VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

TEKSA PO NISESHE QË TË PRESËSH DITËN E PRANVERËS – Poezi nga VEHBI SKËNDERI

By | April 16, 2021
blank

Komentet

blank

PËR HAMSHORËT DAJAKU DHE SHTETI LIGJOR…! – Nga Skënder Karaçica

Thirrje Publike në mbrojtje të shkollës shqipe në Kosovë

Në Prishtinë u bë lajm i trishtimit dhe idinjatës,kur një hamshor i sojit të bishës së malit,paskësh dhunuar një vajzë të klasës së parë të shkollës fillore(!).Ku janë institucionet e sigurisë të shtetit të Kosovës…?!Mos lejoni të shëmbet Tempulli i dijes për brezat e rinj të Kosovës…!Anarkia është gangrenë e vlerave të demokracisë dhe të lirive njerëzore,kanë thënë teorikët e historisë dhe të vlerave universale të demokracisë.

Të gjitha ata që sillen rrugëve të Kosovës,hamshorët me insiktet e kafshës dhe,me turpin para vetës në sulm ndaj shkollës shqipe duhet  sa më parë të marrin denimin me kodet e ligjit të shtetit të Kosovës (vepër e rëndë penale)dhe të njejtit të leqitën nga të gjitha rrjedhat e jetës shqiptare në Kosovë…(!).

Shteti me mekanizmat ligjore dhe në krah të institucioneve të shkollës shqipe në Kosovë të marrin në dorë sigurinë e plotë të nxënësve  tanë dhe të shkollës shqipe!Të gjithë hamshorëve  të veshur  me turpin e kohës t`u thehet kurrizi me dajak dhe me ligjet e shtetit të Kosovës!

JO!sulm të hamshorëve me instikte të kafshës ndaj shkollës shqipe në Kosovë!Larg duart për shembjen e vlerave të udhës së dijes dhe të shkollës shqipe!Nxënësit  e shtetit të Kosovës të jenë të lirë,të mbrojtur në shkollë dhe në udhët e rritës së tyre…!

Diaspora shqiptare në Amerikë i bashkohet protestës para Ministrisë së Arsimit,Shkencës,Teknologjisë dhe Inivacioneve   në Prishtinë në mbrotje të nxënësve  dhe të shkollës shqipe në Kosovë!

Çikago,16 maj 2021

blank

MËSUESI YNË I LETËRSISË,  JONUZ BLAKÇORI – Nga Agim Xh. Dëshnica

 

 

Kur shtrohej çështja e njësimit të gjuhës letrare dhe ortografisë shqipe, më ka qëlluar të lexoja diskutimet në Sesionin Shkencor të Gjuhës e Letërsisë Shqipe, të Institutit të Shkencave të botura  në Buletinin e Shkencave Shoqërore n. 4 – 1952. Referuesi kryesor, Dh. S. Shuteriqi, me anën e të dhënave statistikore, nxirrte përfundime kundërshkencore rreth dy dialekteve kryesore, ku dialekti tosk dilte mbizotërues. Kam dëgjuar shpesh edhe një mendim tepër të gabuar, se jugorët tanë janë shquar më shumë për penë dhe veriorët për armë. Por  emra të tillë që përmend  edhe kritika e huaj, si At Gjergj Fishta, Dom Ndre Mjeda, At Vinçenc Prennushi, At Shtjefën Gjeçovi, Luigj Gurakuqi, Hil Mosi, At Bernardin Palaj, At Donat Kurti, At Justin Rrota, Ernest Koliqi, Migjeni, Arshi Pipa, Martin Camaj dhe shumë të tjerë në Kosovë, kanë një peshë të rëndë kundër atij mendimi. Megjithëse u këndërshtua nga Aleksandër Xhuvani, ky parashtrim shifrash ndikoi më vonë në gjykimin e intelektualëve shqiptarë, me rrjedhoja të dëmshme, kur u desh të pranonin në Kongresin e Drejtshkrimit – 1972, si themel të gjuhës së njësuar shqipe toskërishten, me paksim të dukshëm të fjalëve, zanoreve, paskajores dhe ndërtimeve të mirëfillta shqipe nga veriu. Argumentat qenë të shumta, gjoja patriotike, por siç merrej vesh, vendimi ishte marrë qysh më përpara nga diktatori Hoxha.

Duke dëgjuar në vitin 1946 Prof. Jonuz Blakçori nga Peja, mësuesin tim të gjuhës e të letërsisë në klasën e parë të Gjimnazit të Tiranës, mjeshtër në përdorimin e dialekteve, shpjegues i shkëlqyer dhe kërkues, apo mësuesin e gjeografisë Ahmet Gashin, mahnitesha nga pasuria e gjuhës dhe bukuria e ndërtimit të shprehjeve, si dhe dijeve të tyre, që shtriheshin dhe në zona historie. Në bisedë për tema të ndryshme me Prof. Blakçorin për gjuhën, letërsinë e historinë në studion e tij  me një bibliotekë të  pasur në shtëpinë e vet në rrugën Fortuzi në Tiranë, m’u përforcua bindja, se armën dhe penën e zotëronin njësoj të gjithë, vetëm me një dallim, te ndjenjat atdhetare më të ndezura në veri, që vazhdon dhe sot në Kosovë. Tek shikon fotografinë me fytyrën fisnike, sytë rrezatuese të Prof. Jonuz Blakçorit, shoqërues i Bajram Currit në Europë, dallon paraqitja e shkollarit të mençur në Kolegjin e Shën Mitër Koronës dhe laureatit të Universitetit të Romës. Po ashtu fotografitë me Fan Nolin, apo në krah të djathtë të Avni Rustemit në kryesinë e Shoqërisë Bashkimi në Tiranë dhe në ditët e dhimbjes pas vrasjes me atentat të Avniut, në ballë të rreshtit të vullnetarëve të kësaj shoqërie, shquhej shtati i tij, tip Kosove. Si për shumë vetë, këto fotografi historike, kur botoheshin në kohën e dikaturës komuniste, ose retushoheshin, ose fshiheshin emrat.

Jonuz Blakçori lindi në fshatin Brojë të Drenicës së poshtëme më 15 maj 1895. Mësimet e para i mori në Pejë. Vijoi gjimnazin në Shkup e më pas shkollën Normale në Elbasan. Pas kësaj, kaloi në shkollën arbëreshe të Shën Mitër Koronës, së bashku me Avni Rustemin.

Në moshë të re, kur Blakçori jetonte  në Kosovë, mori pjesë në lëvizjen kombëtare duke shpërndarë trakte e gazeta në përkrahje të  kryengritjeve shqiptare në Kosovës. Disa herë atij iu desh të ndërpriste mësimet për të marrë pjesë në veprime për mbrojtjen e kufijve të Shqipërisë së cunguar padrejtësisht më 1913 nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër. Në përkrahje të Kongresit të Lushnjës dhe Qeverisë së saj, ai merr pjesë në Luftën e Koplikut të vitit 1920, kundër agresionit jugosllav. Në Koplik Blakçori dhe patriotët e tjerë mblodhën dhe dërguan vullnetarë  edhe në  Luftën e Vlorës.

Në vitin 1923 Jonuz Blakçori mbaron studimet për pedagogji, gjuhë dhe letërsi në Universitetin e Romës. I pajisur me kulturë të gjerë, zotërues i italishtes, frëngjishtes, turqishtes e sërbokroatishtes, kthehet në Shqipëri. Në atë vit emërohet inspektor arsimi në Berat. Mandej dërgohet mësues në fshatrat e Kurveleshit dhe të Tepelenës i ngarkuar  me detyra për hapje shkollash të reja, i mirëpritur nga prindët, duke lënë kujtime të këndëshme te nxënësit e atyre viseve. Krahas përgatitjes së teksteve dhe mësimdhënies, ai u mor edhe me studimin e dialektit vendas dhe mbledhjen e folklorit të pasur lab si, këngë, fjalë të urta, përralla, gjëegjëza, etj. Në vitet 1923 – 1924, disa nga këto studime i botoi në të përkohëshmen “Revista Pedagogjike” në Tiranë.

I miqësuar me Avni Rustemin qysh në shkollën arbëreshe, Blakçori pati pranuar idetë e demokratëve për edukimin e popullit me kulturë europiane, për përmirësimin e jetës në fshat, etj. Siç dihet, këto ide të intelektualëve patën marrë udhë me krijimin më 25 prill të vitit 1921 të Federatës Atdheu, dhe më pas, më 13 tetor 1922, të shoqërisë Bashkimi. I zgjedhur në kryesinë saj në vitin 1924, ndodhet në Tiranë. Punon si redaktor i gazetës „Bashkimi“, me ide të larta, si atdheu, liria, uniteti, mbrojta e drejtësisë njerëzore, zhvillimi i ekonomik i vendit dhe i kulturës së popullit, sipas frymës europiane. Për këto ide Jonuz Blakçori qëndroi i patundur dhe besnik gjatë gjithë jetës. Gazeta e ndihmoi të shprehte përveç idealeve të shoqërisë Bashkimi dhe protestat kundër sjelljeve të egra të shteteve fqinj, në Kosovë e Çamëri, me kërkesa për bashkimin e tyre me Shqipërinë. Punon edhe në Ministrinë e Arsimit të Qeverisë së Fan Nolit, me detyrë sekretar i parë. Pas rënies së asaj qeverie demokratike, u internua në Gramsh. Me shpalljen  e amnistisë nga mbreti Zog, u kthye në Tiranë. Falë aftësive dhe kulturës së tij, nderuar nga njerëz të shquar të arsmit e kulturës, ndërmjet tyre nga Hil Mosi dhe Mirash Ivanaj, më 1928 punon redaktor i revistës „Mësuesi” dhe i gazetës „Telegraf“. Pastaj emërohet  drejtor i Bibliotekës Kombëtare dhe mësues në Gjimnazin e Tiranës. Gjatë këtyre viteve do të botonte një studim të hollësishëm për Makiavelin dhe shkrime të ndryshme albanologjike.

Pushtimin fashist të 7 prillit 1939, I pajisur me ndjenja të zjarrta atdhetare, veti e njohur e shqiptarëve, e priti me përbuzje. Duke përfituar, si shumë të tjerë, nga një farë lëshimi i pushtuesve me krijimin e një qeverie shqiptare, të përfolur nga historianët komunistë, vijoi punën e profesorit të gjuhës e të letërsisë shqipe në Shkollën e punës. Më 23 qershor 1941, sipas një dokumenti zyrtar, ministri i arsimit Ernest Koliqingarkoi një mision për studimin e gjendjes në Kosovë  të arsimit fillor  e të mesëm si dhe rregullimin e kurseve verore të gjuhës shqipe për të mëdhej e të vegjël. Misioni përbehej nga  Ali Hashorva, Jonuz Blakçori, Abdurrahim Buza nga Tirana,  Flora Pali e  Zef Pali nga Shkodra,  Shaban Arra,  Xhavid Nimani e Fadil Haxhihoxha nga Kosova. Aso kohe, ai dha ndihmën e vet për shkollat shqipe në Kosovë dhe shkroi artikuj optimistë, sidomos për rininë e Kosovës kundër dëshpërimit. Mbajti qëndrim të ftohtë ndaj njerëzve, që ishin përfshirë në një politikë të paqartë dhe pa rrugëdalje. Qe i bindur se luftën do ta fitonin aleatët me SHBA në krye.

 

Paslufta – më dëshpëruese se lufta

 

Paslufta, si për mijëra të tjerë, qe më dëshpëruese se lufta. Regjimi komunist i vendosur me armë dhe me ndihmën e dushanëve, zhgënjeu shumë njerëz, që shpresonin për një të ardhme më të mirë. Pas votimeve farsë të vitit 1945, u shpall një republikë, e cila ia mbylli popullit portat rreth e qark, sidomos ato perëndimore. Kjo mbyllje u shoqërua me arrestime e pushkatime figurash të shquara të kombit.

Në bisedë në studio me profesorin, mund të mësoje hollësisht tiparet e shkrimtarëve tanë, duke filluar nga Naimi, Çajupi, Mjeda, Noli, Fishta, Koliqi, Poradeci etj. Fliste me komptencë dhe për poezinë italiane, për Danten, Petrarkën, Foskolon e Manzonin. Pëlqente veçanërisht poezitë e përflakura për atdhe të Xhakomo Leopardit. Pëlqente prozatorët francezë, ndër ta Molierin, Hygon, Gi De Mopsanin, etj. Vlerësonte lart letërsinë turke, sidomos poetët e shekujve 19 – 20, romantikun Abdulla Hamit Torbin dhe kundërshtarin e sulltanit, Tefik Fikret.

Kur niste bisedën për Isa Boletinin, Bajram Currin dhe Hasan Prishtinën, rrëfimi i tij rridhte. Fytyra i gjallëronte nga një shkëlqim i kuqëremtë. Shpesh u tregonte nxënësve episode nga jeta, si dhe portretet e tyre të hijshme.

Në biseda me miqtë e vet, nëse binte fjala për Avni Rustemin dhe fundin e tij, sytë ia përshkonte një hije trishtimi, që nuk ishte në natyrën e tij. Kur bisedohej për fatin e Kosovës, ai ngrysej dhe merrte pamjen e një luftëtari të armatosur. „Për Kosovën, – më thoshte në intimitet, – asht derdhun gjak, vite me radhë. Ajo asht Shqipni dhe nuk mund të mbetet nën Jugosllavi. Autonomia nuk asht zgjidhje. Kosovës i duhet pavarësia. Unë kam besim, se ajo ditë e bekueme ka me ardhë, sepse Europa dhe Amerika po rishikojnë qendrimet e tyne. Mukja dhe paslufta dëshmuen se nga kjo qeveri dhe nga Rusia nuk duhet me shpresue. Kosova, me hir a me pahir, ka me u çlirue.”

Herë pas here profesori kujtonte disi me lodhje dramën e jetës së vet aty nga fundi i luftës, kur brigatat partizane ishin afruar në pjesën veriore të Tiranës dhe hynin shpesh edhe në rrugën e Fortuzit. Një brëmje sapo kishte rënë muzgu, pesë partizanë të armatosur u dukën në oborr. Kërkuan profesorin dhe e shoqëruan për te një  vend grumbullimi njerëzish, diku në Tiranë. Ai kishte marrë me vehte, për çdo rast, ushqim dhe një triko. Kur hyri në sallë, pa mjaft vetë të ulur ndër stola. Shumë vetë i njihte, ishin mësues, shkrimtarë, avoketë, tregtarë, etj. Zuri vend aty nga fundi. Midis njerëzve të shqetësuar, vuri re  publicistin e njohur Nebil Çika. Herë pas here shfaqej një ushtarak dhe thërriste një emër. I thirruri dilte dhe nuk kthehej më. Salla herë, mbushej me njerëz të hutuar, e herë dukej sikur zbrazej. Disa çanta, me plaçka e ushqime mbeteshin atje si të harruara. Befas Blakçorit iu afrua një partizan, e pa me vëmendje dhe e pyeti:

– Edhe ju, profesor, këtu!? A po më njihni?

– Jo! – iu përgjegj ai.

– Jam nxënës i juaj, “Çakmaku”! – shtoi tjetri dhe hoqi kapelen.

– Ashtu!? Tash po më kujtoheni. Gëzohem!

– Do prisni pak! – i tha ish nxënësi dhe u largua.

Profesori pati parandjenjën se fati po e ndihmonte. Gjithë natën e kaloi zgjuar, i lodhur nga mendimet, se për çfarë shkaqesh ndodhej në atë sallë të ftohtë. Në kohën, tek po zbardhte dita e re, atë e kaploi dremitja me ëndrra pa kuptim. U zgjua i shqetësuar dhe priti gjithë ditën. Aty afër mbrëmjes dëgjoi t’i thirrej emri.

-Je i lirë, mund të kthehesh në shtëpi! – e njoftoi një partizan tjetër.

Ky rrëfim përkon edhe me ato që shkruhen në librin „Antologjia e Krimit Komunist“, botim i vitit 2006: “Diktatori Enver Hoxha, nga Berati udhëzonte: Asgjësoni të gjithë ata që nuk janë me ne, që janë pengesë për të vënë në jetë vendimet e partisë sonë heroike! Veproni pa mëshirë!“. Më tej: “ Sapo binte nata dhe derisa zbardhte dita, skuadrat e vdekjes me lista në duar, vërtiteshin tutje – tëhu, në rrugicat e kyeqytetit, hynin me dhunë në shtëpitë e të shënuarëve, lidheshin me hekura e litarë dhe çoheshin para shtabit partizan, tek i plotfuqishmi Kristo Themelko ( Shuli.)“

Në vitin 1945 Jonuz Blakçori u thirr të jepte mësim në gjimnazin e Tiranës, për gjuhën e letërsinë shqipe dhe italishten. Zakonisht mësimin e jepte në toskërisht. E mbaj mend, kur profesori shpjegonte mësimin. Të gjithë e dëgjonim me vëmendje të thellë, sa nuk merrej vesh se si kalonte aq shpejt ora, apo kur na jepte tema të këndëshme për hartim. Më vonë, në pleqëri, do të tregonte, sesi aty nga mbarimi i vitit shkollor 1945 – 1946, u shfaq në gjimnaz një kuadër i luftës, një burrë i shkurtër e vetullzi. U pëshpërit nga dikush se qe inspektor i Ministrisë së Arsimit. Një tjetër tha, se ishte drejtori i ri. Mësuesit u lajmëruan të mblidheshin në sallën e tyre. Profesorin e pushtoi një parandjenjë e keqe. Zëvendësdrejtori, pasi e shoqëroi të sapoardhurin nëpër klasa, e çoi në sallën e mësuesve, dhe ua tregoi me dorë. “Ky është shoku K. Baboçi, drejtori ynë i ri!” – tha. Ai foli shkurt, pa u ulur. Në fund lexoi emrat e profesorëve që mbeteshin andej e tutje në gjimnaz. “Të tjerët, – shtoi me seriozitet, – nuk  do të punojnë më këtu. Sqarimet do të bëhen më vonë. “ Profesor Blakçori nuk e dëgjoi emrin e tij. Kështu, patriotin, luftëtarin e lirisë, demokratin, mësuesin, gazetarin, studjuesin, profesorin me zë, e lanë pa punë, pa i dhënë asnjë shpjegim. Në ato kohëra të turbullta, Ministria e Arsimit, sipas mësimeve jugosllave, bëri shthurrjen e madhe, prishi gjimnazet me tetë vjet, me programe klasike e reale. Pas shkollës fillore me pesë klasë, vijonin uniket trevjeçare dhe më tej shkollat e mesme katërvjeçare e teknikumet trevjeçare.

Mësuesi i papunë professor Blakçori, me ndihmën e miqve, përpiqej të gjente punë. Herë I jepnin orë si zevendësues ndër unike, herë në ndërmarrjen e ndërtimit “Muhamet Gjollesha”, apo në ato të grumbullimit, si nëpunës i thjeshtë, herë kujdestar konvikti i përkohëshëm në shkollën bujqësore në Kamëz, duke iu hequr çdo mundësi të jepte mësime as në shkollat fillore. Pra, në atë gjendje e katandisën profesorin e aftë, që mund të shkëlqente me leksione  për gjuhën e letërsinë  shqipe e italiane në çdo universitet, qoftë dhe jashtë vendit tonë. Në kulmin e pjekurisë ai u largua me një pension të ulët. Bija e vetme, Elizama, së bashku me të shoqin, mjekun e mirënjohur Thoma Nano, vinin shpesh e kujdeseshin për të. Ndërkaq dhe miqtë nuk e harronin.

 

Studioja që bënte dritë në rrugën “Fortuzi

 

Aty nga vitet gjashtëdhjetë, pas një tërheqje të lehtë të diktaturës në arsim e kulturë, Blakçori hapi në studio një kurs me pak studentë dhe qytetarë të rinj, të cilët dëshironin të mësonin gjuhët italisht e frëngjisht, që ishin fshirë tashmë nga programet shkollore. Dhe kështu, merr veten pak prej vështirësive ekonomike. Në ato vite përfundon dy libra, njëra për jetën e Isa Buletinit e tjetra për Bajram Currin. Redakton përkthime të shkrimtarëve të rinj, etj. Shton përkthimet e veta nga poetët e mëdhenj, si Petrarka, Leopardi dhe D’ Anuncio dhe ua lexon miqve. Shkon për vizitë a pret në studio shokët e vjetër, si Ahmet Gashin, mësues e patriot i dëgjuar nga Kosova, Xhevdet Dëshnicën, mësues dhe ish kryetar i shoqërisë Bashkimi për qarkun e Beratit, shokë shkolle dhe përpjekjesh për arsimin dhe demokracinë. Bisedojnë shtruar për problemet e kohës, për letërsinë dhe autorët e saj; kujtojnë së bashku përpjekjet e tyre për atdheun, jetën e shoqërinë, etj. Ndërkohë, vendos lidhje me Institutin e Kulturës Popullore. Dorëzon dosje me studime, krijimet e dikurshme të miqve të vet nga arkivat e tyre dhe fjalë të urta nga gurra popullore, të mbledhura kur punonte në arsim. Duhej të vinte viti 1983, kur profesori nuk jetonte më, që disa nga ato fjalë të urta filozofike të përfshiheshin në një nga botimet e Akademisë së Shkencave, përgatitur nga Instituti i Kulturës Popullore. Japim disa prej tyre:

– Kali i arapit dhe inati i shqiptarit. – Jug

 

– Me gjumë e me zhele ngopesh kurdoherë. –Jug

 

– Ia hoqa gojës dhe ia dhashë nevojës. –Jug

 

– Kush ka pak, të prishi ma pak. –Veri

 

– Hiqja gojës e venia ftyrës. – Shkodër

 

-Miku i mirë të neron shpinë. -Veri

 

– Kur të thërret armiku për darkë, duket se i ka hyrë lepuri në bark.-

 

– Në do të prishesh me mikun, epi punën që s’mund ta bajë.-Elbasan

 

– Kush për këshillë e kush për mill. –Veri

 

– Kur s’dëgjohet i pari, nuk shkon puna për së mbari. -Tiranë

 

– Nuk du mish e kabuni, po du ner e sajdi. –Kavajë

 

– Ku qe? – Në Domën – Ç’ka prune? – Kromën. –Shkodër

 

– Kush knaqet, e i urti fiton. –Shkodër.

 

– Kush nxitet, mbitet – Himarë- Vlorë.

 

– Ma mirë tre mësime, se tri qese. –Kosovë

 

– Jetë – kuletë! Fukarallëk- maskarallëk! –Çamëri

 

– Nevojtarit deri mini i breu pallën.- Veri

 

– S’e don kush atë qi s’ka ç’i ha mica pas darke. –Veri

 

Ata që kalonin në orët e vona, nëpër trotuarin e rrugës Fortuzi, vinin re, se drita e studios, në katin e poshtëm, rrinte ndezur deri vonë. Profesori punonte. Një ditë tek mendohej rreth evolimit të gjuhëve në botë, pa dashur bën një gabim, i shkruan një letër Shtëpisë Botuese të dëgjuar Zanichelli në Itali, me kërkesa për fjalorë e metoda moderne të italishtes e frëngjishtes.

 

Me Shtëpinë Botuese Italiane

 

Ishte viti 1971. Profesor Jonuz Blakçori ashtu i gjatë, me beretë në krye dhe me hapin e sigurt, po shkonte, sipas një njoftimi zyrtar, për në hotel Dajti, drejt një takimi fatal, me një nga editorët e Shtëpisë Botuese Italiane, që kishte ardhur me shërbim, sigurisht, për ndonjë kontratë me institucionet shtetërore. Para se të shkonte atje, kërkoi mendimin e Degës së Brendshme.

– Nuk ka asgjë për t’u shqetësuar. Shko takoje! – i thanë.

Nëpunësi italian, pas një bisede të thjeshtë e të përzemërt, i dorëzoi librat e kërkuara, me të cilat pas takimit, profesori shkoi përsëri në Degën e Brendëshme.

– Në rregull. Pa merak, i gëzofsh! – i tha shefi, pasi u hodhi librave një sy të ftohtë.

Ardhja e tyre, nga njëra anë, e ngriti më lart cilësinë e mësimdhënies, dhe, nga ana tjetër, sigurimi i shtetit e shtoi vigjilencën, me gjurmim e përgjim. Dërgoi natyrisht njeriun e vet për të mësuar italisht e të dëgjonte se çfarë thoshte plaku prej Peje për Kosovën, çfarë thoshte për kulturën europiane, çfarë librash fshiheshin të radhitura në rafte pas perdeve vishnje. Pra gracka u ngreh brenda në studio.

Në korrik të vitit 1972 Jonuz Blakçori do të zbriste me lot ndër sy shkallët e banesës së mikut të vet besnik, Xhevdet Dëshnicës, pasi e pa për herë të fundit, tek po shuhej, pas një jete të mundimshme patriotike.

Së fundi, mbërriti viti 1975, viti i zi i “vigjilencës revolucionare”, kundër “agjenturave“, “agjentëve“, “poliagjentëve“, “puçistëve“,  koha kur për shkak të paudhësive pa mbarim, E. Hoxha do të pësonte goditje në zemër. Në natën e ftohtë të 8 janarit, trokitën te shtëpia e profesorit, i cili pas katër muajsh do të mbushte moshën 80 vjeçare. I thanë të vishej e të merrte me vete sende vetiake. Ia lidhën duart dhe e nisën. Pas një udhëtimi të tmerrshëm, mori vesh se ndodhej në kampin e Çermës, në Lushnje. Nga të folmet e djemëve, që iu ndodhën pranë, kuptoi se kishte të bënte me djem shqiptarë nga Kosova, të internuar aty vite më parë. Pra, bijve shqiptarë të Kosovës tragjedia nuk po u ndahej, me ndjekje këmba – këmbës, jo vetëm në vendlindje, por as në tokën amë. Përveç vuajtjes fizike, kjo që po ndodhte, qe një poshtërim i rëndë, që godiste si varé në krye e në shpirtin e sfilitur të kombit shqiptar.

I fyer dhe i tronditur, në muajin prill të vitit 1975, ndërroi jetë në spitalin e Lushnjës, Jonuz Blakçori, luftëtari i lirisë, bashkimtari, profesori dhe publicisti nga Peja, me gjithë kujdesin e djemve bashkatdhetarë, të cilët i qëndruan mbi krye, si bijtë e vet, të zhgënjyer në barakat e kampit të çfarosjes, turpit, që do ta ndiqte pas regjimin komunist, me shembje idhujsh e muresh argjili. Lajmi kaloi kufirin dhe dëshpëroi Pejën dhe qytetet e Kosovës.

Kalimtarët, tek ecnin nëpër trotuarin e rrugës Fortuzi, në Tiranë, vërenin se pas bredhave, dritarja e studios nuk lëshonte më dritë. Një hije e trishtë mbulonte shtëpinë dhe ata vetë.

Ky, përkujtim nderon gjithë shqiptarët e Kosovës martire, me fshatrat e djegura, me të vrarë dhe me dëshmorët që falën jetën për lirinë e Kosovës e të Shqipërisë. Njëkohësisht, këto shënime janë edhe rrëfime për rininë Të mësojë ajo se nga ka ardhur e vjen e keqja, sidomos tani që shtrohet çështja për njohjen përfundimtare  të Kosovës.

blank

Më 18 maj 1927 lindi poeti i shquar Vehbi Skënderi

Poeti Vehbi Skënderi ka lindur në Ersekë më 18 maj të vitit 1927 në familjen e një kleriku të lartë nga Strelca e Korçës. Babai i tij Imam Demir Efendiu kishte kryer studimet e larta fetare në Stamboll. Ai ishte një njeri i ditur, kishte një bibliotekë nga më të pasurat e asaj kohe në arabisht dhe persisht, kishte pikëpamje liberale antikomuniste, ishte për bashkëjetesë të mirëfilltë ndërfetare dhe shfaqte simpati për demokracitë perëndimore: djalin e madh, Kadriun, e dërgoi në Shkollën Amerikane të Fullcit, në Kavajë. Imam Demir Efendiu kishte shërbyer në Korçë, Ersekë, Pogradec etj

Nëna e tij, Selimeja, ndonëse autodidakte, përveç librave fetare, lexonte edhe letërsi në gjuhën shqipe. Ajo ishte Kryetare e Komisionit të Luftës kundër Analfabetizmit në të gjithë Gorën.

Vehbi Skënderi shkollën fillore (me pesë klasë) e kreu në Strelcë në vitet 1934-1939. Në vitin 1940 u mobilizua me forcë nga ushtria greke në vijën e parë të frontit për hapjen dhe mirëmbajtjen e rrugëve. Aty ai përjetoi nga afër tmerret e luftës: përpara syve të tij kalonin përditë me qindra luftëtarë të plagosur e të gjymtuar.

Në vitet 1941-1943 vazhdoi studimet fetare në Medresenë e Lartë Tiranë, ku midis mësmidhënësve kishte orientalistin e mirënjohur Vexhi Buharaja, Profesor Mehdi Bushatin, Hafiz Ismetin etj..

Në majin e vitit 1943 ndërpret studimet dhe del partizan në Çetën e Dibrës me komandant Haxhi Lleshin, ku iu mbijeton tre plagosjeve. Në vitin 1944 pranohet në radhët e Partisë Komuniste Shqiptare.

Me mbarimin e luftës në vitin 1945 kalon në Divizionin e Mbrojtjes Popullore. Në fillim të 1947 shtrohet në sanatorium me një proces tuberkular të avancuar kur merr raport për t’u shkeputur perfundimisht nga ushtria.

Më 1951 fillon një kurs estetik dyvjeçar ku japin leksione Jakov Xoxa, Bedri Dedja, Mark Gurakuqi etj. Në vitet 1953-1956 kryen shkollën e mesme profesionale (dega rusisht). Në vitet 1956-1961 kryen Fakultetin Histori-Filologji me rezultate shumë të mira. Vehbi Skënderi njihte shumë mirë rusisht, italisht dhe frengjisht.

Veprimtaria si gazetar

Bashkëpunimin me shtypin Vehbi Skënderi e fillon tek gazeta Arma e Mbrojtjes. Shkrimi i tij i parë që gjen jehonë të veçantë ishte ai i botuar më 1945 tek Bashkimi, me titullin “Myfiti”, ku bën portretin dhe historinë e një çami nga Filati.

Në vitet 1949-1953 është redaktor në revistën Miqësia me Gjovalin Lukën, ndërsa në vitet 1955-1956 në revistën Hosteni me Spiro Çomorën. Në vitet 1956-1959 është korespondent special në të përditshmen Bashkimi. Nga viti 1960 deri në vitin 1966 punoi në revistën Ylli, ku ishte gazetar dhe anëtar i kolegjiumit. Në vitet 1973-1974 ai ishte redaktor i poezisë në Shtëpinë Botuese „Naim Frashëri”.

Veprimtarinë publicistike, e cila është brilante, Vehbi Skënderi mundi ta rifillonte vetëm pas vitit 1992, me rrëzimin e diktaturës. Në këto vite Vehbi Skënderi ka botuar publicistikë dhe poezi kryesisht në gazetat e përditshme “Rilindja” e Kosovës që botohej në Tiranë dhe “Bota Sot”.

Veprimtaria si poet

Poezinë e parë, e cila pati shumë sukses, Vehbi Skënderi e botoi në revistën “Letërsia jonë” në vitin 1947.

Më 1950, me propozimin e poetit Lasgush Poradeci, pranohet anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë, pa qenë kandidat.

Më 1953 botoi librin e parë poetik, Këngët e para. Prej atëherë ka botuar librat poetikë Vjersha (1958), Fletë nga ditari im (1964), Vjershat dhe poemat e Drinit (1969), Vazhdim i një bisede (1971), Vdekja e Ofelisë (1971), Shqiponja e Vermoshit (1972), Përsëri mëngjes (1973), Vjersha dhe poema të zgjedhura- Kolana e poezisë shqipe (1973), Kumbojnë vitet (1983), Nxitoj (1987), Bëjmë sikur (1995), Hëna e vjedhur (2000), Zvicra Shqipëria ime (2004). Për “Fletë nga ditari im”, në vitin 1966 Vehbi Skënderi mori Çmimin e Republikës. Një vit më vonë merr çmim në konkurs kombëtar për poemën Vazhdim i një bisede. Ai merr edhe çmime të tjera nga organet botuese në konkurse të ndryshme kombëtare. Poezitë e tij përfshihen në antologjitë dhe tekstet shkollore të kohës dhe në botimet e poezisë shqipe në gjuhë të huaja.

Vëllimin e fundit, “Mirëmëngjes, Shqipëri – Lirika të një tetëdhjetëvjeçari”, i cili u botua pas vdekjes, poeti Vehbi Skënderi e përfundoi në fillim të vitit 2009.

Persekutimet

Përplasjet e tij me regjimin e kohës dolën hapur në vitin 1966-67, kur shkruan fejtonin Klubi i të qetëve ose Klubi i të lumturve” për Klubin e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe të Artistëve. Një sekretar partie për ideologjinë u shpreh atëherë se ky fejton përmban helm më shumë se romani më antiparti i kohës. Po atë vit, me një grup të shquar intelektualësh – Profesor Selman Riza, Profesor Ligor Mile, Profesor Dhimitër Pilika, Kolonel Dilaver Radeshi, historiani i mirënjohur Zija Shkodra, majori Bektash Bedo etj. – ai përgatiti një “Brigadë shtypi” dhe e dorëzon për botim në Zërin e Popullit. Në këtë pamflet kritikoheshin rëndë Instituti i Historisë dhe Instituti i Gjuhësisë: Instituti i Historisë, në vend që të merrej me figura e epoka madhore të historisë kombëtare, merrej vetëm me Haxhi Qamilin, duke mos bërë asnjë monografi për Pirron e Epirit, Teutën e Ilirisë, Skënderbeun, Ali Pashë Tepelenën, Hasan Prishtinën, Ismail Qemalin e Fan Nolin, duke mos bërë asnjë studim për Lashtësinë, Mesjetën, Rilindjen Kombëtare, duke mos bërë asnjë studim për Kosovën. Instituti i Gjuhësisë nuk kishte përgatitur ende Fjalorin e Gjuhës Shqipe. Pamfleti nuk botohet. Kryeredaktori i Zërit të Popullit Todi Lubonja ia dorëzon dorëshkrimin sekretari të parë të Tiranës dhe me të merret Byroja Politike, duke e cilësuar veprimtari armiqësore të njëjtë me Konferencën e Partisë së Tiranës.

Në Komitetin Qendror gjatë seancash të terrorit të gjyqit politik e akuzonin për veprimtari antiparti sepse sipas tyre sulmonte institucionet e superstrukturës të diktaturës dhe nacionalist meqë u deklarua se Kosovën e shihte si pjesë të Shqipërisë. Gjyqi ishte kaq i tmerrshëm sa njëri prej pjesëtarëve, i ndjeri Bektash Bedo, vrau veten.

Nga ky grupi intelektualësh në vitet e tranzicionit është vlerësuar me të drejtë me nderime të larta, midis tyre vetëm Profesor Selman Riza, ndërsa për autorin e këtij shkrimi, Vehbi Skënderin, ka vazhduar gjatë këtyre njëzet viteve heshtja. I ndjeri Profesor Zija Shkodra, pas rrëzimit të diktaturës moniste, në një shkrim të gjatë ka hedhur dritë të plotë rreth rolit kyç të Vehbi Skënderit.

Më 1967, për pesë vjet rresht Vehbi Skënderi, tashmë autor i ndaluar, dërgohet në Vaun e Dejës i dënuar me punë korektuese. Një vit më vonë, në Kantjerin e Zadejës, dërgohet me punë fizike zëvendësdrejtori i Degës së Punëve të Brendshme të Shkodrës. Ai i kërkon Vehbi Skënderit të bëhet agjent i Sigurimit, çka shkrimtari e refuzon kategorikisht. Punonjësi i Sigurimit i betohet shkrimtarit se do të pendohet për këtë refuzim. I transferuar si zëvendësdrejtor i Degës së Punëve të Brendshme Tiranë ai ia përsërit kërcënimin shkrimtarit edhe vite më vonë. Më 1974 Sigurimi, nën udhëzimet e Sekretari të Parë të Tiranës, sajon të tjera reprazalje kundër Vehbi Skënderit, i cili përjashtohet nga partia, nga Lidhja e Shkrimtarëve, nga puna, i digjen librat dhe i ndalohet botimi.

Më 1975 internohet në Shkodër, por organet e rrethit të Shkodrës nuk e pranojnë sepse mungon vendimi me shkrim. Më 1976 internohet familjarisht në Zall-Mner të Tiranës. Pas katër vitesh pa punë, caktohet me  si punëtor transporti në Kombinatin Poligrafik në repartin e presimit dhe në magazinën e hedhjes së mbeturinave. Pas rreth dhjetë vitesh i rikthehet e drejta e botimit. Por në Lidhjen e Shkrimtarëve i deklarojnë se rehabilitimi i tij i plotë si autor do të bëhet vetëm diku nga vitet 2030-2040. Del në pension në vitin 1987 duke qenë korektor në repartin e dispensave në Kombinatin Poligrafik.

Prej 15 qershorit të vitit 1996 Vehbi Skënderi jetoi dhe krijoi në Zvicër me familjen e tij të dashur, me gruan, dy nipat e tij, dhëndërin Skënder Buçpapaj dhe vajzën e tij të vetme Elida Buçpapaj, të cilët e rrethuan me dashuri dhe përkujdesje shembullore deri në fund të jetës së tij.

Më 13.06.2011, në orën 04:30, në spitalin kantonal të Bazel Landit, Bruderholzspital, ku u shtrua në mëngjesin e datës 11.09.2011, pushoi së rrahuri zemra e Vehbi Skënderit, poetit të paepur në përballjen me përndjekjet dhe ndalimet që përjetoi nga diktatura e egër komuniste dhe drejtpërdrejt nga Sigurimi i Shtetit.

KANË THËNË PËR VEHBI SKËNDERIN

SHKRIMTARI NAUM PRIFTI:

Me Vehbiun pata fatin e mire te punoja te revista e ilustruar YLLI gjashte vjet, nga 1960 deri me 1967, kur me derguan per riedukim ne Divjake ne mars 1967. Ylli ishte e para reviste e ilustruar me tre redaktore t\ afte e me pervoje, Vehbiu, une dhe Pipi Naçe. Kryeredaktor kishim Qamil Buxhelin. Ne redaktoret kemi shkuar shume mire me njeri tjetrin, bashkepunonim, konsultoheshim dhe kurdohere mirekuptoheshim per te miren tone dhe te revistes. Vehbiu ishte shembulli i pastertise shpirterore, i njeriut me zemer te hapur e te sinqerte.

Me vone mora vesh vuajtjet e tij te medha, shkarkim nga detyra e gazetarit, punetor ngarkim shkarkimi ne Vaun e Dejes, poeti i kthyer hamall, por ai qendroi i forte, nuk u epua, nuk u dorezua dhe fitoi mbi poshtersite dhe intrigat e pasosura te partiakeve mendjeshkurter.

Jam i sigurt se krijimtaria e tij poetike do te çmohet gjithmone e me shume, sepse ka lene pas krijime artistike, te bukura, te sinqerta e plot ndjenja frymezuese.

Emri i tij do te kujtohet me respekt nga brezat e ardhshem. Nuk e çmuan sa ishte gjalle, por ja keshtu qenka jeta.

SHKRIMTARI DHE KRITIKU AGIM VINCA:

Poetit atdhetar iu plotësua një dëshirë e madhe: arriti ta shihte të lirë Kosovën, të cilën e deshi aq shumë dhe për të cilën këndoi me aq frymëzim, ashtu sikurse edhe për Shqipërinë, madje edhe nga Zvicra, ku i ngrysi vitet e fundit të jetës.

Janë të rrallë poetët që kanë kënduar aq bukur e me aq pasion për jetën, lirinë, atdheun, natyrën, dashurinë dhe çdo gjë tjetër të bukur në këtë botë.

Poeti Skënderi është një autor ku nuk pranon vdekjen, “por e flak atë” deri sa ta shikonte për së gjalli Kosovën e lirë.Vullnetin dhe përkushtimin e tij ndaj Atdheut, ndaj hapsirës shqiptare në përgjithësi, dhe ndaj dëshirës për lirinë e Kosovës në veçanti, për ta parë të lirë dhe të pavarur. Këtë dëshirë të përkushtuar të V.Skënderit kritiku Vinca e ka quajtur si „kontratë” me vdekjen, që poeti nuk e dëshirronte në asnjë mënyrë pa e shijuar ndryshimin e statusit të Kosovës. Ky mendim nuk është i rastësishëm, por vjen në saje të vlerësimit të vargut artistik dhe lirik të poetit Skënderi, që i bëhet nga kritiku letrar A.Vinca, i cili shquhet për kërkimet krijuese të të gjithë krijuesve shqiptarë, veçanërisht poetëve në gjithë hapsirat shqiptare.

Pastaj, për poetin Skënderi hapsira shqiptare nuk është e kufizuar. Struga, Dibra, Presheva, Ulqini janë një truall i përbashkët, ku flitet një gjuhë, dhe ku jeton një popull. Këtë dukuri të moskufizimit për hapsirën shqiptare e vërejmë në botimet e mëparshme me poezitë:”Kosovë,”Në këtë vend…”,”Vrasja e Shotë Galicës”, “Flijimi”,(kushtuar vëllezërve Gërvalla dhe Kadri Zekës)dhe shumë poezi të tjera. Autori te tëra këto poezi prekë jo vetëm elementin e historisë së hidhur të shqiptarëve, që po përjetonin me vitet të tëra,por edhe elementin e pjekurisë kombëtare, e cila pjekuri po fillonte nga individi dhe ngadalë po vazhdonte në tërë shoqërinë. Prandaj, elementin e sakrificës për lirinë e vendit e trajton shumë qartë, me moralin e mirëfilltë njerëzor, në vargjet kushtuar vëllezërve Gërvalla dhe Kadri Zekës, të cilët ishin nisur në rrugën më sublime, që çonte në lirinë e Kosovës dhe të gjithë shqiptarëve.

Një poet që ka një varg të përkushtuar për lirinë e njerzimit, pa marrë parasysh hapsirat gjegrafike të rruzullit, që nuk shikon racë, as fe, por në prioritet vënë lirinë e njerëzve të botës mbarë. Ky element është shumë i pranishëm me shembuj nga më të ndryshëm artistik në krijimet e tij të realizuara në vëllimin e fundit : “Zvicra Shqipëria ime”

Një poet që dashurinë ndaj femrës e respekton me përkushtim, dhe termin „Grua” e vë në shtyllë të shtëpisë, të cilën e lidhë ngusht me tiparet e Atdheut. Ndonëse motivi i dashurisë për poetin mbetët vazhdimësi nga botimet e mëhershme, për dashurinë personazhi i femrës së bukur na paraqitet edhe fermra e huaj (joshqiptare), e largët nga ambienti ynë kulturor shqiptar. Zezakja te vargu i poetit përfaqson tiparet e bukurisë,të elegancës, të tërheqjes së vëmendjes. Me këtë rast kemi një avancim të poetit, sepse në botimet e mëhershme graja, ose bukuria e femrës, personifikohej më shumë me elementin e jetës sociale shqiptare, ndërkaq, duke krijuar në Zvicër, ai këtë element nuk e kufizon, ose nuk i përmbahet me fanatizëm kësaj linje, por përkrah në sfond të gjitha femrat e bukura,pra edhe kur ato janë të „zeza si kafja e pjekur”.

Vehbi Skënderi në poezi këndon dhe vargu lirik i tij ka shumë muzikalitet dhe ritëm, por ai edhe shkruan, dhe mendimi mbetët gjithmonë i freskët. E veçanta e këtij frymzimi artistik mbetët te vlera e elementit të komunikimit. Nga shprehjet artistike mësojmë se autori është i lehtë në komunikim,e pranon këdo në bisedë, dhe kur fillon të flas, ai tregon gjërat që i di, me gjuhë shumë të qartë, dhe kështu ky komunikim në vargun e Skënderit merrë melodinë artistike prkrah elementit komunikativ në jetën e përditshme.

KRYEMINISTRI SALI BERISHA:

Vehbiu mbetet në lëminë e letrave dhe poezisë shqipe një nga emrat më të shquar të tyre, krijuesit e mëdhenj, por Vehbi Skënderi i përket atyre intelektualëve shqiptarë që për mbrojtjen e vlerave, të ideve dhe pikëpamjeve që besonte qëndroi me burrëri dhe kurajo të madhe, sakrifikoi, por nuk u mposht.

PRESIDENTI BAMIR TOPI:

Vehbi Skënderi ishte përfaqësues i denjë i asaj plejade letrarësh dhe personalitetesh, të cilët asnjëherë nuk i tradhëtuan idealet e tyre, nuk e humbën shpirtin e lirë prej poeti, mendimet e qashtra, pasionin dhe dëshirën për jetën, por mbi të gjitha dashurinë për atdheun. Koha u tregua e ashpër me ta, por në kujtesën e kombit, ata do të mbeten gjithnjë në piedestalin e vlerave njerëzore dhe kombëtare falë trashëgimisë së paçmuar që u kanë lënë brezave të ardhshëm.

 

SHKRIMTARI MOIKOM ZEQO:

Emri i lirikut gjenuin, të çuditshëm Vehbi Skënderi nuk do të harrohet asnjëherë.

Për këtë jam i bindur.

 

SHKRIMTARI VISAR ZHITI

E kam njohur, na donte kur nuk na donin, e donim dhe kur Ai ishte i ndaluar nga diktatura bashkë me të papërkulurit e tjerë.

Zëri i Tij i dashur, antalogjik tashmë, rikthehet, duke sjellë jetën e Tij, jetë poeti dhe si e tillë ajo është e pambarimtë.

 

KRITIKJA KLARA KODRA:

Në fazën e parë të krijimtarisë së Vehbi Skënderit, tema e parapëlqyer e poezisë së tij ka qenë jeta dhe psikologjia e njerëzve të punës, e trajtuar me një lirizëm që shkrihet në një konkretësi detajesh.

Pas vitit 1990, Vehbi Skënderi nisi të trajtojë temat ekzistenciale, duke e përtërirë krijimtarinë e tij me një përmasë universale filozofike dhe me thellësi psikologjike.”

Vehbi Skënderi është një poet me frymëzim spontan dhe me një gjuhë poetike shprehëse e të vetvetishme.

SHKRIMTARI DHE KRITIKU XHAHID BUSHATI:

I kam lexuar ato libra me kujdes. I lexoj përsëri… Mbushem shpirtërisht dhe kujtoj me mall e nderim mikun tim poetin e shquar Vehbi Skënderi, njëri nga elitarët e poetikës shqiptare. I lexoj ato poezi magjiplote, sepse dua të respektoj ato vlera si amanete që la poeti, me të cilin, edhe në prani të Bahriut, në mjediset e ndryshme të kantjerit të Zadejës, pata rastin të pi disa herë kafe. Çdo bisedë me të ishte një leksion diturie për mua. E shprehte mendimin bukur, e thoshte fjalën bukur e plot ngjyra. Një fjalë e shprehje plot ëndërra dhe dashuri jete. Dhe unë sa herë që largohesha nga ajo bisedë, sepse mbaronte takimi që nuk e dëshiroja, kisha dëshirë të kthehesha përsëri…

Po i kthehem librave poetikë. Pata rastin t’i njoh ato peizazhe punëtore. Pata rastin t’i njoh edhe nga turni i tretë. Çdo varg i poezisë së poetit u bë i dashur për mua. U bë i vërtetë. Edhe në atë mjedis shpesh gri e të egër, ai me mjeshtëri gjente të bukurën, të mahnitshmen,të mrekullishmen. Gjente bukurinë shpirtërore të njeriut, shpirtin e bukur të tij. Gjente dëshirën për të jetuar… Ndaj, ato libra u bënë të dashur për mua dhe kanë vendin e nderit në bibliotekën time.

Unë për vete, dhe këtë e them me bindje, nuk kam parë asnjë poet t’i ketë kënduar aq bukur eplot pathos Drinit plak, apo siç thonte Vehbiu në një varg brilant të tij: “… këtu janë zajet e rinisë së përjetshme”. Ndaj, në çdo kreshtë vale, gërxhe të thepisura, në llamburitjen e dritave që ngjanin si yje, rrugëve të përbaltura të kantjerit, në të qeshurat, romuzet… është dhe kënga poetike dhe e pandalshme e poetit të shquar Vehbi Skënderi, që i ngjan udhëtimit të Drinit plak që nuk ka të sosur. Nderim!

 

SHKRIMTARI SHEFQET DIBRANI:

Libri poetik „BËJMË SIKUR…“ i Vehbi Skënderit, kap çështje më të shqetësuara që mund t’i përkasin individualitetit krijues e artistik të një poeti. Ndonëse përmbajtja e këtij libri është e përbërë kryesisht nga lirikat, ai arrin me sukses të ofrojë një botë të tërë ndjenjash e shqetësimesh, por duke mos lënduar shpirtin e askujt. Bile, arrin ta përvetësojë lexuesin duke e futur edhe atë në botën e lezetshme të meditimit lirik.

Poezia lirike është një zhanër specifik i krijimtarisë letrare, andaj, poezia e Vehbi Skënderit, që përfshihet në këtë libër mund të trajtohet si poezi e ekzistencializmit lirik, si poezi e mirëfilltë dhe e angazhuar. Format e kësaj poezie janë të gërshetuara brenda këtij libri të lidhura mes veti me një konfiguracion idesh e mendimesh prej më të bukurave dhe me mesazhe të qarta ku vë në spikamë fatin e individit si pjesë kolektivitetit në përditshmërinë tonë, ose ndryshe, përshkruan me emocione ndryshimet e mëdha që ndodhën në shoqërinë shqiptare gjatë viteve të nëntëdhjeta.

 

 

 

 

blank

I biri plotëson amanetin e Moikom Zeqos, sjell për publikun librin “Minifabulat”: Po i mësoj vajzës gjuhën shqipe

Një vit pas ndarjes nga jeta të poetit, shkrimtarit e studiuesit poliedrik, Moikom Zeqo, i biri ka sjellë para publikut librin e minifabulave. Më shumë se një rekiuem për të atin, botimi është një rrekje sipërore për ruajtjen e shqipes.

“Libri ka lindur si amanet i Moikom Zeqos për t’i mësuar shqip vajzës sime. Mos harroni se Moikom Zeqo ishte poet para plenumit të katërt, kur e çuan në Rrogozhinë mësues dhe atje ai kuptoi se kishte mangësi në letërsinë për fëmijë. Minifabulat e Moikom Zeqos u shkruan në vitet 1970-1990”, thotë i biri, Epidamni.

Risia e botimit të minifabulave janë ilustrimet e Enkeleida Ester Priftit që përçojnë në imazhe mesazhin e Moikom Zeqos, duke i folur dy kohëve, të birit që u rrit me to dhe mbesës që po rritet pa gjyshin.

“Po i mësoj vajzës sime që nuk jeton në Shqipëri, gjuhën shqipe. Ka një risi që janë ilustrimet dhe teksti është i integruar në ilustrime. Është një mesazh për brezat dhe rëndësinë e ruajtjes së gjuhës”, thotë Epidamn Zeqo.

Moikom Zeqo u shua pas një sëmundjeje të rëndë, duke lënë pas një vepër të madhe të botuar dhe në dorëshkrim, për të cilën tashmë kujdeset familja. bw

blank

Zigzaget e rrufeve Poezi nga Elida Buçpapaj

era gjëmon si deti
deti fshikullon si era
era tallazon si deti
deti gulçon si era
era valëzon si deti
deti flladit si era

era është
frymëmarrja e detit
deti është
Princi i kaltër i erës

deti e përpin
si dragua erën
era e përbin
si kuçedër
detin

kur era i futet
në gjoks detit
dhe deti e pushton
fund e mbarim erën
prej këtij trupëzimi
lindi rrufeja
që i djeg
të dy bashkë

reliket e mbetura
janë guaskat

kur qielli përflaket
dijeni
se era dhe deti
njëjtësohen
tallazojnë
gulçojnë
gjëmojnë
përcëllohen bashkë
e zigzaget e rrufeve
janë hiri
i erës së detit
i detit të erës

të shkrumbuar

blank

GËRSHETAT – Poezi nga VEHBI SKËNDERI (18 maj 1927 – 13 qershor 2011)

Si mbron heroikisht brigadën në tërheqje, –
Nazistët i gozhdon pas gurëve e brinjave,
Sikur mbërthen gjarpërinjtë e vetëtimave:
Plagosur rëndë për vdekje Hibe Palikuqi.

Mendon se, veç partizane, është edhe vajzë.
Ka nënën hallemadhe, që e pret!
Gërshetat e bukur, vrik, i futë në trajsë.
Ia nis nënës së vet. (Ndoshta që t’ia ruajë)?

Një fjalë nuk arrin t’u thotë: shokëve, pyjeve,
Luleve, reve, hënës.
Në këto çaste ankthi e tmerri.

Pret me gërshërë gërshetat e ia nis nënës.
Mos ia shëmtojë vdekja.
Mos ia përbaltë dheri.

Gërshetat!

Tiranë, 5 prill 1994

(Nga libri “Bëjmë sikur” 1995)

 

blank

E MORA NË DORË FUQINË Poezi nga EMILY DICKINSON Përktheu Irena Dono

E mora në dorë Fuqinë time
Dhe dola kundër Botës
Nuk ishte aq e madhe sa e Davidit
Por kisha dyfishin e guximit.
Synoja shkëmbin, por unë isha
e vetmja që u rrëzova.
Mos ishte tepër i madh Goliathi
Apo tepër e vogël unë qëllova?
********************

blank

Çeli luleshtrydhja Poezi nga Laureta Petoshati

Nënë, këtë pranverë çeli luleshtrydhja –
lulet e bardha në vazon që vjet mbolle,
e më lutej përulësisht, kur dheun prashisja,
me heshtjen e saj bardhëllore.

Ato petale të holla si kartë cigari,
përgjumur në përtëritje me mirësi,
i ndjellin një tymosje tim vëllai,
mua, letrën e bardhë për poezi.

Befas zemra më mbushet errësirë
e petalet dridhen psherëtimash,
më mungon tmerrësisht nëna ime e mirë,
shpirti çahet me perde vetëtimash.

Çeli këtë pranverë luleshtrydhja, nënë,
në verë do kuqojë nga pjekja, ëmbëlsia,
do të kënaqen fëmijët duke e ngrënë
frutë, nga duart e tua, nga duart e mia.

Të kujtohet ç’më pyesje ndërsa shkruaja,
ç’kanë të përbashkët ushqimi e poezia,
ma jepje përgjigjen kur me ty gatuaja:
kanë një përbërës, që është dashuria.

Nënë, çeli luleshtrydhja lulet e bardha,
malli yt gëzimin ma ktheu në mërzitje
e këtë zymti të shpirtit doja ta ndaja,
si ndahet ushqimi për një përshpirtje.

blank

Më 15 maj 1911 lindi shkrimtari i shquar zviceran Max Frisch

VOAL – Max Frisch (Maks Frish) lindi më 15 maj 1911 në Zyrih dhe vdiq më 4 prill 1991 në Zyrih, ai është një shkrimtar dhe arkitekt zviceran i gjuhës gjermane.

Një anëtar i Grupit Olten, ai konsiderohet të jetë një nga shkrimtarët më të rëndësishëm të letërsisë në gjuhën gjermane të pasluftës. Në veprën e tij, Frisch iu kushtoi vëmendje të veçantë çështjeve të identitetit personal, moralit dhe angazhimit politik. Ironia është një tipar domethënës i botimeve të tij pas luftës.

Biografia

Max Rudolf Frisch lindi më 15 maj 1911 në Zyrih. Babai i tij, Franz Bruno Frisch, ishte atëherë një arkitekt dhe nëna e tij Karolina Bettina Frisch, vajza e një artisti, ishte shtëpiake. Vëllai i tij Franz Bruno ishte atëherë tetë vjeç dhe gjysmëmotra e tij Emma Elisabeth, nga martesa e parë e babait të tij, ishte dymbëdhjetë vjeçe. Në vitin 1930, ai filloi të studionte gjermanisht në Universitetin e Zyrihut, por iu desh t’i braktiste për arsye financiare pas vdekjes së babait të tij më 1933. Ai më pas punoi si korrespodent për gazetën Neue Zürcher Zeitung. Midis 1934 dhe 1936, ai ndërmori udhëtime të ndryshme nëpër Evropën Lindore dhe Jug-Lindore dhe vizitoi Gjermaninë për herë të parë më 1935. Libri i tij i parë, Jürg Reinhart: Eine sommerliche Schicksalsfahrt u botua më 1934.

Nga viti 1936 deri më 1941, ai studioi arkitekturë në Institutin Federal të Teknologjisë të Zvicrës në Zyrih (ETHZ). Në fillim të Luftës së Dytë Botërore, ai u bë një artilier në ushtrinë zvicerane dhe qëndroi në shërbim deri në vitin 1945 për një total prej 650 ditësh.

Projekti i tij i parë arkitekturor u materializua më 1942, kur fitoi konkursin për ndërtimin e një pishine publike të vendosur në qendër të Zyrihut, Letzigraben, tani riemëruar Max-Frisch-Bad. Ai më pas hapi zyrën e tij arkitektonike. Pishina, e ndërtuar përfundimisht më 1949, është ndërtimi i vetëm me përmasa që ekziston ende nga Max Frisch dhe sot ajo ka statusin e një monumenti historik. Në të njëjtin vit, Frisch u martua me Gertrud Constanze von Meyenburg dhe lindi me të dy vajza dhe një djalë: Ursula më 1943, Charlotte më 1949 dhe Hans Peter më 1944.

Më 1947, ai u takua me Bertolt Brecht dhe Friedrich Dürrenmatt në Zyrih të cilët kishin një ndikim në prodhimin e tij letrar. Më 1951, ai mori një bursë nga Fondacioni Rockefeller dhe kaloi një vit në Shtetet e Bashkuara. Në vitin 1954, ai u nda nga familja e tij.

Në vitet 1950, Frisch hoqi dorë nga aktiviteti i tij si arkitekt për t’iu përkushtuar plotësisht shkrimit. Nga viti 1958 deri më 1963, Max Frisch kishte një lidhje me poeten Ingeborg Bachmann. Ai u divorcua më 1959 dhe u zhvendos vitin tjetër në Romë ku jetoi deri më 1965, së pari me Ingeborg Bachmann. Më 1962, atëherë në moshën 51 vjeç, ai takoi Marianne Oellers, një studente 23-vjeçare me të cilën jetoi dhe me të cilën u martua më 1968. Kjo martesë e dytë zgjati deri më 1979. Gjatë një qëndrimi në Shtetet e Bashkuara në 1974, ai takon amerikanen Alice Locke-Carey. Ai përshkruan në një llogari tejet autobiografike me emrin Montauk një fundjavë të kaluar me të në këtë vend që ndodhet në majën lindore të Long Island. Ai u takua me Alisën përsëri më 1980 dhe ata jetuan së bashku deri më 1984.

Si pjesë e Skandalit të Dosjeve në 1990, ai mëson se është spiunuar nga autoritetet zvicerane së bashku me shumë qytetarë të tjerë të vendit.

Më 4 Prill 1991, Max Frisch vdiq nga kanceri në banesën e tij në Zyrih.

Max Frisch është një qytetar nderi i qytetit malor Berzona në luginën Onsernone në Ticino, ku ai punoi për shumë vite. Ai bleu dhe rinovoi një shtëpi në vitin 1964 në këtë fshat. Në murin e varrezave lokale, një pllakë përkujtimore i bën nderim atij.

Arkivat e Max Frisch administrohen nga Arkivi Max-Frisch i vendosur në Institutin Federal të Teknologjisë Zurich (ETHZ). Këto arkiva financohen nga një grant prej 165,000 franga zvicerane i akorduar më 1979 me iniciativën e vetë Max Frisch gjatë jetës së tij.

Frymëzuar nga Brecht dhe ekzistencializmi, vepra e tij, e cila sharton teknika të ndryshme, përfshirë atë të ditarit, shpesh kërkon ironi, regjistër burlesk ose tragjikomik dhe përfshin elemente autobiografike. Drama dhe romanet e tij trajtojnë disa tema kryesore, të lidhura me krizën intime dhe funksionale të shoqërive moderne: konflikti midis identitetit personal, komunitetit dhe shoqërisë, çështja e dyfishtë dhe tjetërsisë, ndikimi i rastësisë dhe fatit, endja gjeografike dhe ekzistenciale, roli i natyrës dhe mitit, marrëdhënia e papërsosur midis sekseve, jeta e dështuar apo edhe besimi dhe tradhtia./Elida Buçpapaj (Wikipedia)

blank

NJERIU QË HUMBI GRUAN NË AMERIKË (ndodhi e vërtetë) – Nga Agim  Xh. Dëshnica

 

 

Treni E-3

Berti, mësues nga Tirana, u njoh me Elsën në Korçë, në një mbledhje kushtuar shkrimtarit Foqion Postoli. Në çastin kur e pa, ai u mahnit nga pamja e saj, nga sytë e flokët e saj të derdhur mbi supe dhe mënyra si fliste, por, mbi të gjitha, nga urtësia. Nuk thonë më kot: “Ja korçare, ja hiç fare!” – mendoi.

Elsa qe lindur dhe rritur në lagjen me rrugica, afër qendrës së qytetit romantik, ku, sipas romanit “Çupat e Vançit”, gratë nën harqet e portave, me fshesë në dorë, merrnin në gojë gjithë dynjanë. Por Elsa qe krejt ndryshe, e mençur, e sjellshme dhe mësuese me kulturë. Gjyshi i saj para lufte, pati qenë tregtar i njohur me tre dyqane, njëri me orendi shtëpiake, tjetri me basme, i treti me këpucë për burra e gra. Mbi portat e hekurta të dyqaneve, lexohej: “Gaqo T. Dreni dhe djemtë.”

Vite më vonë, kur u hapën kufijtë, ata të dy, krahpërkrah, morën rrugën drejt Sofjes me autobusin turk ”Izmir-4”. Por, ndërsa po udhëtonin me trenin E-3, Sofje-Bukuresht, papritur vargu i gjatë i vagonave u ndal në stacionin e qytetit Ruse plot me turq, pranë urës mbi lumin Danub. Berti, pa e zgjatur, nxitoi për te dyqanet pranë platformës së hekurudhës. Teksa po mundohej më kot të merrej vesh rusisht me dy shitëse turke për vodkë polake, treni pa u ndjerë u nis dhe ia mori gruan.

“Më la! – mendoi i turbulluar – Si i bëhet tani? Ku ta gjej Elsën?”

Nga ky ankth, i doli gjumi. I gëzuar si fëmijë vuri re, se ndodhej në shtrat. Hodhi sytë përqark. Jashtë pesë dritareve, dielli i tetorit si në korrik, i zbardhte edhe më grilat e brishta plastike. Në tavan rrathët e ngjashëm me pjata porcelani, të kapura zinxhir, tregonin se ndodhej në vilën e drunjtë A-3, në Medford mbi Boston. Elsa flinte e nuk ndihej…

Tiranë – Milano – Boston

 

E vërteta është pak si ndryshe. Pas kthimit nga Bukureshti, Berti dhe Elsa u larguan nga atdheu në fillim të tetorit, kur mijëvjeçari i dytë po i qasej fundit. Nga Rinasi u ngjitën në qiell mbi Adriatik, me ajrorin e kompanisë Al Italia. Pas dy orësh, zbritën në aeroportin e Milanos. Nga lart shikonin vetëm çati, rrugë e pemë. Të ngujuar për orë të tëra brenda nëpër salla dhe korridore, qytetin e artit e soditën disa herë, në fotografitë me ngjyra të varura nëpër mure. Pra, u desh të prisnin gjatë, deri sa, më në fund, me ajrorin e madh Boing fluturuan mbi Atlantik. Në qiell shijuan ushqime të lehta e pije me ngjyra në pjata e gota plastike, të servirura nga stjuardesa përherë të qeshura, por jo aq të bukura, siç tregojnë reklamat. Hanin e pinin udhëtarët tanë, tok me të tjerët, si në restorantin e hotel Drinit. Lexuan revista në italisht, ndërsa filmin në televizor nuk po e kuptonin. Hera – herës, hidhnin sytë jashtë dritares, nga dukeshin nën re si në hartë, Italia, Franca, Spanja, Portogalia, detet si liqene dhe vargmale. Lëvizja e ajrorit tregohej edhe në tabelat elektronike të vendosura lart. Tej mbi oqean, ku thuhet se ndahet dita me natën, befas dritaret u mbyllën. Ata së bashku me udhëtarët e tjerë, pasi kishin hequr brezat e sigurisë, kthyhen vështrimin në ekranin e televizorit. Tani siguria shprehej tek besimi ndaj Zotit, dashuria për jetën, tek fluturimi i qetë i ajrorit Boing, tek mendja, sytë dhe duart e aviatorëve. Mbresa, që nuk shuhen, të linte zëri aq i ngrohtë i kapitenit në radio, i cili njoftonte se ajrori po i afrohej tokës amerikane. Ja, tek u shfaq Bostoni, midis drurëve dhe ujërave! Zbritja e avionit në pistë u bë e butë. Shpërthyen duartrokitjet përgëzuese të pasagjerëve të çliruar. Më tej u dukën portat, që hapeshin e mbylleshin vetë, korridoret me hapësira të plota, shkallët rrëshqitëse, sallat e gjera dhe doganierët.

Pas kontrollit dhe vulosjes së pasaportave, ata të dy u takuan përmallshëm me birin e tyre. Në rrugë hasën me sherifin e “steit polis”, dhe morën qortime për veturën e parkuar gabim. Djali i doli atij përpara dhe i foli me një anglishte të pastër:

– Më falni, sër! Jam nga Shqipëria, ndërsa këta janë prindët e mi. Kemi shumë vjet pa u parë. Jemi paksa të hutuar.

Oficeri i gjatë, elegant, me kapele republikane, pa të porsaardhurit, u mendua për një çast dhe i nderoi:

– Uellkom in Amerika!

Berti dhe Elsa, të lodhur e me çanta ndër duar, tundën kokën dhe buzëqeshën. Kur hipën në veturë, e mblodhën veten e u gëzuan.

Përshtypjet e para ishin rrugët e gjera e të pastra, automobilët e shumtë, ndërtesat e larta pranë oqeanit, kulla e xhamitë ngjyrë blu Xho Henkok dhe pak më larg Prudenshëlli madhështor, gjelbërimi, lumenjtë dhe urat… Vendi, ku do të banonin, me emrin Medford, në atë muzg me perëndim të purpurtë “uajlld uestern”, u kujtonte Mangalemin e Goricën e Beratit.

Qysh atëherë, kaloi një vit i mbushur me habi të këndshme, jo si ato të Kristofor Kolombit dhe në kohëra të tjera. Pra, Berti dhe Elsa nuk patën fatin t’i zbulonin të parët indigjenët e kulturës së lashtë inkase, me kalorësit trima mbi kuaj të shpejtë, me sokëllima, pupla, harqe, shigjeta e tenda me majë. Ata zbuluan një popull tjetër, me kombësi e raca nga më të ndryshmet, me kapele dhe bluxhinse ala-amerikane, ndër vetura, autobusë e trena të zhurmshëm, që nxitonin në autostrada, mbi ura, nëpër tunele, nën ujë e nën qiellgërvishtëset e reja. Vështronin shpesh hapësirat e kaltra dhe gjurmët e bardha, që linin pas ajrorët e mëdhenj të kompanive Panamerikan, Kanada Erë, Lufthansa, Al-Italia, Sviseri etj. Shikonin hera – herës në ëndërr Tiranën, sheshin me shatërvane dhe zgjoheshin…

B-K. Marti dhe Hejmarketi

 

Hejmarketi është qendra kryesore, më e lashta e Bostonit, ku, përbri

kishave e ndërtesave të larta, ngrihet kulla e orës së qytetit, e ngjashme pak me Sahatin e Tiranës. Ajo kullë shërben edhe si hotel për turistët. Në parkun e gjelbërt, shtatoret e bronzta të guvernatorëve të vjetër heshtin nën hije, mbi plaforma mermeri, a rrafsh me tokën, apo ulur në frona pushimi. Të shtunave këtu vërshojnë turistë të shumtë. I sheh tek ulen pranë tyre dhe fotografohen me ta. Pastaj, njëri pas tjetrit, ecin më tej drejt përmendores “Holokaust”, me shtatë kulla të larta të krijuara me tuba hekuri dhe të veshura me xhama të trashë, ku janë gdhendur kumte dëshmitarësh dhe numrat që mbanin viktimat në kampet Majdenek, Ausviç, Sabibor, Belzek, Kelmno, etj.

Në sheshin ngjitur dëgjohen kitarat spanjolle, fyejt e ëmbël bolivianë dhe bubullimat e tamburëve afrikanë. Në stadiumin e vogël në trajtë gjysmë rrethi, matanë rrugës kryesore, nga kombësi të ndryshme jepen shfaqje me këngë e valle. Në anën veriore ngjitet Hanovër Strit, një rrugë e pastër, që përshkon tejpërtej zonën North End, me lokale të shumta, ku të zë veshi të folura italisht, këngë napoletane dhe violina milaneze.

Në pazarin e zhurmshëm si gjithë pazaret, tregtarë bullafiqë, kryesisht me prejardhje latine, bërtasin sa u nxjerr fyti: “Dallar beg! bak e beg, dallar, dallar!”, ndryshe nga sjellja e urtë e shitësve në supermarketet marramendëse, si Stop end Shop, Uoll Grin, Failins, Bixhejs, Target, Best Baj, Homdipod, Big, Kej Marti, etj.

Një të shtunë, aty nga mesdita, Berti me kapele “Boston”, Elsa me çantë në sup, me autobusin 90, mbërritën në Esembli Skuer (Sheshin e Mbledhjeve”), në B-K. Marti. Ky dyqan i madh ndodhet mbi Boston, në zonën e Samervilit. Aty shiten mallra gjithëfarësh, ushqime e pije, veshmbathje e mobilje, pajisje sportive, mjete shkollore, si edhe aparate elektronikë.

Elsa pa u thelluar shumë, tha:

– Mbarojmë punë këtu, pastaj me autobusin 92, shkojmë për pazar në Hejmarket!

– Si të thuash ti, ashtu do të bëj edhe unë. Ti na solle këtu, ti do të urdhërosh! Boll urdhërova në Shqipëri…

Portat kryesore kanë të shkruar in, (hyrje), diçka e ngjashme me shqipen veriore “in mrèn”, dhe exit (dalje). Me këtë shenjë Bertit i pëlqente të sajonte në shqip: “Ik!” Ndërmjet dy portave, brenda qëndron në këmbë një burrë i moshuar, i shkurtër, i shëndoshë e faqesimite, me kapele “Patriot”. Herë pas here, ai u hedh një sy të shpejtë faturave. Kur porta exit lëshon tingullin ring-ring, blerësit kthehen të shqetësuar. Njeriu me kapele, duke buzëqeshur, e zgjidh çështjen aty për aty. Si duket, arkëtarja s’ka shuar sinjalin e mbrojtjes nga vjedhësit.

Bertit, kur e vizitoi së pari atë, iu kujtua një dyqan ushqimesh me vetëshërbim, që u hap në Tiranë, në rrugën e Kavajës. Me shportë në dorë atje, merrje lirshëm nga raftet mallrat ushqimore. Pasi mbaroje punë, duhej t’i afroheshe arkëtares nëpër një kalim të ngushtë. Porta nuk kishte as ring-ring, as pi – pi – pi. Por, pa kaluar shumë kohë, dyqani i vetëshërbimit i Tiranës u mbyll. Ç’kishte ndodhur? U përfol se ai pati dalë me humbje për shkak të mungesës së sinjalit lajmërues.

 

Kur hyn në B-K.Marti, duhet të vësh syze dielli për shkak të neonëve me shkëlqim të fortë. Të verbon pastërtia e bardhësia e dyshemesë, e rruginave me rafte e varëse të ngarkura me mallra. Palé, dëgjon edhe muzikë klasike të qetë apo moderne. Mallrat e zgjedhura i vendos në karrocë dore metalike, ku mund të hipësh fëmijët, po edhe të mbështetesh vetë. Ka edhe mjete me motor elektrik, me të cilët bredh rreth e rrotull tok me sendet e blera. Vetëm kur do të paguash, çmallesh me radhët tona, përjashto ata që paguajnë me kartë bankare në makinat elektronike, që flasin si njerëz, madje në fund të thonë: “Thenk ju for shoping!” Edhe këtu nuk mungon parulla me dy krahë a reklama “Baj uan, get uan fri!”, (Bli një me pare, tjetrën e ke të lirë!), e ngjashme me reklamën e vjetër në pazaret e Elbasanit, të Tiranës e të Shkodrës: “Sot me pare, nesër pa pare!”

Sapo hyri, Elsa u nda e humbi në pyllin e dendur me fustane, bluza, këmisha, funde, bizhame, çorape, etj. Berti ia mbajti për në repartin e elektronikës.

“Oh, çfarë nuk paska këtu! – fliste me vete. – Radio, manjetofonë, televizorë, kamera, kompjuter, printera, aparate fotografikë, Sharp, Filips, Soni, Leksmark, Kodak, etj. Njëri më i mirë se tjetri!”

Iu kujtua dita kur për herë të parë bleu me autorizim televizorin bardhë e zi, Samsung, montuar në Durrës me pjesë të importuara nga Koreja. Iu deshën atëherë të merrte borxh 4200 lekë të reja, gjë që do të thoshte të dimëronte si ariu në strofkull, plot gjashtë muaj. Televizori kishte vetëm katër kanale, nga të cilët punonte vetëm një, ai i Tiranës. Kurse këtu një televizor me ngjyra Filips apo Soni blihej me punën e një a dy ditëve të zakonshme. Kurse programeve nuk u gjendej as maja, as fundi!

Shoferja e autobuzit 92

 

Berti i hutuar pas mallrave dhe kujtimeve, nuk vuri re se koha po rrëshqiste. Deshi t’u hidhte një sy mobiljeve, por ndërroi mendje. Duhej të shkonin në Hejmarket. Ndaj i ra tërthorë dyqanit të madh dhe vuri re i habitur se qe ngatërruar nëpër veshjet e brendshme të grave, prandaj u tërhoq djathtas dhe doli tek ishte nisur, përballë televizorëve viganë me ngjyra, ku përplaseshin si bizontë, lojtarët e fuqishëm me kaska të futbollit amerikan. Iu bë sikur ishte ulur te shkallët me stola të butë, në stadiumin shumëngjyrësh në Park-uej.

– Ju lutem, ku është dalja? – pyeti një vajzë flokëverdhë me uniformë të kuqe.

– Shkoni drejt dhe merrni djathtas! – iu përgjigj ajo.

– Thenk ju!

Berti eci shpejt e shpejt në atë drejtim, duke parë për bri rreshtat e rrobave të grave. Siç dukej, Elsa kishte humbur në atë pyll me veshje si Liza në botën e çudirave. Ndërkohë, ai u gjend para portës exit. Elsën nuk e shihte gjëkundi. Hodhi sytë në rruginat e drejta, por më kot! Brodhi brenda e përqark portave, thuajse një orë, për ta gjetur e përsëri nuk ia zunë sytë. I nevrikosur, doli në rrugë. Eci poshtë e lart nëpër trotuar dhe, së fundi, hyri në kabinën e pritjes pranë tabelës “stop”, ku në minuta të përpikta kohe ndaleshin autobusët 90 e 92. Atje ishin ulur katër plaka amerikane me flokë të verdhë bukle-bukle e me veshje vajzash. Në qafë mbanin rruaza bardhë e blu, ndërsa në gishtat e duarve – unaza floriri me diamante. Flisnin pa pushim, duke ndërprerë njëra – tjetrën. Berti kapte tek – tuk ndonjë fjalë të tyre nga ajo bisedë e shpejtë. Por, ja, tek u shfaq në kthesë një autobus! Para “stopit”, pa e fikur motorin, ndaloi. U hap porta e parë.

– Bas najnti tu! (Autobuzi 92!) – thirri shoferja.

Berti kishte vënë re, se në Amerikë autobusët drejtoheshin nga burra e nga gra të moshave të ndryshme. Ashtu siç janë në botë gjithë njerëzit, edhe ndër shoferët me uniforma blu, disa qenë të qeshur, disa hijerëndë e pa fjalë, disa të hollë, disa të trashë, të gjatë e të shkurtër, të rruar, por edhe me mjekër e mustaqe, madje edhe pleq, por të shkathët. Thuhej se ditëve të shtuna e të diela, punonin si shoferë edhe studentë, a nëpunës e punëtorë të pajisur me patenta, që i kishin fituar në shkolla automjetesh të rënda.

Njëherë në Nju Jork, pasi kishte ecur në këmbë nëpër rrugën e drejtë numër 10, te një “stop” Berti hipi në autobusin e linjës Bronz-Manhaten. Zuri vend në ndenjësen pranë shoferit, vrau mendjen, lidhi disa fjalë anglisht e i tha:

– Unë kërkoj treni Boston.

– Nga jeni ju?

– Albania.

– Vërtet? Jua gjej unë stacionin.

– Po ju lindur këtu? – e pyeti Berti shoferin.

– Jes! Në Nju Jork. Banoj në Broduej. Dikur kam qenë kampion në boks.

– Boks! A, a, veri gud sport!

– Jes! – qeshi ish kampioni.

– Edhe unë boksier! – ia kthehu Berti.

– Ou! Gud men!

Shoferi nisi t’i tregonte vendet që përshkonte autobusi.

Berti dëgjonte, por shumë fjalë s’i merrte vesh. Hera – herës tundte kokën kot së koti.

– Të pëlqen Amerika?

– Jes! Veri najs! (Po, është shumë e bukur.)

Autobusi 92 shkon drejt Hejmarketit

 

Ndërkaq, plakat hipën ngadalë në autobusin 92 dhe zunë vend në krahun pranë shoferes. Berti i hodhi një sy nga larg supermarketit dhe hipi. Iu afrua shoferes. Ishte e re, flokëverdhë, e qeshur dhe e hijëshme.

– Iskjuz mi! – nisi t’i fliste me një anglishte të çalë. – Unë humbi grua. Mund zbriti dhe shofi prapë dera dyqani?

Shoferja qeshi. Në kor qeshën edhe plakat.

– Okej!

Berti kërceu poshtë dhe u fut te in-i, pa nga larg sallat pa mbarim, dhe doli shpejt nëpër exit.

“Nuk është gjë! – tha me vete. – S’ka Elsë këtu!”

U kthye me nxitim. Hipi përsëri në autobus, hodhi 15 centë te arka dhe u ul përballë plakave. Për të larguar mërzinë, vendosi të vazhdonte shakanë e nisur.

– Grua nuk gjetur! Humbi grua ime!

Katër femrat e plakura me bukle kukurisën, teksa atobusi bëri përpara. Rrugës, grupi katërsh i grave të moshuara nisi një bashkëfjalim gazmor me shoferen. Asnjëra nuk e pyeti Bertin nga ishte, ç’punë bënte e ku banonte. Fjalët e tyre, siç kuptohej, qenë aq të këndshme sa për pak shoferja desh e kaloi një udhëkryq, kur në semafor ishte ndezur drita e kuqe. Frenimi qe i fortë. Udhëtaret, ndonëse u epën përpara, arritën të mbaheshin për bukuri.

Fjalët u prenë. Dëgjohej vetëm motori i fuqishëm, kur makina e gjatë çante drejt qendrës së qytetit…

Berti u hodh e tha:

– Unë humbi grua ime, po unë tjetër gjej!…

Kaq u desh. Biseda u ringjall më e fuqishme me hahaha e hihihi!

Në një “stop” hipën dy gra të kolme, rreth të dyzetave me tipare sllavesh, pa shumë ondulacione. Paguan dhe u ulën përbri Bertit, të vetmit burrë në autobus, me kapele blu “Boston.” Nga pamja ai i mori për ruse.

– Vi ruskie? – i pyeti.

– Da! S’ Maskvi.

Në atë kohë ndërhynë plakat me të qeshur dhe u treguan ruseve se zotnisë i kishte humbur gruaja në supermarket.

Ruset ua kthyen me një anglishte të bukur. Dhe, sakaq, të shtata gratë ia plasën gazit. Një nga moskovitet iu drejtua Bertit në anglisht:

– No problem, çenxh dhe uajf! (S’ka rëndësi, zëvendësoje gruan!)

– Jes! Oçen harasho! – iu përgjigj Berti në dy gjuhë, duke e vështruar rusen drejt në sy, midis të qeshurave si në pijetore.

Më tej, në çdo “stop” zbriste nga një plakë duke qeshur. Në ndalesën e parafundit u larguan edhe ruset. Asnjëra nuk e përshëndeti Bertin, veç shoferen.

Autobusi 92, i mbushur me udhëtarë të tjerë, ndiqte udhën e zakonshme. Shoferja shtrëngonte timonin dhe shihte me kujdes sinjalet. Pra, shakaja kishte marrë fund. Po shqiptari me kapele amerikane “Boston”, dukej se diçka bluante me mend.

Ja, edhe rruga e gjerë! Vetura tutje – tëhu! Kulla e orës së qytetit! Ndërtesat e larta dhe pazari i madh!

Pranë tabelës “stop” autobusi i shpejtë ndaloi.

– Hejmarket! – lajmëroi shoferja.

Berti u ngrit dhe eci drejt daljes, duke u mbajtur nëpër tubat e emaluar. Para se të vinte këmbët në shkallët e autobusit, i foli shoferes flokëverdhë afër veshit, me anglishten e vet:

– Unë ndërroi grua…gjeji tjetër…si ju!…

Shoferja qeshi dhe u duk se u përmend befas.

– Oh, maj gad!…- thirri.

Berti kërceu në trotuar dhe ngriti dorën. Shoferja e çiltër ia tundi kokën si me qortim. Autobusi u nis me zhurmë.

Takimi me shoferen

 

Berti brodhi rreth e qark nëpër pazar, mbushi qeset plot me fruta e zarzavate dhe u kthye në shtëpi. Elsën e gjeti në kuzhinë, tek mundohej më kot të hiqte nga një shishe qelqi tapën e sertë. Filloi sakaq në mes tyre një fjalëkëmbim paksa i zhurmshëm:

– Ç’u bëre, ku humbe, ku e ke mendjen?! Plasa duke të kërkuar!

– Po ti? Mbete rrugëve! U harrove pas fustaneve të grave!

Berti mbahej si burrë dhe bënte sikur nuk dëgjonte se çfarë sajonte e shoqja. Kur gjakrat u ftohën pak, e pyeti:

– Na paske blerë edhe ujë mineral, hë!? Nuk të mjaftojnë bidonat që ke në frigorifer!?

– Hapi sytë, shikoje mirë!

– Ou! Qenka vodkë polake!

– E mora për ty!

– Polakët vdesin për atë të shkretë pije….

– Edhe ti! Mbete duke belbëzuar natën në gjumë: “Votka polake, votka polake!”

– Eh, mirë! Mos u merr me ëndrra, po ma lër mua ta nxjerr atë tapën! Nuk është punë për gra ajo! Largohu, shko laj pjatat!

 

Pas tri javësh, Berti dhe Elsa do të shkonin prapë në Hejmarket. Rastisën shoferen bionde simpatike me autobusin 92. Ndërsa kalonin përbri saj, Berti iu afrua dhe i tha:

– Mem! Aj faund maj uajf! (Zonjush! E gjeta gruan!)

Ajo hodhi sytë drejt tyre, u kujtua dhe ia ktheu buzagaz:

– Sikur në gjithë Bostonin të kërkoni, nuk mund të gjeni tjetër si ledin tuaj!

blank

VRASJA E SHOTE GALICES – Poezi nga VEHBI SKËNDERI (18 maj 1927 – 13 qershor 2011)

 

Shota nuk shkoi, siç thonë, prej plagëve të veta.
Megjithëse njëzet plagë s’qenë pak! Ja piu Këneta gjakun.
Shushunjat ia thithnë pak nga pak.

Ngulur te ky batak, ku pyll harlisen drizat:
Nën terr lufton mushkonjat. Nën diell vret Shota mizat.

Eh, Dadë, motër e dashur! Shtrëngata nuk të ndahet:
“Thumanën pi”, të thonë: “Pi gjersa të thahet!”

Ty, që nderove kombin dhe i tmerrove serbët
(Posa ta ndjenin emrin, elika i bënin këmbët!)
As vetë Qoftëlargu e gjithë mbretëria dreqe
Nuk shpiknë dot për ty mynxyrë më të keqe:

“Me këtë degë shtog”, të thanë, “Vraj kunupet
Gjersa amebë e fundit në horizont të zhduket!”

E nga kjo ndeshje fyese, që s’e ka parë toka
U bëre prapë foshnjë: dhjetë okë mish e kocka.

Po zëri nuk t’u meh: “Ej, krajla e vojvodë!
Dy mijë vjet të shkojnë, unë do të quhem Shotë:”

E gaz buron nga shpirti, si ujët e burimeve,
T’u zbutësh pak pikëllimin bijve të tu… jetimëve.

Shota Galica, kur kaloi kufirin (1926) mori me vete një “çetë” jetimë: fëmijët e trimave të vrarë.

(Nga libri “Bëjmë sikur” 1995)

 

blank

Rezear Xhaxhiu i dërgon letër të jatit prof.Muzafer Xhaxhiut: “Nje leter per Ty, Ne kete 100 vjetor te ditelindjes Tende

Gazetari i njohur Rezear Xhaxhiu i shkruan një letër të jatit të tij Prof.Muzafer Xhaxhiut me rastin e 100 vjetorit të lindjes. Prof Xhaxhiu është ndarë nga kjo jetë më 28 janar 2012, në ditën e lindjes të Ismail Kadaresë. Ai gjithë jetën ia kushtoj letërsisë, studimit, përkthimit, mësimdhënies dhe dijes. Më poshtë po i sjellim lexuesit letrën e Rezearit:
“Nje leter per Ty💌,
Ne kete 100 vjetor te ditelindjes Tende💫.
Sa do te doja te ishe sot ketu,per te te thene disa fjale ne forme perqafimi,malli dhe djali.
Disa fjale qe duhej te t’i kisha thene ne kohen e duhur dhe qe, edhe sot me mundon fakti se perse nuk arrita te t’i thoja.
Ndaj mendova te ta nis kete leter atje,ne shtepine tende,ne rrethin e katert te Parajses se Dantes, atje ku kane habitatin e tyre te diturit e mençur e te urte.
Atje ku ti duhet te jesh tani nen shoqeri te mire mes Getes e Lasgushit,Eskilit, Shekspirit,Homerit, Euripidit,Petro Markos e Drago Siliqit,Nonda Bulkes apo Mark Gurakuqit,Greta Garbos apo Gary Kuperit,shoqeria jote e perhershme e 91 viteve te tua jete.
Dhe te mendosh sa zili te kam.
Ti Bab ndoshta nuk e di, por sa here me mbeshtjell malli per ty hyj neper librat e tu te letersise antike greko-romake, ai Universi yt tokesor ku ti jetoje jeten e vertete dhe komunikoje me Akilin apo Priamin,Odisene apo Edipin,Hektorin,Poseidonin, Beatricen apo Zhuljeten.
Shpesh,dikur, kur isha femije, e me pas student i yti me dukej se ti nuk ishte ai profesori klasik i letersise greko- romake,
por ishe vete letersia antike,here mitologjia dhe here legjenda.
Nje nga ato lloj legjendat levizese qe frymonte,dashuronte,pelqente te bukuren dhe qe kish zbritur rastesisht nga Olimpi I Zotave si per te na rrefyer,ashtu sic vetem ti dije, se çfare behej atje,ne ate bote magjike Perendish.
Ti me rrefeje mua,por edhe gjysmes se Shqiperise qe kaloi ne auditoret ku ti dhe letersine perrallore te grekerve e romakeve ne ate mase, sa qe pas 45 vitesh ne aresim ti u ktheve copez pas cope ne vete letersine antike,madje pse jo ne vete mitologjine.
Ka pastaj dite te tjera qe me merr nje tjeter mall.
Dhe ngjitem neper librat e tu poetike.Ndalem tek “Cmenduri natyre“,pi dashuri ne “Ujrat Pranverore“ apo vallezoj nen rritmin e “Lirikave“dhe te “Kenges se mjelmes“…Me kujtohet kur me thoje se “ sa here kur shkruaj poezi e harroj lexuesin,pasi ne vend te tij kam nje tjeter poet qe me degjon“…
Tani te besoj Bab,sepse edhe kur te lexoj tani ne prozen tende gjej poezi ne brenda saj,pasiqe ti ishe i gjithi poet edhe kur shkruaje ne proze.
Sot ne kete 100 vjetorin tend do te doja te mblidhja bashke te gjithe ish studentet e tu tashme mbi 80 vjeçare,koleget,miqtë,mikeshat e tua,te therrisja ‘Nen arme’ Hektorin e Paridin, t’i beja nje ze Penelopes,te bashkoja Antignen dhe Elektren e Sofokliut,
t’i fishkelleja Driteroit e Dragos,Fatosit e Lasgushit,Dhimitrit e Nashos…dhe ashtu te gjithe bashke te vinin poshte ballkonit,atje ne rrethin e 4-te te Parajses duke kenduar bashkarisht vargun Eskilian
….“Omnia vincit amor“-dashuria triunfon mbi gjithçka.
Sa mall kam sot.Dhe te mendosh se sa e habitshme eshte qe me mungon,me mungon pikerisht atehere kur kam me shume nevoje per ty,edhe pse mungesa jote eshte nje prani e vazhdueshme,fale çka ke lene pas.
Ja pse i falem Zotit,dhe ja pse te falenderoj qe te kam patur Baba.
Vetem me mall❤,
Biri yt,
Rezear Xhaxhiu”
blank

blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend