Sistemi arsimor parauniversitar në vend po përballet me një tkurrje të shpejtë të numrit të nxënësve, si pasojë e faktorëve demografikë me plakjen e popullsisë dhe emigracionit në moshat e reja.

Të dhënat më të fundit zyrtare nga INSTAT tregojnë se brenda vetëm një viti akademik 2024-2025, numri i përgjithshëm i nxënësve që ndjekin arsimin 9 vjeçar dhe te mesëm ka pësuar një rënie me 10,020 personash ose 3%. Numri total i të regjistruarve në të gjitha nivelet arsimore ka zbritur nga 349,827 nxënës që ishin në vitin akademik 2023-24, në 339,807 nxënës në vitin vijues 2024-25.

Duke marrë në konsideratë se numri mesatar i nxënësve për kLasë është 25, i bie që gjatë vitit shkollor 2024-2025 të jenë mbyllur 400 klasa.

Kjo rënie reflektohet në mënyrë të ngjashme në të gjitha ciklet e shkollimit, por goditjen më të rëndë e ka marrë arsimi fillor, i cili ka humbur numrin më të madh të nxënësve. Ky cikël ka pësuar një tkurrje prej 4,710 fëmijësh më pak, duke u tkurrur me 3% dhe duke zbritur në 136,379 nxënës të regjistruar. I njëjti trend negativ vërehet edhe në ciklin e lartë të arsimit bazë, ku numri i nxënësve ra me 2,745 persona, duke shkuar në 114,238 nga rreth 117 mijë që ishin një vit më parë.

Në të njëjtin trend ishte ecuria edhe ne arsimin e mesëm, ku gjimnazet dhe shkollat profesionale numërojnë 2,565 nxënës më pak për vitin akademik 2024-25, çka përkon me një rënie prej 3% të këtij grupi. Ekspertët e fushës e shohin këtë dinamikë si një kambanë alarmi, pasi zbrazja e klasave në arsimin fillor parashikon një tkurrje afatgjatë që do të zhvendoset gradualisht edhe në universitetet e vendit dhe në tregun e punës në vitet në vijim.

Emigracioni i familjeve të reja mbetet një nga shkaqet kryesore dhe më të dukshme. Ndryshe nga vitet e kaluara ku emigronin kryesisht individë të vetëm, vitet e fundit vihet re emigrim me familje.

Rënia e lindshmërisë është një tjetër faktor me ndikim afatgjatë. Ndryshimi i stilit të jetesës, kostot e rritura të jetesës dhe shtyrja në kohë e moshës për të krijuar familje kanë sjellë një rënie të ndjeshme të numrit të lindjeve të reja çdo vit. Vitin e kaluar linden rreth 21400 foshnja në të gjithë vendin nga 32,715 të tilla në vitin 2015.

Krahas largimit jashtë vendit, ekziston edhe një braktisje e zonave rurale dhe qyteteve të vogla drejt qendrave të mëdha urbane si Tirana apo Durrësi. Ndërsa në kryeqytet disa shkolla mund të përballen ende me mbingarkesë, në rrethe dhe në fshatra situata është kritike, duke çuar shpesh në mbylljen e shkollave apo krijimin e klasave kolektive për shkak të mungesës së nxënësve.

Tkurrja me mbi 10 mijë nxënës brenda një viti në arsimin para-universitar do të reflektohet në goditje zinxhir në të gjithë ekonominë, tregun e punës.

Në planin afatshkurtër, rënia e numrit të nxënësve sjell një çekuilibër të menjëhershëm në menaxhimin e burimeve njerëzore në arsim. Mbyllja e klasave apo e tërë shkollave, veçanërisht në zonat rurale dhe qytetet e vogla, krijon një tepricë të stafit mësimor.

Kjo do të thotë se qeverisë do t’i duhet të rishikojë formulën e financimit të shkollave, ndërsa mësuesit rrezikojnë të mbeten pa normë të plotë orësh ose pa punë. Nga ana tjetër, rënia e numrit të nxënësve në shkollat e mesme përkthehet automatikisht në më pak aplikime në universitete pas pak vitesh, duke vënë në rrezik ekzistencën e shumë degëve të studimit, sidomos në universitetet rajonale./monitor/

I nominuari për ambasador të Shteteve të Bashkuara në Shqipëri, Eric Wendt, flet gjatë paraqitjes së tij para Komitetit për Marrëdhënie me Jashtë të Senatit amerikan, 20 maj.

Vendimi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës për të tërhequr rreth 5,000 ushtarë nga Gjermania nuk ka ndikim në aftësinë e NATO-s për të mbrojtur veten, tha sot në Bruksel Sekretari i Përgjithshëm i Aleancës, Mark Rutte.

“E dimë që do të ketë rregullime, por këto do të bëhen gradualisht dhe në një mënyrë të strukturuar”, u tha Rutte gazetarëve.

Ai përmendi se “Forca Model”, një grup forcash ushtarake i disponueshëm në 32 vendet e Aleancës, përfshirë SHBA-në, i cili mund të mobilizohet, nëse është e nevojshme, në më pak se 180 ditë, mund të zbulohet së shpejti.

Disa diplomatë evropianë në Bruksel thanë se prisnin që SHBA-të të njoftonin reduktimin e forcave të disponueshme, pa dhënë detaje apo shifra.

Zvogëlimi i forcave amerikane i njoftuar nga Pentagoni në fillim të majit do të hyjë në fuqi në gjashtë deri në 12 muajt e ardhshëm dhe do të jetë rreth 15 përqind e 36,000 trupave të stacionuara në Gjermani, ku prania luan një rol kyç në siguri dhe ekonominë lokale. bw

Rritja e pagave po zhvlerësohet nga inflacioni i lartë tregojnë të dhënat e INSTAT. Edhe pse paga nominale mesatare ka kapërcyer kufirin e 86,000 lekëve në tremujorin e fundit 2025 vlera reale e saj ka mbetur shumë pas, për arsye se paga reale për të njëjtën periudhe ishte vetëm 72,225 lekë, 14,759 lekë më e ulët ose 17 % më pak se nominalja.

Paga reale mesatare mujore bruto është indeksuar me inflacionin (2020=100) nga INSTAT. Kjo do të thotë se me rreth 86 mijë lekë, një shqiptar blen sot të njëjtat mallra që në vitin 2020 i blinte me rreth 72 mijë lekë.

Ndonëse pagat e qytetarëve janë rritur në vlerë monetare, fuqia e tyre blerëse po bie me hapa të shpejtë. Në tremujorin e fundit të 2025 hendeku ndërmjet pagës reale dhe asaj nominale ishte -17% dhe ka pësuar zgjerim vitin e kaluar.

Në fillim të vitit 2023 kjo diferencë ishte më e ulët, me vetëm 12 %. Duke qenë se baza e krahasimit është viti 2020 çdo tremujor reflekton inflacionin e akumuluar duke e rritur me tej hendekun ndërmjet pagës reale dhe asaj nominale.

Këto të dhëna tregojnë se standardi i jetesës po përballet me presion, pasi pagat më të larta nuk kanë arritur të neutralizojë shtrenjtimin e jetesës, duke e lënë konsumatorin me një fuqi blerëse dukshëm më të dobët se në fillim të dekadës.

Rritja e çmimeve po ecën me një hap shumë më të shpejtë sesa rritja e të ardhurave.

Një faktor tjetër është vonesa e reagimit të tregut të punës. Ndonëse punëdhënësit po rrisin pagat nominale për të mbajtur stafin, këto rritje shpesh janë nuk arrijnë të kompensojnë plotësisht shtrenjtimin e jetesës që ka ndodhur muajt e mëparshëm.

Gjithashtu, politikat fiskale luajnë një rol negativ përmes fenomenit ku rritja nominale e pagës e kalon individin në një fashë më të lartë tatimore, duke bërë që një pjesë e mirë e rritjes të shkojë për taksa, ndërkohë që fuqia blerëse reale vazhdon të tkurret.

Goditjet e njëpasnjëshme në zinxhirët e furnizimit dhe paqëndrueshmëria e monedhës kanë bërë që vlerësimi real i parasë të pësojë rënie.

Diferenca ndërmjet pagës reale dhe asaj nominale po thellohet edhe për shkak se rritja e tyre nuk erdhi nga produktiviteti në ekonomi, por nga presionet e fuqisë punëtore. Rritja e pagave me vendime e stimuloi edhe me shume rritjen e çmimeve duke e ulur në vërtetë vlerën reale të pagave./monitor/

Koalicioni VLEN ka deklaruar se çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut, çështje e cila ngriti sërish në protestë mijëra studentë ditën e sotme, po shkon drejt zgjidhjes konkrete, duke theksuar se ky problem, sipas tyre, nuk është adresuar për më shumë se dy dekada nga pushteti i kaluar.

Në një reagim të publikuar në Facebook, VLEN thekson se ajo që nuk është zgjidhur nga BDI për 20 vite, po realizohet tani me “veprime konkrete”, duke shtuar se provimi i jurisprudencës do të mund të jepet në gjuhën shqipe.

“Vetëm një ditë pasi bashkëkryetarët e VLEN-it, Bilall Kasami dhe Izet Mexhiti, paralajmëruan lajme të mira lidhur me çështjen e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe, sot ata menjëherë u angazhuan në takim pune me kryeministrin Hristijan Mickoski për të avancuar zgjidhjen konkrete të këtij problemi shumëvjeçar.

Në takim u diskutua për përdorimin e gjuhëve gjatë dhënies së provimit të jurisprudencës, me fokus të qartë që zgjidhja të jetë e plotë, funksionale dhe në përputhje me Kushtetutën dhe Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve.”, thuhet në reagim.

VLEN shprehet se arsimi, drejtësia dhe barazia gjuhësore mbeten shtylla të një shteti modern, duke premtuar zgjidhje “të plota, të zbatueshme dhe afatgjata” në interes të studentëve dhe qytetarëve.

Reagimi i plotë: 

VLEN po dëshmon se çështjet e shqiptarëve nuk zgjidhen me deklarata boshe e as me improvizime politike, por me punë konkrete institucionale dhe me zgjidhje të plota e të qëndrueshme.

Vetëm një ditë pasi bashkëkryetarët e VLEN-it, Bilall Kasami dhe Izet Mexhiti, paralajmëruan lajme të mira lidhur me çështjen e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe, sot ata menjëherë u angazhuan në takim pune me kryeministrin Hristijan Mickoski për të avancuar zgjidhjen konkrete të këtij problemi shumëvjeçar.

Në takim u diskutua për përdorimin e gjuhëve gjatë dhënies së provimit të jurisprudencës, me fokus të qartë që zgjidhja të jetë e plotë, funksionale dhe në përputhje me Kushtetutën dhe Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve.

Për dallim nga pushteti i kaluar, i cili për më shumë se dy dekada e mbajti të pazgjidhur këtë çështje dhe e përdori vetëm për propagandë politike, VLEN po vepron me përgjegjësi dhe seriozitet institucional për të garantuar të drejtat e shqiptarëve në praktikë.

VLEN beson se arsimi, drejtësia dhe barazia gjuhësore janë themel i një shteti modern dhe të drejtë. Prandaj, zgjidhjet nuk do të jenë gjysmake, por të plota, të zbatueshme dhe afatgjata, në interes të studentëve dhe të gjithë qytetarëve. Panorama

Mijëra studentë shqiptarë janë mbledhur në Shkup të Maqedonisë së Veriut për protestën e tyre për gjuhën shqipe.

Të grumbulluar në Shkup, studentëve shqiptarë në RMV i janë bashkuar edhe ata nga Kosova e Shqipëria, por këta të fundit janë ndaluar nga policia dhe janë kontrolluar një nga një dhe për momentin nuk janë bashkangjitur në protestë.

Me thirrje “Gjuha shqipe nuk negociohet”, “Gjuha shqipe amanet”, dhe “Fillkov dorëheqje”, studentët protestat i nisën nga Ura e Gurit duke marshuar drejt Ministrisë së Drejtësisë.
Me pankarta “Ligj në letër, diskriminim në praktikë”, “Gjykata politike e Maqedonisë së Veriut”, “Respekto Ligjin për Gjuhët”, “Gjykata destabilizuese”, “Politika ka korruptuar Gjykatën Kushtetuese“, “Përgjegjësi”, “Mos ma përktheni të ardhmen!”, “Kjo gjuhë ka dëshmorë pas vetes” dhe “Ligji për gjuhët është i qartë”, studentët kërkojnë që institucionet të respektojnë ligjin e gjuhëve. BW

Studentët e universiteteve në gjuhën shqipe kanë nisur grumbullimin në Urën e Gurit në Shkup, në kuadër të protestës së radhës për mbrojtjen e të drejtës së përdorimit të gjuhës shqipe në provimet profesionale.

Protesta organizohet me moton “Bashkohuni me studentët – të gjithë njëzëri”, ndërsa organizatorët kanë theksuar se synimi kryesor është garantimi i të drejtave gjuhësore për studentët shqiptarë.

Përmes thirrjeve publike, studentët kanë ftuar sportistë, artistë dhe figura të njohura publike që t’i bashkohen protestës në mbështetje të kauzës së tyre.

Kjo është protesta e dytë që organizohet nga studentët shqiptarë në Shkup, pas tubimit të zhvilluar më 6 prill të këtij viti, ku u kërkua respektimi i përdorimit të gjuhës shqipe në proceset profesionale dhe institucionale. bw

Kryeministri i Maqedonia e Veriut, Hristijan Mickoski, zhvilloi sot një takim pune me bashkëkryetarët e koalicionit VLEN, Bilal Kasami dhe Izet Mexhiti.

Në fokus të takimit ishte çështja e përdorimit të gjuhëve gjatë zhvillimit të provimit të jurisprudencës.

Sipas njoftimit, gjatë diskutimeve u theksua se vetëm përmes një qasjeje të përbashkët, të mençur dhe dinjitoze mund të arrihen zgjidhje që forcojnë besimin e ndërsjellë dhe kontribuojnë në përparimin e vendit.

Bashkëbiseduesit ranë dakord se arsimi dhe dija janë baza e çdo shteti modern dhe funksional, ndërsa institucionet po punojnë për gjetjen e një zgjidhjeje që do të jetë në përputhje me Kushtetutën dhe Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve. Sipas tyre, synimi është garantimi i sigurisë juridike dhe funksionalitetit institucional në lidhje me këtë çështje. bw

Studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut kanë paralajmëruar një protestë masive që do të mbahet pasditen e kësaj të marte në Shkup, duke kërkuar zbatimin e plotë të së drejtës për përdorimin e gjuhës shqipe, një e drejtë e garantuar me ligj dhe Kushtetutë.

Kjo lëvizje vjen si një përshkallëzim pas një proteste të parë, e cila, sipas organizatorëve, hasi në “vesh të shurdhër” nga ana e institucioneve shtetërore dhe politike.

I ftuar në ‘Kafe Shqeto’ në Syri Tv, Çlirim Iseni, student në Maqedoninë e Veriut dhe një ndër organizatorët e protestës tha se marshi protestues pritet të nisë nga Ura e Gurit dhe do të përfundojë para Ministrisë së Drejtësisë.

Sipas tij, kjo protestë nuk është më vetëm për një çështje specifike, siç ishte provimi i jurisprudencës në protestën e parë, por ka marrë përmasat e një “orteku”, duke u shndërruar në një kauzë thelbësore dhe gjithëpërfshirëse për të drejtat themelore të shqiptarëve.

Si një prej organizatorëve, Iseni shprehu bindjen se pjesëmarrja do të jetë shumë më e madhe, duke synuar trefishimin e numrit të protestuesve të mëparshëm, duke theksuar mbështetjen që kanë marrë  jo vetëm brenda vendit, por edhe nga Shqipëria e Kosova.

Kërkesa kryesore dhe e panegociueshme mbetet “zbatimi i plotë i përdorimit të gjuhës shqipe”. Studentët argumentojnë se kjo nuk është një lëshim, por një e drejtë që buron nga statusi i shqiptarëve si “popull autokton dhe shtetformues”, që përbën një të tretën e popullsisë dhe që është e garantuar nga Marrëveshja e Ohrit e vitit 2001.

Në ora 4:30 pasdite planifikojmë të nisemi nga Ura e Gurit, do të marshojmë drejt qendrës dhe të arrijmë te Ministria e Drejtësisë, ku do protestojmë për të drejtat tona, të drejtat tona që na, që i kemi të garantuara me ligj dhe me Kushtetutë. Të drejtat që ata po mundohen të na i shkelin në vazhdimësi. Ne nuk merremi me ato çështje që janë paksa të politizuara. Kjo çështje është ngritur para dy viteve nga kolegu ynë Mevlani dhe mori atë hovin e madh kur u bashkangjitën parlamentet e tre universiteteve shqiptare. Dhe nga këtu ndodhi ky ndryshimi i madh që të gjithë ne, ne shfrytëzuam çdo mundësi para se të dalim në protestë.

Bëmë peticione të ndryshme, rezoluta të ndryshme, por hasëm në vesh të shurdhër dhe pastaj dolëm në protestën e parë, e cila ishte për provimin e jurisprudencës. Ne nuk morëm asnjë përgjigje konkrete nga ajo. Qeveria dhe ministria nuk reflektuan fare dhe ne tani po detyrohemi të dalim në protestën e dytë, për të cilën tani po protestojmë për gjuhën shqipe, sepse gjatë kësaj periudhe, kur ata heshtën, neve na u ngritën edhe disa çështje të tjera, probleme në fakultete të ndryshme, dhe tani po shkojmë në atë më të përgjithshmen, për gjuhën shqipe.

Shpresoj ta trefishojmë numrin që e patëm atë ditë. Sepse kemi mbështetje të madhe. Po. Sepse kemi mbështetje të madhe. Marrim mbështetje nga kudo, sidomos nga Shqipëria e Kosova. Përfaqësuesit politikë që tani i kemi në pushtet, ata të bllokut shqiptar, nuk kanë pasur ndonjë përgjigje konkrete për ne deri tani. Janë munduar të na zvarritin me përgjigje se kemi krijuar një grup punues, është krijuar një komision, por nuk kemi asgjë konkrete. Dhe tani nuk mund të na zvarrisin deri në pafundësi. Aq ishte durimi jonë. Ne, tani për tani, do ishim të kënaqur vetëm me zbatimin e plotë të përdorimit të gjuhës shqipe. Është diçka që na takon, është diçka që e meritojmë si popull autokton dhe popull shtetformues në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Ne përbëjmë 1/3 e popullatës.

Na është garantuar me Marrëveshjen e Ohrit në vitin 2001, nga përfaqësues të Bashkimit Evropian dhe SHBA-së. Ne jemi popull shtetformues dhe janë të drejta që na takojnë dhe nuk zbrapsemi. Unë dhe bashkëmoshatarët e mi jemi pjesë e një rinie mendjehapur dhe nuk lejojmë të na shkelin apo të na anashkalojnë. Këtë që po e bëjmë ne, nuk është vetëm për të mirën tonë, është për të mirën e brezave të ardhshëm që do vijnë pas nesh. Jemi lodhur më në Maqedoninë e Veriut duke luftuar për të drejtat tona themelore, nga krijimi i shtetit e deri më tani. Pse ne të luftojmë për diçka që ka luftuar më parë edhe babai im, edhe gjyshi im?

Do ju drejtohesha të gjithëve që po na shikojnë: gjuha jonë nuk shuhet. Ata e flasim dhe e shkruajmë këtu. Ditën e shtunë paradite, në mënyrë të çuditshme, pa ndonjë paralajmërim që do ketë ndonjë ceremoni ose diçka, dalin një top forcash speciale dhe marshojnë rrugëve në një lagje të Kumanovës dhe brohorasin parulla nacionaliste, dhe në mënyrë shumë të zhurmshme, gjë që ka shqetësuar qytetarët e Kumanovës, por edhe gjithë vendin. Ajo ka bërë jehonë në gjithë vendin. Dhe unë atë e mora si lloj ngjallje frike nga për qytetarët. 

Studentë shqiptarë nga Maqedonia e Veriut, Kosova, Shqipëria dhe vise të tjera shqiptare do të mblidhen sot në Shkup për të protestuar kundër mosrealizimit të provimit të Jurisprudencës në gjuhën shqipe.

Protesta organizohet si reagim ndaj mbajtjes së provimit vetëm në gjuhën maqedonase, ndonëse gjuha shqipe gëzon status zyrtar në vend.

Organizatorët kanë bërë thirrje për pjesëmarrje masive, duke theksuar se mbrojtja e të drejtës për përdorimin e shqipes në institucionet dhe proceset profesionale është çështje dinjiteti dhe barazie.

Tubimi do të mbahet nën moton “Bashkohuni me studentët – të gjithë një”, ndërsa nisja e protestës është paralajmëruar për në ora 16:30, te Ura e Gurit.

“Në mbrojtje të gjuhës sonë, të gjithë bashkë para Urës së Gurit”, thuhet në thirrjen e studentëve.

Pjesëmarrjen në protestë e ka konfirmuar edhe Parlamenti Studentor i Universiteti i Prishtinës, i cili u ka bërë thirrje studentëve dhe qytetarëve që të solidarizohen dhe të marrin pjesë në këtë organizim. bw

Mbi 99 mijë aplikime të votuesve jashtë Kosovës janë pranuar deri paraditen e së dielës, nga mbi 117 mijë kërkesa që janë bërë për zgjedhjet e parakohshme të 7 qershorit për Kuvendin e Kosovës.

Kështu ka bërë të ditur zëdhënësi i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Valmir Elezi, me ç’rast sipas tij, janë refuzuar mbi 7 mijë, kurse mbi 10 mijë janë në pritje për shqyrtim.

“Nga 99,498 aplikime të aprovuara, 22,955 shtetas të Kosovës janë regjistruar për të votuar fizikisht në përfaqësi diplomatike, 2,590 janë regjistruar për të dërguar pakon me fletëvotim në kutinë postare të KQZ-në në Kosovë dhe 73,953 janë regjistruar për të dërguar pakon me fletëvotim në kutinë postare jashtë Kosovës”, ka thënë Elezi.

Sipas tij, shtetet me numrin më të madh të votuesve të regjistruar janë Gjermania dhe Zvicra.

“Gjermani (49,102), Zvicër (23456), Francë (4,193), Suedi (3,750), Austri (3,165), Mbretëri e Bashkuar (2,370), Itali (2,206), ShBA (2,070), Belgjikë (2,024), Slloveni (1,400), Slloveni (1,400), Norvegji (1,154) dhe Finlandë (1,010)”, ka thënë tutje Elezi.

Afati për regjistrimin e votuesve jashtë Kosovës përfundon sot. bw

Rritja e kërkesës nga turizmi, nomadët digjitalë dhe pensionistët e huaj kanë krijuar presion të jashtëzakonshëm mbi tregun e qirave dhe çmimet e pasurive, duke i bërë ato të papërballueshme për shumicën e shqiptarëve. Paraja informale dhe spekulimet e pasurive kanë përshpejtuar këtë proces, duke e kthyer ndërtimin e banesave nga një nevojë sociale në një aktivitet biznesi të pastër.

TIRANË- Në Tiranë, planet për blerjen e një banese janë më afër iluzionit sesa realitetit për familjet me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Kryeqyteti shqiptar renditet i katërti në Europë për papërballueshmërinë e banesave, sipas raportit çmim – të ardhura. Ekspertët e politikave të strehimit shprehen se qendra e Tiranës dhe qytetet bregdetare po shndërrohen në “hotele” për të huajt, duke përjashtuar gjithnjë e më shumë shtresat e mesme dhe ato të ulëta nga mundësia për të pasur një shtëpi. Rritja e kërkesës nga turizmi, nomadët digjitalë dhe pensionistët e huaj kanë krijuar presion të jashtëzakonshëm mbi tregun e qirave dhe çmimet e pasurive, duke i bërë ato të papërballueshme për shumicën e shqiptarëve. Paraja informale dhe spekulimet e pasurive kanë përshpejtuar këtë proces, duke e kthyer ndërtimin e banesave nga një nevojë sociale në një aktivitet biznesi të pastër. Në këtë panoramë, shteti mbetet indiferent, ndërsa politikave të strehimit u mungon vizioni për të garantuar aksesin në strehim për të gjithë qytetarët.

Juliana T., 40 vjeçe, lindi në Tiranën e vitit 1986, në një apartament modest 1+1 te zona e Selvisë, ku hodhi hapat e saj të parë, u rrit dhe ndërtoi kujtimet e fëmijërisë. Për familjet e asaj kohe, një apartament i vogël në qendër ishte jo luks, por normalitet ku kishe afër shkollën, punën dhe një komunitet që njihej me emra, jo me kontrata qiraje.

Sot, ajo jeton në Yzberisht, në periferi, me qira. Nënë e katër fëmijëve dhe me një mendim që dikur do t’i dukej i paimagjinueshëm: të largohet nga Tirana.

“Nuk po e njoh më Tiranën time”, – thotë ajo. “Është normale të kemi zhvillim dhe të shohim gjëra të reja. Por nuk është normale të zhduket identiteti. Lagjja ku jam rritur nuk është më e njëjta. Njerëzit janë larguar, shumica e apartamenteve janë kthyer në qira afatshkurtra, njerëzit ndryshojnë çdo vit. Nuk ka më komunitet”.

Problemi në këtë rast nuk është vetëm sentimental. Ai është thellësisht ekonomik. Në një qytet ku kullat ngrihen më shpejt se pagat, strehimi është kthyer nga qëllim i një familjeje, në një luks ku spekulimi ka peshën e tij. Për familjet me të ardhura të ulëta dhe të mesme, ideja e blerjes së një apartamenti me kredi është gjithnjë e më pak një plan dhe gjithnjë e më shumë një iluzion.

“Edhe po të punosh në emigrim, sot nuk e blen dot një shtëpi në Tiranë”, thotë Juliana. Një familje me katër fëmijë nuk mund të jetojë në një apartament 1+1, por as në një 2+1 nuk është më lehtësisht i arritshëm. Dhe ajo refuzon të paguajë “çmime stratosferike për standarde si para 15 vitesh”.

Tirana, qyteti që për dekada tërhoqi pranë vetes njerëz nga e gjithë Shqipëria, po përballet me një paradoks të ri: po bëhet gjithnjë e më e vështirë për vetë tiranasit të jetojnë në të. Sot, për shumë familje, po kthehet në qytetin që duhet ta lënë pas. Edhe Juliana po mendon të bëjë të njëjtën gjë.

“Në momentin e parë që do të gjej një shtëpi diku tjetër, do të iki, pa e kthyer kokën pas”, thotë ajo.

Si shtresa e mesme dhe ata me të ardhura të ulëta po “dëbohen” nga qyteti

Doris Andoni, sot konsulente e pavarur e angazhuar me institucione ndërkombëtare, me një karrierë të gjatë në administratën publike në çështjet e strehimit, e sheh situatën gjithmonë e më të vështirë për familjet me të ardhura të ulëta dhe ato të mesme.

“Zhvillimi i sektorit rezidencial është thellësisht i pabalancuar, i paplanifikuar, i përqendruar në qendër dhe brenda Unazës së Dytë, i orientuar ekskluzivisht drejt fitimit të menjëhershëm. Investimet bëhen spontanisht, pa vizion urban, duke gëlltitur hapësirat e gjelbra dhe ato rekreative, jetike për cilësinë e jetës, duke mbingarkuar infrastrukturën, trafikun dhe çdo shërbim publik.

Dhe mbi të gjitha, duke krijuar një sistem strehimi plotësisht të papërballueshëm për shtresat e varfra dhe të mesme”, pohon ajo në një intervistë për “Monitor”. Ndër të tjera, ajo thekson se ndërtimet që po realizohen në qendër të Tiranës po eliminojnë jo vetëm shtresat me të ardhura të ulëta, por edhe shtresën e mesme.

“Këto shtresa po dëbohen nga qyteti dhe ky është një nga dëmet më të mëdha që po i bëhet jetës urbane, duke krijuar një përqendrim të vetëm një kategorie të caktuar. Për momentin, kjo mund të mos jetë e dukshme, por do të bëhet e qartë kur të përfundojnë ndërtimet dhe të banohen, ose kur të mos banohen, sepse ka shumë mundësi që një pjesë e madhe të mbeten të pashitura ose të kthehen në Airbnb, me karakter thjesht sezonal.

Kjo e dëmton ndjeshëm cilësinë e jetës në qytet – dhe është një nga çështjet që sot diskutohet gjerësisht në të gjitha rrethet profesionale: ndërtimet e larta dhe fasadat e ndritura nuk bëjnë qytet; qyteti bëhet nga njerëzit që e banojnë dhe e jetojnë atë”, shprehet znj. Andoni.

Qendra e qytetit nuk duhet të jetë luks i vetëm një kategorie, e “pasanikëve” që mund të përballojnë çmimet dhe të turistëve të vendosur në apartamente me qira afatshkurtër. Në parimet e qytetit të qëndrueshëm, ai u takon të gjithëve dhe shteti përmes politikave sociale të strehimit e mbështet këtë akses edhe për ata që nuk mund ta përballojnë.

“Dëbimi”

“Shtresat me të ardhura të ulëta dhe të mesme po dëbohen nga qyteti dhe ky është një nga dëmet më të mëdha që po i bëhet jetës urbane, duke krijuar një përqendrim të vetëm një kategorie të caktuar. Për momentin, kjo mund të mos jetë e dukshme, por do të bëhet e qartë kur të përfundojnë ndërtimet dhe të banohen, ose kur të mos banohen, sepse ka shumë mundësi që një pjesë e madhe të mbeten të pashitura ose të kthehen në Airbnb, me karakter thjesht sezonal. Kjo e dëmton ndjeshëm cilësinë e jetës në qytet – dhe është një nga çështjet që sot diskutohet gjerësisht në të gjitha rrethet profesionale: ndërtimet e larta dhe fasadat e ndritura nuk bëjnë qytet; qyteti bëhet nga njerëzit që e banojnë dhe e jetojnë atë”

Shqipëria, parajsë për të huajt, tani po kthehen në investitorë

Shqipëria prej disa vitesh po kalon një transformim të vazhdueshëm në tregun e banesave, duke u kthyer nga një treg lokal në një destinacion gjithnjë e më tërheqës për të huajt.

Në një kohë kur vendet e Europës Perëndimore, por edhe më gjerë, përballen me kosto të larta jetese, Shqipëria pozicionohet si alternativë “low-cost”, jo vetëm për turistët, por edhe për rezidentë afatgjatë. Madje, këtë përtej ekspozimit të gjerë që ka marrë si efekt i turizmit, e kanë nxitur edhe një sërë politikash të orientuara drejt tërheqjes së pensionistëve të huaj, apo nomadëve digjitalë.

Agjentët imobiliarë thanë së fundmi për “Monitor” se qiratë dhe kostoja më e ulët e jetesës po e bëjnë Shqipërinë destinacion të parapëlqyer. Fillimisht disa vite më parë do të ishin italianët që do ta eksploronin këtë mundësi duke u vendosur kryesisht në Durrës e më pak në Vlorë.

Tashmë, interesi është në rritje edhe nga pensionistët amerikanë. Në një shkrim të pak javëve më parë “Një amerikan në qytet”, “Monitor” ndalej pikërisht në këtë tendencë. Lisa Spence, 62 vjeçe, nga shteti i Alabamës në SHBA, jeton në Vlorë prej tetorit të vitit të shkuar.

Ajo tha se zgjedhja e Shqipërisë erdhi si efekt i kostos së ulët të jetesës dhe leverdishmërisë ekonomike, duke pasur parasysh të ardhurat e saj mujore nga pensioni me vlerë 2,200 USD.

Ajo jeton në një apartament me qira në zonën e Lungomares në Vlorë. Për një apartament me dy dhoma dhe ballkon me pamje panoramike, paguan 400–500 USD në muaj, ndërsa në SHBA, një pronë e ngjashme sipas saj, do të kushtonte minimalisht 1,400 USD.

Edhe pensionistët nga Mbretëria e Bashkuar janë një tjetër grup që po shfaq interes për Shqipërinë, që e shohin si një vend më të leverdishëm për të jetuar.

Ky kombinim faktorësh po krijon një avantazh të qartë për të huajt, të cilët kanë fuqi blerëse shumë më të lartë se ajo vendase. Pra, një i huaj hyn në treg me një kapacitet financiar disa herë më të madh se një familje vendase dhe ndikimi nuk është vetëm pozitiv dhe ka disa elemente që e tregojnë këtë.

Për shembull, qiratë e viteve të fundit po tregojnë këtë realitet të ri. Një apartament në Tiranë mund të kushtojë 400 deri në 500 euro në muaj, një nivel që për një pensionist amerikan apo britanik konsiderohet i përballueshëm, por për një familje shqiptare përbën një barrë të konsiderueshme.

Por qiratë nuk janë të vetmet. Shumë nga rezidentët e rinj zgjedhin fillimisht të banojnë me qira e më pas, disa prej tyre blejnë apartamente, duke kaluar nga konsumatorë në investitorë dhe duke rritur presionin mbi çmimet e pronave.

Tregu i banesave tashmë po matet jo më mbi bazën e të ardhurave të vendasve, por mbi kërkesën që vjen kryesisht nga jashtë. Shqipëria që po “listohet gjithnjë e më shpesh si një nga destinacionet më të mira për daljen në pension”, ka hyrë në një hartë globale që po sjell kapital nga jashtë, por edhe konkurrencë të re për strehimin, të cilit edhe më herët nuk i mungonin problemet.

Nga turizmi tek Airbnb, si po shtrembërohet oferta e banesave

Nëse kërkesa ndërkombëtare është njëra anë e ekuacionit, oferta po transformohet në mënyrë po aq të thellë. Rritja e turizmit ka krijuar një stimul të fortë për pronarët që të heqin banesat nga tregu tradicional i qirasë dhe t’i orientojnë ato drejt platformave të qirave afatshkurtra si Booking dhe Airbnb.

Të dhënat tregojnë rritje të ndjeshme të këtij fenomeni që deri në dhjetor tregonte se stoku i njësive të listuara në Airbnb në vend ishte 26 mijë. Këto apartamente, dikur me qira afatgjatë, tashmë u shërbejnë nevojave të turizmit duke krijuar një ngërç me familjet që kërkojnë një apartament me qira në afatgjatë, të cilët përveçse janë bërë më të shtrenjtë, mund të gjenden vetëm në rrethina.

Efekti është i menjëhershëm në tregun e qirave. Në fillim të këtij viti, të dhënat e Keydata tregonin se qiratë afatgjata ishin shtrenjtuar me 20 – 30% brenda një viti, ndërsa në zonat qendrore arrijnë 500 – 1000 euro në muaj.

Ky presion, sipas ekspertëve, nuk vjen vetëm nga turistët, por edhe nga rritja e segmentit të ‘expat’, nomadë digjitalë dhe pensionistë, duke krijuar një bazë të gjerë dhe të qëndrueshme konsumatorësh me kapacitet më të lartë pagues, që rritet nga viti në vit.

Në aspektin makroekonomik, kontributi në inflacion nga muaji në muaj mbetet domethënës. Për shembull, në mars 2026, grupi “Qira, ujë, energji elektrike, gaz dhe karburante” u rrit 0.95%, edhe pse këtu ishte edhe kontributi i çmimit të karburantit nën efektin e luftës në Lindjen e Mesme. Por edhe në shkurt, kur ndikimet e luftës nuk ekzistonin, rritja e këtij grupi ishte me 1.06% në raport me një vit më parë.

Në këtë kontekst, turizmi ka edhe anën tjetër të medaljes dhe kjo nuk është më e shndritshmja.

Tregu rezidencial po zhvendoset gradualisht nga funksioni social që është strehimi i popullsisë drejt “një biznesi të pastër”, ku prona shihet vetëm për të marrë të ardhura të shpejta në afatshkurtër dhe në këtë kontekst, barra bie mbi shtetin për të gjetur zgjidhjen.

Sipas kufijve të përballueshmërisë së pranuar gjerësisht nga standardet ndërkombëtare, qiraja nuk duhet të shkojë përtej 30% të buxhetit familjar. Për një familje me të ardhura neto 135 mijë lekë (duke supozuar që ka dy persona me pagë mesatare bruto 84.1 mijë lekë, sipas të dhënave të INSTAT për 2025 dhe neto 67.6 mijë lekë), qiraja maksimale që mund të përballojë një familje sot në Tiranë është 40 mijë lekë.

Me këtë qira, familja mund të sigurojë një apartament me qira vetëm në periferi të Tiranës, duke iu shtuar kosto të tjera si transporti.

Ndërsa një individ i vetëm, duhet të përballojë vetëm një qira prej 20 mijë lekësh në muaj, një nivel që tashmë nuk e gjen më asgjëkund në Tiranë.

Tirana vijon ngjitjen, kryeqyteti i katërt më i papërballueshëm në Europë për një banesë

Tirana po pozicionohet gjithnjë e më pranë qyteteve më problematike të Europës për përballueshmërinë e banesave, duke treguar çdo ditë e më shumë një treg që po shkëputet nga realiteti i të ardhurave të vendasve.

Sipas të dhënave më të fundit nga Numbeo për vitin 2026, Tirana renditet ndër qytetet me raportin më të lartë Price-to-Income Ratio (Çmimi në raport me të ardhurat), një tregues që mat sa vite të ardhura duhen për të blerë një banesë.

Ky tregues ishte 17.6, që e pozicionon kryeqytetin shqiptar si të katërtin më të papërballueshëm në Europë, pas Moskës, Lisbonës dhe Pragës. Në këtë klasifikim, Tirana renditet në vendin e shtatë ndër qytetet me raportin më të lartë çmim/pagë në Europë, duke lënë pas edhe tregje të njohura për çmime të larta si Parisi (15.4).

Ky pozicionim është i pazakontë duke marrë parasysh nivelin e të ardhurave në Shqipëri, që mbeten ndjeshëm më të ulëta se në Europën Perëndimore. Por si duhet të lexohet shifra 17.6 që llogarit Numbeo? Kjo nënkupton se një familjeje mesatare në Tiranë do t’i duheshin thuajse 18 vite të ardhura të plota për të blerë një apartament, një nivel që konsiderohet gjerësisht si i papërballueshëm në standardet ndërkombëtare.

Ndërkohë, tregues të tjerë e thellojnë këtë panoramë. Pagesa e kredisë për një banesë arrin në rreth 144.5% të të ardhurave mujore, ndërsa indeksi i përballueshmërisë mbetet nën nivelin 1, çka tregon se çmimet e banesave janë shkëputur nga niveli real i pagave.

Krahasimi me kryeqytete të tjera nxjerr në pah kontrastin e Tiranës. Në Berlin, raporti është rreth 9.7, ndërsa në Vjenë dhe qytete të tjera të Europës Perëndimore, niveli është dukshëm më i ulët, pavarësisht pagave më të larta.

Një situatë si kjo thyen rregullat ekonomike duke sugjeruar atë që shumë ekspertë pranojnë se tregu i banesave në Tiranë nuk po përcaktohet më nga fuqia blerëse vendase, por nga faktorë të tjerë, përfshirë kërkesën e jashtme dhe investimet në pasuri të paluajtshme, por edhe paraja informale.

Rritja e shpejtë e çmimeve në vitet e fundit e ka vendosur kryeqytetin shqiptar në një trajektore të ngjashme me tregje që tradicionalisht konsiderohen të lakmuara, por pa mbështetjen e një baze të fortë të ardhurash.

Për investitorët, kjo mund të pasqyrojë një treg në zgjerim dhe potencial për kthime, veçanërisht në segmentin e qirave. Por për familjet vendase, të dhënat tregojnë një realitet tjetër, se zotërimi i një banese po bëhet gjithnjë e më i vështirë.

Tregu në Tiranë po shfaqet si një nga shembujt më të qartë në Europë ku çmimet dhe të ardhurat po lëvizin në drejtime të kundërta, një situatë që ndikimet do t’i ketë në afatgjatë, sidomos në aspektin social dhe ekonomik.

Indeksi Fischer i BSH: Çmimet e banesave vijuan të rriten, 25% u blenë nga jorezidentë

Çmimet e banesave në Shqipëri vazhduan të rriten me ritme të larta në gjashtëmujorin e dytë të vitit 2025, megjithatë rritja e çmimeve ka filluar të ngadalësohet. Indeksi Fischer i përllogaritur nga Banka e Shqipërisë tregon se çmimi mesatar i banesave të shitura u rrit me 11.7% krahasuar me periudhën e mëparshme dhe 28% në krahasim me vitin e kaluar.

Por, në krahasim me rritjen e paprecedentë prej 41.7% në gjashtëmujorin e parë, ngadalësimi sugjeron një ftohje të tregut.

Në Tiranë, çmimet mbetën të qëndrueshme, me një rritje të moderuar prej 4.4% krahasuar me vitin e kaluar, ndryshe nga rritja e fortë prej 32.6% që ishte raportuar në gjashtëmujorin e parë të vitit 2025. Nga ana tjetër, zonat bregdetare, që po tërheqin gjithnjë e më shumë investitorë, shënuan rritje më të madhe të çmimeve.

Përveç rritjes së çmimeve, koha mesatare e shitjes së pasurive gjithashtu ka pësuar rënie të konsiderueshme. Shitjet në nivel kombëtar janë bërë më të shpejta, duke kaluar nga 11.6 muaj në 9.1 muaj.

Për Tiranën, koha e shitjes ra në 8.1 muaj nga 11.1 muaj, ndërsa në zonat bregdetare, koha mesatare e shitjes u rrit në 9.9 muaj, nga 8.7 muaj. Ndryshimi reflekton një treg më dinamik dhe kërkesë të vazhdueshme, sidomos për banesat në zona atraktive si Tiranë dhe qytetet bregdetare.

Në nivelin e financimit, kredia bankare vazhdon të luajë rol të rëndësishëm në financimin e shitjeve të pasurive. Rreth 61% e pasurive të shitura janë blerë me kredi bankare, dhe 38% e rasteve kanë përdorur kredi që mbulon deri në 60% të vlerës së pasurisë.

Ky trend sugjeron rritje të mundësive për financim dhe mbështetje të qëndrueshme nga sektori bankar.

Një zhvillim tjetër i rëndësishëm është rritja e interesit nga shtetasit jorezidentë, të cilët tani përbëjnë 25% të blerësve në tregun e pasurive të paluajtshme. 52% e tyre vijnë nga vendet e BE-së, një tregues i qartë i interesit të huaj për pasuritë shqiptare, veçanërisht për zonat bregdetare dhe kryeqytetin.

Fenomeni ka qenë në rritje gjatë pesë viteve të fundit dhe tregon orientim të qartë të investitorëve të huaj.

Në tregun e qirave, kërkesa ka shënuar gjithashtu rritje, veçanërisht në kryeqytet. Agjentët e pasurive të paluajtshme raportojnë se kërkesa është më e lartë krahasuar me periudhën e mëparshme, duke theksuar që ky treg ka ende potencial rritjeje./Montor.al