV, i planifikuar për në fillim të vitit 2028, do të shohë astronautët të transferohen nga Orion në një anije komerciale hënore që do t’i çojë ata në sipërfaqe.

‘Planet për një bazë në Hënë’

Në planet e saj për bazën në Hënë, NASA tha se misionet fillestare do të dërgojnë rover, instrumente dhe teknologji në sipërfaqen hënore për të studiuar se si mund të gjenerohet energjia, si mund të funksionojnë komunikimet dhe si të lundrohet në terren.

Faza tjetër do të jetë ndërtimi i strukturave pjesërisht të banueshme dhe vendosja e furnizimeve të rregullta, duke përfshirë një bashkëpunim me Agjencinë Japoneze të Eksplorimit Hapësinor (JAXA), e cila po zhvillon një rover me presion për eksplorimin sipërfaqësor me ekuipazh.

Faza përfundimtare do të shohë transferime më të mëdha pajisjesh dhe përfundimisht një prani të vazhdueshme njerëzore, duke u larguar nga vizitat e shkurtra në një bazë të përhershme.

NASA ka nënshkruar tashmë partneritete me Italinë dhe Kanadanë dhe planifikon të shtojë kontribute të mëtejshme që mbulojnë banimin, lëvizshmërinë sipërfaqësore dhe logjistikën.

Agjencia njoftoi ndryshimet për të përafruar punën e saj me Politikën Kombëtare Hapësinore të SHBA-së, të publikuar dhjetorin e kaluar, e cila i drejtoi NASA-s të kthente astronautët në Hënë, të reformonte rolin e vendit në operacionet komerciale hapësinore dhe të udhëheqte botën në eksplorimin e hapësirës. bw

Kina është në rrugën e duhur për t’u bërë prodhuesi më i madh i energjisë bërthamore në botë, me një total prej 112 reaktorësh bërthamorë në funksion, në ndërtim ose në fazë miratimi. Sipas të dhënave zyrtare, deri në fund të vitit numri i reaktorëve aktivë pritet të arrijë në 70.

Aktualisht, Kina kontinentale ka 62 reaktorë në funksion, 39 në ndërtim dhe 11 të miratuar, me një kapacitet total të instaluar prej 125 gigavatësh. Kapaciteti i projekteve në ndërtim përbën më shumë se gjysmën e totalit global, njoftoi Administrata Kombëtare e Sigurisë Bërthamore gjatë aktivitetit të zhvilluar në provincën Guangdong, me rastin e Ditës Kombëtare të Edukimit për Sigurinë 2026.

Midis viteve 2022 dhe 2025, qeveria kineze miratoi ndërtimin e 41 reaktorëve të rinj. Me një kosto mesatare prej rreth 20 miliardë juanësh për njësi, investimi në projektet e fundit tejkalon 800 miliardë juanë.

Zhvillimi i shpejtë i këtij sektori lidhet me synimin e Kinës për të garantuar sigurinë energjetike dhe për të arritur neutralitetin e karbonit, ndërkohë që vendi ka ndërtuar një zinxhir të plotë prodhimi dhe furnizimi në industrinë bërthamore. Aktualisht, Kina ka kapacitetin për të prodhuar komponentë kyç për më shumë se 10 reaktorë të rinj çdo vit.

Pothuajse të gjitha pajisjet kritike dhe materialet bazë prodhohen brenda vendit, me një nivel lokalizimi që tejkalon 90%. Siguria mbetet prioritet kryesor për China General Nuclear Power Group, operatorin më të madh shtetëror në këtë sektor, raportoi Xinhua. Sipas kryetarit Yang Changli, 28 reaktorët e kompanisë funksionuan pa probleme gjatë vitit 2025, pa ndërprerje të paplanifikuara.

Ndërkohë, Centrali bërthamor Daya Bay, centrali i parë komercial në shkallë të gjerë në vend, vazhdon të operojë në mënyrë të sigurt pas 32 vitesh. Ai ka furnizuar Hong Kongun me më shumë se 330 miliardë kilovat-orë energji elektrike, duke mbuluar rreth një të katërtën e nevojave të qytetit. bw

“Ora e Kiametit” po i afrohet mesnatës si kurrë më parë, një tregues simbolik që Buletini i Shkencëtarëve Atomikë e përdor prej dekadash për të matur rrezikun e një katastrofe globale. Tensionet midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kinës, kërcënimet e konfliktit bërthamor, kriza klimatike dhe zhvillimet e pakontrolluara në inteligjencën artificiale krijojnë një sfond të rrezikshëm. Megjithatë, edhe nëse njerëzimi arrin t’i shmangë këto skenarë, jeta në Tokë ka një fund të pashmangshëm.

Sipas një studimi të ri të botuar në Nature Geoscience, qëndrueshmëria e Tokës është më e kufizuar nga sa mendohej më parë. Studiuesit Kazumi Ozaki dhe Christopher T. Reinhard vlerësojnë se atmosfera e planetit do të pushojë së qeni miqësore për jetën shumë më herët nga sa parashikohej.

Deri vonë, shkencëtarët besonin se Toka do të mbetej e banueshme për rreth dy miliardë vjet, për shkak të rritjes graduale të shkëlqimit të Diellit. Megjithatë, të dhënat e reja e zvogëlojnë këtë afat në rreth një miliard vjet. Një rol kyç në këtë proces luan oksigjeni dhe historia e tij në planet. Rreth 2.5 miliardë vjet më parë ndodhi Ngjarja e Madhe e Oksidimit, kur mikroorganizmat që prodhonin oksigjen ndryshuan rrënjësisht atmosferën, duke zhdukur shumë forma jete, por duke krijuar kushtet për organizmat kompleksë.

Sot, biosfera mbështetet në një ekuilibër ku atmosfera përmban rreth 20% oksigjen. Por shkencëtarët paralajmërojnë se ky ekuilibër nuk është i përhershëm. Me kalimin e kohës, Dielli do të bëhet më i nxehtë dhe më i ndritshëm. Kjo do të shkaktojë avullimin e ujit dhe ndryshime në atmosferë, duke çuar në një rënie drastike të oksigjenit dhe duke e bërë Tokën të papërshtatshme për jetën.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se nuk ka arsye për shqetësim të menjëhershëm, pasi bëhet fjalë për një periudhë prej një miliard vjetësh. Nëse njerëzimi arrin të kapërcejë sfidat aktuale, nuk përjashtohet mundësia që qytetërimet e ardhshme të zhvillojnë teknologji për t’u përshtatur ose për t’u zhvendosur në planetë të tjerë. Ndërkohë, programe kërkimore të NASA-s, si projekti LUVOIR, synojnë të studiojnë botë të largëta, duke ndihmuar në kuptimin e proceseve që lidhen me lindjen dhe fundin e jetës në univers. bw

Irani ka propozuar pezullimin e pasurimit të uraniumit për një periudhë deri në pesë vjet, një ofertë që është refuzuar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilat kanë kërkuar një afat shumë më të gjatë, deri në 20 vjet. Lajmi është raportuar nga The New York Times, duke cituar zyrtarë të lartë nga të dyja palët.

Sipas raportit, gjatë bisedimeve të zhvilluara në Pakistan, delegacionet e SHBA-së dhe Iranit kanë shkëmbyer propozime për pezullimin e aktivitetit bërthamor të Teheranit, por kanë mbetur ende larg një marrëveshjeje konkrete.

Megjithatë, diskutimet kanë lënë të kuptohet se ekziston ende një mundësi për arritjen e një marrëveshjeje paqeje, ndërsa po shqyrtohet edhe zhvillimi i një raundi të dytë negociatash ballë për ballë.

Ndërkohë, BBC ka bërë të ditur se ka kontaktuar Shtëpinë e Bardhë për një koment zyrtar lidhur me zhvillimet e fundit, por pa një përgjigje të menjëhershme.

Programi bërthamor i Iranit mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në këtë përballje diplomatike. Presidenti amerikan Donald Trump ka ritheksuar se SHBA do të sigurohet që Irani të mos zotërojë armë bërthamore, duke e konsideruar këtë një vijë të panegociueshme në qëndrimin e Uashingtonit. Panorama

Largimi i personelit rus nga termocentrali bërthamor i Bushehrit është drejt përfundimit, ndërsa Moska kufizon në mënyrë drastike praninë e saj në objekt për shkak të tensioneve të larta gjeopolitike në Iran.

Më konkretisht, sipas kreut të ‘Rosatom’, Alexei Likhachev, një total prej 108 punonjësish u larguan të hënën në mëngjes (13 prill), duke lënë pas vetëm 20 persona.

Siç është shpjeguar, këta janë kryesisht inxhinierë dhe personel teknik që mbeten për të siguruar funksionimin e qetë dhe sigurinë e pajisjeve.

Ky zhvillim vjen pavarësisht armëpushimit midis SHBA-së dhe Iranit, i cili u njoftua së fundmi nga Presidenti Donald Trump. gsh

Vendet anëtare të NATO-s po distancohen nga planet e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për të vendosur një bllokadë detare në Ngushticën e Hormuzit, duke zgjedhur të mos përfshihen drejtpërdrejt dhe të shqyrtojnë ndërhyrjen e mundshme vetëm pas përfundimit të armiqësive.

Ky qëndrim pritet të shkaktojë pakënaqësi në Uashington, pasi Trump kishte njoftuar se ushtria amerikane do të bashkëpunonte me aleatët për të kufizuar trafikun detar në rajon, pas dështimit të bisedimeve me Iranin.

Pavarësisht presionit, aleatët e SHBA-së brenda NATO-s, si Britania dhe Franca, e kanë bërë të qartë se nuk do t’i bashkohen bllokadës.

Në vend të kësaj, ata po i japin përparësi iniciativave që do të sigurojnë hapjen e rrugës detare, përmes së cilës transportohet rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë, në kushte normale.

Ky diferencim shton një faktor tjetër tensioni në marrëdhëniet brenda Aleancës, në një kohë kur Trump ka vënë në pikëpyetje vazhdimisht rolin e NATO-s, duke lënë të hapur mundësinë e tërheqjes ose reduktimit të pranisë ushtarake të SHBA-së në Evropë. gsh

Papa Leone XIV i është përgjigjur kritikave të presidentit të SHBA, Donald Trump, duke theksuar se do të vazhdojë të flasë kundër luftës. Papa tha për Reuters se nuk dëshiron që të hyjë në një debat me presidentin amerikan.

“Nuk mendoj se mesazhi i Ungjillit ka për qëllim të abuzohet në mënyrën që po bëjnë disa njerëz. Do të vazhdoj të flas me zë të lartë kundër luftës, duke kërkuar të promovoj paqen, dialogun dhe marrëdhëniet shumëpalëshe midis shteteve për të kërkuar zgjidhje të drejta për problemet“, tha ai.

Më herët, presidenti Trump tha përmes një postimi në Truth Social se nëse ai nuk do të ishte në Shtëpinë e Bardhë, Papa Leo s’do të ishte në Vatikan.

Po ashtu, nga Baza Ajrore Andrews në Maryland, Presidenti Trump e cilësoi Papën si “shumë liberal” dhe e akuzoi se “nuk beson në luftën kundër krimit”, ndërsa theksoi se nuk është “një admirues i tij”. Panorama

Forcat e armatosura iraniane kanë dërguar një mesazh të qartë ndaj Shteteve të Bashkuara, duke theksuar se nëse vihet në rrezik siguria e porteve iraniane, atëherë “asnjë port në Gjirin Persik dhe në Detin e Omanit nuk do të jetë i sigurt”, në një kohë kur tensionet për kontrollin e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit janë në rritje.

Kujtojmë se ushtria amerikane ka bërë të ditur synimin e saj për të ndërmarrë nga pasditja vendosjen e një bllokade ndaj porteve të Iranit, me urdhër të Trump, pas dështimit të bisedimeve të drejtpërdrejta mes dy shteteve në konflikt, për të cilin Uashingtoni dhe Teherani fajësojnë njëri-tjetrin.

Komanda e përbashkët e forcave të armatosura të Iranit deklaroi se portet në rajonin e Gjirit Persik dhe Detit të Omanit do të jenë “ose për të gjithë, ose për askënd”, duke nënvizuar se mbrojtja e të drejtave legjitime të vendit përbën “detyrë natyrore dhe të ligjshme”.

Sipas rrjetit shtetëror IRIB, Teherani e konsideron ushtrimin e sovranitetit në ujërat territoriale si një “të drejtë të patjetërsueshme të kombit iranian”.

Në deklaratë theksohet se Irani do të vazhdojë të garantojë sigurinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, por sqarohet se anijet që lidhen me “forca armiqësore” nuk do të kenë të drejtë kalimi.

Ndërkohë, lëvizja e anijeve të tjera do të lejohet me kusht që të respektojnë rregullat e vendosura nga autoritetet iraniane.

Forcat e armatosura iraniane akuzuan gjithashtu Shtetet e Bashkuara për “vendosje të paligjshme kufizimesh” në lundrim në ujërat ndërkombëtare, duke i cilësuar këto veprime si “pirateri”.

Sipas tyre, edhe pas përfundimit të armiqësive, Republika Islamike do të zbatojë një mekanizëm të përhershëm kontrolli në Ngushticën e Hormuzit, duke iu referuar kërcënimeve të vazhdueshme ndaj sigurisë kombëtare. Panorama

Fituesi i zgjedhjeve parlamentare merr shumicën prej dy të tretash, e cila do t’i lejojë atij autonomi të plotë në pastrimin e sistemit të zbatuar nga Viktor Orban i mundur.

VOAL- Konservatori pro-evropian Peter Magyar fitoi zgjedhjet parlamentare të Hungarisë të dielën, duke siguruar një shumicë të kualifikuar prej dy të tretash. Kjo do t’i japë atij dorë të lirë për të çmontuar sistemin e krijuar nga nacionalisti Viktor Orban, i cili ka pranuar humbjen. “Ne e kemi çliruar Hungarinë,” shpalli Peter Magyar vonë në mbrëmje, duke qëndruar në një skenë të ngritur në brigjet e Danubit, me ndërtesën ikonike të Parlamentit Hungarez në sfond, nën brohoritjet e dhjetëra mijëra njerëzve, disa prej të cilëve ndezën fishekzjarrë. “Së bashku, ne kemi përmbysur regjimin e Orban. Ne e kemi çliruar Hungarinë, ne e kemi ripushtuar atdheun tonë,” shtoi ai, pasi kaloi nëpër turmën e dendur, duke valëvitur flamurin hungarez. Sipas një numërimi zyrtar prej 98.15% të vendeve, Tisza fitoi 138 nga 199 vendet me 53.56% të votave, krahasuar me partinë Fidesz të Viktor Orban, e cila mori 55 vende dhe 37.86% të votave. Ky rezultat, sipas analistëve, pa një pjesëmarrje veçanërisht të fortë prej 79.50%, veçanërisht në qytetet e mesme dhe në mesin e të rinjve. Pak më parë, Viktor Orban kishte pranuar humbjen, duke pranuar rezultatet “e dhimbshme, por të padiskutueshme” dhe duke shtuar se “e përgëzoi partinë fituese”. “Sot, populli hungarez i ka thënë po Evropës”, deklaroi ai turmës brohoritëse të dielën në mbrëmje, përpara se të premtonte të rivendoste ekuilibrin dhe të siguronte “funksionimin demokratik” të vendit, një detyrë “e madhe”. Agjencitë

Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se nuk është një fans i madh i Papa Leo XIII, pas qëndrimeve të Papës kundër luftës dhe për paqe globale.

Duke folur për gazetarët në Bazën Ajrore Andrews në Maryland të dielën (12 prill), Trump e cilësoi Papën si “shumë liberal” dhe e akuzoi se “nuk beson në luftën kundër krimit”. Ai shtoi gjithashtu se Papa, sipas tij, mban qëndrime të buta ndaj Iranit, duke pretenduar se ai e konsideron të pranueshme posedimin e armëve bërthamore nga ky vend.

Më herët gjatë ditës, Trump publikoi një reagim të gjatë në rrjetin social Truth Social, ku kritikoi Papën për disa qëndrime ndërkombëtare, përfshirë kundërshtimin e operacioneve ushtarake amerikane dhe takimet me figura të afërta me ish-presidentin Barack Obama.

“Nuk dua një Papë që kritikon presidentin, sepse unë po bëj pikërisht atë për të cilën jam zgjedhur: të ulim krimin dhe të forcojmë ekonominë”, theksoi Trump.

Në të njëjtën kohë, ai publikoi edhe një imazh të krijuar me inteligjencë artificiale, ku shfaqej i veshur me simbole fetare, duke bekuar një person të sëmurë, mes elementeve simbolike amerikane.

Nga ana tjetër, Papa Leo, gjatë një vigjiljeje për paqe në Bazilikën e Shën Pjetrit në Romë, bëri thirrje për unitet dhe reflektim shpirtëror në një kohë që e cilësoi si “dramatike” për botën.

“Mjaft me idhujtarinë e ‘Unë’-së dhe parasë! Mjaft me shfaqjet e pushtetit! Mjaft me luftën! Forca e vërtetë manifestohet kur i shërbejmë jetës”, deklaroi ai, duke u bërë thirrje liderëve botërorë të zgjedhin dialogun dhe paqen në vend të përshkallëzimit ushtarak. bw