VOAL

VOAL

Tri tekste këngësh nga Odhise Grillo – Përgatiti për botim Vilhelme Vrana Haxhiraj

September 22, 2018

Komentet

ALFRED, PO MACET A KANË NINULLË TË TYREN PËR NE? Nga Visar Zhiti

Maestro i dashur, Alfred!

Siç kam shkruar, i ndjek poezitë që përzgjidhni ju dhe përktheni, jo vetëm nga anglishtja në shqip, po edhe nga shqipja në anglisht, vërtet bukur, por dhe një dashamirësi e rrallë për poezinë dhe autorët…

Sot pashë që kishit nxjerrë “Ninullë për Macen” e poetes amerikane Elisabeth Bishop, krahas përkthimit ishte edhe origjinali siç bëni ju gjithmonë.

Më pëlqyen muzikiteti, ju jeni dhe muzikant, fjala, thjeshtësia e virtytshme dhe më befasoi ironia, aq e butë dhe e thellë, do të thosha. Mund të prisja fjalën ‘mjaullimë’, por gjithsesi jo ‘marksist’ në atë poezi. Unë kështu e shoh dhe me sa delikatesë e keni sjellë në shqip…

Elisabeth Bishop me mace

Dhe gjeta një foto të poetes me mace, Elisabeth Bishop ka qenë këshilltare në Bibliotekën e Kongresit amerikan, ka marrë dhe çmimin ‘Pulitzer’, etj, pashë se ka lindur në po atë vit, kur ka lindur dhe im atë dhe ka ndërruar jetë në vitin që unë jam burgosur. E di që këto s’kanë asnjë lidhje sidomos me poezinë, por ja, që më erdhën si asosacion mendimi dhe po mendoja për macet, aq shtëpiake dhe sa shumë vetanake, s’përshtaten lehtë e aq të dashura. Kam dhe unë poezi për to, kam shkruar dhe për macet në burg, shoku im Maks R. u jepte bukë nga racioni i tij, ua ngjyente me supë burgu… edhe ai përkthen shumë tani, ndërkaq më shfaqet një dritare nate me një mace që pret a ndoshta do të shikojë rrugën dhe e kam fotografuar dritaren e botës pa leje, kam imazhe te tjera me mace, macet e Shtëpisë Botuese Onufri janë të mrekullueshme, njëra nga ato, sa herë kisha ndonjë shkrim në gazetēn ExLibris, rrinte mbi emrin tim, më tregonte z. B. Hudhri, më ka dërguar dhe foto, më mbronte, – kam shkruar, – nga thonjtë e kritikëve socrealistë, s’ka shaka me ta…

…kujtoj që kur shkuam pelegrinë në Tokën e Shenjtë, një mace i vinte nga pas Edës time. Po sa shumë mace kishte në Romë në “Largo Argentina”, edhe në Stamboll, si nëpër poezira… Etj, etj. Macja është kryeneçe si gruaja, jeton dhe vetëm, diku e mbajnë dhe si perëndeshë a gjysmë perëndeshë, jo, jo thonë për gruan ashtu, është dhe një varg i…

Dhe teksa po e lexoja prapë “Ninullë për macen” mendova dhe kahun tjetër, ninullën e maces për njeriun e saj, duhet të ketë, s’dihet se si, e mistershme dhe po shkruaja mbi përkthimin tuaj, i frymëzuar për një tjetër poezi, një lloj parodie. Besoj ma lejoni këtë lojë dhe po i sjell këtu në murin e fb tim, poezinë e përzgjedhur nga ju dhe fotot e mia bardhë e zi, siç shohin macet, gati në gri…

1.
LULLABY FOR THE CAT

Nga ELISABETH BISHOP

(1911-1979)

Lullaby For The Cat
Minnow, go to sleep and dream,
Close your great big eyes;
Round your bed Events prepare
The pleasantest surprise.
Darling Minnow, drop that frown,
Just cooperate,
Not a kitten shall be drowned
In the Marxist State.
Joy and Love will both be yours,
Minnow, don’t be glum.
Happy days are coming soon–
Sleep, and let them come.
2.

Dhe përkthimi kaq i bukur

nga ALFRED KOLA

Elizabeth Bishop
(1911-1979)

Ninullë për Macen
Vogëlushe, shko fli dhe ëndërro,
Mbylli syçkat e ëndshme;
Ngjarjet rreth shtratit përgatisin
Të papriturën më të këndshme.
Ngri vetullat, Vogëlushe e dashur.
E bashkëpuno sërish,
Asnjë kotele nuk do të mbytet
Në Shtetin Marksist.
Me ty do jenë Gëzimi e Dashuria,
Vogëlushe, largo mërzinë.
Ditë gëzimi po vijnë së shpejti–
Fli, dhe lëri të vijnë.

Korçë, 3 mars 2024
*******
3
NINULLA E MACES PËR NJERIUN QË PO FLE

– sipas Elisabeth Bishop –

Fli edhe pak dhe ëndërro,
Jam macja jote ledhatare.
Mbi shtratin tënd po kotem,
Paç befasira edhe ngjarje!
Je bërë me prona dhe veturë…
Dhe bashkëpunëtor dhe narcizist.
S’kam frikë kotelet të m’i mbysin,
Shteti s’është më marksist.
As ti nuk do të jesh siç ishe,
Po e kupton dhembshurinë
Dhe do vijnë ditë të lumtura,
“Fli dhe lëri të vijnë!”

Fli dhe lëri të vijnël… ditët! – kaq e qartë është porosia, e dhënë kaq çiltër gjuhësisht, pa inat, me mëshirë dhe rreptë: fli dhe mos pengo si dikur. A e sheh që është më mirë dhe për ty, ja, kështu si ne, megjithëse s’të rrihet pa çjerrë…

Çdo ngjashmëri me mace dhe persona reale (s’)është e rastit.
Visar Zhiti

Mund të jetë një imazh bardhezi i 1 person dhe rrugë

Mund të jetë një imazh bardhezi i 1 person dhe mace

Mund të jetë një imazh bardhezi i 1 person

Mund të jetë një imazh bardhezi i 1 person

Përshkrimi i fotografisë nuk është i disponueshëm.

 

ÇEKU NJË MILION Nga Agim Xh. Dëshnica

 

Mbarim dhjetori 1998, thëllimi i maleve nën borë, përhapej mbi qytet, në pullaze e taraca, në oborre, rrugë, sheshe e parqe. Dielli i mesditës i ngjante hënës, ndërkohë në kafen e ngrohtë e të mjegulluar pranë Sahatit të Xhamisë së Et’hem Beut, tek dëgjoheshin vetëm zëra burrash e trokitje gotash, qenë ulur dy miq të vjetër. Njërin e quanin Memli, Memli Kalaja. Vite e vite mësues, të ngratin e kishin hedhur tutje Matit, mbi Macukull, Komsi, Lis e Gurrë. Më së fundi i lodhur e thuajse i plakur, doli në pension. Tjetri, Rudini, Rudin Toshkëzi, i zbardhur ekonomist nëpër kantiere ndërtimi në baltë e pluhur, sado i aftë, lumëmadhi, kurrë nuk pati ndonjë post me rëndësi. Me atë shtatin e hedhur ai, njihej në mjedise klubesh e mencash, për zërin e lartë e pakëz si të ngjirur, kur hahej sidomos për sport e kulturë. Si plot të tjerë, edhe ai kishte dalë para kohe në pension. Po rinia? Bota e ëndrrave të tyre, qe vërtitur vetëm përbrenda kufirit, Memli.i frymëzuar nga bukuritë natyrës si poetet e lirisë; Rudini bredharak anës detit, me vështrimin për nga horizonti. Shpeshherë sodisnin ajrorët, teksa ngriheshi në qiell e humbisnin mbi re, ose me një farë trishtimi lundrimin e anijeve, që zhdukeshin dalëngadalë përtej valëve. E kështu, duke shpresuar në diçka të brishtë, fluturake e të pakapshme, në atë jetë tronditjesh, punuan për një fund pa fund e befas u zbardhën.

Tashmë, të enjteve e të shtunave, të dy miqtë, zinin vend në kafe, me filxhanët e gotat e ujit mbi tryezë. Ndjehej atje erë kafeje përzier me duhmë duhani, po miqtë të mësuar me atë gjendje, nuk donin t’ia dinin e nuk i trazonte asgjë. Teksa shijonin kafen, biseda e tyre, shtruar e shtruar pleqërishte, si përherë, përveç kujtimeve, sillej rreth shëndetit e parave.

– Eh, mor, Rud!  E ku mbahesh dot me pensionin sot.

-Mos pyet! Gjithsesi, meqë gruan e kam ende në punë mësuese, muajin e përballojme me aq sa mundim.

-Edhe unë punoj, herë marangoz, herë elektriçist, edhe hidraulik.

-Pra, nga mësues tani na je bërë, si usta Sadiku.

Qeshën të dy, pastaj Memli tha:

-Meqë ra fjala për zanate, do të të rrëfej një histori për të qeshur e për të qarë. Pardje dhashë e mora në shtëpi, me një mekanizëm të sajuar enkas për mbushjen e njëkohëshme të dushit e të lavatriçes, në orët, kur na vjen uji. Veçse për atë shpikje më duheshin katër bulona me dado. Kërkova hipur mbi stol, në raftin e aneksit, në qeset e kutitë e vjetra. Ishte një punë e kotë. Para se të nxehesha me veten edhe me gruan, meqë edhe koha dukej e mirë, e pashë  të udhës të hidhesha ca  andej,  nga Pazari i Ri, ku shiten hekurishte të vjetra, nga ishmagazinierë a kapterë  pleq e aty-këtu, edhe nga ndonjë i ri,  përbri tendave me fruta, zarzavate, peshk e ngjala.  U ndala para një burri të thyer në moshë e nursëz që rrinte ulur në një stol druri, pas një zgare të hekurt, me gjithëfarë vidash, gozhdësh e bulonash, bravash e kyçesh e ku di unë! Të gjitha të veshura me një shtresë ndryshku, ngjyrë kafe në të zezë. Mora në dorë një bulonë, që sipas mendjes sime, mund të më hynte në punë.- Sa bën kjo, usta? – e pyeta.–300 lekë të vjetra, – më tha.

“Ah! këta lekë, të vjetër  e të rinj”, rënkova. “Cilët qenë ata dritëshkurtër që e çuan ndërmend të na i ndryshonin lekun dhe ata kokëboshë, që miratuan ndryshimin!?” Gjithmonë pyesim: “të vjetra apo të reja?” Bëj hesap, edhe pse kanë shkuar tërë ato vite as sot, s’ka zot që e ndreq atë prapësi.

-Ke shumë të drejtë,-ia ktheu Rudi,–na u paksua një zero në llogaritë tona, por na u shtuan fjalët, hamendjet e vlerave e shpjegimet. E pësuam si francezët, “frank vjô, frank nëvë.” Si duket, kjo flame zhvlerësimesh apo rivlerësimesh, do të na jetë ngjitur si rodhe, ndoshta nga krizat financiare franceze, qysh nga Luigjët e parukeve e shpatave. Ndaj, shpesh ndërhyrja e ekonomistëve të shquar nga Anglia e shpëtonte Francën nga katastrofat. Ose kjo flamë do të na jetë shpifur nga reforma monetare “çervonc” e rusëve bolshevikë, pas revolucionit, se prapësitë politike dhe ekonomike e kanë kaluar kufirin tonë,  jo vetëm nga Parisi i komunarëve, por edhe nga Moska. Në kohën e Zogut, librat e Marksit i kishim peshqesh jo vetëm nga Berlini e Londra, por edhe nga Parisi. Pas luftës pushteti, që u shfaq në emër të popullit, me reformën  agrare e  la vetë popullin me gisht në gojë. Pra, nga fqinjët e veriut mori thonjtë e bufit e nxorri njërin sy. Me reformën monetare fshatarët, pasi sollën  në  banka  paratë  e kursyera, ngarkuar me hejbe mbi gomarë, pas këmbimi morën nga një trastë  me letra. E njëjta gjë ndodhi me ndryshimin e lekut nga i vjetër në të ri. Të gjithë u hutuan, sidomos udhëheqja, që miratonte si pa te keq kërkesa fondesh me lekë të reja, në dukje më të ulta. Pra, pushteti i popullit duke dashur të vërë vetullat e bufit, nxorri syrin tjetër me rrjedhje shpenzimesh për rrush e kumbulla, me dështime e varfëri. Mirëpo në qytet e në fshat, siç ndodh edhe sot, populli i bënte hesapet me të vjetra, ashtu si për një kohë të gjatë shumë vetë, në vend të 100-lekëshit ta prisnin shkurt: 1 napolon.

-Ashtu vërtet, ndaj edhe unë vrava mendjen me shifra e çmime. “Pra për dy bulona, thashë me vete, u dashkan 600 lekë, ose që të mos ngatërrohesha, 60 lekë të reja.”  Po, për dreq, duke rrëmuar nëpër xhepat e palltos të sapoblerë në pazarin me tenda, gjeta vetëm një monedhë metalike, 5O lekëshe!  Pra, paratë nuk do të më mjaftonin për të blerë ndonjë send tjetër. Si t’ia bëja? -Shtrenjtë i paske! – i thashë atij burri nursëz.. Ai më pa me mërzi…- Në daç merri, në daç lëri! – m’u përgjigj pa ngritur kokën. – Aq i shes!

Bëra më tutje…Ndalova para një banaku “all’ aperto” prej llamarine mbi këmbëza hekuri “L” ose siç thonë në Gjirokastër, pafidhe.

– Ou, prit! Me atë pafidhen, -ia preu fjalën me të qeshur Rudi,- më kujtove një ndodhi furnizimi, kur kryeministër ishte Mehmet Shehu. Nga drejtoria e Punishtes, që bënte kova e gjyma në Gjirokastër, mbërriti papritur në kryeministri një telegram urgjent, tek thuhej: “Pafidhe koqe, plani rrezik!“ Nëpunësit mbetën gojëhapur e s’po mundnin ta deshifronin atë telegram enigmë.  Kush tallej ashtu dhe si guxonte!? Vajti puna deri te zv.kryeministri Haki Toska. Ky e pa, mblodhi vetullat e zeza dhe si gjirokastrit i ra në të, ndaj urdhëroi: “U dërgoni menjëherë llamarinë, se atje mo shokë, po rrezikohet pllani i shtetit!’’ Siç dukej po bëhej hataja. Djalli e merrte vesh, mbase po rrezikohej ujitja e misrit me kova e gjyma ose Kina për orizin.

– Ha, ha, ha! – u gajas Memli, pas tij iu ngjit edhe Rudit. Pasi u mbushën me frymë, pinë nga një gllënjkë ujë e pak kafe.

-Pra, ku e lamë fjalën?

– Te banaku me llamarinë.

-Ah, po! E pyeta të zotin e dyqan-banakut mbushur me një mori sendesh të ndryshkur:- Sa e jep këtë bulonë? Ndërkaq, një të dytë si ajo e mbaja në dorën tjetër.-100 lekë,- më tha mesoburri me kasketë.- A m’i jep të dyja aq?- Ai në ato çaste po merrej me një tel të sertë e të përdredhur. Pa më hedhur sytë më tha:- Hajt, merri! – I zgjata 50 – lekëshin “nëvë”. – Oh, po ku kam të vogla!… Pa i lëshuar bulonat nga dora, ia ktheva: si t’ia bëjmë?  Unë vetëm këtë kam!…-A e di çke? Merri dhe mbaro punë! Kur të bëhesh me të holla, m’i sill!

E falenderova e në çast ndërsa largohesha, vrava mendjen sesi ta thyeja atë monedhë të rrallë. Ndalova para disa çikrimave të tjera e po i vëreja me kujdes. Më zunë sytë tri bulona të gjata. -Sa bën një nga këto, të lutem?- Tri copë-njëqind lekë, -ma ktheu një djalosh kokorodhe që rrinte ulur përbri nja dy pleqëve me mall të pakët. I tregova 50 -lekëshin…-Nuk kam të holla zotni. Po edhe këtej rrotull asnjë nuk ka.- Kaloi një hop në heshtje. Papritur, ai shtoi:- merri të trija pa para, zotni!  S’ka problem!…

Dija se sllavët thonë nema problema, kurse amerikanët dhe europianët no problem. Neve në kësi rastesh themi, nuk prish punë. Mos ishte djali ndonjë mërgimtar i kthyer? -Jo, jo! Do t’i bije paratë patjetër, -fola i vendosur. Ai buzëqeshi e tha: Ç’të mundohesh, zotni!

-Falemnderit e mirë u pafshim! –Dhe e mbylla bisedën me aq.

Teksa rrotulloja nëpër duar 50- lekëshin, që nisi të më bezdiste, iu drejtova një fshatari që shiste vezë aty afër:

-A ke të ma shkoqësh këtë? – Jo, nuk kam! – Ma preu shkurt; iu afrova një gruaje bullafiqe, që kishte vënë mbi një shtroje domate, speca e spinaq. – Me gjithë qejf ta shkoq, o xhaje, por s’kam, e shkreta!

Më vajti mendja te një dyqan në kënd të rrugës, që mbante gozhdë, vida, vegla lloje – llojesh, rrjeta për miza, etj. Sa hyra i thashë:-Tungjatjeta!-Mirë se erdhe!

-Urdhëro,- ma  priti një burrë i shkurtë e vetullzi.- Më pesho, të lutem, njëqind lekë nga ato gozhdët  e vogla atje, se i dua  për të  mbërthyer një xham,  që m’u thye dje, – e gënjeva. -Si urdhëron! – Mori një dorë gozhdë, i peshoi, i mbështolli me një copë gazetë dhe i shtyu në banak drejt meje. I zgjata 50- lekëshin e dëgjova të njëjtën  përgjigje:- Nuk kam të thyera, zotni!- Ç’bëhet kështu!?-  fola majë  buzëve  me zë të lodhur,  pa ditur se kujt poi drejtohesha. Shitësi i dyqanit më pa të merakosur.

-Merrini, s’ka gjë! M’i sillni paratë, kur të kaloni këndej nesër a pasnesër!- Qëndrova një çast si i hutuar, pastaj e falënderova dhe dola. Pra, m’u shtua dhe një kreditor.

.U hodha një sy dyqaneve përballë. Mbi një derë dukej qartë me shkronja të bardha emri “Bukë!” Kalova në trotuarin matanë. U përkula para dritares së ulët me atë qerrata 50-lekësh në dorë e po vështroja bukët. Por edhe shitësi po më shikonte nga brenda.-Sa kushton kjo simite e vogël? – e pyeta.- Njëqind të vjetra! – “Të blej diçka, mendova apo t’i lutem të më thyejë këtë metal rrumbullak banke?”-Më jep një simite si kjo, të lutem!- Ai kërkoi në raft, zgjodhi një të butë dhe ma zgjati të mbështjellë te një qeskë të bardhë, i zgjata 50-lekëshin. Shitësi vuri buzën në gaz. – S’kam të holla, po nuk ka gjë! Merre simiten! Paratë – nesër! Ai vazhdonte të më buzëqeshte miqësisht, si të kishte para një të njohur prej kohësh. Mos ishte nga një lagje me mua!?

Memli heshti, zgjati dorën, mori gotën e ujit, piu gjysmën e vazhdoi -Rashë në mendime sërish: “Ç’dreqin po më ndodh sot!? 50-lekëshi më kishte mbetur në xhep dhe unë kisha hyrë në borxh te katër vetë! Ku ta thyeja atë 50-çe të mallkuar, për të hequr qafe borxhlinjtë dhe për të qetësuar ndërgjegjen? Ku qenë zhdukur të hollat që kishin dalë më 1995 dhe 1996!? Ç’bënte Banka e sotme e mbushur me nëpunës të rinj? Po Qeveria?”

Vijoja t’i hidhja hapat duke u lëkundur e duke u nxehur me veten. Ndërkaq, nuk po pikasja “Dremler- Benzet” e përdorur e me frena të prishur, që nxitonin poshtë e lart pranë këmbëve të mia, nëpër atë rrugë të ngushtë, duke ngrënë, edhe trotuarin. Për më zi, nuk kisha me vete as letërnjoftimin. Në çast më ra ndërmend tregimi i Mark Tuenit për fatin e djaloshit Henri, që për pak do të mbytej në det, gjatë shetitjes me velier, por për mrekulli i shpëtuar nga një anije, që kalonte atypari, doli gjallë në Londër. Duke u endur vetëm nëpër atë qytet të madh, me rrobet copë, me pare sa për një ditë, ishte aq i uritur saqë një dardhë të kafshuar plot lëng të hedhur në kanalin me baltë nga dikush, pa një pa dy e mori dhe e hangri menjëherë. Në ato çaste, ngjau mrekullia e dytë, djaloshi papritur u bë zotërues i një dokumenti banke me vlerë, i çekut një milion, dhuruar nga disa xhentëlmenë thatimë që merreshin me baste. Veçse çekun për habi nuk ia thyente dot askush, si 50-lekëshn tim! Më tej me varg robaqepsish, me bodigardë e veturë, kryq e tërthor nëpër Londër. Në hotele luksoze, me kryehotelierë, me dama, reporterë të shumtë, plot pyetje e aparate fotografike me flesh! Më së fundi skandali! Natyrisht, nuk më ndodhi ajo që pësoi ai, se metalin tim, nuk ma mori era. Pra, nuk m’u desh të kërceja para e prapa, lart e poshtë, apo të shtrihesha për ta kapur. Ai qerrata nuk donte që nuk donte të binte as nga dora, që të vrapoja pas tij në rrokullimë e sipër e ta kapja para se të binte në ndonje pusetë pa kapak në trotuar!

Rudi dëgjonte e qeshte me gjithë shpirt, ndërsa Memli fliste i nxehur:-Nuk po ia gjeja fillin asaj pune. Më merrnin për mësues të vjetër, në gjendje jo të mirë, pa më respektonin? Apo mos më pandehnin të pasur, por kurnac e plakush? Jo, jo, se i atillë as kam qenë e as jam! Nga ky hutim më zgjoi një lypës i ri sakat, shtruar shesh në një qoshe, pak më sipër Poliambulancës së madhe, me moneha metalike para, që nuk reshtte refrenin migjenian:

-Më fal ndonjë lekë, zotni, të faltë Zoti! –.Dhe befas si vetëtimë më erdhi një mendim. Shkova drejt tij, i hodha një sy dhe i tregova paren time, “Njëmilionshin e Henrtt”. -Unë po të jap pesëqind lekë, – i thashë, – dhe ti do më kthesh vetëm katërqind! Të shkoqura, ama, qindshe! Mirë? Ai më vërejti ngultas, pastaj buzëqeshi aq ëmbël, saqë e gjithë ajo pamje e përvuajtur iu zhduk si me magji. Pranoi në çast. I lëshova 50-lekëshin në dorë dhe mblodha nga coha e shtruar-përtokë katër qindshet e mia!

-Faleminderit shumë!  – i fola më në fund tepër  i kënaqur.

-Zoti të ruajtë!- më tha ai.- M’u bë sikur degjova: “Zoti të ruajtë mendjen!…” Ika pothuaj me vrap, me përshtypjen se kalimtarëve kureshtarë u kishte kapur syri çudinë më të madhe të asaj dite, se si një burrë i mbajtur me flokë të bardha e me pamje profesori qe përkulur e kishte marrë paratë e një lypësi fatkeq…Mbërrita me një frymë te bukëshitësi.- Urdhëro  njëqind  lekët dhe faleminderit! – Asgjë dhe eja prapë, kur të duash!  Do t’ju shërbejmë me qejf!- Shkova te dyqani në kënd të rrugës.- Urdhëro  njëqind  lekët dhe më fal, hë? Burri i shkurtër më hodhi një sy, më kujtoi, e mori monedhën metalike dhe e hodhi në sirtar.-Mirë ardhsh!

I lashë dyqanet dhe kërceva në sheshin e pazarit.

-Faleminderit! – i thashë burrit me kasketë! – Ja, njëqind lekët e tua! Ai i mori dhe qeshi.- Nuk përtove  që u ktheve!? -Më fal, po nuk kam përtuar kurrë në jetë. Pazari, pazar! – Nga aty, drejt e te djaloshi kokorodhe.

-Urdhëro njëqindlekëshin për tri bulonat!- i thashë. Më pa me mirësi dhe buzëqeshi.- Unë e kisha harruar fare. Mbaje, nuk e dua!- Jo, jo! – ia prita. – Tregtia pa para s’ecën përpara! Meqenëse po më dukesh djalë për së mbari, dua të të pyes, a fiton gjë me këtë sojë tregtie?- Eh! ka ndryshuar koha.- Më tha si burrë i pjekur dhe heshti, nuk e mbaroi  fjalën.- Kohën mos e lër të iki kot djalosh! Pse nuk merresh me një punë më fitimprurëse? Fytyra iu çel e tundi kokën me miratim.- E përshendeta: Mirëupafshim! -Rrofshi!- më tha buzëgaz.

Pas kësaj, mora frymë lirisht dhe preka në xhepa bulonat, gazetën me gozhdë dhe simiten e butë në qeskë. Tashti të gjitha ato ishin të mijat. Para s’kisha më. Mirë thonë gjirokastritët: “e thieve, vate!” Nisa të filozofoja përsëri për çekun e bastet e pasanikëve londinezë, që talleshin me  milionat e bankave.

-Ashtu siç ndodhi me thesarin e Bankës Shqiptare dhe gjermanët, – shtoi Rudini.- apo Europa, që nguroi t’ia kthente Shqipërisë edhe pas vitit 92. Nuk thonë kot se floriri i huaj, pasuron bankat e mëdha.

-Mirë thua! E ç’është një pensionist si unë? Herë zanatçi e filozof, por edhe i zemëruar me ata që punojnë në Bankë, të cilët nuk e vënë ujët në zjarr e na lënë pa të holla, pa lëre pastaj me ato vonesa e pagave tona të ulta, pas vjedhjeve misterioze, edhe ditën në rrugë!

…Bisedat e zgjatura mbaruan. Në mes të zhurmës, vetëm tani dëgjoheshin, pak si tepër, krismat e gotave prej qelqi e filxhanëve në pjata porcelani dhe fërshëllima e avullit të ekspresit. Të dy miqtë paguan kafenë e ujin. U ngritën, veshën palltot dhe dolën. Bënë disa hapa në trotuar, pastaj ndaluan, i dhanë dorën njëri – tjetrit dhe u ndanë disi më të lehtësuar se herëve të tjera.

Në qiell dielli mbërdhinte, në tokë drurët e zhveshur kishin ftohtë.

PËRRALLËTARI DHE KADIU- Perkthim nga Agim Xh. Deshnica

Me rastin e ligjit te miratuar nga parlamenti europian

 

Jetonte në fshat një përrallëtar i njohur. Ai më shumë rrëfente përralla me kadiun e fshatrave rrotull.
I shkoi njëherë në shtëpi kadiu dhe i tha:

  • Mos të të dëgjoj më të rrëfesh përralla kundër meje!
  • Mirë! – ia ktheu përrallëtari. – Do të rrëfej ndodhi të vërteta.
  • Jo! Ato do të jenë edhe më për dreq! – turfulloi kadiu i zemëruar

TABULA RASA E KULLËS- Poezi nga Senad Guraziu, 2009

 

Rrasë të hirëta, heshturake,
pa gjuhë, dy-tre shekuj
pa gojë – poreve të mugëta,
tisit këpurdhor, asgjë e shkruar,
vetëm një zemër… gërvishtur
me gurin e mprehtë të së sotmes,
nga dorë e njomë – natyrë
dhe nyrtyrë e foshnjes
as kujtime, as mbamendje.

Por vallë ç’sup patën burrat
e kohës, gjithë ata Herkulesë
të harruar me muskuj të bardhë,
binjakë monozigotikë ngopur
me misëroren nga saç’
i nënëlokes, ç’ndodhi vallë,
pse s’ka akrobatë dhe sot
që luhaten shkallëve të drunjëta,
faqeve të kullës, burra
me bjeshkën copa-copa
në supet, tek ia falin njëri-tjetrit
diellin e djersitur, ku u tretën
vallë ato hije fëmijësh
që buzëqeshin… aq burrërisht.

Duke të pasur me vete çdo sekondë – më mori malli për ty… Cikën poetik nga Leon Mirakaj

FJALËT MA T’BUKURA JANË THANË

Fjalët ma t’bukura janë thanë,
poezit ma t’bukura janë shkrue
libra t’tanë t’magjishëm janë përpi në çdo fletë.

Pak ka mèt e dashtun
shumë pak,
për me mujt me t’thanë çka due
se
edhe me t’thanë

“T’Due”, ndër shekuj asht thanë e
krejt pak po m’doket.

Kam me shpik nji fjalë t’re,
nji poezi t’pashkrueme

Nji libër me fletë t’padukshme

Nji “T’Due” që kurrkush s’e ka thanë.

Po nji tash po ta them:

“T’Due”.

Qe pra,
askushi s’e ka thanë e shkrue si unë, për Ty…(lm)

 

E NXIERR GJOKSIT TYMIN E CIGARES

E nxierr gjoksit tymin e cigares
oxhak i një shtepie që s’qe.

Zemra merr turr të ndjekë konturet
e tua në mijra forma që
ajrit në çast mehen  e une,
mbes me gojen hapur,
mushkrit e boshatisura
me gjoksin thërmi.

Por, ajrit një fjoll
kryeneçe mbetet
e krahu yt që me eren ndeshet
s’don, e s’don kurrsesi
të tretet.

Perball, fill Ariane më rri
në çdo fikje cigareje
në çdo mbushje të gjoksit
për një rindezje
për një oxhak,
për një fillim të ri…(lm)

 

POST SHËN VALENTIN

Post Shën Valentin

Mbi të bardhën lëkurë
mbështeten lehtas gjethet e rëna.

Drithmë!

Puhizë e lehtë ere përkëdhel
gjoksin,
që si kaktus
ngre gjembaçē rozë.

Flokët përzihen barit të njomë
tashmë e
afshi formon brymë supeve,
ndërsa me thonj shkulim lulet
tokës që zhur.

Dihatje!

Petale bien krahësh, duarsh,
kërthiza me ëndje thith  lagështinë e tokës, që nën të mbarset.

Mes lastarëve të butë hapet
e diçka shkëlqen sikur dielli.

Musht i bardhë rrjedh,
trungut,
gurgullomë e zhurmshme përhapet jehonë tokës

Dehje!

Një farfurim krahë fluturash,
flladit e na përkëdhel
zhbërjen e trupave…(lm)

 

“A E BESON ME TË THAN’ SE JAM VETËM”?

“A e beson me të than’ se jam vetëm”?

Vetëm si ti un’ jam

Dy gjysma të brejtuna ditës

Dy lvozhga t’shprazuna

N’ket ag,

Dy, që kërkojn’ veç jetën

Dy, që kërkojn’ Nji të tán’… (lm)

 

MË MORI  MALLI PËR TY

Më mori  malli për ty

Kam menduar se
duke të pasur me vete në çdo sekondë, nuk do të më ndodhte, por ja,
mes sekondash
më krijohet një boshllëk.

Zgjat sa hurba e kafesë  që qiellzën prek,
ndërsa përballë,
një  karrige bosh, më sheh e hutuar…(lm)

 

ISHA NË NJË KONCERT

Isha në një koncert
zemër.

Një pianist i mrekullueshëm
luante
e mu kujtove ti.

Ç’muzike e dashur,
çfarë
mrekullie
loçkë,
ç’mrekulli
e bukur gati sa ti…(lm)

 

N’ANDËRR PËR TEK TI

N’andërr për tek ti

Mbylla sytë e dath jam nis te ti.

Ma mirë se kushdo i di tana rrugët që aty më sjellin,
nuk më duhet gja tjetër,
as busull e as itinerar i shkruem.

Nën kamb m’shket kalldrami i argjend i kësaj nate e,
do copa llampash që rrugën baltojnë me gjakun tim t’gishtave.

M’bahet se jam tue fluturue maj tyne
e di, tana drita i ke fik e, ku s’ke mujt i ke gjujt me gur,
për çdo njenën prej dhimtave t’shkaktume,
për çdo yll që kena shue me mendjemadh’sin’ tonë
për çdo drit’ që ma shumë seç duhej kish ndri.

Ani, me duert përpara, si fmij i jam kap ajrit t’pastër t’kësaj nate.

Po du se s’ban me ardh te ti
asht nji drit që m’sillet mendjes, qerpikët godet
e po don me i hapë
si alarmi i fundit i nji ambulance.

Duhet me vrapue. Në çdo fund rruge të shoh t’lakuriqt
me vështrim t’ashpën, t’lodhun.

Duhet, duhet… me vrapue
për me ardh te ti.

Asht nji urë njatje tek lumi që na ndan
nan gurra aty, futa nji letër.

Në mos mjaftoftë ajri që çdo skutë e njeh,
në mos mjaftoftë, memoria ime e rrugve që bashk kena ba,

(Zot sa kohë asht ba që s’i bajm.. a thu janë mblu barit,
a thu i kan dal gurët!?)
e në mos mjaftoftë as kjo drit’ e mekun brenda meje me gjet shtegun,
atëherë
me u kthye e, me të pritë kam te ajo urë.

E për ty kam me e lexue letrën teme.
masandej kam me e djegë, njisoj si digjet malli.

Të bahet hi e mandej, yll për mbi ty
e unë prap’, prap’, symbyllun si në kto andrra do jem, aty…(lm)

 

SI PËR DITËLINDJE

Si për ditëlindje

Du ni tapet ylberit për na të dy.

Me mujt me fluturue ndër qiej qi kërkush si ka cek hala e
mramjes,

Hanë të tana galaksive me t’ba .

At’ ma t’ndritshmen.

At’që, faqen ma t’bukur
pikerish asaj ane ka
e qi kurrnji s’ka mujt,
veç meje me e pa…(lm)

 

TË GJITHË UISKIN NË PARAJSË – Poezi nga CHARLES BERNSTEIN – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

As për të gjithë uiskin në parajsë
As për të gjitha mizat në Vermont
As për të gjithë lotët në qeli
As për një milionë udhëtime në Mars

As po më pagove me diamantët e botës
As po më pagove me të gjithë perlat
As po më dhe unazën tënde të smeraldtë
As po më dhe kaçurelat e tua

As për gjithë zjarrin e xhehnemit
As për gjithë blunë qiellore
As po të kem një perandori timen
As edhe për paqen time të mendjes

Jo, kurrë, unë kurrë nuk do të pushoj së dashuri ty
Derisa zemra ime të rrahë herën e fundit
Madje dhe atëherë në fjalët dhe këngët e mia
Unë do të të dua ty përsëri përgjithmonë

 

ATË NATË UJQIT NUK M’U KTHYEN NGA KULLOTA- Poezi nga SKËNDER BUÇPAPAJ

Si çdo vit
Do t’i prisja atje
Në mes vere.
Bishtgjatët,
Gojëmbyllurit,
Sygacët e mi.
Kur hëna ishte në atë pikë të itinerarit
Të saj
Prej nga verbohen të gjitha hijet
Nga shurdhohen të gjithë tingujt
Të kadifejtë bëhen shkëmbinjtë.
Në lirishten mes bredhave
Unë i kisha pritur përvjet.
I kisha numëruar të mbijetuarit
I kisha pagëzuar këlyshët
I kisha përuruar çiftet e reja.
Atje më ishin kumtuar dëshirat e tyre,
Kacafytjet e humbura dhe të fituara,
Ua kisha kundruar plagët e hapura
Dhe plagët e mbyllura.
Iu kishte ardhur ëmbël
Kur ua kisha fshirë udhët nga putrat
I kishin kthyer ato nga unë,
Ua kisha lexuar
Fatin.
Atë natë
Ujqët
Nuk m’u kthyen nga kullota.
Deleve në vatha nuk do t’iu kthehej më gjumi.
Barinjve në tëbane nuk do t’iu ktheheshin më ëndërrat.
Krojeve në shpate nuk do t’iu kthehej më zëri.
Fillikat
Isha.
Dhe kot po mbahesha pas barit
Si pas flokëve të mia
Për të mos u rrëknyer
Drejt e në vorbullën e hënës.
Prej asaj nate
Nuk ua dhashë më bekimin
Dhe nuk i nisa për në kullotë
Si çdo mes vere.

Hija e babait- Tregim nga Biser Mehmeti

Një natë kur më doli gjumi nga një ankth i mundimshëm, m’u bë sikur nga dera e dhomës dëgjoheshin disa trokitje të fuqishme. Zemra më rrahu me ritëm të shpejtuar. Sapo bëra të ngrihem nga vendi për ta hapur derën, kur ajo zuri të  hapet ngadalë. Brenda u gjend babai, i cili ishte plakur shumë. U ndal e pastaj zuri të vështronte i hutuar në të gjitha anët. Dukej sikur kërkonte diçka. Ndoshta e kërkonte nënën, të cilën nuk ishte në gjendje ta gjente. Ndoshta e kërkonte Dean, për të cilën ishte kthyer nga atdheu… Derisa e vështroja i hutuar, një mendje më tha: babai është i vdekur, kjo është hija e tij! Babain e kanë vrarë në atdhe ushtarët e huaj, të cilët mbajnë të okupuar vendin tonë tash e njëqind vjet. Trupi i tij ka mbetur mbi borë pasi nuk ka kush ta varrosë. Shokët e tij e kanë harruar trupin e tij… Derisa më vështronte më dukej sikur më thoshte: sa shumë u pendova që u ktheva në atdhe për të vdekur!… Sa shumë shokë të mi u larguan nga atdheu e më nuk u brengosen për fatin e tij! Sapo u rehatuan në vend të huaj e harruan origjinën e tyre! Sapo krijuan një jetë të lumtur, atdheun e hodhën në shkretëtirën e harresës. Disa që krijuan pasuri në mënyra të ndryshme, u betuan se kurrë më nuk do të kthehen në atdhe!.. Pasi i la fjalët të sorollatën nëpër hapësirën e dhomës, ngadalë e hapi derën dhe doli jashtë. Sa shumë dëshiroja të shkoja pas tij, po këmbët nuk arrija t’i veja në lëvizje… Nuk e di pas sa kohësh duke u zvarritur si një kërmill i fushave, dola në dhomën tjetër. Aty e pashë nënën të shqetësuar. Diçka më thoshte sikur edhe ajo e kishte parë hijen e babait. Prita që më thoshte se e kishte parë, po ajo tërë kohën më vështronte e shpërqendruar…

Kur mbeta vetëm me të, më zë të shqetësuar, më tha: biri im, mos je i sëmurë! Dukesh shumë i zbehur! Unë i zgurdullova sytë i habitur. Nëna vazhdoi të fliste me zërin që gjithnjë e më tepër i dridhej nga emocionet që nuk ishte në gjendje t’i përmbante… A e di çfarë ke bërë gjatë natës së shkuar?! Unë i rrudha supet i bindur se ajo po tallej me mua. Nëna vazhdoi me atë zë të brengosur: tri herë je ngritur nga gjumi somnambul e pastaj ke tentuar ta hapësh derën e të dalësh jashtë. Kur të pashë flokët e kokës m’u ngritën përpjetë nga trishtimi… Ku je duke shkuar, të pyeta me zë të brengosur… Ti me një zë të qetë më the: babai po më thërret në oborr!.. Unë të thashë: babai është në atdhe! A e kupton që është mesi i natës… Mezi të kam kthyer në shtrat e tërë natën kam bërë roje afër teje. Kisha frikë se do të dilje në rrugë e ndonjë veturë do të të mbyste… Më thuaj çfarë po të torturon në shpirt?! Prej se erdhëm në këtë vend të largët tërë kohën qëndron i kredhur në mendime… Me zë të qetë i thashë: nënë, as vetë nuk e di çfarë po ndodh me mua!.. Edhe kur jam i zgjuar, edhe kur fle fytyra e vdekur e babait më qëndron para syve! Mundohem ta dëboj, po nuk kam forcë!.. Kam frikë se ai ka vdekur…

Disa herë e dëgjoj edhe zërin e tij të çjerrë si më lutet për diçka. Ndoshta më lutet ta gjej trupin e tij të vdekur për ta varrosur… Kam filluar të dyshoj se trupi i tij ka mbetur mbi dhe, ngase shokët e tij nuk kanë mundësi ta varrosin!.. Ndoshta shokët e tij nuk kanë dashur ta varrosin… Kam filluar të frikësohem se shokët e tij e kanë tradhtuar babain e pastaj e kanë vrarë!.. As vetë nuk e di çfarë gjërat të tmerrshme i kam thënë nënës, e cila zuri të dridhej sikur njëqind palë ethe t’i kishin hyrë në trup… Lotët zunë t’i shkojnë rrëke nëpër fytyrën e fishkur. Ndoshta nuk i ndjente fare lotët si i rridhnin nga sytë e ndryshkur. Nuk e kuptova nëse qante për mua apo për babain. Diçka më thoshte se edhe nëna e shihte hijen e babait si sorollatej nëpër shtëpi, po e fshihte këtë gjë nga ne. Ndoshta edhe ajo e dëgjonte zërin e babait, madje edhe fliste me të… Një mendje e marrë më tha: nuk u desh ta shqetësoja edhe më shumë nënën, e cila gjatë gjithë ditës qëndron në këmbë duke bërë punë të mundimshme…

Gjatë një nate të ftohtë vjeshte ra një shi i rrëmbyeshëm, i përcjellë me bubullima të fuqishme e me vetëtima të tmerrshme, të cilat natën e bënin ditë. Nga ajo stuhi e tmerrshme gjatë gjithë natës nuk arrita të shtij gjumë në sy. Kisha bindje sikur ajo stuhi e fuqishme e kishte rrënuar urën përmes të cilës gjumi vinte te unë. Tërë kohën nga mendja nuk më largohej babai. Kisha frikë se ai gjendej jashtë, andaj gjithë ai shi binte mbi trupin e tij. Ajo natë m’u duk e gjatë tepër sa dyshova sikur mëngjesi nuk do të zbardhte kurrë… Kur zbardhi mëngjesi sytë më digjnin nga mungesa e gjumit. Edhe koka po më dhembte tepër sikur brenda saj të sorollateshin katër kalorës. Shiu vazhdonte edhe më tutje të binte me intensitet të njëjtë. Duke mos ditur si ta mbysja kohën që shtrihej para meje si një gjarpër i ngordhur, u afrova te dritarja dhe me sy të vagëlluar zura ta vështroj hapësirën e zymtë. Shikimin i përgjumur m’u gozhdua mbi një bli të vjetër që gjendej në një skaj të oborrit. Nuk mund ta largoja shikimin e rënduar nga bliri i madh me degë të zhveshur. Tri ditë pasi u vendosëm në këtë banesë babai e pati mbjellë atë bli, të cilin dyshoj se e pati marrë nga vendlindja si një kujtim i pavdekshëm. Kur e pati mbjellë pata bindje sikur bliri i vogël shumë shpejt do të thahej. Disa ditë prisja të nxirrte ndonjë gjethe, po ai nuk po nxirrte. Nuk e di pse ndieja dhembje të madhe për atë bli që ngadalë po thahej. Disa herë qëndroja afër tij dhe e vështroja me një dhembje të çuditshme. Sa shumë dëshiroja të rritej… Një ditë kur desha ta nxjerr nga vendi hetova se ai kishte filluar t’i nxirrte disa sythe të njomë. Sa shumë u gëzova që do të rritej. Edhe gjatë kohës sa e shihja me një mallëngjim të çuditshëm si rritej nuk arrija ta dëboja dyshimin se ai shumë shpejt do të thahej. Sa më shumë që kisha dëshirë të rritej, aq më shumë dyshoja se nuk do të rritej. Një ditë një fëmijë u afrua te bliri e pastaj zuri të sillej rreth tij. E rrëmbeva për fyti e pastaj e largova nga aty. Fëmija zuri të qante më shumë nga frika sesa nga dhimbja… Një bli i vjetër, i cili kishte filluar të thahej, gjendej edhe në oborrin e shtëpisë sonë. Disa herë e kisha pyetur nënën kush e kishte mbjellë, po ajo nuk e dinte… Kur isha i vogël shpesh qëndroja nën hijen e atij bliri të vjetër. Sa shumë dëshiroja të hipja nëpër degët e tija, po nuk kisha mundësi… Sa më shumë që rritej bliri dyshoja se dikush do ta prente gjatë natës. Shpesh kur zgjohesha në mëngjes më dukej sikur ai nuk ekzistonte… Derisa e vështroja shiun si binte mbi degët e blirit, i thashë vetes: eh, sa i lumtur do të isha sikur të gjendesha te bliri që ndodhet në oborrin e shtëpisë së lindjes!.. Ndoshta edhe në atdhe është duke rënë shi i rrëmbyeshëm… Këtu shiu të shkakton mërzi dhe pikëllim në shpirt. Ai ngadalë m’i lag të gjitha ëndrrat, dëshirat, shpresat… Shiu i vendlindjes ishte i dashur. Ai ma ngrohte shpirtin sa herë që binte…

Kur mërzia zuri të shkallëzohet në apati të rëndë, desha të largohem nga dritarja. Ndihesha i dërrmuar sikur gjatë gjithë kohës të kisha qëndruar në stuhi, e cila më rrihte fytyrës me grushte. Dëshiroja të shtrihesha në shtrat e të flija derisa shiu të ndalej. Mirëpo, në atë çast ndodhi diçka që më shastisi. Me sytë e mbushur shi e erë e pashë babai si qëndronte i hutuar afër blirit me degë të zhveshura. Derisa e vështroja i shtangur më kaploi dyshimi sikur babai qante me zë të dhembshëm, i cili përzihej me zhurmën që krijonte shiu… O Zot, klitha me sa zë që kisha, babai është thyer nga atdheu! Ai është i plagosur!.. Në trup i ka shtatë plagë të rënda që i rrjedhin gjak!.. Fluturimthi pa frymë dola në oborr, i cili më dukej sikur ishte i mbushur me varre të hapura.

Aty u ndala, ngase këmbët m’u këputën në gjunjë. Në atë çast pata bindje sikur njeriu që qëndronte para meje nuk ishte babai im i vërtetë, po hija e tij, e cila dridhej nga ethet e acarit. Hija e babait edhe më tutje vazhdonte të qëndronte në mes të oborrit si një statujë prej dheu. Ndoshta priste diçka. Ndoshta nuk ishte në gjendje ta gjente derën që të hynte brenda. U mundova të shkoj te ai, po këmbët nuk mund t’i nxirrja nga vendi. Me zë të lartë klitha: baba, mos rri në shi se do të ftohesh, eja hyr brenda!.. Ai nuk lëvizi fare sikur të mos e kishte dëgjuar zërin tim. Një mendje më tha: hijes së babait i pëlqen të laget në shi!.. Vazhdova ta vështroj hijen e babait përmes velit të shiut që binte pa ndërprerë. Prisja që ai ta hetonte prezencën time e pastaj të vinte drejt meje. Një zë i panjohur, i cili përzihej me shiun më tha: si nuk e kupton që babai yt është i vdekur!… Ai erdhi nga atdheu  që t’u lutet ta hapni një varr për trupin e tij… Të vdekurit nuk i hetojnë të gjallët kur u afrohet, madje as kur u flasin me zë të lartë!… Të vdekurit nuk e hetojnë as kur bie shi, as kur nxeh dielli!…

Derisa qëndroja i shtangur e ndjeva të ftohtin si zuri të më mbështillte si një qefin i leckosur. Edhe pse dridhesha nga ethet e fuqishme, vazhdova të qëndroj në shi duke e vështruar hijen e babait, e cila nuk ishte në gjendje ta hetonte prezencën time. Ndoshta aty do të qëndroja derisa të ngrihesha nga të ftohtit, sikur nëna të mos vinte e të më rrëmbente për krahu… Biri im, eja brenda se do të ngrihesh nga të ftoh tit, më tha me zë lutës… Derisa ecja drejt hyrjes pa dëshirën time, m’u bë sikur hija e babait zuri të më lutej me zë të përvajshëm të mos e leja të lagej në shi. Desha të shkoj drejt tij, po nëna më tërhoqi zvarrë brenda… Kur hyra në dhomë ndihesha i shkallmuar sikur të kisha hapur një varr për trupin e babait. Përmes dritares edhe më tutje e shihja babain si qëndronte i shtangur në oborr.  Gjatë asaj kohe ai dridhej nga të ftohtit. Ishte veshur me rroba të holla e të leckosura. Nëna më vështronte e shqe tësuar me një shikim të mbushur me habi e dyshim… Çfarë po shikon në oborr, më pyeti me zë të plogësht… Disa fjalë të gjymta zunë të më dalin nga goja pa dëshirën time… Nënë, a nuk po e sheh babain si laget në shi! A nuk po ia sheh plagët në trup si i rrjedhin gjak! Ai është i plagosur!… Nëna me zërin që i dridhej nga pikëllimi e mërzia, më tha: ndoshta nga ethet je duke vuajtur nga halucinacionet?! Në oborr nuk gjendet asnjë njeri!… Babai është në atdhe!… Më kot unë i thosha: babai gjendet në oborr, kurse në këmbë e ka një plagë të rëndë, e cila e pengon të ecën!… Nëna e rrëmbeu kokën me duar e pastaj lëshoi disa psherëtima të thella. E kuptova se zuri të brengoset edhe më shumë për gjendjen time shpirtërore. Ndoshta filloi të dyshonte se së shpejti do të çmendesha…

(Marrë nga ExLibris)

Franz Kafka: Artisti i urisë- E përktheu nga origjinali Fatmir Alimani

Interesi i publikut për artistët e urisë, në dhjetëvjeçarët e fundit është zvogëluar shumë. Nëse dikur më herët, ia vlente që të organizoheshin edhe spektakle të tillë, mjaft të mëdhenj, sot kjo është krejtësisht e pamundur. Ishin kohë të tjera. Atëherë i gjithë qyteti angazhohej për artistin e urisë, dhe nga një ditë urie në tjetrën, u shtua mjaft pjesëmarrja. Secili dëshironte ta shikonte atë, të paktën një herë në ditë. Në ditët e tjera kishte edhe të abonuar, disa prej të cilëve rrinin të ulur para kafazit të vogël me kangjella, për ditë të tëra. Për të shtuar interesin ndaj spektakleve organizoheshin edhe shfaqje nate me  flakadanë, për shtimin e efektit ndriçues. Në ditët e bukura,  kafazin e nxirrnin në një  shesh të lirë, dhe atëherë për fëmijët në veçanti, tregohej artisti i urisë. Shpesh, për të rriturit, ai nuk ishte asgjë tjetër veçse një shaka, në të cilën ata merrnin pjesë, vetëm, sa për modë, por fëmijët gojëhapur e të tronditur,  i jepnin duart njëri-tjetrit, si për t’u mbrojtur nga një gjë e padukshme.  Ata e përpinin atë me sy ashtu siç ishte, tepër i zbehtë, me një triko të zezë, me brinjë tmerrësisht të dala, përbuzës madje edhe ndaj një kolltuku të mundshëm,  i ulur drejt e mbi kashtë. Ai, nganjëherë iu përgjigjej pyetjeve me një shenjë koke të mirësjellshme, dhe me një buzëqeshje të sforcuar, ose rrinte  aty i kredhur i tëri në vetvete, pa u bërë merak për asgjë, madje edhe për tiktakun e orës, megjithë rëndësinë që kishte ajo për të, si i vetmi send në kafazin e tij. Me vështrimin e përhumbur përpara, me sy gjysmë të mbyllur, herë pas here, ai njomte buzët me pakëz ujë, me gllënjka, prej një gote të vogël.

Përveç spektatorëve të ndërrueshëm, ndodheshin aty edhe roja të përhershme, gjithnjë në grupe treshe, të zgjedhur nga publiku, që si për çudi, zakonisht ishin kasapë të ngarkuar që të përgjonin ditën dhe natën, artistin e urisë, që ai të mos arrinte të merrte ushqim me ndonjë marifet të fshehtë. Në të vërtete kjo ishte një masë formale, vetëm për të qetësuar publikun e gjerë, sepse të mirëinformuarit e kishin të qartë, që duruesi i urisë gjatë kohës së mosngrënies, nuk do të pranonte të merrte asnjëherë kurrfarë ushqimi, në çfarëdo rrethanash dhe shkaqesh, madje edhe sikur ta shtrëngonin atë me forcë,  e kuptonin këtë sjellje. Disa ekipe nate nganjëherë e dobësonin mjaft përgjimin e tyre deri në shthurje; ata uleshin në një qoshe larg kafazit dhe humbnin pastaj në një lojë me letra, me qëllimin e hapur, që duruesi i urisë të përfitonte dhe të mund të merrte diçka, fshehtas.

Për njeriun, që rrinte pa ngrënë asgjë tjetër nuk ishte më torturuese sesa këta roja. Ata e bënin atë pothuajse shpresëhumbur, dhe ai në këto raste, e kishte tmerrësisht të vështirë të duronte urinë. Nganjëherë, gjate kohës së shërbimit të tyre duke kapërcyer dobësinë e tij; ai këndonte aq gjatë sa mundej; për t’u treguar njerëzve sa padrejtësisht e vinin në dyshim ndershmërinë e tij. Por kjo nuk ndihmonte kushedi çfarë, sepse ata thjesht çuditeshin me aftësinë e tij për të kënduar dhe për të ngrënë, njëkohësisht.

Ai parapëlqente më shumë rojat e nate-ës, që vinin dhe uleshin përballë kafazit dhe në mungesë të një ndriçimi të mjaftueshëm bënin dritë me llambat që ua kishte dhënë organizuesi i shfaqjes. Kjo dritë e dhunshme nuk të bezdiste, sepse sidoqoftë, ai nuk do të mund të flinte kurrsesi; por ai gjithnjë mund të dremiste pakëz në çdo lloj ndriçimi e në çdo, orë, edhe në sallën e zhurmshme të mbushur plot e përplot.

Me këto roja ai ishte I gatshëm me shumë kënaqësi ta kalonte krejt natën pa fjetur aspak; të bënte shaka me ata, dhe t’u rrëfente atyre histori nga jeta e tij shtegtare, dhe pastaj të dëgjonte historitë.   Gjithçka e bënte vetëm për t’i mbajtur ata të zgjuar dhe për t‘u provuar përsëri e përsëri, se në kafaz nuk kishte asgjë të ngrënshme dhe, që ai e duronte urinë ashtu siç nuk do të mundte asnjëri prej tyre. Por ai lumturohej mjaft kur vinte e nesërmja dhe në llogarinë e tij; atyre u shërbehej një mëngjes shumë i pasur, dhe prandaj suleshin për të ngrënë me vrullin e njerëzve të shëndoshë që kishin kaluar një natë pune të mundimshme. Megjithatë, kishte njerëz që në shërbesën e këtij mëngjesi donin të shihnin një mënyrë abuzive për të korruptuar rojat, por kjo ishte diçka e zmadhuar më kot, sepse kur pyeteshin nëse dëshironin ata vetë ta kryenin shërbimin e natës pa mëngjesin e pasur, shtrembëronin hundët, dhe megjithatë mbeteshin ende te dyshimet e tyre.

Kjo nuk ishte veçse një pjesë e masës së dyshimeve mjaft karakteristike për ata që dinë vetëm të krekosen vazhdimisht. Por askush nuk ishte në gjendje të kalonte ditët dhe netët në mënyrë në vazhdueshme pranë artistit të urisë, askush nuk mund të verifikonte me sytë e tij pandërprerje dhe në një mënyrë krejt të paqortueshme; nëse ai nuk kishte ngrënë me të vërtetë asgjë. Këtë mund ta dinte vetëm vetë artisti, dhe rrjedhimisht, vetëm ai mund të ishte plotësisht një spektator i kënaqur me urinë e tij. Por, ai nuk ishte kurrë i kënaqur për një arsye tjetër. Ndoshta nuk ishte ligur aspak kaq shumë nga mungesa e ushqimit deri në atë gjendje, sa t’i bënte disa të parapëlqenin të rrinin mjaft larg nga kjo shfaqje që u ngjallte keqardhje dhe i bënte të paaftë për ta duruar vështrimin e tij. N të vërtetë, ai ishte ligur kaq shumë, vëtëm nga pakënaqësia öe veten. Vetëm ai dinte atë që nuk mund ta dinte asnjë i mirëinformuar, sa i lehtë ishte durimi i urisë. Kjo ishte gjëja më e lehtë në botë. Ai nuk e fshihte një fakt të tillë, por këtë pohim nuk ia besonte askush. Në rastin më të ë ai ishte modest, por përgjithësisht e gjykonin si të etur për reklamë, si mashtrues, që nuk provonte kurrfarë vështirësie në durimin e një urie të tillë, sepse dinte mjaft mirë ta lehtësonte detyrën e tij dhe gjithashtu kishte paturpësinë të pohonte gjysmën e të vërtetës.

Ai ishte i detyruar t’i duronte gjithë këto gjëra të pakëndshme, me të cilat ai ishte mësuar me kalimin e viteve. Por brenda tij pakënaqësia vazhdonte ta gërryente, e megjithatë nuk kish ndodhur kurrë deri më sot, meritë që duhet t’ia njohim pa diskutim, që ta braktiste vullnetarisht kafazin, sado e gjatë që të ishte periudha e urisë.

Organizatori e kishte përcaktuar afatin më të gjatë deri në dyzet ditë, dhe kur kalonte kjo kohë, ai nuk toleronte asnjë zgjatje, as edhe në qytetet më të rëndësishme të botës, dhe sigurisht vetëm prej së mirë. Përvoja kish treguar se nëpërmjet një reklame të bollshme ishte e mundur të ngrihej interesi i një qyteti thuajse  gjatë dyzet ditëve por përtej këtij afati, publiku hiqte dorë dhe regjistrohej një ulje e ndjeshme e spektatorëve. Natyrisht, frekuentimi i spektatorëve pësonte ndryshime të vogla nga një qytet në tjetrin ose nga një vend te tjetri, por rregulli ishte i tillë, që nuk lejonte kapërcimin e dyzet ditëve.

Kështu, në ditën e dyzetë hapej porta e kafazit, e mbushur me lule, një publik entuziast mbushte amfiteatrin, një bandë ushtarake luante muzikën e saj.  Me dy mjekë hynin në kafaz për të marrë të gjitha masat e domosdoshme për artistin e urisë, i cili kishte  ndenjur kaq gjatë pa ngrënë. Rezultatet i njoftoheshin publikut me megafon dhe, përfundimisht, vinin dy gra të reja që ndjeheshin të lumtura sepse pikërisht ato ishin zgjedhur për këtë qëllim. Atëherë, ato përkujdeseshin duke e ndihmuar artistin të dilte nga kafazi dhe të zbriste disa shkallë që të çonin te një tryezë e vogël ku posaçërisht për një rast të tillë ishte përgatitur një ngrënie e zgjedhur me mjaft kujdes. Edhe në çast, si çdo herë, artisti i urisë rezistonte. Natyrisht, ai pranonte të mbështetej me krahët kockëdala tu duart ndihmëtare të zonjave të përkulura mbi të, por ai kundërshtonte të ngrihej. Përse e kishin ndaluar tani, kur nuk ishte vetëm e dyzeta ditë e urisë? Ai do të mundte të qëndronte edhe për një kohë të gjatë, të papërcaktuar përse atëherë e kishin ndaluar pikërisht kur ai nuk ishte ende në mesin e urisë së tij? Përse dëshironin t›ia rrëmbenin lavdinë për të qëndruar i uritur për një kohë edhe më të gjate? Jo vetëm për t›u bërë artisti më i madh i urisë i të gjitha kohërave, gjë që mesa duket i kishte arritur por për të kapërcyer edhe veten time  deri në papërfytyrueshme, sepse në vetvete ai ndjente një aftësi të pakufizueshme për të duruar urinë? Përse kjo turmë që hiqej sikur e adhuronte, kishte kaq pak durim me të? Meqenëse ai ishte i aftë ta duronte urinë edhe më tej, përse nuk e përkrahnin?

Ai ishte i lodhur dhe ndihej aq mirë i ulur në kashtë, ndërsa tani i duhej të ngrihej më këmbë dhe të shkonte për të ngrënë, gjë që thjesht në përfytyrimin e tij i ngjallte një neveri, të cilën detyrohej ta ndrydhte me vështirësi, nën vështrimin e ngultë të zonjave. Teksa ngrinte sytë, ai e zhyste vështrimin te fytyrat e këtyre zonjave kaq miqësore në dukje dhe kaq mizore në të vërtetë, dhe tundte kokën e tij tepër të rëndë për një qafë mjaft të dobët.

Dhe atëherë ndodhte, ajo që ndodhte gjithmonë, Organizatori vinte pa thënë asnjë fjalë, muzika e bënte bisedën të pamundshëm, ai ngrinte krahët boi artistin e urisë sikur po i lutej Qiellit të ulte një vështrimin mbi veprën e tij, aty mbi kashtë, mbi këtë martir të katandisur vërtet si mos më keq, por në një kuptim krejt tjetër. Ai e kapte atë nga shtati, që tani ishte holluar si një fije, me aq kujdes, sa të bënte të besoje që ishte fjala për një objekt veçanërisht të lehtë, dhe tinëz e tundte pak, saqë artisti i urisë me këmbët dhe pjesën e sipërme të trupit lëkundej tutje-tëhu jashtë vullnetit të tij, dhe më në fund, ua dorëzonte zonjave që tashmë ishin zbehur për vdekje.

Në këtë çast, artisti i urisë duronte gjithçka. Koka i binte mbi gjoks, si të ishte frenuar pas një rrotullimi të gjatë, me një mënyrë krejt të pashpjegueshme, barku i zgavrohej, ai shtrëngonte këmbët me gjunjë të ngjitur si prej instinktit të vetëruajtjes, dhe ato gërryenin tokën, që nuk ishte më toka e vërtetë që kërkonin, dhe krejt pesha e trupit të tij, që me të vërtetë ishte tepër e lehtë, mbështetej mbi njërën nga zonjat, duke e thirrur për ndihmë e duke gulçuar. Dhe ajo, meqenëse nuk e kishte menduar kështu këtë punë fisnike, zgjaste sa mundej qafën, për mënjanuar të paktën kontaktin e fytyrës me artistin e urisë. Pastaj, si nuk ia arrinte kësaj, edhe zonja tjetër më me fat nuk i vinte në ndihmë, por duke u dridhur, mjaftohej, duke mbajtur duart e artistit, të cilat tashmë ishin kthyer në nyje kockore fillonte të qante nën  qeshjet e kënaqura të sallës, dhe zëvendësohej prej një shërbyesi të gatshëm, që priste aty që prej një kohe të gjatë.

Pastaj vinte ushqimi, dhe organizatori duke përfituar nga gjendja fare pranë pavetëdijes ku ishte kredhur artisti i urisë, me një mullosje argëtuese që duhet t›ia shpërqendronte vëmendjen, e bënte atë të përtypej pakëz. Pas pak sillnin edhe një bukë të thekur me gjalpë që gjoja vetë artisti ia kish shtënë në mend organizatorit. Banda muzikore shënonte kulmin e gjithçkaje me një të renë të fortë borije, kështu bëhej ndarja, dhe askush nuk kishte të drejtë të ishte i pakënaqur me atë çfarë kish parë, askush, përveç artistit të urisë gjithnjë vetëm ai.

Kështu, artisti i urisë jetoi me disa ndërprerje të vogla të rregullta pushimesh për shumë vjet nën një shkëlqim fasade, i nderuar nga e tërë bota, edhe pse ai vetë në të shumtën e rasteve kridhej në një melankoli, që zymtohej përherë e më tepër nga fakti se askush nuk dëshironte ta merrte seriozisht. Me çfarë mund ta ngushëlloje atë? Çfarë mund ta ngushëlloje atë? Çfarë e mbetej atij për të dëshiruar? Edhe po të gjendej ndokush që shprehte keqardhje dhe nëse ai dëshironte t’i shpjegonte që trishtimi mesa duket i vinte nga uria, mund të ndodhte veçanërisht kur periudha e urisë ishte mjaft e gjatë, që artisti i urisë të përgjigjej si i tërbuar duke lëkundur shufrat e kafazit si kafshë e egërsuar, për t’i tmerruar të gjithë pa përjashtim. Për raste të tilla, organizatori kishte një mënyrë dënimi që ai e përdorte me kënaqësi. Ai i kërkonte falje artistit të urisë para publikut, por megjithatë pohonte se justifikimi i vetëm i kësaj sjelljeje ishte gjaknxehtësia, që vjen nga uria e gjatë, të cilën njerëzit e nginjur nuk mund ta kuptonin menjëherë. Gjithashtu, ai përmendte edhe një pohim të artistit që kërkonte po ashtu një shpjegim, ku theksonte se ishte i aftë të duronte urinë edhe për një kohë shumë më të gjatë sesa deri tani.

Organizatori e lavdëronte fort ambicien e tij fisnike, vullnetin e mirë vetëmohimin e lartë, që gjendej sigurisht edhe në këtë pohim, dhe pastaj provonte të kundërtën duke paraqitur fotografi, që ndërkohë shiteshin, ku shihej artisti në shtrat në njërën nga të dyzet ditët e urisë, pothuajse i shuar nga pafuqia. Ky pohim me anë të cilit e vërteta kundërshtohej me vullnet apo pa vullnet, është mjaft i njohur tek artistët e urisë, por atij çdo herë ia ngrinte nervat dhe i dukej i tepërt. Ajo që paraqitej si shkaku i ndërprerjes së ditëve të urisë ishte, përkundrazi, pasoja! Kundër këtij moskuptimi, kundër kësaj bote të së pakuptueshmes, ishte e pamundur të luftoje. Si i ngjitur pas kangjellave të kafazit, ai i dëgjonte i etur fjalët e organizatorit, por kur arrinte puna te fotografitë, tërhiqej mbrapsht dhe ulej si duke rënë e duke psherëtirë mbi kashtë, dhe publiku i qetësuar mund të afrohej përsëri ta kundronte.

Nëse dëshmitarët e skenave të tilla do t’i rikujtonin ato përsëri disa vite më vonë, edhe atyre shpesh do t’u dukeshin të pakuptueshme. Sepse, ndërkohë çdo kthesë e njohur kastë ndodhur dhe gjithçka kish ndodhur thuajse papritur, dhe mund të kishte arsye të thella për këtë përmbysje të opinionit, edhe pse askush nuk ishte i interesuar për t’i kërkuar ato. Sido që të ishte, një ditë prej ditësh artisti i urisë, deri atëherë i përkëdhelur nga publiku, e pa veten të braktisur nga një turmë e mbushur me lakmi që vraponte në radhë të shtrënguara, drejt spektakleve të tjera. Organizatori dhe artisti i urisë e përshkuan edhe një herë tjetër gjysmën e Evropës, për të parë nëse kishin mbetur aty-këtu disa grimca të interesit të vjetër, por kjo ishte diçka e kotë. Spektaklet e urisë, si prej efektit të ndonjë komploti misterioz, provokonin kudo një neveri të vërtetë. Natyrisht, në të vërtetë kjo gjë nuk mund të vinte kaq papritur, madje tani edhe pse me vonesë, mund të kujtoheshin mjaft shenja paralajmëruese të mëparshme, për të cilat, nën vrullin e suksesit nuk ishte treguar kujdes i duhur dhe nuk ishin kundërshtuar me zgjidhje të dobishme. Dhe të ndërmerrje tani diçka kundër tyre ishte tepër vonë. Me siguri, interesi për artistët profesionistë të urisë do të rilindte herët a vonë, por ky nuk ishte një ngushëllim për brezin e sotëm. Dhe çfarë mund të bënte artisti? A mundej ai, pasi ishte duartrokitur prej mijëra njerëzve, të paraqitej tani një herë në vit në një barakë të vogël panairi? Të ndërronte zanatin? A nuk ishte ai tani mjaft i vjetër për t’i mbetur tepër fanatik mbi të gjitha, zanatit të tij? Kështu, ai u nda nga organizatori, nga bashkudhëtari i një karriere të mrekullueshme, u angazhua në trupën e një cirku të madh, dhe për të ruajtur ndjeshmërinë e tij nuk i pa fare kushtet e kontratës.

Një cirk i madh ku është e mundur të punojnë njëkohësisht dhe si plotësim i njëri-tjetrit një sasi e panumërueshme njerëzish, kafshësh dhe aparatesh, gjithnjë mund të angazhojë edhe një artist të urisë. Natyrisht, këtu luajti rol edhe modestia e tij e plotë, dhe përveç kësaj në këtë rast të veçantë, u angazhua jo vetëm artisti i urisë por edhe emri i tij i famshëm që prej një kohe të gjatë. Por, nuk mund të themi se duke qenë një artist tashmë i vjetëruar dhe jo në formën e tij më të mirë, ai kish dashur të gjente strehë duke punuar në një cirk të qetë, sepse arti i urisë ka gjithnjë veçantinë sublime, të mos e humbë cilësinë e tij për shkak të moshës së artistit. Madje, artisti i urisë pohonte se ishte i aftë ta duronte urinë po aq mirë sa edhe më, gjë që ishte mjaft e besueshme. Ai shkonte deri atje sa të pretendonte që pikërisht tani ishte në gjendje ta çudiste plotësisht botën, me kusht që linin të vijonte këtë ndërmarrje sipas dëshirës së tij, të cilën ia pranuan pa ngurrim. Mirëpo te njerëzit e zanatit ky pohim shkaktoi vetëm një buzëqeshje. Ata e njihnin mirë mentalitetin e kohës së tyre. Pas deklaratave të nxituara, artisti më vonë do të detyrohej të harronte shpejt premtimin e dhënë.

Por, në thellësi, duke e vlerësuar situatën ashtu siç ishte, artisti i urisë e gjeti të natyrshme të vendosej me kafazin e tij jo pikërisht në mes të arenës së cirkut ku do të paraqitej numri më i shkëlqyer, por jashtë, pranë kafazeve ku mbaheshin kafshët r rralla, në një vend lehtësisht të dukshëm. Përreth kafazit të tij ishin vendosur pankarta plot ngjyra të gjalla ku ishte shkruar me shkronja të mëdha, çfarë mund të kundronin aty spektatorët. Dhe kur gjate një pushimi spektatorët nxitonin drejt vendit ku mbaheshin kafshët e rralla, nuk mund të mënjanonin aspak kalimin para artistit të urisë, prandaj ndalnin një çast para tij. Madje, mund të qëndronin ndoshta edhe më gjatë dhe më qetësisht për ta parë, por ata që arrinin mbas të parëve në këtë udhë ngushtë dhe që nuk e kuptonin përse nuk mund të shkonin më shpejt në drejtim të kafshëve te rralla aq të dëshiruara, e bënin të pamundur një kundrim më të gjatë e më të qetë. Prandaj, artisti i urisë, edhe pse i quante këto vizita si qëllim të ekzistencës së tij, fillonte të dridhej sapo ato fillonin. Ai i priste me një padurim të zjarrtë pushimet gjatë të cilave nisnin vizitat dhe ishte tepër i kënaqur nga vërshimi i turmës, deri sa u bind, – edhe përkundër kryeneçësisë së tij për të mashtruar vetveten, edhe kur pothuajse e njohu mirë problemin që nuk provohej nga përvoja, – se kjo turmë sot e mot dhe pa asnjë përjashtim, vinte këtu jo për të parë atë, por vetëm për kafshët e rralla dhe vetëm për ato. Sidoqoftë, ky vizion i largët mbetej gjithnjë më i bukuri. Sepse kur ata arrinin deri tek ai, përqark kafazit niste një shtrëngatë britmash e sharjesh ndërmjet dy grupeve, që reformoheshin e rinovoheshin pa pushim, të grupit të parë ku bënin pjesë ata që dëshironin të shikonin qetësisht duruesin e urisë jo prej një kureshtjeje intelektuale por prej kapriçiove dhe kapadaillëkut, që ishin për artistin edhe më shpejt të urryeshëm; dhe njerëzve të grupit tjetër, të cilët për një kohë të gjatë nuk mund t’i ndalte asgjë pa dëshirën e tyre, prandaj pjesëtarët e tij kalonin para kafazit të artistit tepër të nxituar, thuajse pa ia hedhur sytë, për të arritur në kohë te kafshët e rralla. Dhe nuk ishte ndonjë rast i lumtur e i shpeshtë, kur vinte aty një kryefamiljar, dhe ua tregonte me gisht artistin fëmijëve te tij, pa u shpjeguar aspak për çfarë bëhej fjalë aktualisht, por u rrëfente për ditët e dikurshme kur ai vetë shkonte të shihte të njëjtin spektakël, por në përmasa madhështore të pakrahasueshme me këtë të sotmin, dhe fëmijët rrinin aty të hutuar, pa kuptuar asgjë, sepse asgjë, as shkolla e as jeta, nuk i kishte përgatitur për këtë gjë: të durosh urinë. Çfarë kuptimi mund të kishte për ta diçka e tillë? E megjithatë, në shkëlqimin e syve të tyre hetues, shfaqej pa dashje, një kohë e re më e favorshme, që mund të vinte përsëri për artistët e urisë.

Ndoshta, kështu thoshte ndonjëherë artisti i urisë, gjithçka do të ishte disi më mirë, nëse vendi i qëndrimit të tij nuk do të qe fare pranë kafazëve të kafshëve të rralla. Për këtë arsye, njerëzit e kishin të lehtë zgjedhjen, dhe as mund të pritej, që avullimi i kafazeve të rralla, paqetësia gjatë natës, sjella e copave të mishit të gjalle të caktuara për kafshët grabitqare, dhe ulërimat e tyre gjatë ngrënies, të mund t’i plagosnin fort dhe t’i angështonin ata për një kohë të gjatë. Të akuzonte drejtorinë? Ai nuk guxonte kurrsesi.

Por, ai u ishte mirënjohës mbi të gjitha, këtyre kafshëve për turmën e kureshtarëve në mes të cilës ndoshta një ose dy ishin për atë, dhe kush mund ta dinte në ç ‘skutë do ta fshihnin, po të dëshironte të pohonte që edhe ai ekzistonte, gjë që do t’u kujtonte atyre njëkohësisht, që ai ishte aty vetëm si një pengesë në udhën drejt stallës së kafshëve të rralla.

Natyrisht, një pengesë e vogël, një pengesë gjithnjë e më pak bezdisëse. Interesi që mund të tregohej për një artist të urisë, nuk ishte gjë tjetër veçse një çudi me të cilën përshtatemi, dhe kjo përshtatje i jepte artistit dënimin e rëndë. Ai mund ta duronte urinë po aq mirë sa mundej, dhe ai e bënte këtë, por asgjë nuk mund ta shpëtonte më atë, të gjithë kalonin anash tij. Të rrekesh t›i shpjegosh dikujt çfarë është arti i urisë? Kush nuk arrin ta ndiejë thelbin e këtij arti, nuk mund të kuptojë asgjë nëpërmjet shpjegimeve. Pankartat e bukura ishin njollosur dhe ishin bërë të palexueshme, ato i grisnin e hidhnin poshtë, dhe askush nuk kujtohej t’i zëvendësonte. Tabela e vogël, ku ishte shënuar shifra e afatit të durimit të urisë prej tij, që dikur ndryshohej çdo ditë me mjaft kujdes, ishte e njëjta që prej një gjatë, sepse pa javëve të para kjo punë kaq e vogël e kish lodhur dhe mërzitur personelin e cirkut. Por artisti ia doli ta vazhdonte urinë më tej siç kish ëndërruar ai dikur, dhe kësaj ia arriti pa mundim, saktësisht siç kish ëndërruar, por askush nuk vinte më për t’i numëruar ditët e urisë, askush. Madje, tanimë as artisti vetë nuk e dinte aspak sa ditë kishin kaluar dhe sa e madhe ishte ngarkesa e tij, prandaj zemra e tij u bë mjaft e rëndë. Dhe kur një bjerraditës qëndroi rastësisht para kafazit të tij, ai bëri humor me shifrat e tabelës dhe foli për një mashtrim, por kjo ishte gënjeshtra më e turpshme që mund të shpikte  indiferenca dhe ligësia e rrënjosur thellë, sepse mashtruesi nuk ishte artisti, i cili kryente ndershmërisht punën e tij, por bota që e mashtronte atë me anë të rrogës.

Kështu, kaluan shumë e shumë ditë, dhe erdhi fundi. Një mbikëqyrës e vuri re një herë kafazin, dhe i pyeti shërbyesit, përse e linin të papërdorur këtë kafaz, plot kashtë të  kalbur brenda, dhe askush nuk dinte të përgjigjej, derisa tabela e vogël e shifrave i solli ndërmend, njërit prej tyre, artistin e urisë. Dhe pasi e lëvizën kashtën me purteka, e gjetën artistin aty.

Ti vazhdon të durosh urinë pa ndërprerje? – e pyeti atë mbikëqyrësi. – Kur do t’i japësh fund?

Falmëni për gjithçka, – pëshpëriti artisti me një zë aq të dobët, saqë vetëm mbikëqyrësi me veshë të ngjitur pas kangjellave të kafazit, e kuptoi.

Natyrisht, tha mbikëqyrësi, duke goditur ballin me gishtin tregues, që personeli të kuptonte gjendjen ku ishte katandisur artisti. – Natyrisht, që ne të falim.

Unë kam dashur gjithmonë që ju të admironi urinë time, – tha artisti.

Dhe ne  e admirojmë atë, tha mbikëqyrësi me një pamje mirëdashëse.

Po, por ju nuk duhet ta admironi, – tha artisti.

Epo mirë, nuk e admirojmë, – tha mbikëqyrësi. Por, përse nuk duhet ta admirojmë ?

Sepse unë duhet ta duroj urinë, unë nuk mund të bëj asgjë tjetër,

tha artisti.

Ja ku mësuam edhe diçka më shumë, por përse ti nuk mund të bësh asgjë tjetër ?

Sepse unë, – tha artisti i urisë, dhe ngriti pak kokën e vogël dhe vijoi të flasë.

Me buzë të mbledhura majuc mu te veshi i mbikëqyrësit, që të mos i shpëtonte asgjë, – sepse unë nuk kam gjetur kurrë ushqimin që do të më pëlqente. Po ta kisha gjetur, besomëni, nuk do të kisha dhënë kurrë një spektakël të tillë, por do të isha shqepur së ngrëni njësoj si ti dhe gjithë të tjerët.

Këto ishin fjalët e tij të fundit, por në sytë e tij të këputur shfaqej ende shenja e një bindjeje, edhe pse jo me të vërtetë krenare, që të vazhdonte urinë e tij.

Atëherë, vini rregull këtu! Kështu tha mbikëqyrësi, dhe pastaj e varrosën artistin e urisë, bashkë me kashtën.

Vendin e tij në kafaz e zuri një panterë në moshë të re. Ishte një çlodhje e vërtetë edhe për trurin më të mpirë, të shihje këtë kafshë të egër, duke u hedhur plot ngazëllim në një kafaz kaq përshtypjelënës, që kish qenë për një kohë të gjatë, i privuar nga jeta. Asaj nuk i mungonte asgjë. Shërbyesit i sillnin pa u menduar shumë, ushqimin që i pëlqente, madje dukej se panterës nuk I vinte aspak keq për lirinë e humbur, dhe mund të thuhej që trupi i saj i mrekullueshëm, i nginjur dhe krejt i shndritshëm, e mbante edhe lirinë me vete, duke e strehuar atë me sa duket diku në nofullat e saj, dhe nga gurmazi i shkumëzonte një afsh jetësor kaq i zjarrtë, saqë mezi mund të përballohej nga spektatorët. Por, ata e mposhtën këtë vështirësi, e rrethuan ngushtësisht kafazin, dhe nuk dëshironin aspak të shkëputeshin prej tij.

(Marrë nga ExLibris)

Më 1 mars 1938 u nda nga jeta shkrimtari i shquar italian Gabriele D’Annunzio

VOAL- Lindur në Pescara më 12 mars 1863 nga Francesco D’Annunzio dhe Luisa de Benedictis, Gabriele është i treti nga pesë vëllezërit. Që në moshë të re ai shquhej mes moshatarëve për inteligjencën e tij dhe për aftësinë e tij shumë të parakohshme për të dashuruar.

Babai i tij e regjistroi atë në kolegjin mbretëror Cicognini në Prato, një shkollë e shtrenjtë me konvikt, e njohur për studimet e saj të ashpra dhe rigoroze. Ai është një figurë e një nxënësi të shqetësuar, rebel dhe intolerant ndaj rregullave kolegjiale, por studioz, brilant, inteligjent dhe i vendosur për të shkëlqyer. Më 1879 ai i shkroi një letër Carduccit, në të cilën kërkonte që të mund t’i dërgonte disa nga vargjet e tij “poetit të madh” të poezisë italiane; në të njëjtin vit, me shpenzimet e të atit, ai botoi operën «Primo Vere», e cila megjithatë u konfiskua nga konviktet e Cicognini për thekset e saj tepër sensuale dhe skandaloze; megjithatë, libri u vlerësua në mënyrë të favorshme nga Chiarini në “Fanfulla della Domenica”.

Në përfundim të studimeve të shkollës së mesme merr licencën e nderit; por ai nuk kthehet në Pescara deri më 9 korrik. Ai ndalon në Firence, me Giselda Zucconin, e njohur si Lalla, dashuria e tij e parë e vërtetë; pasioni për «Lallën» frymëzoi kompozimet e «Canto Novo». Në nëntor 1881 D’Annunzio u transferua në Romë për të ndjekur fakultetin e letërsisë dhe filozofisë, por ai u zhyt me entuziazëm në qarqet letrare dhe gazetareske të kryeqytetit, duke lënë pas dore studimet e tij universitare.

Ai bashkëpunoi me Capitan Fracassa dhe me Cronaca Bizantina të Angelo Sommaruga dhe botoi këtu në maj 1882 “Canto Novo” dhe “Terra Vergine”. Ky është gjithashtu viti i martesës së tij me dukeshën Maria Altemps Hordouin di Gallese, vajza e pronarëve të Palazzo Altemps, sallonet e të cilit i riu D’Annunzio frekuentonte me zell. Martesa është kundërshtuar nga prindërit e saj, por ende festohet. Duhet të theksohet se tashmë në këtë epokë D’Annunzio ishte i persekutuar nga kreditorët, për shkak të stilit të tij të jetesës tepër luksoze.

I lindi djali i madh Mario, ndërsa shkrimtari vazhdoi bashkëpunimin me Fanfullën, duke u marrë kryesisht me zakonet dhe anekdotat për shoqërinë nëpër sallone. Në prill 1886 lindi fëmija i dytë, por D’Annunzio e rifitoi entuziazmin e tij artistik dhe krijues vetëm kur takoi në një koncert dashurinë e tij të madhe, Barbara Leoni, Elvira Natalia Fraternali.

Marrëdhënia me Leonin i krijon shumë vështirësi D’Annunzio-s, i cili, i etur për t’iu përkushtuar pasionit të tij të ri, romanit dhe për të hequr nga mendja vështirësitë familjare, tërhiqet në një manastir në Francavilla, ku në gjashtë muaj përpunon “Il Piacere”. .

Në vitin 1893 çifti u përball me një gjyq për tradhti bashkëshortore, e cila nuk bëri gjë tjetër veçse lindi fatkeqësi të reja kundër poetit në qarqet aristokratike. Problemet ekonomike e nxisin D’Annunzio të përballet me një punë intensive (në fakt, përveç borxheve që ai kontraktoi, shtohen edhe ato të babait të tij që vdiq më 5 qershor 1893).

Viti i ri hapet sërish në shenjën e vetmisë së manastirit, ku D’Annunzio shtjellon “Triumfin e vdekjes”. Në shtator, duke u gjetur në Venecia, ai takoi Eleonora Duse, e cila tashmë ishte kontaktuar në Romë si reportere e Tribuna. Në vjeshtë ai u vendos në vilën Mammarella në Francavilla me Gravinën dhe vajzën e saj dhe filloi përpunimin e mundimshëm të romanit “Virgjëreshat e shkëmbinjve” i cili u shfaq në pjesë në banket dhe më pas në vëllim në Treves të datës 1896.

Në vend të kësaj, në verën e vitit 1901 lindi drama “Francesca da Rimini”, edhe pse këto ishin vite të karakterizuara kryesisht nga prodhimi intensiv i teksteve të “Alcyone” dhe ciklit Laudi.

Në verë, D’Annunzio u transferua në Villa Borghese, ku ai përpunoi “Figlia di Iorio”. Drama, e luajtur në Lirico të Milanos, pati një sukses të jashtëzakonshëm falë interpretimit të shkëlqyer të Irma Gramatica.

Kur ndjenja mes Duse dhe D’Annunzio pushoi dhe marrëdhënia e tyre u plas përfundimisht, poeti pret Alessandra di Rudinì, të venë e Carlottit, në një rezidencë verore në Capponcina, me të cilën ai vendos një standard jetese jashtëzakonisht luksoze dhe botërore, duke lënë pas dore letërsinë. E bukura Nike, siç quhej Di Rudinì, larg nga të qenit muza e re frymëzuese, favorizon snobizmin e poetit, duke e shtyrë atë në borxhe të rënda, që më pas dekreton krizën masive financiare. Në maj 1905, Alessandra u sëmur rëndë, e pushtuar nga zakoni i morfinës: D’Annunzio e ndihmoi me dashuri, por pas shërimit të saj, ai e braktisi. Tronditja për Nike është e madhe, aq sa ajo vendos të tërhiqet për të jetuar në manastir. Më pas vijon një marrëdhënie e munduar dhe dramatike me konteshën Giuseppina Mancini, e kujtuar në ditarin pas vdekjes “Solum ad Solam”. Vështirësitë e mëdha ekonomike e detyruan D’Annunzio të braktiste Italinë dhe të shkonte në Francë në mars 1910.

I rrethuar nga kreditorët, ai iku në Francë, ku shkoi në mars 1910, i shoqëruar nga dashuria e tij e re, e reja ruse Natalia Victor de Goloubeff. Edhe këtu ai kaloi pesë vjet i zhytur në rrethet intelektuale të kësaj bote. Qëndrimi është gjallëruar jo vetëm nga rusja, por edhe nga piktori Romaine Brooks, nga Isadora Duncan dhe nga balerina Ida Rubinstein, të cilës ia kushton dramën “Le martire de Saint Sébastien”, e muzikuar më vonë nga gjeniu i shkëlqyer. e Debussy.

Kanali që lejon D’Annunzio të mbajë praninë e tij artistike në Itali është “Il Corriere della sera” nga Luigi Albertini (ku ndër të tjera u botua “Faville del maglio”). Mërgimi francez ishte artistikisht fitimprurës. Më 1912 kompozoi tragjedinë në vargje “Parisina”, muzikuar nga Mascagni; pasi ka bashkëpunuar në realizimin e filmit “Cabiria” (nga Pastrone) ai shkroi veprën e tij të parë kinematografike “Kryqëzata e të pafajshmëve”. Qëndrimi në Francë përfundon në fillim të luftës, i konsideruar nga D’Annunzio si një mundësi për të shprehur në veprim idealet supermistike dhe estetike, të besuara, deri atëherë, prodhimit letrar.

I dërguar nga qeveria italiane për të përuruar monumentin e Mijëshit në Quarto, D’Annunzio u kthye në Itali më 14 maj 1915, duke u paraqitur me një fjalim ndërhyrës dhe antiqeveritar. Pasi mbështeti me zë të lartë hyrjen në luftë kundër Perandorisë Austro-Hungareze, ai nuk hezitoi të veshë rrobat e ushtarit të nesërmen e shpalljes. Ai u regjistrua si toger në Novara Lancers dhe mori pjesë në ndërmarrje të shumta ushtarake. Në vitin 1916, një përplasje avioni shkaktoi humbjen e syrit të djathtë; i ndihmuar nga vajza e tij Renata, në “shtëpinë e kuqe” të Venecias, D’Annunzio kalon tre muaj në palëvizshmëri dhe në errësirë, duke kompozuar prozën përkujtimore dhe fragmentare të “nokturnit” në lista letre. Duke u rikthyer në aksion dhe duke dëshiruar gjeste heroike, ai u shqua në Beffa të Buçarit dhe në fluturimin mbi Vjenë me lëshimin e fletëpalosjeve trengjyrësh. I vlerësuar me trimëri ushtarake, “ushtari” D’Annunzio e konsideron rezultatin e luftës një fitore të gjymtuar. Duke përkrahur aneksimin e Istrisë dhe Dalmacisë dhe duke marrë parasysh natyrën statike të qeverisë italiane, ai vendos të ndërmarrë veprime: ai drejton marshimin në Fiume dhe e pushton atë më 12 shtator 1919. Pas përvojës ushtarake D’Annunzio zgjedh si shtëpi të tij Cargnacco vilë në liqenin Garda, mbikëqyr botimin e veprave më të fundit, “Notturno” të lartpërmendur dhe dy vëllimet e “Faville del maglio”.

Marrëdhëniet e D’Annunzio me fashizmin nuk janë të përcaktuara mirë: nëse në fillim pozicioni i tij është në kundërshtim me ideologjinë e Musolinit, më vonë ngjitja e tij lind nga arsye komoditeti, në përputhje me gjendjen e rraskapitjes fizike dhe psikologjike, si dhe me një modus elitar dhe estetizues. vivendi. Ndaj nuk i refuzon nderimet dhe haraçet e regjimit: në vitin 1924, pas aneksimit të Fiumes, mbreti, i këshilluar nga Musolini, e emëron princ të Montenevoso-s, më 1926 lindi projekti i edicionit “Opera Omnia”. redaktuar nga i njëjti Gabriel; kontratat me shtëpinë botuese “L’ Oleandro” garantojnë fitime të shkëlqyera, të cilave u shtohen edhe subvencionet e dhëna nga Musolini: D’Annunzio, duke i siguruar shtetit trashëgiminë e vilës Cargnacco, merr fondet për ta bërë atë një rezidencë monumentale: «Vittoriale degli Italiani», emblema e jetës së paimitueshme të D’Annunzio. Në Vittoriale, i moshuari Gabriele priti pianisten Luisa Bàccara, Elena Sangro e cila qëndroi me të nga viti 1924 deri në 1933, si dhe piktoren polake Tamara De Lempicka.

I entuziazmuar nga lufta në Etiopi, D’Annunzio i kushtoi Musolinit vëllimin “Teneo te Africa”.

Por vepra më autentike e D’Annunzios së fundit është “libri sekret”, të cilit ai i beson refleksione dhe kujtime të lindura nga një tërheqje e brendshme dhe të shprehura në një prozë fragmentare. Vepra dëshmon për aftësinë e poetit për t’u ripërtërirë artistikisht edhe në prag të vdekjes, e cila mbërriti më 1 mars 1938./Elida Buçpapaj

Fuqia e parasë (Ironi)1- Nga Viron KONA

Paraja bën ligjin,
me para blen jetën,
lëre ndershmërinë,
po shiko kuletën!

Shit dinjitetin,
shite për para,
ndrysho karakterin,
pa para jetë s`ka!

Paraja është busull,
paraja yll polar,
pa para në xhep,
mbetesh një lypsar!

Kur s`bën dot para,
je krejt pa emër,
s`të thotë më askush,
t ‘kam “shpirt e zemër!”

Të thonë je i paaftë,
të thonë je i pazoti,
s`nxjerr qimen nga qulli,
qenke kot së koti!

Ti mos e çaj kokën,
kur të thonë hajdutë,
është zanat i vjetër,
s`të lë kurrë pa bukë!

Gënje e mashtro,
bëj punë të pista,
ndryshe je askush,
blen bukë me lista.

Me para blihen,
karriget e shtetit,
edhe vet drejtësia,
ia ndjen lezetin!

Me para nderohesh,
bëhesh dhe i ditur,
merr tituj dhe grada,
shfaqesh mendjendritur!

Të gjithë të përkëdhelin,
me lavde dhe pekule,
të bëjnë libra, këngë,
të mbulojnë me lule!

Paraja bën çudira,
e hedh ujin përpjetë,
të bën të lavdishëm,
të bën edhe mbret!

Paraja të shpërblen,
të bën lider bote,
të bën diktator,
fosil të kësaj toke…2

………..
1. Ironi – Tallje (për dikë a për diçka) që bëhet në mënyrë të hollë e të mbuluar, duke folur gjoja me gjithë mend; qesëndi…
2. Fosil – Mbeturinë e një kafshe ose bime parahistorike, që është mbuluar në tokë…

PELA E DE RADËS*- Nga MOIKOM ZEQO

Kur mbushi tetëdhjetë vjeç, poeti Jeronim De Rada e shkroi një farë autobiografie, pra bëri një rikthim drejt zanafillave. Flet për një stërgjysh të quajtur Pjetër Anton Rada prej Shqipërisë, nga i cili ruhet në arkivin e Venedikut një dokument i vitit 1300, më saktë një kontratë shit-blerjeje me Dogjën. Flet për Kapelën e Radave, ndërtuar më 1460. Gjithashtu dhe për emblemën e shtëpisë së lashtë, që ka Lisin Dodonës mbi një fushë të bardhë, si të guelfëve (edhe Dantja qe guelf). Ky është një parashtrim i thjeshtë të dhënash, një trazim historik për fisin e tij. Ajo që më ka bërë përshtypje duke lexuar kujtimet e De Radës është një fakt tjetër, ndoshta shumë i rëndësishëm, pa kuptimet zanafillore. Kur ishte shtatë vjeç, De Rada ende një fëmijë i imët, lëvizte në natyrë. Shoqëronte gjyshin e tij, i cili e donte shumë. Gjyshi kishte një pelë të bardhë plakë. Poeti tregon se njëherë arritën në një vend të thurur, në një farë gardhi, mesa duket në një stan jashtë katundit.
De Rada fëmijë u përpoq që të hapte hyrjen e gardhit, por nuk mundi dot dhe u rrëzua. Atëherë ndodhi diçka e papritur. Pela që ishte pranë fëmijës hapi gojën dhe e kapi me kujdes kokën e tij, pa e dëmtuar fare me dhëmbët e saj, e ngriti lart në ajër dhe e lëshoi me kujdes gati mistik pas gardhit. Ky është një rast që fton për një meditim. Mund të kishte ndodhur që pela, që mbajti në gojën e saj kokën e fëmijës, të ishte treguar e pakujdesshme, madje t’ia copëtonte kafkën. Copëtimi i kafkës do të kishte një pasojë tragjike në histori. Botës do t’i mungonte përfundimisht poeti De Rada, letërsia nuk do ta kishte “Milosaon” dhe mrekulli të tjera poetike. Por pela veproi ndryshe. Ndoshta ajo e pati vetëtimthi ndjesinë e mëmësisë, ndjeu një alarm dhe një dëshirë të papërmbajtur për të ndihmuar fëmijën, si të qe një mëz i saj i pafuqishëm dhe delikat.
Këtu kemi të bëjmë me një mister, që në mënyrë të rëndomtë e klasifikojmë si rast. A mund të jetë thjesht një trill e gjithë kjo histori, krejt e parëndësishme për të tjerët, por jo për fëmijën De Radë? Me një dell simbolik, por ndoshta edhe mitik, mund të thuhet me fantazi të ndezur dhe të papërmbajtur se pela e bardhë nuk ishte gje tjetër, veçse një nga ato kafshët hyjnore të racës së kalit Pegas, që për poetët është emblema zoomorfe e poezisë në Parnas. Dihet simbolika e kafshëve ungjillore, që për një pashpjegueshmëri gjithashtu mistike, përfaqësojnë apostujt. Pela e bardhë e De Radës e kreu aktin e saj, e zotëruar nga një profeci absolute e së ardhmes. Ajo e kapi fëmijën pikërisht në pjesën më delikate dhe intelektuale, nga koka, diçka e ngjashme me gjestin e një mamie që ndihmon nxjerrjen e një fetusi të gjallë, të një jete të re nga mitra e së ëmës. Ky krahasim është tundues, por dhe i besueshëm. Gardhi qe thjeshtëzimi, ose një metamorfozë, në dukje krejt e rëndomté, e malit të jashtezakonshëm të Parnasit. Duke e shënuar këtë rast unik në formën e nje sinopsi mua mu kujtuan të gjitha rastet e kuajve të famshëm në historitë e pafundme të botës. Vlen të shkruhet diçka për pelën e De Radës, ashtu si Xhonatan Suift qe shkro republikën utopike të kuajve, që zotëronin një humanizëm më madhështor dhe me s se të njerëzve.
Ky sinops tregimi ka karakter epigramatik. Mund të jetë dhe subjekti i një poeme drithëruese, plot parandjenja dhe metafora të ndritshme. Pela largpamës e shmangu versionin e një aksidenti, duke garantuar jetëgjatësinë e fëmijës deri në moshën e një patriarku. Mbase ajo parandjeu vegimthi, por me një qartësi absolute. se ky fëmijë do të ishte poeti i madh, pela ndërmjetësoi, pa mburrje, thjeshtësisht dhe mrekullisht, që ky fëmijë të mbante në amshim në tëmthat e kokës, prekjen e lehtë të një dashurie të parrëfyeshme të dhëmbëve të saj, që fëmija të kapërcente një pengesë, të mos merrte parasysh hapjen e hyrjes (që në të vërtetë nuk funksionoi) të një gardhi të thjeshtë të thurur prej degëzave të prera të pemëve dhe të shkurreve Por dhe gardhi e ka një konotacion. Fëmija De Radë e kapërceu këtë gardh dhe fare mirë mund të metaforizohet si caku i shekujve të errët ku mungonte poezia e shkruar, për të çelur një epokë të re madhështore të poezisë. Heroi Milosao do të shfaqej përherë në vegimet e lexuesve, i hipur pikërisht mbi këtë pelë të bardhë. Por askush nuk mund të thotë se Milosao nuk është gjë tjetër veçse rimishërimi i vetë poetit të madh De Radë.
*Nga LIBRI I SINOPSEVE

Send this to a friend