Një rrëfim nga afër për atë që pashë, dëgjova dhe përjetova në një udhëtim ku pyetja kryesore nuk ishte vetëm “sa kushton?”, por “çfarë kujtimi lëmë pas?”
Ka udhëtime që bëhen për të pushuar.

Ka udhëtime që bëhen për të parë vende të bukura.

Por ka edhe udhëtime që të mbeten gjatë në mendje, sepse përtej pamjeve të bukura të detit, rrugëve dhe qyteteve, të bëjnë të mendosh për njerëzit, sjelljen, kulturën dhe mënyrën se si një vend e pret mysafirin.

Tri ditët që kalova në Shëngjin dhe mbrëmja që përjetova në Shkodër ishin një udhëtim i tillë.

Nuk ishte thjesht një udhëtim për pushim.

Ishte një mundësi për të parë nga afër një realitet për të cilin është folur shumë: rritja e çmimeve në zonat turistike, mënyra e shërbimit dhe shqetësimi se mos në garën për fitim humbet diçka nga ajo vlerë që e ka bërë Shqipërinë të dashur ndër vite — mikpritja.

Nuk shkova për të gjykuar.

Nuk shkova për të kërkuar fajtorë.

Shkova si një vizitor i zakonshëm, me dëshirën për të parë, për të dëgjuar dhe për të kuptuar.

Sepse shpesh realiteti i parë nga afër është shumë më i ndërlikuar sesa një debat në distancë.

Një titull në internet mund të zgjasë vetëm disa sekonda.

Por një përvojë e jetuar të mbetet gjatë.

Tri ditë në Shëngjin – përtej pamjes së plazhit

Kur mbërrita në Shëngjin, gjëja e parë që të tërheq është gjallëria e sezonit.
Rrugët mbushen me njerëz. Plazhi ka zhurmën e vet të bukur të verës. Lokalet hapin dyert që herët dhe gjithçka duket sikur punon me ritmin e një qyteti që jeton për disa muaj shumë më shpejt se zakonisht.

Por një zonë turistike nuk kuptohet vetëm nga pamja e parë.

Duhet të ecësh.

Duhet të ulesh.

Duhet të dëgjosh.

Duhet të vëresh ato gjëra të vogla që shpesh tregojnë më shumë se çdo reklamë.

Mënyrën si të përshëndet dikush kur hyn në një lokal.

Mënyrën si të shpjegohet një çmim.

Mënyrën si të trajton dikush kur e kupton se nuk je vetëm një klient kalimtar.

Gjatë atyre tri ditëve vizitova ambiente të ndryshme. Hyra në lokale, restorante, kafene dhe dyqane. Bisedova me njerëz të ndryshëm.

Dëgjova historitë e tyre.

Dëgjova vështirësitë e tyre.

Por mbi të gjitha vëzhgova përvojën e atij që vjen si mysafir.

Sepse turizmi fillon pikërisht aty: në takimin mes atij që pret dhe atij që vjen.

Kur çmimi nuk është vetëm numër, por bëhet pjesë e përvojës

Gjatë qëndrimit tim në Shëngjin, një nga temat që përsëritej më shpesh ishte ajo e çmimeve.
Në një zonë turistike, çmimi është gjithmonë një çështje delikate. Për biznesin ai lidhet me investimin, me shpenzimet dhe me përpjekjen për të mbajtur një aktivitet gjatë një sezoni të shkurtër.

Në bisedat që zhvillova me disa administratorë biznesesh, ata shpjegonin se pas çdo aktiviteti ka shumë detaje që një klient nuk i sheh: qiratë e ambienteve, furnizimet, pagat e punëtorëve, energjinë elektrike, taksat dhe përgjegjësitë e tjera që mbahen gjatë gjithë vitit.

Është një realitet që duhet kuptuar.

Askush nuk mund të kërkojë që një biznes të punojë pa fitim.

Por turizmi ka një veçori që e dallon nga shumë fusha të tjera.

Një biznes turistik nuk shet vetëm një produkt.

Ai shet një përvojë.

Dhe përvoja fillon që në momentin kur një vizitor hyn në një ambient.

Fillon nga fjala e parë.

Nga mënyra si pritet.

Nga kujdesi që i kushtohet.

Nga ndjenja që i krijohet.

Sepse një çmim i lartë nuk është gjithmonë problem, nëse shoqërohet me cilësi dhe respekt.

Por një çmim i lartë bëhet i rëndë kur njeriu ndjen se ajo që mori në këmbim nuk përputhet me atë që pagoi.

Dhe këtu lind një përgjegjësi e madhe për çdo operator turistik.

Sepse një klient i kënaqur nuk është vetëm një pagesë e kryer.

Është një histori e mirë që udhëton më tej.

Ndërsa një klient i zhgënjyer nuk largohet vetëm me një faturë.

Ai largohet me një përshtypje.

Dhe përshtypjet janë ato që ndërtojnë ose dëmtojnë emrin e një destinacioni.

Balloret e lokaleve dhe historitë pas tyre

Gjatë shëtitjeve të mia përgjatë zonave turistike më tërhoqi vëmendjen edhe një tjetër detaj.
Në balloret e disa lokaleve shiheshin tabela reklamuese me emra qytetesh dhe vendesh të ndryshme.

Ato ishin pjesë e pamjes së gjallë të sezonit dhe tregonin se pas çdo biznesi fshihet një histori: një investim, një përpjekje dhe një rrugëtim njerëzor.

Në bisedat me disa administratorë mësova se disa ambiente ishin marrë me qira për sezonin turistik.

Secili prej tyre kishte mënyrën e vet për ta shpjeguar realitetin e biznesit.

Disa flisnin për vështirësitë ekonomike.

Disa për presionin e sezonit.

Disa për nevojën që brenda pak muajve të përballojnë shpenzimet e një viti.

Por ndërsa dëgjoja këto histori, mendoja edhe për anën tjetër të kësaj marrëdhënieje.

Sepse pushuesi që hyn në një lokal nuk i di të gjitha këto.

Ai nuk e di sa është qiraja.

Nuk e di sa kushton energjia.

Nuk e di sa punë është bërë pas kuzhinës apo pas banakut.

Ai sheh vetëm atë që i ofrohet.

Ai sheh shërbimin.

Ai sheh pastërtinë.

Ai sheh çmimin.

Dhe mbi të gjitha, ai ndien respektin ose mungesën e tij.

Kjo është arsyeja pse turizmi është një fushë ku suksesi nuk matet vetëm me fitimin e sotëm.

Matet me besimin që ndërton për nesër.

Një mbrëmje në Shkodër – aty ku historia, natyra dhe njerëzit bashkohen

Pas ditëve të kaluara në bregdet, një mbrëmje vendosa ta vizitoja Shkodrën.
Dhe ajo mbrëmje më tregoi një tjetër fytyrë të Shqipërisë.

Shkodra nuk është thjesht një qytet që vizitohet.

Është një qytet që përjetohet.

Është një vend ku historia ecën bashkë me të tashmen.

Aty qëndron Kalaja e Rozafës, një dëshmi e fuqishme e historisë dhe kujtesës së këtij vendi. Aty janë monumentet karakteristike, rrugët me gjurmët e së kaluarës, kultura qytetare dhe ajo frymë që e ka bërë Shkodrën një nga qendrat më të veçanta shqiptare.

Por Shkodra ka edhe një pasuri tjetër të rrallë: natyrën e saj.

Është një nga ato vende ku bashkohen tri elemente të jashtëzakonshme: deti, liqeni dhe lumenjtë.

Deti i jep hapësirë dhe horizont.

Liqeni i Shkodrës i jep qetësi dhe një bukuri të veçantë.

Lumenjtë i japin jetë dhe lëvizje kësaj treve.

Ky bashkim i natyrës dhe historisë e bën Shkodrën një vend të veçantë, ku një vizitor mund të gjejë shumë më tepër sesa një ndalesë turistike.

Por ajo që e bëri të paharrueshme atë mbrëmje nuk ishte vetëm ajo që pashë.

Ishte ajo që ndjeva.

Një qytet që të kujton se turizmi është mbi të gjitha njerëz
Kur mbërrita në qendrën e Shkodrës atë mbrëmje, nuk pashë vetëm një qytet me drita dhe lokale të hapura.
Pashë një qytet që jetonte.

Rrugët ishin plot me njerëz. Tavolinat ishin të mbushura. Nga çdo cep vinte një ndjenjë gjallërie dhe harmonie.

Aty kishte turistë nga vende të ndryshme të botës.

Dëgjoje gjuhë të ndryshme.

Shihje fytyra të ndryshme.

Kultura të ndryshme ishin ulur pranë njëra-tjetrës.

Por për disa orë, të gjitha dallimet humbnin përballë një atmosfere të përbashkët.

Ishte një pamje që të kujtonte një sofër të madhe, ku secili kishte vendin e vet.

Dikush po shijonte ushqimin.

Dikush po pinte një kafe.

Dikush qeshte me miqtë.

Dikush këndonte.

Dikush tjetër bashkohej me një valle që kishte nisur spontanisht.

Askush nuk pyeste se nga vinte tjetri.

Askush nuk pyeste çfarë gjuhe fliste.

Në ato momente ekzistonte vetëm kënaqësia e të qenit bashkë.

Dhe ndoshta ky është një nga thesaret më të mëdha që mund t’i japë një vend vizitorit: ndjenjën se për një çast ai nuk është i huaj.

Është pjesë e atmosferës.

Është pjesë e historisë së atij momenti.

Kur shërbimi bëhet kujtim
Ajo që më bëri përshtypje në Shkodër ishte edhe mënyra e komunikimit.
Jo një luks i tepruar.

Jo një përpjekje për të krijuar një imazh artificial.

Por një thjeshtësi e bukur njerëzore.

Njerëzit të shërbenin me respekt.

Të flisnin me qetësi.

Të jepnin ndjesinë se ishe i mirëpritur.

Dhe kjo është një vlerë që nuk blihet me investime të mëdha.

Ajo vjen nga kultura.

Vjen nga edukata.

Vjen nga mënyra se si një shoqëri e kupton marrëdhënien me mysafirin.

Edhe çmimet ishin të arsyeshme. Nuk kishte ndjesinë se një vizitor duhej të paguante më shumë vetëm sepse ishte turist apo sepse qyteti ishte plot.

Ishte një ekuilibër i natyrshëm:

Biznesi fiton.

Klienti kënaqet.

Të dy palët largohen me një ndjenjë pozitive.

Dhe pikërisht ky është modeli që duhet të kërkojë çdo destinacion turistik.

Sepse suksesi nuk është vetëm të mbushësh tavolinat për një natë.

Suksesi është që ai që u ul sot, të dëshirojë të kthehet nesër.

Dy vende, një mësim i madh
Kur i rikthej në mendje këto ditë, nuk dua të them se një vend është pa gabime dhe një tjetër është i përsosur.
Çdo qytet ka sfidat e veta.

Çdo biznes ka vështirësitë e veta.

Çdo sezon sjell probleme të reja.

Por një gjë është e përbashkët për të gjithë:

Mënyra si e trajtojmë mysafirin përcakton mënyrën si ai do të flasë për ne.

Shëngjini më bëri të mendoj për sfidat e një turizmi që po rritet me shpejtësi. Më kujtoi se krahas investimeve dhe fitimit duhet të ruhet edhe balanca mes biznesit dhe respektit për klientin.

Shkodra më kujtoi fuqinë e një qyteti që di të bashkojë bukurinë e natyrës, pasurinë e historisë dhe ngrohtësinë njerëzore.

Të dyja përvojat më çuan në të njëjtin përfundim:

Një vend nuk bëhet i paharrueshëm vetëm nga ajo që ka.

Bëhet i paharrueshëm nga mënyra se si e ndan atë që ka me të tjerët.

Fjala e fundit: të mos e humbasim shpirtin e mikpritjes
Shqipëria sot është përballë një mundësie të madhe.
Bota po e zbulon gjithnjë e më shumë bukurinë e saj.

Deti, malet, liqenet, lumenjtë, qytetet historike dhe traditat tona janë një pasuri që duhet ta mbrojmë.

Por mbi të gjitha duhet të mbrojmë atë që nuk ndërtohet me beton dhe nuk blihet me para.

Mikpritjen.

Sepse një hotel mund të ndërtohet brenda pak vitesh.

Një restorant mund të hapet brenda pak muajsh.

Por besimi i një vizitori ndërtohet me vite.

Dhe humbet shumë shpejt.

Një turist nuk largohet vetëm me një fotografi nga deti.

Ai largohet me një ndjenjë.

Nëse ajo ndjenjë është e bukur, ai bëhet zëri ynë më i mirë në botë.

Nëse ajo ndjenjë është zhgënjyese, ajo bëhet një barrë për imazhin tonë.

Prandaj pyetja më e rëndësishme nuk duhet të jetë vetëm:

“Sa fituam këtë sezon?”

Por edhe:

“Çfarë kujtimi i lamë atij që erdhi tek ne?”

Sepse në fund, turizmi i vërtetë nuk matet vetëm me numrin e turistëve.

Matet me numrin e atyre që largohen duke thënë:

“Do të kthehem përsëri.”

Dhe aty qëndron suksesi i vërtetë i një vendi.

Jo vetëm në bukurinë që shihet me sy.

Por në ndjenjën që mbetet në zemër.

Shkodër,11.07.2027