VOAL

VOAL

Receptimi i veprës së Fishtës dhe gjuha e njësuar letrare – Nga Prof.Klara Kodra

September 12, 2022

Komentet

GRIFSHAT MARTOHEN VEÇ NJËHERË- Tregim nga THANI NAQO

 

-Hej, ti, me atë kokë të madhe sa Shkëmbi i Cjapit,”- më ndërmendi zëri i Grifshës.
-Hë, ta ka qejfi të bëhesh nusja ime? – e pyeta.
-Grifshat martohen veç njëherë herë, – u përgjigj ajo me zë të çjerrë dhe krenari.
-Hapma derën se do të t’them ca fjalë që më kanë mbetur pa t’i thënë.
-Derën nuk e hap. Jam ndryshe nga vejushat e tjera. Nuk i besoj asnjë mashkulli. Jam betuar që në shtëpinë time nuk do të shkelë këmbë burri! – u përgjigj ajo me inat.
Megjithëse m’u mjegulluan sytë nga ky përbetim, arrita të them me zë të dredhur:
-Të kam dashur më shumë se çdo djalë i fshatit.
-Të shkuara të harruara. Të parin pëlqeja Paganinin, – tha Grifsha dhe ngjeshi gjoksin pas kangjellave të ballkonit. – I dyti ke qenë ti, por si martohesha me ty? Unë edhe tani jam e shkurtër sa gjysma jote.
-Edhe se je e shkurtë, sa gjysma ime, ende të kam në zemër, – i thashë, por ajo më bëri shenjë me dorë të mos e ngrija zërin, nga që druhej se dëgjonin komshinjtë. Shpalosi një batanije dhe filloi ta shkundë e nervozuar pas hekurave të ballkonit. U mëshonte krahëve fort, fustani i çohej mbi gjunjë, kurse vithet i mbrapte si mëze marroze. Atëherë dallova se Grifsha ishte shëndoshur. Nga ngritja e gjoksit përfytyrova gjinjtë e saj të rritur si mollë Ranet. Mirëpo, që Grifsha ish shëndoshur dukej edhe nga gjunjët e rrumbulluara, që deri para pesë viteve, ishin me majë. Pulpat e plota sërish i qenë mbuluar nga qime të verdha, si të,gjyshes, mbasi, edhe ajo, gjyshja, kur qe vajzë, thoshin se ishte leshtatore. Flokët e Grifshës, të verdha e kaçurrela, në bajzëri ishin të përzhitura nga dielli, por që kur u martua në qytet, i qenë bërë të ndritshme e të verdha si fije floriri. Fytyra i qe stërzgjatur, tiparet dukeshin me të spikatura, kurse vetullat ishin po ato, të dikurshmet, edhe ato të verdha, të bashkuara e të papërvjelura. Sytë e saj m’u dukën sikur ishin mbuluar me pushin e kullumbrive kur i zë bryma. Ndërsa ajo shkundte kuvertën, mua m’u fanitën gratë përgojuese të fshatit që thoshin se Grifsha i kishte ngjarë gjyshes Grifshë, do mbante kosor në brez dhe do ta rrihte burrin dy e tre herë në ditë. Pastaj dolën fjalë se Grifsha nën sytjena vinte shugje prej leshdeleje, brekëve u qepte copa lëkure prej shqere, që vithet e mprehta t’i dukeshin të rrumbullta. Mirëpo Grifsha e dinte se ç’llomotisnin për të dhe në mbrëmjet e vallëzimit, vinte e veshur me pantallona dhe nuk lejonte që kavalieri ta afronte trupin e saj pas të tijit. I ati i Grifshës lëshonte qenin natën, që ai t’i vinte rrotull oborrit. por beqarët kokëshkretë miqësoheshin me qenin, ama ia kishin frikën kosorit dhe kobures. Ata kot që vinin rrotull shtëpisë se dritaret e dhomës së gjumit të Grifshës mbuloheshin me perde të sajuara nga kuverta ushtarake, sepse i ati i Grifshës ish magazinier në repartin ushtarak.
Unë e pata kapërcyer gardhin vetëm njëherë. Mbaj mend se ishte natë fundqershori; e diel. Kumbonin tingujt e kitarës të Paganinit dhe nga oborri i Grifshës vinte aroma e sapunit venus. Muret e banjës ishin të thurura me purteka, të veshura me baltë muzgë. Unë ngjesha syrin në një të çarë dhe pashë Grifshën lakuriq duke përdredhur trupin hollak sipas ritmit të kitarës. Cicat i kishte të vogla, sa një gjysëm vezë pule, me thitha si lajthi të pjekura, ama, siç thoshin, ishte vërtet me vithe majuce, siç thoshin përgojimet. Silueta lakuriq e Grifshës ishte aq ndjellëse dhe harmonike me fytyrën dhelpërushe, sa edhe tani, që ka mbetur vejushë, më fanitet si një ëndërr e magjishme. Kjo ndodhi atij behari kur erdha në fshat me lejë nga ushtria e Grifsha akoma s’i kishte mbushur të gjashtëmbëdhjetat. Mirëpo, gjurmët e këpucëve ushtarake më patën tradhëtuar. I ati i Grifshës më preu rrugën të nesërmen dhe më tha të ngrija këmbën. Unë nuk pranova të ngre këmbën dhe atëherë ai më tha me inat e sarkazëm:
“Edhe zbathur të kishe hyrë në oborrin tim, gjurmën e këmbës tënde do ta dalloja në njëqind milion gjurmë. E ke shputën sa pllazi i parmendës!”
Veç njëherë, në mbrëmjen e vallëzimit kisha marrë guxim që ta afroja sadopak trupin e Grifshës, por ajo më goditi me gju në mes të shalëve dhe mua më qenë errur sytë nga dhimbja.
-Ah, moj Grifshë, moj xanxare, – i thashë ndërsa ajo shkundte batanijen sipër kangjellave të ballkonit. Batanija fapfupte
ajrin, por fapfup bënin edhe tumba e flokëve dhe mjekra ime. Më së fundi Grifsha palosi batanijen dhe e ngjeshi pas gjoksit. Vështroi nga ballkonet e tjera të pallatit, u nder mbi kangjella dhe tha me zë të ulët:
-Nuk të kam marrë inat edhe se më puthe njëherë me zor. Ama, ajo, tetoja jote, shtriga Dabuckë, më bëri magji që unë të martohesha me ty. Në kamaren e portës ajo fshehu një tufë nga flokët e mia. Gavetën e kishte mbushur me hi që flokët mos i hante mola. Ti, ose Dabucka, m’i vodhët sytjenat që kisha varur në gardh për tu tharë; ato të kuqet, që unë mezi i pata blerë, pasi ishin njëqind e pesëdhjetë leka e duhej të punoja tre ditë që të blija një palë të tilla. Hajt, të shkuara, të harruara. Nuk mbahet inat tërë jetën për një palë sytjena dhe për një të puthur me zor, por ama, ta dish: magjia e Dabuckës më la me dhimbje koke. Në gjumë nuk më shfaqej Paganini, por ti. Ç’të them unë e shkreta? Mua akoma më vjen keq për ty. Unë të kam dashur si vëlla, por ti nuk më kuptove. Unë ta dua të mirën, prandaj dëgjoma këshillën: paratë e tufës së dhive, po të dish t’i futësh në Firmat Piramidale, me shtesat e tyre jeton si mbret. Ti më thua “hajde të shkojmë në Evropë,” por mua nuk më ka marrë koka erë të më treten kockat në dher të huaj. Ty të është bërë mendja “Vjenë” dhe Vjena të duket tepsi me lakror. Do të të qepet ndonjë gjermane a vjeneze dhe ato do të t’i hanë paratë dhe shpirtin. Për Paganinin janë hapur njëmijë fjalë. Edhe të mira edhe të këqia. Një arixhi e kishte takuar Paganinin në Spanjë dhe më tha: “ Paganini lyp para me kitarë dhe fle ku ta zërë nata.”
-Grifshë, po të pyes për të fundit herë: vjen me mua apo jo. Këtë ma shkoqit që ta fle mendjen njëherë e përgjithmonë. Përndryshe,
do t’i qepem ndonjë vjeneze, ose gjermane, bionde si ty, dhe ty do të të mbetet merak për tërë jetën.
Ajo më bëri shenjë të mos flisja; kishte hallin se dëgjonin komshinjtë. Pastaj, u nder mbi kangjella dhe përsëriti klithmën, atë klithmë të mprehtë e të çjerrë, që më ndjek nga pas nëpër rrugët e Vjenës:
-Mos i mprih dhëmbët pas meje!

DASHURIA DHE NJERIU ME FLATRA (Romani i shkrimtarit Visar Zhiti në Rumani) TRAGJEDIA E THEKSHME QË DËGJIMI NUK E PERCEPTON. Nga Prof. Dr. Adrian Lesenciuc

 

Në numrin e fundit të revistës dyjavore kombëtare të kulturës “Tribuna”, e cila botohet në kryeqendrën e Transilvanisë, në Rumani, Cluj Napoca, është botuar një ese e prof. dr. Adrian Lesenciuc për romanin “Perëndia mbrapsht dhe e dashura” e shkrimtarit tonë të mirënjohur Visar Zhiti, botuar në Shtëpinë Botuese A të ALAR-it. Adrian Lesenciuc është poet, prozator, kritik letrar, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve, filiali Brashovë dhe ka manifestuar një interes të posaçëm për letërsinë shqipe. Libri është përkthyer mjeshtërisht nga Cătâlina Frâncu dhe është promovuar në Teatrin Kombëtar “Marin Sorescu” dhe i janë kushtuar disa emisione televizive nga Televizioni Kombëtar i Rumanisë TVR.

Një roman me densitet të jashtëzakonshëm poetik, Dashuria dhe njeriu me flatra, (titulli në origjinal: “Perëndia mbrapsht dhe e dashura”, shën. ynë) shkruar nga Visar Zhiti, i kërkon lexuesit pak kohë për t’u mësuar jo aq shumë me kthjelltësinë dhe qashtërsinë e imazheve të marra nga realiteti i papërpunuar dhe të dhëna sipas një rendi kujtese ose imagjinate, por dhe me troçitjen faktike.
Megjithëse një roman i bëmave të kujtuara, thellësisht të brendëzuara dhe të mbarsura nga një model kulturor i përjetimit të dramës, megjithëse një ravijëzim i brendshëm i fakteve në një orë drejtpeshimi midis njësive të mëdha kohore, historia nyjtohet në mënyrë epike dhe propozon një dyfishim të trajektores faktike, me lirikën dekoruese të interierëve të dramave të mëdha.
Në lëçitjen e këtij libri nevojitet një kohë shtesë leximi, në të cilën harmonitë e tragjedisë mund të prodhojnë dridhërimën e mëvonshme dhe kështu të riprodhojnë në mendjen e lëçitësit muzikën e dramës, jehonën e saj.


Shtresëzimi i rrëfimit, përmes vendosjes alternative në rrafshe të ndryshme narrative, më pas, duke projektuar nënshtresën thellësisht lirike si lëndë e tejdukshme dhe e rrjedhshme, e cila lejon përfshirjen e zgjatimeve të reja epike, e bën romanin Dashuria dhe njeriu me flatra një shembull të mjeshtërisë autoriale të poetikës romanore. Sigurisht një tragjedi, në një botë bashkëkohore, e cila, e tërhequr në margjina, duke asgjësuar mitet e mëdha dhe duke e rrëgjuar perceptimin e botës në dinamikën e vetëlëvizjes, pa pika referimi kulturore, epistemike apo fetare, e ka vrarë tragjedinë, e eliminon atë nga menjëhershmëria e shkrimit, romani Visar Zhiti nuk është anakronik. Përkundrazi, në përputhje me një prirje europiane për të ringjallur qendrën e eposit parak, pa lënë pas dore përzierjen e zhanreve specifike për shkrimin e këtyre kohërave – shkrimtari shqiptar është mjeshtër i kësaj zgjidhjeje të shkrimit nën shenjën e synimit të tij, jo i përafrimit me modën – në afërsi të një prirjeje për të ringjallur mitet parake dhe rigrupuar mjetet poetike në kuptimin e rikrijimit të një rrugëtimi të gjerë epik.


Visar Zhiti na ofron një roman aktual, si të nxjerrë nga thellësia e veprës së Eskilit, por sjell në ditët e sotme dhe frymëmarrjen bashkëkohore romanore, në mënyrën aktuale të ekspozimit të interierëve të indinjuar nga historia.
Nëse Eskili kishte propozuar përdorimin e tragjedisë si mjet për të promovuar një model (në frymën e kohës dhe vendit) të të kuptuarit të botës, që përfshinte dashurinë për atdheun ose kultin e virtytit, Zhiti nuk i shmanget linjës eskiliane, por sjell në plan të parë, në vend të tragjedisë së atrisianëve të Agamemnon-it, Hoeforët, Eumenidët dhe Orestias, apo vetë kalaja e Mikenës, tragjedia e disa personazheve të shkëputur nga realiteti i një shekulli shtypjeje dhe një rajon jo larg nga verilindja e Peloponezit.
Në rrëfimin e çiftit Felix Konti – Ema Marku shkruhet tragjedia e një Shqipërie të drobitur nga regjimi komunist. Visar Zhiti na bën të harrojmë se ka pasur dikur, në kohët parahomerike që letërsia bashkëkohore shqiptare (kryesisht Ismail Kadare) shfrytëzon, duke përditësuar hapësira të vjetra dhimbjeje, kalaja mikenase që bashkohet me Trojën dhe e ekspozon Shqipërinë në lakuriqësinë faktike si vendi i tragjedisë, si Atdheu i Absurdit, si Absurdland.


Në një aktakuzë të vonë, personazhi Felix parashtron arsyet e një akuze nga një rast i komunizmit shqiptar që nuk pati shanse në një gjyq në asnjë gjykatë të historisë – i dalë nga vitet e komunizmit venal, personazhi imagjinon se ai mund të shkojë në Tribunalin e Hagës për të hedhur në gjyq gjithë atdheun – duke theksuar atë që në projeksionin mizor të realitetit të atyre kohërave përkthehet në një tragjedi të panevojshme, të cilën perënditë nuk e kishin kërkuar, që fati nuk mund ta shpjegojë dhe që kori i lashtë nuk mund të qetësojë, por përpara të cilit një Europë e shurdhër nuk ka forcë të përkulet:

““…jemi i vetmi vend në botën moderne që ka dënuar jo vetëm njerëzit, por edhe emrat, edhe varret, madje edhe kuajt, pemët, deri dhe fotografitë, thoshte Feliksi, diktatori me gërshërë i priste, në fillim kokët, pastaj fotografitë e atyre kokëve, ose anasjelltas, gërshërët janë ende në Muzeun Kombëtar, me bojë të zezë nxinte nëpër fotografitë historike ata që nuk i donte më, jashtë nga albumet, nga kujtesa kolektive […]” (fq. 286-287).

Në lexim e sipër, faqet e romanit shndërrohen gradualisht në faqet e aktakuzës së Feliksit, të ekspozuar në një Europë të shurdhër ndaj dramave, në një Europë që tashmë ishte zhveshur nga mitet e mëdha, por veçanërisht nga rrëfimet e mëdha themeltare. Feliksi bëhet një personazh absurd në kërkimin e tij donkishotesk për të arritur dy qëllimet e lirimit dhe të gjykimit planetar. Rrugëtimi i tij europian nis në një Itali të lirë, në Bari, ku ai i kundërvihet dhunës ndaj të ikurve shqiptarë në gadishull Italian, duke nëpërmendur dhe dhunën e hasur tek La Ciociara, romanin e njohur të Alberto Moravias. Dramat e historisë shqiptare po shpalosen si ato mikene, më parë: “Lufta e Dytë Botërore s’ka mbaruar ende për ne, andej në bregun tjetër… ju them unë, dezertori i saj…” (f.30). Brenditë e jetës së tij, përpara se të udhëtonte rrugën nga Bari në Vjenë, të shënuara nga ndalesat dhe shpotitë, megjithëse Feliksi është arsyetari i Shqipërisë, janë shënuar nga pika referimi të qarta, mes tyre vdekja e babait, e dërrmuar nën peshë, e sëmundjes që lindi nga shqetësimi, apo pasqyra e familjes së kohëve të hershme, duke refuzuar të ekspozojë fytyrat e të pranishmëve komunistë:
“Natyrisht fytyrat nuk janë tonat, – kishte thënë një djalë xhaxhai i babit, i liruar nga burgu dhe që erdhi për vizitë fshehurazi një mbrëmje. – Si të të duket jotja fytyra, kur atë ta ka marrë… shteti? Dhe e vendos fytyrën tënde ku të dojë, në rresht, në parakalim, në aksione të detyruara, si tullat në mure fabrikash, ose si tabelë qitjeje në kufi ose e nxin. I heq pjesë, buzëqeshjen, i shkul flokë, krihu kështu, urdhëron, jo këta vathë, i nxjerr njërin sy, të dy, veshët, dhëmbët, tortura, ah! Sa të shkon trishtimi, por nuk lejohet… Ti ta duash pasqyrën, a je i bindur se po të rrëfen të vërtetën? Mundohu të kuptosh veten, të ndreqësh çfarë nuk të pëlqen, jo thjesht në fytyrën tënde, por më thellë, në shpirt”, – kishte thënë djali i xhaxhait i babit, që, megjithëse s’ishte i vjetër, pinte duhan me llullë. Pas atij tymi shtëllunga-shtëllunga, jo vetëm fjalët e tij, por edhe buzët, nofullat, sidomos vështrimi i rëndë, merrnin mister.” (f.72).
Në këtë kuadër të tragjedisë së përgjithësuar, të shtetit që shtyp individin, drita e romanit përqendrohet te historia e dashurisë. Fotografi Felix Konti, gjatë viteve të ushtarisë në Shkodër, mbërrin aksidentalisht në sallën e gjyqit dhe, duke qenë i pranishëm në gjyqin e gjimnazistes Ema Marku, me një bukuri, zgjuarsi dhe vendosmëri të paimagjinueshme, arrin ta kapë atë në një foto. Historisë së mungesës së dhimbshme të babait i shtohet, gjysmë shprese, edhe iluzioni i përmbushjes përmes dashurisë për Emën. Ema do t’i përgjigjet atij në përputhje me rrethanat.
Të dy pozicionohen kundër sistemit dhe shtypen. Feliksi është kundër sistemit nga mospërshtatja e thjeshtë në politikën diktatoriale që përkthehet me “shtypjen e mendimit”, por kundërshtari i vërtetë i regjimit është Ema. Ka një fisnikëri në qëndrimin e saj që përcillet nga familja – duke vizituar burgun ku ishte ajo, gjyshja e Emës do t’i thotë kryerojës: ” Dal, tha, vij me e pa, se me kët rast shof dhe Shqypninë. Atë të burgjeve dhe vuajtjeve, se Shqipëritë e tjera qenë shembur.” (fq.192-193) – dhe një vendosmëri për të çrrënjosur burgun e kthyer si një hapësirë ​​kastrimi (shih kortezhin e grave, f.200) dhe abuzimin seksual.
Duke arritur ta kthejë takimin e rastësishëm në një histori dashurie që digjet nga densiteti i tragjedisë greke, Visar Zhiti ekspozon paralelisht me rrugët e kërkimit europian të heroit të tij, kujtimin e kësaj historie të konsumuar nën dërrmimin e një shoqërie që nuk i kishte zhveshur rrobat e së keqes.
Heronjtë e lidhur me zinxhirë reduktohen në një trup të vetëm. Por dashuria e tyre kushtëzohet nga kontekstualizimi: “Do të më doje ti, po të mos ishte diktaturë? – më pyeti Ema një mëngjes herët me zërin mërmëritës, paksa të ngjirur” (f.216), kushtëzohet nga prania e së keqes: “e keqja na bën të kuptojmë më mirë se kush jemi” (f.219). Kontekstualizimi ndodh në një shkallë shumë më të madhe, duke e vendosur historinë në absolutin tragjik, të trashëguar nga Eskili. Vrasja brutale e Emës në post-komunizëm, drama e Feliksit, kërkimi i tij për ta bërë zërin e tij të dëgjohet në një hapësirë ​​të shurdhër ndaj tragjedisë e përforcojnë dramën. Absurditeti i reales turbullohet nga zëri i sistemit: “Ajo që është personale është kolektive dhe ajo kolektive është personale” (f.222), thotë një agjent i Sigurimit. Ka, do të thonë, një risi, të cilën askush nuk mund ta kundërshtojë dhe e reja është trans-sistemike, trans-historike, trans-kulturore. Tragjedia e vërtetë është shurdhim dhe heshtje në dramën njerëzore.
Në atë hapësirë ​​të kalimit përtej, mes shekujsh dhe mijëvjeçarësh, të koloraturës së një kryeqyteti europian, Vjena, ku ndodh tragjedia e vërtetë, lind historia e Visar Zhitit, e cila bëhet në vetvete aktakuza që Feliksi nuk mund ta ekspozojë. Sepse, përfundimisht, personazhi fotograf nuk bën gjë tjetër veçse praktikon atë që në shqip quhet thjesht: “dritëshkronjë” (f.100).

Përkthimi dhe shënimet nga Dr. Luan Topçiu

O KRIMINELI IM I DASHTUN- Poezi nga SAMI MILLOSHI

O krimineli im i dashtun,
unë mërgimtari,
jam tue u përpjekë
me t’marrë me t’mirë,
megjithse ti
me ftyrën tande t’mazueme,
e tue kërcllue dhamët,
m’pret si turist
n’vendin tem…
.
O krimineli im i dashtun,
ti nuk ke kurgja tepër meje,
ma shumë se unë
n’at’ vend,
n’mos paç ma pak…
se veç farën e urrejtjes
ke mjellë,
e unë kam mjellë
veç farën e dashnisë…
.
O krimineli im i dashtun
unë i çova dollarët e paktë
prej Amerike,
me i mjellë katër fidanë pishe
n’malet e Lurës,
qi kanë mbí
e janë rritë,
me kujdesin e Jetmirës…
.
E ti i dashtuni krimineli im
asnji pemë s’e mollé,
se nuk e din çka don me thanë
folja ” me mjellë”,
ti e din Shqipen gjysmakshe,
veç foljen ” me fshehë” din,
me fshehë ftyrën tande,
me i fshehë krimet tueja,
me i fshehë paret
e vjedhuna,skaj Botës,
a n’gopin e sat ame,
edhe ke trimninë e t’marrit
me ta vjell goja
e me m’quejt mue turist
n’tokën teme,
mor biri i kurvës…
.
O krimineli im i dashtun
Unë i jam tutë lavdisë së rreme,
jet’ e mot,
I kam ikë si xhirafa e paqme
me kryet nalt,
q’i shqelmon me thundër
çakejt n’tundër,
çakej e hiena,
qi sillen me e shqye…
Atdheu asht edhe i jemi
e ti kqyrëm n’sy
çka po t’them
e vare vath n’vesh:
unë jam biri i asaj toke,
e ti veç nji padron
krejt kalimtar
i vdekshëm në xhungël…

PLEHRAVE TË OLIMPIT- Nga ATDHE GECI

 

Asgjë s´ ndrrueka koha pa i ndërruar

nga Olimpi asnjëri  nuk bie vetëvetiu

duhet të ngritën tallaze si  të detit, që

plehu i Olimpit  të  hiqet e  pastrohet

.

Në  atdheun  tim  drejtësia gjykohet

me gabime, me  dëshmi  të rrejshme

dhe  anime, e  vërteta  duhet  të  jetë

fanar, që  asnjë  stuhi të mos e shuaj

.

Ah, si  ta  shoh  kombin  tim kështu

të ndarë dhe të përçarë brenda vetes

një qeveri që i plagosë të vetët e vetë

s´di nga cila dritare duhet të shohim

.

I ashpër është populli kur krye ngre

ai i bie me gjithë  forcën  pushtuesit

a keni dëgjuar për Adem Jasharin e

UÇK-në, ai  është trimi i Dardanisë

.

Nga vështrim im për pellazgë-ilirinë

të gjithë armiqtë  i  kemi afër kufirit

duhet të ngritën tallaze si të detit, që

plehu i Olimpit të hiqet e të pastrohet.

.

Atdhe Geci – Dortmund

Cikël poetik – In memoriam Lindita Ahmeti (26.04.1973-9.04.2024) – Shqipëria është krijuar në fund të qershorit nga drita e xixëllonjave

UDHËTIMI I BABAIT NËPËR KËNGËN E VJESHTËS

hapat e babait nëpër natën vjeshtore me selenën e purpurt që hedh dritë në shteg
e nxisin komunikimin me qetësinë e pyllit
dhe kuptohen mirë mes vetes babai e qetësia
babai ndonëse e ka një pyetje nostalgjike për vjeshtën
s’e thotë me gojë
s’e turbullon qetësinë
po e shkruan pyetjen në fletët e heshtjes ulur në rrënjën e bungut
janë foljet e shpërndara gjithandej që e çojnë babain të ngrihet në këmbë
ecën ai
ndërsa gjethet e thata zgjohen dhe bëjnë muzikë xhazi nën këmbët e lodhura të plakut
pastaj fryn pak eoli
tingujt e butë të erës së freskët kur i ledhatojnë gjethet
dhe dalja në skenë e mbiemrave të përmallshëm
janë në të vërtetë përgjigje e vjeshtës për babanë e cila pëshpërit
ju iku vera e blertë
ju iku vera e blertë
zogjtë të renditur si fjalët e demostenit para athinasve
kur filipi futej në polis me ushtarët e tij
kërkojnë shpresën e mirë duke lënë mbrapa ngjyrat e vjeshtës
pastaj tingujt e freskët të gjetheve të thata kërcëllojnë
bëhen vërejtje për krijesat e imta të pyllit
për merimangat që prodhojnë mëndafshin më të mirë
për mizat gjarpërinjtë minjtë buklat e shqarthat
për ndonjë hardhucë të blertë që s’ndalet së vrapuari nëpër bar pas ndonjë kandre
dhe për breshkat që e demonstrojnë hijerëndësinë kur ecin
dhe ta merr mendja edhe për sutat e buta që e zbukurojnë pamjen e pyllit kur i bie hëna
për të gjithë banorët e gjelbërimit që janë rehatuar në mbretërinë e gjumit
jepet alarmi e shtohen thirrmat e larëve
kujdes
ndonëse babai shpërndan ëndrrën e bukur në këtë mbretëri magjepse si gjithmonë
bota e pyllit ka rendin e vet dhe e dëgjon vetëm përvojën
e veshur me njëqind ngjyra që hedh hëna ajo shkon shtigjeve të saj
pa e dalluar babanë nga kalimtari i pakujdesshëm i cili kënaqet kur shkel flutura
dhe babai ecën ecën nëpër këtë botë që e bën të prekshme vetminë
dhe me gjithë kujdesin që ka
ndonjë thnegël e pëson prej këmbës së tij
duke dështuar në luftën e egër të darvinit për një kënd të padukshëm ngrohtësie
kapërcejnë pastaj nëpër mendjen e babait foljet e ngarkuara me pikëllim
për një mijë këngë të lisnajës që treten
pastaj babai ulet sërish në rrënjë të bungut
përballë një ketri që kërcen nga imazhi në imazh
atëherë visorja e hap faqen e magjisë së saj
në dritë të këtij tregimi dalin kuqëloret si ombrellat e zanave
vendosur nëpër shtigjet kah kalon diana
dhe dalin si në shuplakë pikturat e pyllit
babai vazhdon udhën
vihen në lëvizje mijëra zëre nga frika kur ofshan ai nga pesha e udhëtimit
kjo në pyll merret si bori e faunit
babai i heq këpucët atëherë dhe i dorëzohet harmonisë së pyllit
e koha rrjedh
duke sjellë mëngjesin e kuqërremtë
harabelat nëpër degëzat e kaçubave dhe të fijeve të barit të gjatë me fara të imta
e ndërpresin ëndrrën
ia nisin këngës korale
dhe bashkë me kandrat e hapin librin e muzikës
me tinguj të cilët nga shporta semasiologjike e asaj bote e shpërfaqin hijeshinë
e kërpudhave kuqëlore
të mijëra e mijëra kuqëloreve që e stolisin pyllin
dhe e gjithë kjo do të jetë një poezi e pashkruar e sapfos që është dashur të bëhet himn
për mrekullinë e kuqëloreve
midis të cilave kalon zbathur
në majë të gishtave
im atë i mirë
dhe të cilat i mbledh e i ruan nimfa në herbariumin prej papirusi
e që më vonë do të flasin
si një ditar i shkruar shqip.

 

SHQIPËRIA IME

Shqipëria është krijuar në fund të qershorit nga drita e xixëllonjave
kur dalin si fenerë të imtë magjikë dhe i mbulojnë male e fusha
sa bëhet gati të ulet në fron perëndesha florë në mbrëmjen hyjnore
e ta shpërndajë erën e mirë të trëndafilave e të luleve alba
të cilat ia bëjnë me dije erebit se nuk mund të ketë vend në këtë të vërtetë
sepse këtu vazhdimisht çelësin do ta ketë në dorë vetëm aurora
Shqipëria është krijuar nga ëndrra më e mirë e rrufetarit mu pranë detit
duke e lënë aty shqiponjën e bardhë të bëjë roje
në shtëpinë e gurtë të Kadmit e të Harmonisë që u caktuan të jenë të Parët Mitikë
që shpikën lule e shpërndanë shkronja për librin e parë nga Sharri nga Tomorri
nga Bjeshkët e Nemuna
Shqipëria ka dalë prej zërit yllësor të orfeut
dhe është bërë këngë e lumit malor
fluturim i amshueshëm i pëllumbit të bardhë
valle e zanave me lisat e gjatë e me korin e trumcakëve
të cilën përballë persefonës e ka lozur osman takja
në këtë vend vazhdimisht bredh i biri i afërditës
e pastaj e shpërndan nëpër botë kuptimin e dheut që është sinonim i emrit të tij
prandaj djemve kësulëbardhë kah bredhin përfund degës së parë të trungut të gjuhëve
u shkëlqejnë si dielli flokët e praruar e u kumbojnë fjalët
nga sytë e tyre reflektohet magjia e liqeneve të Lurës
ndërsa këngën e kanë vazhdim të këngës së linit
kjo është Shqipëria ime
Shqipëria është një trëndafilnajë e vendosur mbi shkrepa
ku banojnë shpresat më të bukura
ku nga rrënjët e rrapeve mijëvjeçare
dëgjohet edhe sot tregimi i gurrës së Dodonës
Shqipëria është orakulli ku vashat e kanë zbuluar fronin e birit të diellit
ajo është bari i mirë që sot shëron plagët e rënda
të hapura nga Era e Kuqe
është muri kundër furtunës polare me arushën e tërbuar
Shqipëria herë është bletë në lulet parajsore
herë është pikturë e adem kastratit
pastaj del si një varg rruazash të bëra prej mija kokrrash xhevahiri
Shqipëria është djega ime

ËNDËRR NË SHTEGUN E HAPUR

zogjtë zogjtë e dashur të afërditës
fluturojnë fluturojnë
fluturojnë hapësirave
bukurisë së lënduar
dhe përpiqen ta mbushin shpresën
me trëndafila erëmirë
siç do perëndesha e tyre madhështore
zbresin një nga një
dhe qetësohen në prehrin e nënës tokë
renditur në varg
ndalen në tegelin e ëndrrës sonë
me dyer të hekurta mbyllur
në të cilat rri varur një dry i madh
këndojnë zogjtë
dhe në notat e imta të tyre
ndjehet se diçka nuk shkon
nuk lexohen qartas shenjat
e porosisë
që duan ta çojnë
për të tre vetat e hedhura në harresë.

MARINARË TË ZINJ

sirena e luan një valle
të panjohur
me lodra llahtari
në verdhësinë e vjeshtës
ndërsa era e vrugtë i tall
me shaka të pakripë gjethet
e rëna
në hapësirën e pafundme
të këngës së dëbuar
ku luhaten tri pemë
me “bukuri të zezë për një poemë”

përreth shikojnë sehir
dhe presin marinarët e zinj
të mbështetur me bërryla
në gjerdhet e vjetra
hedhin bishta cigaresh
në panoramën shumëngjyrëshe
të vjeshtës
të rrethuar me miza
që zukasin
dhe sillen rreth tyre
presin të bjerë nata
ta hedhin farën e zezë
në arën e shpikësit të shkronjave

të ardhur si shoqërues
të odiseut
nga dera e persefonës
marinarët i kanë thyer pipthat
e luleve të kopshtit të fëmijëve
dhe i frikësojnë qengjat
që luajnë
në barin e vyshkur

sapfoja herë pas here shikon
nga një plasë
nga altari i bardhësisë
kur me arkilokun
flijojnë fjalë të buta

hëna si një nuse e kohëve
të tretura
bën dritë dhe derdh lot
kurse gjysma e marinarëve
një nga një mblidhen
rreth sirenës
dhe ngjiten në valle
gjysma tjetër duke hallakatur
nëpër gjethet e rëna
të dardhës së moçme
kërkon thesarin e humbur
dhe pasi e marrin
hedhin baltë e të shara
në derën e madhe

në fund skena është emarinarëve
krejtësisht reale
kurse sirena mbetet vetëm në ndërdije
së andejmi me bukurinë e saj të ftohtë
dhe me shkathtësinë që ka
përpiqet ta ndryshojë mendjen e arkilokut
që merr ta hedhë mburojën në porend
i thotë ajo o këngëtar
heshtja është flori
mirëpo arkilok të jesh e të heshtësh
nuk shkon kjo

sirena pastaj e përben sapfon
ta fikë prushin që e nxit krijimin e këngës
së amshueshme
duke i ofruar muzës kënaqësinë efemere

rri sirena ulur te pragu i tiasosit
dhe pret t’u mbushet mendja sapfos dhe arkilokut
sapfoja tregon me gisht
kah kokrra e mollës
që ka mbetur në majë
e kuqe
lartë lartë
e arkiloku me vendosmëri e hedh mburojën
në porend
aty përreth nuk pushon vallja e rëndë
e gjysmës

dy marinarë shtatmëdhenj
e lëshojnë një perde të hekurt
mbi hënën e përlotur
pastaj e detyrojnë arkilokun
ta mbajë një thes të stërmadh
me thesar të rëndë
deri te anija e tyre
kurse sapfos i mbetet tërkuza
ta tërheqë barrën
që marinarët e kanë plaçkitur në trojë
dhe t’i lusë përulshëm ata
ta heqin perden e hekurt
nga hëna e përlotur

asnjëri nga marinarët nuk jep pesë para
për këngë e krenari
nuk luajnë vendit as dorën madje s’e lëvizin
dhe vetëm hedhin kah këngëtarët
lulëkuqe
të cilat bien mbi ta
si fjalë të rënda
mbi vajzën e pambrojtur

pastaj shfaqet nikta
me koçinë e saj të zezë
dhe me dhurata nga persefona
përplot me strajca me kokrra shege
për dy këngëtarët

i hap krahët nikta
kështu tregon se i pranon mysafirët
të cilët i ndal erebi rrugës
dhe fillon dafrunga e marinarëve
të zinj
e zgjat shumë shumë

nikta dikur zbret ngadalë
matanë malit
heshtin lodrat
treten në thellësinë e errësirës
të rënat e tyre
po mbeten gjurmët e tyre

arkiloku e ngre kryet kah aurora
që shfaqet
e hedh së pari thesin në humnerë
pastaj edhe mburojën në porend
dhe ikën me këngën
sapfoja hyn në kopshtin e saj
dhe e ngre kullën me vargje
jashtë armët e marinarëve
shkëlqejnë në dritë të hënës.

ZBRAZËTIA

ecim ne nëpër zbrazëtirë me duart
lidhur prapa shpine
pa shtat
pa lënë gjurmë
ecim kah shtegu i mbyllur
të shoqëruar nga nj rojtar i stërmadh
me grushtin e ngritur lart
para nesh
në pafundësinë e ndriçuar paraqitet hija e huaj
tmerrësisht e madhe
me një përhimtësi të paparë
përbirohet nëpër turmë
dhe ulet midis nesh
dhe kërkon t’i lavdërojmë kohët e humbura
neve na pushton heshtja
neve na merr gjumi
neve na thyen frika
ne ecim
ndërkaq zbrazëtia
i ka prerë me rrënjë para nesh
të gjitha bimët
dhe pas vetes nuk ka lënë asnjë fije bari
e asnjë flutur
ecim ne kështu
duke i ngrehur këmbët zhargas
si të ishim meitë
rreth nesh vjen erë sulfuri
ecim ne
dhe para nesh
mu në shteg
një mur i lartë.

DIMËR I GJATË

dimër i gjatë
kohë e kohë ka kaluar që po pritet
të ngjallet dita e verës me lule thane
trungu i ahut të flasë
për shekujt e paluar në unazat e tij
dhe vargu lirik të shpërthejë me një rreze

pritje
dhe pritje
përsëri dimër
disa shtresa të trasha të akullit bëjnë presion
mbi heshtjen e moçme
dhe gjithçka mbetet në pushtetin e acarit
dhe mbyllësia
e larë me lot

pemët janë mbështetur për murin
e kështjellës që po rrënohet
t’i ikin të ftohtit polar
si unë që kam mbetur
midis vetmisë
mbështetur për muri
ku mundohem të lëviz
në këtë dimër të gjatë.

NË PETALE LULESH NJË GJUHË E LASHTË

limonët kanë çelur në Shqipëri
duken lulet e tyre si stoli nga kristali malor
në breg të lumit malor
është diçka që përshkruhet
vetëm me dhembje e dashuri
është si një vashë bukuroshe lakuriqe
me kurorë lulesh të bardha
duke ecur në dritë të hënës
mbi murin e kalasë së shkodrës
e që pasqyrohet në njëmijë ngjyra në liqen
është një lulnajë
ku në çdo petale të luleve është shkruar ndonjë varg shqip
me shkronja hyjnore
është një heshtje hyjnore ku dëgjohet vetëm thirrma:
o Shqipëri shiko
heliosi e ka ndalur qerren e zjarrtë në qiell
e nuk lëviz me orë
vështron anë e kënd dheut tënd të butë
me flamurin e ngjyer në gjak
që nxjerr mënjolla paqe
o vendi im
o vendi im
a ka kund djalë si djemtë e këtij relievi
ku s’guxon dot frika të ulet të pushojë
pyet e krenohet dritëmadhi:
o vend lulesh e yjesh
të falem për këtë pushim të këndshëm
pastaj vjen një zë e thotë
o Shqipëri e helios sinonime e moshatarë
gëlojnë lulet
me emrin e magjishëm
iris illyrica
ndër të cilat gurgullon gjuha shqipe
e shpërndahet nëpër fshatrat e bukurisë shumështresore
ç’u vonove helios kështu në zenit?
pyet dikush duke hapur dritaren
si atëherë kur atena u lind nga koka e zeusit
s’lëviz karroca e zjarrtë hyjnore
e s’ ngihet dritëmadhi me pamëninë
me barin që mugullon rreth shkëmbit të shkabës
ku është shndërruar në yll petro nini luarasi
njohësi i shpirtit të shkronjave
dhe i gjuhës së luleve
që çelin këtu
që çelin në radhimë
që çelin në rekë
e në katërkollë.

NË BOSHLLËKUN E TRUNGUT

me vite një zot e di sa
unë jam në boshllëkun e trungut
të drurit qindvjeçar
një dru i nxirë nga korbat që rrinë në degët e tij
e rreth të cilit sillen ujqit e uritur
një dru të cilin kanë harruar ta presin ushtritë e huaja
kah kanë bredhur nëpër dheun e shkelur

rri aty unë
i dëgjoj krimbat si e brejnë drurin
shikoj nga bira që e ka bërë me kamë ndonjë ushtar
i cili ka dalë prej rreshti nga lodhja
dhe ka vënë ndonjë shenjë sa për ta kaluar kohën
rri shtang aty
e pres ndonjë yll të bjerë
ndonjë zog të ndalet
ta shoh ndonjë bukël
a ndonjë kaproll duke kullotur
ndonjë lule ta ngrejë kokën e të shfaqet
në perspektivën e birës së drurit të rrethuar me injorim
ta shoh ndonjë pikë lashte në fijet e barit
e mbi to fluturat që vallëzojnë
dhe ta dëgjoj ndonjë trishtil
a ndonjë qukapikth
ta dëgjoj nimfën si i bie lirës
dhe si këndon pranë burimit

kur bie terri lutem
që të pushojnë britmat e satrapit nga fshati i djegur
nga altari i rrënuar
se kur arrijnë edhe këtu
rreth drurit
këto virrma nuk janë më fjalë
po flakë jeshile që e rrezikojnë drurin
dhe mua në boshllëkun e tij

ndonjëherë shfaqet një siluetë
në këndvështrimin tim
qëndron në cep të shkëmbit të murrmë
të cilin ma rrok shikimi
bien në sy dylbitë që i mban ajo
në drejtim të pyllit të shenjtë
pastaj nëpër ajrin plot vrugtësi
nëpër shi
duken njerëzit si kthehen dhiareve të malit
nga hadi i vendosur diku në verilindje
vijnë me shpresë se do ta ngrenë kullën e katragjyshit
të bardhë e krenare

unë e hetoj se plagët më shtohen
nga kandrat parazite
nga ngushtica brenda në trungun e drurit
nga dhembjet e këmbëve që m’i ka kafshuar gjarpri
atëherë më vjen të bërtas
më vjen të vrapoj
të shkoj fluturimthi shtegut të malit
që zana e stolis gjithmonë
në të dy anët
me lule
iris illyrica

do të kisha dashur ta jap kushtrimin nga vetmia
ta tregoj përrallën e kuqe përrallën e vrugtë
përrallën e mashtrimit me kalin

po kush do të më nxjerrë mua
nga ky boshllëk i namatisur
fjala nga vargu e thënë nga boshllëku i drurit s’ka peshë
po çmohet kur thuhet nga kolltuku i avokatit të errësirës
këtu ku jam unë edhe erosi të harron
jo më dikush tjetër
o zot
më duket se po shndërrohem
në një ndërgjegje që s’bren
në një flutur të mbetur në xhepin e errët të ngushticës së drurit
ku nuk të vëren kush përveç merimangave
që përgjojnë në cerimangat e tyre
pos thneglave që ma kanë vërshuar shtatin thuajse të shpenzuar
që jam bërë pjesë e drurit
të cilit vazhdimisht dikush i matet me sëpatë

Ali Aliu: Rrezatime kuptimore dhe estetike të “Mështeknajës…” së Lindita Ahmetit

ExLibris

Poezinë e Lindita Ahmetit e kam lexuar me vëmendje, kërshëri e kënaqësi të veçantë, që nga libri i parë, “Mjedra dhe bluz”, botim i Flakës, Shkup, 1993. Pas botimit të librit të pestë poetik “Nga mështeknaja e babait”, Portalb, Shkup 2015, sfondi ku ngjizet dhe përshfaqet natyra krijuese e saj, mbetet i njëjti, por tani në mozaik-përbërjen përfshin univers, kohor e hapësinor sidomos, më të gjerë, me depërtim më të thellë, tutje në horizont, si një penetrim përtej, në përmasa të pakapshme; nuk të shqitet ndjesia e përmasave të veçanta që sjell poezia për ekzistencën, për jetën, për hadin, për dashurinë, për at’ e atësi, për etni, ngarkuar mitologji e histori, tjera raporte yllësi-botë, tjetër komunikim mes perëndive dhe tokësorëve, fate e fatalitetet; tjetër kontekst simbolik i kopshtit, i pyllit, mështeknajës së babait emblematik, tjetër perspektivë përgjërimi për të nesërmen, – pezull, jo të sigurt të tij, të atmesë…, në këtë hark kohor – fundshekulli njëzet dhe fillim shekulli në rrjedhë; me mallëngjim brengosës, shqetësues, përthith vizionin e babait për të sotmen, për të nesërmen e kërcënuar pas shpinës, larg patetikës dhe shtirjes; ndryshe vigjilojnë me dhjeta engjëj perëndish mitologjike mbi kokën e hapësirës ku rritet e çel lulja iris illyrikum, i ndryshëm familjarizimi me to, me natyrshmëri të përsosur komunikimi, jep e merr, i përcjell e ndan me to shqetësimet, makthin përballë orakujve fatkob dhe, mbi të gjithë, është kurdo e kudo një vetmi planetare e zërit poetik të Linditës, vetmi e pangushëllueshme; tërë këtij universi poetik ajo i bie pashmëpashë, i bën bashkë në pleksje e çpleksje me lehtësi dhe natyrshmëri estetike të përkryer; ajo përgjon penetrimthi, përmes refleksit ndriçues, të brendshëm, përtej tavaneve, iluminohet oreçast duke mëtuar të marrë përdore fanar-perënditë zeusiane sferave ku tokësorët e kanë të ndaluar hyrjen…; zë e zemër, imagjinatë e refleks që vërvitet përtej thellësive dhe mistereve tokësore, përftojnë e prijnë drejt përmasave kohore dhe hapësinore, tjera tërmetesh të brendshme, tjera makthesh për pasigurinë e qenies së babait, të kopshtit atëror, të lules iris illyrica, të etni-familjes, të universit njeri, duke shijuar edhe hapësira homerike dhe danteske nëpër të cilat përftojnë shtresa qiellore të hapura pafund… Mbase, vetëm kur bëhen një fuqia krijuese dhe vetmia kësi përmasash, si arti i këtij zëri, artikulimi arrin maja poetike që vihen edhe në shërbim e vigjilim të mështeknajës së rrezikuar të atësisë, në mburojë engjëllore të babait, simbolik, qendror, tërë universit lirik dhe ilirik, universal…

Mos vallë sëmundja e bashkëlindur që ia kufizon lëvizjen fizike tek poetja në këtë rast shndërrohet në fuqi shtesë talenti, mos vallë ajo koprraci natyre kompensohet në dhunti krijuese? Siç dihet, shkenca pranon se një shqisë e penguar për aq fuqizon një tjetër, përkatësisht ajo e lëvizjes fizike dyfishon pushtimin e hapësirave përmes imagjinatës, dyfishon përmasat e hapësirave të ndriçuara, sidomos në çaste përftimi iluminizimi të brendshëm. Poetët me këtë shkallë dhuntimi, krijues dhe metafizikë, tërhiqen nga prirjet drejt vizionit kërkimor, pa synuar dhe pa u kënaqur nga një objektiv, cak i pushtuar, por pas tij synohet ai i radhës, proces që rri i hapur në mënyrë konstante. Lexuesi këtë lloj poezie e përjeton ndryshe nga ajo që artikulon dhe përcjell imazhe tokësore në sfond, konfiguracion, topose reale dhe që, përmes kësaj poetike përkapin lëvizjet e brendshme të botës së njeriut; përkundrazi, pamjet që sfondojnë fluturimet e imagjinatës komunikojnë, përpleksen dhe plotësohen a përjashtohen duke bërë bashkë tokeqiell, duke e nxitur lexuesin të vërë vesh e të përgjojë tërmetet e brendshme të poetes.

Sytë e brendshëm të poetes, në përftime tehesh të mprehta, qëndrojnë fanarë mes mirësisë dhe ligësisë, mburojë e së parës nga e dyta. Lidhur përjetë pas karrocës, fron emblematik i krijimtarisë së saj, tani e njëzet vite, Lindita Ahmeti, e strukur  në një kënd të hapësirës-odë mysafirësh të babait, në shtëpinë bujare të tij, përkap e përthith tërë atmosferën mes të pranishmëve, zbërthen, zhvesh dhe vesh çdo fjalë e frazë, të secilit e për secilin, peshon në rëntgen drite nuancat më të holla të lëvizjeve, shkëndijime e trazime të brendshme, hije-dritat e shpërfaqura në timbër dhe shikim, rrezatim mrroljet dhe hapje dhe, në fund përshfaq në dritë të diellit miqtë dhe “miqtë” e babait… I alarmohet tërë qenia, sidomos kur e ka fare të qartë se njëri nga ata që në kthesën e parë të sokakut do t’ia kurdisë kurthin… Është shqetësim i parë i zërit, prandaj, mbrojtja e babait, e mështeknajës atësore është vigjilimi konstant i alarmuar, artikuluar art poetik; është përgjërim-lutje perëndive për t’i ardhur në mbrojtje kopshtit atëror, për t’iu bërë mburojë lules iris illyrica, lules të cilën, që nga fillimet e ka shtyllë frymëzimi, krahas ëndrrës intime, asnjëherë të shuar, që përfton qiejve sa karrocash pegaziane sa flatra apollonësh dhe paridësh që poezisë lirike shqipe i sjellin frymë fare tjetër.

Vigjilimi trazues i zërit lirik është konstant valë të pashkëputura gjithë me synim të rehatojë babanë dhe mbi këtë sfond, në ecje e sipër të shkëputet fluturimthi ëndrrave afroditiane, sa në shoqëri me zana, sa në shoqëri me birin e Kadmit, sa me çunin e gjitonit; në komunikim të përhershëm është sa me perëndi të yllësisë antike, që ja behin në çdo thirrje të saj, sa nga mbi deti Jon dhe Mediteran, sa nga ai pers dhe mesopotamik apo egjiptian, i atropomorfizon duke formuar bashkësi personazhesh me lehtësi dhe natyrshmëri të besueshme sa nga më të çuditshmet në poezinë tonë; shumica e këtyre dhjetëra e dhjetëra personazheve qiellorë vijnë miqësorë e ogurbardhë për mështeknajën e babait, për dallim nga ata që vijnë bubullimthi e ogurzi. Të rralla janë shkëputjet përftuese të zërit, edhe pse, në poetikën artikuluese të poetes, janë fluturime prehëse e lumturore sa nuk do të përfundonin  kurrë; siç është ai i karrocës pegaziane që noton mbi blunë e Liqenit të Ohrit, ngarkuar krushq drejt Shën Naumit, noton zog qielli e nuk do të mbërrijë kurrë…

Nuk i shpëton asgjë, asnjë lëvizje, rrotull e në ajër, asnjë dridhje e brendshme në hapësirë syrit të saj të brendshëm. Arti i saj poetik ngjizet dhe starton në fillim të decenies së fundit të shekullit njëzet dhe shtrihet brenda dy decenieve të shekullit vijues, sado duket, kjo poezi, ky zë lirik se është i shkëputur nga koha dhe hapësira, sado poetika e saj vjen univers mitologjik, perëndish e engjëjsh qiellorë, tabani ngjizës i frymëzimit është fuqishëm i pranueshëm. Fjala është për 30 vitet e fundit, hark kohor historikisht nga më të rëndësishmit në hapësirën shqiptare. Mështeknaja e babait, apo gështenja atërore, kulla e babait ku ka lindur ajo është rrëzë malit Sharr, bri Pollogut, mbi pullazin e të cilës, në kapërcyell të shekujve, shpërthenin gjyle topash në faqemalin prej nga rezistonin luftëtarët e lirisë… tërë atmosfera, përthithur nga shpirti dhe mendja e poetes fare të re, atmosferë ngjeshur me pasiguri për qenien… trazira që në hapësirën shqiptare janë ende të pambyllura… Sa debate, të shkruara a të shqiptuara ka thithur bota krijuese, super e ndjeshme e poezisë së saj, gjatë këtyre viteve.

Bota krijuese e Lindita Ahmetit përngjan në një çark prore të ngrehur që vigjilon përthithshëm vibrimet e dukshme dhe të fshehta, nga më të hollat, krijon ngarkesën e sampos poetike të saj…, lundruese mes syprinave sa te qeta, sa valëve të frikshme dhe thellësive të errëta përftuar iluminime të zërit, që përfut, përbluan prurje të pandërprera nga gjithësia, përfshirë tokeqiell të artikuluar art majash. Botë krijuese që me vendim perëndish i ndalohet ecja në këmbët fizike, pos kur babai e merr hopa me gjithë karrocë, ajo me dhuntinë e talentit, imagjinatës, i bie pashëmëpashë, oreçast, kësaj gjithësie, për t’i ngarkuar vargjet e veta reflekse universale; dhuntia vizionare e saj e ka të natyrshëm aluzionin dhe thellësinë figurative të pontimeve, të përgjithësimeve filozofike mbi jetën, ekzistencën, lumturinë, ëndërrimin, tragjiken…

Zatën poezia, ashtu siç e kam përmendur edhe më parë, në kuptimin e gjerë të saj, përkatësisht edhe në kontekst të poetikës së Aristotelit, larg nga fushëveprimet e tjera, prek dhe përfshin më thellësisht botën shpirtërore, shtrihet drejt shtresave të thella dhe të reja filozofike, dhe ajo që më në fund është bindje e përhershme në fushën e krijimtarisë artistike përgjithësisht, që nga antika, është: të vërtetat që sjell arti poetik, janë më të vërteta, më të besueshme nga të gjitha narrativat që sjell historia, e cila, duke qenë përherë e hapur për rishikim, për riplotësim, për rivlerësim, të tillë e ka dhe besueshmërinë e saj. E vërteta e poezisë, që nuk vjen jo vetëm dëshmi reale, dokument, është e vërtetë e nxjerrë nga thelbi i qenies njeri, nga natyra e sjelljes së tij në të gjitha situatat, gjendjet, kontekstet përballë gjithë përvojës së tij që nga ekzistenca, përballë gjithë sfidave, ëndrrave, shpresës, dashurisë… Prandaj arti poetik-letrar, duke e përballuar arbitrin kohë shndërrohet vlerë universale për njeriun, e njeriut: lexuesi i nënshtrohet natyrshëm, duke e pranuar të vërtetën e saj si të vërtetë të tij, edhe atëherë kur ato vijnë përmes fluturimeve më fantastike, më jashtëtokësore… Mbetet e vërtetë absolute thënia e Aristotelit se e vërteta e poezisë është më e vërtetë se ajo e historisë, e që, sot e tërë ditën, mbetet bosht mbështetës i të gjitha teorive narratologjike, ndër shekuj, sa herë ndërrohen, me të drejtë, perspektivat perceptuese. Relacioni realitet-mimesis mbetet bosht referencial, ai thelb i poetikës antike.

Poezia arrin të kalojë përtej hapësirave realisht të pushtuara, të njohura të mendjes, të dijes e të ndërdijes, ajo, poezia, që nga fillimet, arrin të vërvitet lartësive përtejqiellore, të shfaqë udhë të pashkelura, të parrahura, por të ëndërruara të njeriut, njësoj siç ndodh edhe me poezinë e Lindita Ahmetit. Poezia e saj qartë, natyrshëm dhe me kreacion, i bën të besueshëm edhe imazhet ngarkuar me tisin magjik, mistik bashkë. Zëri lirik në këtë botë krijuese, e ndjen dhe parandjen të sotmen dhe të nesërmen e babait, gëzimin, shpresën, vuajtjen; veshsyri i brendshëm i saj dëgjon monologun e brendshëm të tij, dialogun me botën përreth dhe në gjithësi gjatë ecjes, gjatë përhumbjeve të tij përsiatëse, gjatë ecejakeve si somnambul korridoreve të errëta e pafund, gjatë prehjes shtrirë në kënd divani…

Libri më i fundit i Linditës, siç e thashë, mban titullin “Nga mështeknaja e babait”. Është pylli atëror, i mështeknës, drurit që rritet në klimë të ftohtë, trupdrejtë, lëvere të bardhë, të lëmuar, gjethe të dhëmbëzuar, dhe që, nga pamja që kanë, në popull personifikohen si të kreshpëruara, si flatrat e shpendit kur u bën mburojë zogjve nga grabitqarët; acarimi i tyre stinor, i gjetheve, bashkë me tiparet e tjera të drurit, artikulojnë një figurë metaforike nga më ekspresivet në poezi; e përplotëson gjeturia e brendshme e drurit mështekne, që ka të palosura, palimpsest rrathët e lashtësisë atërore; mjeshtri nxjerr dërrasat nga ai trup, orenditë e shtëpisë së babait, dekor hijeshie, të mështeknajës së babait, metaforën e zgjeron në hapësirë dhe kohë rrezatimin kuptimor dhe estetik.diç vështronte në gjysmëterr përmbi shkretëtirë. unë e hetoja praninë e ftohtë të një frymë, por s’mund të shihja gjë përveç dridhmave të natës që rënkonte. e hapa dritaren e kullës që ta pikas syrin përgjimtar, sërish nuk pashë gjë përballë meje. pastaj ia dha era dhe e hoq pluhurin e harresës që mbante peng të kaluarën, hijen e dyshimit dhe gjysmëterrin që rëndonin mbi të tashmen, duke zbuluar një dru me kurorë të madhe i cili, ndonëse jepte përshtypjen e diçkaje joreale, ishte krejtësisht i vërtetë dhe këtë e kuptova nga lulet

iris illyrica

që kishin çelur dy-tri hapa përtej rrethit që e kap kurora, nga poleni që ma solli era dhe nga oaza që shkëlqeu.

(Gështenja)

Krahas mështeknës, poetja sjell edhe simotrat apo sivëllezërit, gështenjën dhe rrapin, që, në poezi dhe bimësi janë familje e gjerë, në strehën e përbashkët të mështeknajës, simbol etnie. Vendosur brenda këtij konteksti hapësinor bie fjala, Gështenja, poezia me të njëjtin titull, vjen rrëfim poetik, përfshirë brenda 15 shkallëve lëvizëse. Me lëvizje të kursyera ajo sjell pamje mes ëndërr-zhgjëndrrës, vendosur surealisht tokeqiell, brenda një nate të trazuar të zërit lirik; në gjysmë terr, diku mbi shkretëtirë, intuita krijuese ndjen një si prani, pranë e gjithandej që përgjon, – ndihet fryma e gjësë së pranishme, si drithërime terri, ajri, pezull, e padukshme; e hap dritaren, kot, se mos mund të dallojë gjë zëri lirik dhe, s’mungon shfaqja e re: nga thellësitë e harresës, një dru kurorëmadh, aty pranë edhe lulja, tanimë emblematike iris illyrica; shenja që, duke qenë në krahët e ëndrrës, zëri e bind veten se është brenda realitetit. Druri dhe gjithë pamja madhështore i zgjon kujtim-gjelbërimin nga femëria…; është gështenja, simbol i lashtësisë që e gjallëron, i jep shpirt visit (atëror) në evokim e në prani të këngës së nimfave… nga krejt pamja mahnitëse, zëri lirik, për një çast mbetet pa fjalë – krejt nën hijen madhështore të drurit, mbi dhe në qendër të një hapësire thuaja të thatë, shtrirë e mbuluar rërë… Ja edhe prania e Drijadës, gjysmëperëndia antike që i jep gjallëri gjithësisë gjelbërim, tani e plagosur e mbështetur në hijen e drurit, në përpjekje për të rrezatuar krenari. Në këtë mozaik, pamjet lëvizin me shpejtësi, shkrepje të befasishme, ndër të cilat edhe grimca femërie, ja beh erosi – në shaminë mbështjellëse të fytyrës së zërit. – gjest erosi për t’ia larguar vetminë, djali i fqinjëve, i ëndrrave, me një tufë lule iris illyrica dhe një vërvitje nga ëndrra në ikje tek ajo e radhës, tani artikuluar përmes vargjeve, në hyrje me një pyetje (bosht i poezisë); a thua i ka për mua?

Në një pjesë të krijimtarisë së saj, fare i veçantë tek ne, i vetmi ku autorja shërbehet edhe me shenjat e pikësimit dhe, ku frazat brenda pikave zëvendësojnë vargjet, të shtrira horizontalisht, kjo pjesë tek poezia Gështenja, që në hapje shfaq vetminë planetare të zërit; në mbërthim acari të brendshëm me rrathë shtrëngues pas ikjes shtegut të djalit duke lënë pas daravitje ëndrrash, baule ngarkuar kujtime, që do thahen bashkë me lulen iris…

Çdo gjë merr rrokullimën humnerisht, rrjedhë stuhi që rrëmben përpara çdo shpresë duke lënë vetminë planetare, nën një yllësi pafund, pa frymë njeriu; treti çuni i bukur i fqinjëve, çdo gjë përfshihet në shtjellë universi – edhe filizat fluturues të gështenjës, boçat, kokrrat, çuni e sekush kokë më vete, pa ku, pa pse, dorëzuar stuhisë së verbër brenda një hapësire pafund… në këtë rrëmujë trishtuese, çudia; të jetë i pranishëm Kupidoni (variant i mitologjisë egjiptiane i erosit…), nën hijen e gështenjës, nën madhështinë e tij a në qëndismën e shamisë së bardhë; a mund ta përballojë ai, Kupidoni, visin në rërë e thatësi…

* *  *

dita ka dalë e zezë

rënkon ujëvara e përroit kristal

furtuna e pushton pyllin me krahjeta

shtohen drithërimat e linit

dhe fundoset zëri i tij i papërsëritshëm

(Tregimi i zi)

Ja pse ka shumë zi në hapësirën e përditshmërisë të këtij zëri poetik, përditshmëri në të cilën, zëri përjetë mbërthyer në karrocën e gurtë, është në përballje të pandërprerë me personazhe perëndish, që i sfidon dhe e sfidojnë pa ndërprerë, ditenatë e nateditë, nga të gjitha statuset dhe perspektivat…; aterojnë në fronin suprem të poetes herë të ngarkuara bubullima e gjëmime kërcënuese, për atmen e saj sidomos, herë për të kurdisur gjëma, e shpesh, e më shumë, për të qëndruar engjëj mbrojtës të atmes dhe për të ndërhyrë drejtpërdrejt… në të mirë të mështeknajës së babait, për fatin e saj për të cilën e ka dhuntuar qielli atë, poeten.

Krejt ky mozaik poetik është dëshmi se kemi të bëjmë me një shfaqje, prurje fare ndryshe në poezinë tonë; fatprerët e Olimpit, një zot perëndi a gjysmë perëndi, i kanë caktuar, prerë asaj të bëjë përpjekje për t’i zbutur mëritë, zemërimet e tyre, për blatim të merituar  dhe për të vënë në mburojë të kauzës  poetike; herëpashere edhe për të tërhequr vëmendjen e Adonisëve, Erosëve, të paktën sa për të hedhur ndonjëherë shikimin këndej…; betejë titanike, sa për t’ia bërë të qartë kurdisjen e pas-shpinave babait, sa për ta vetëdijesuar shenjash e sinjalesh ngarkuar shqetësim e frikë, sa për t’u bërë syeveshë vigjilimi, për tu shndërruar engjëll vigjilues, krah e në shoqërim të perëndive ogur-bardha.

Heshtja i mbuloi fjalët hibride Poezi nga Elida Buçpapaj

Heshtja i mbuloi fjalët hibride
prurje stuhish të vjetra
faraonike
mbarsur me erëra detare
dimërore
plazhesh memece
natyrash mortore
me veladone murgjesh
e maskuar
mbi vranësira muzgjesh
të plogshtuar
heshtja e mefshët
lëviz e ligështuar
mbi harqe manastirësh
të rrënuar
ku bujtin
me trokun dhe galopin
e braktisur
në hipodrome
kuaj të plakur
heshtakë,
pa hingëllima
nën qiejt e kalëruar
vetëm prej skifterësh
me krahë të djegur
nga vetëtimat

 

(Nga libri poetik në përgatitje Skaterr)

Këtë nuk arrinte t’ia falte vetes… Nga Rezarta Reçi

1.

Ndjehej e komplikuar. E lenduar? Rebele? E trishte? Nuk e percaktonte dot. Ai ia kishte dalë t’i bente keq. Siç dhe i kishte premtuar. Premtuar a kercenuar? Nuk e ndante dot. Tani nuk e quante më veten me fat që e kishte njohur. Vete kishte kembengulur t’ i binte në sy. Të hynte në rrethin e vardisesve te tij. Çfarë dinte ajo për artin e joshjes? Pothuajse asgje. Andej nga vinte nuk kishin folur për joshjen. As si fjalë nuk e njihnin. Vone, shumë vonë kishte kapur thelbin. E fjales. Dhe te veprimeve. Ia kishte bere te domosdoshme mjedisi ku kerkonte te futej me çdo kusht. Per te mos u kthyer pas atje ku nuk i spiegonin dot as fjalen joshje. Sjelljet e ashpra të meshkujve të zones se saj e trembnin. Shikimet kembengulese, gati zhveshese, fjalet shqeto ledhatuese qe i hidhnin rruges, ne vend qe t’i terhiqnin vemendjen, e trembnin. Gjithmone i ishte shmangur. Me ngut. Me dredha. Nuk donte te perseriste jeten e mames se vet. I ishte nenshtruar syulur te shoqit.Atij i falej ashpersia, madje dhe ndonje flakurime syve. Si padashje. Per te mbjelle friken. Per ta mbajtur nen frerin e frikes. Gruan e tij, mamane e saj. Qe nuk ngrinte syte. As zerin. E kishte pranuar fatin. Kerkonte te kishte nje fat tjeter per te bijen. Nje jete tjeter per te. Atje. Ne kryeqytet. Ndofta shkollimi do e ndihmonte. Ndofta nje martese fatlume do ta shpetonte. Per te bere nje jete ndryshe nga e ema dhe shoqet e saj qe mbeten atje. Ku linden.

Po a eshte jeta joshje?

Tani nuk dinte ta thoshte. Ishte gati të shndrrohej ne atë vajzen e dikurshme me push ne fytyre e trup, e paperpunuar, e paledhatuar, siç e kishte bere nena. Po kujt i vlente kjo? Dhe nëse behej siç donte, kujt i hynte më në sy?

E deshperuar luante me celularin qe kishte ne dore. Nervoze diç kerkonte aty. Diçka priste. As vete nuk e dinte çfarë. Telefoni heshtte. Për të. Ku gaboi? Ku u nxitua? Ku humbi? Pse? Mos kembengulja per te mbrritur sa me pare ç’ donte? Ndofta nuk kishte për ta mësuar kurrë. Ndjehej e humbur. Thellë . Kishte dy javë afat të kthehej në jetën e mëpareshme. Ku duhej ta përballonte vetë çelesin e apartamentit, dritat, ujin e ngrohte, ushqimin. Duzinat e veshjeve do i mjaftonin për t’i kujtuar kohen kur joshja vlente.

Po ajo donte më shumë. Kishte dashur më shumë. Mendonte madje se edhe e kishte merituar me shume. Nepermendi shoqen e vet te fakultetit që ia doli t’ia merrte lumturine familjare e konfortin mikeshes se saj me te ngushte . Ia kishte bere me te mbrritshme fitoren siguria e shoqes. Nderkohe qe tani e kuptonte qe gjithshka ishte rrokullisur keqas per 24 ore. Tani rrezikonte t’i humbte te gjitha. Edhe punen ndofta. Punen qe i duhej per te perballuar shpenzimet per te cilat kishte nje vit qe nuk e vriste mendjen.

Me celular ne dore vriste mendjen per zgjidhje. Si do ta zbuste vendimin e prere te Atij per t’u zhdukur nga jeta e saj? Nuk kishte forme joshjeje negociuse. Kishte rreshqitur kur kishte menduar qe ishte e gjithepushtetshme me te. Sensualisht. Seksualisht.

“Ti mund t’i besh me këdo këto që bën me mua! Nuk dua të jesh më pjesë e jetës time! Nuk jam i sigurte me ty! Mē tremb”

Të zbukuruara si fjali nuk ngjanin dhe aq keq. Por kur ishin shqiptuar në kulmin e eksitimit ngjanin me flakurimat e te atit ne fytyren e pambrojtur të se jemes.

Ne nje akt te nderprere brutalisht nuk kishte me vend per fjale, lutje. Joshje jo dhe jo. Ajo, e flakur ne nje cep krevati, pa kuptuar ç’po ndodhte. Ai, me deren qe i mbyllej pas kurrizit. Me heshtjen qe mbolli ne apartamentin rremuje. Ne rrokullimen qe mbolli ne sigurine e saj te bere cope- cope. Kujt t’i lutej per rikthim? Atij, qe e kishte mbuluar me heshtje?

Gruas se tij, qe ia kishte vjedhur rregullisht lumturine?

Miqve të tij qe e shihnin me sy lakmitare?

Ndjehej e komplikuar. E lenduar? Rebele? E trishte? Nuk e percaktonte dot. Ku kishte gabuar që ai u hakmorr aq keq. Me celular ne dore shikonte dhe rishikonte veten si eksperte joshjeje . Mund edhe te konkuronte per ndonje film, kur gjithshka te ishte fashitur. Lendimi, rrokullima, gremisja, humbja. Duhej te behej me praktike tani. Te mos humbte punen, te gjente nje apartament tjeter me te vogel dhe te kujdesej per veten! Deshtimin ta shndrronte në ilaçe gjumi të thellë a në leksione intensive per t’u perfeksionuar ne joshje?

Nuk e vendoste dot tani. Ishte shume rremuje ne qenien e saj. Dhe ai i mungonte per te gjitha! Si mundej qe Ajo te mos ishte mungese per te?

Kete nuk arrinte t’ia falte vetes. Por as atij.

Te shtëpia e prindërve… Nga Albert Habazaj

 

Portës që me antindryshk kisha lyer,
Dryni i është ndryshkur, mezi e hapa,
Zemra e fortë – si qelq i brishtë thyer
Tek futem në shtëpi, më rëndojnë hapat.

Shoh fotografitë e prindërve në mur varur
Ngadalë kaloj nëpër dhoma në heshtje malli,
Jam para tyre fëmijë dhe pse i zbardhur
Dallgët e halleve më bënë rrobull mali.

Heshtja dhomat në të dy katet ka mbërthyer
Mbushur ato me cerga e merimanga
Në çdo cep tavani, çdo dritare e dyer,
Ndjeva brenda muresh lirinë me pranga.

Jashtë shtëpisë ngjyra-ngjyra kopshti
Oborri qesh e lulëzon nga blerimi,
Lulet e kumbullës, të mollës, të ftoit
Shpërthejnë për të më hequr trishtimin…

Fjalët e mia më duken si zogj të ngratë
Mungesa e prindërve keq më paska prekur,
Hapur do ta mbaj atë shtëpi të bardhë
Jashtë më ledhaton rrushkuqja e dehur…

Tërbaç, e shtunë, 6 prill 2024

KOSTUM I PËRZISHËM DHËNDËRRIE -Tregim nga Shkëlqim HAJNO

 

Rroposja kishte ndodhur. Kur mori lajmin se bashkëshorti njëzet e katër vjeç, ishte vrarë nga breshërima kallashnikovi teksa tentonte të kalonte vijën e kufirit, Elena, shtatzanë në muajin e shtashtë, ndjeu në bark veç ankthimit që i pushtoi rropullitë, edhe fëmijën që lëvizi prej piskamës së saj me një goditje të fortë, të panjohur më parë.
Ooh nëna ime! Zot i madh, përse na godite kështu!?
Si sot ishte, ditë marsi po një i ftohtë me erën brisk. Malet përmbi Dropull kishin zhytur majat dhe kurorat në dëborë. Në vargmalet përballë nga Lunxhi dhe Bureto, pjesët e zbardhura nga dëborës ishin mbështjellë nga shtëllungat e mjegullës së dendur. Shirat e pranverës së parë nuk rreshtnin prej ditësh megjithë borën që kishte thinjur kreshtat e majëmaleve dhe po zbriste edhe më poshtë.

Në shtëpinë e shtatzanës, kuja ishte e tjetërsojshme. E nënzëshme. S (sofia), nëna plakë e shtëpisë ku pati rënë gjëma e papritur ose vjehrra, kishte lidhur duart me sytë nga një ikonë e vogël brenda një kamare mbi oxhakun e vjetër atje ku e kishte vendosur vjehrra e saj, dyzet e pesë vite më parë. Vaji i mbytur i njëzet e katër vjeçares që priste fëmijën e tretë me barkun te goja, ishte pjesë e kësaj dhimbje ardhur si prej një mallkimi të mjegullt e të panjohur.
Thuhej se ishte edhe dikush tjetër që pësoi po atë fat me bashkëshortin e saj. Po ç’ishte ai? Askush nuk e dinte. U vranë të dy apo vetëm babai i fëmijëve të mi?!
Sapo kishin prekur klonin. Madje për pak e kalonin krejt atë fashë të errët fatale që ndante jetën nga vdekja si një fill. Kur…..breshëria e parë u pasua nga dy të tjera dhe më pas edhe dy breshëri më tepër si për të kolauduar armët, gjithçka kishte marrë fund.
Të qaje pa trupin e të vrarit ishte vërtet një mallkim. Tani dhe përgjithmonë, do të thoshin duke e treguar me dorë ose me kokë atë dhe nusen e djalit të saj. Ajo është Sofia, nëna plakë që i vranë djalin në kufi si armik (pra, nëna e armikut) dhe për nusen e djalit të saj: është ajo, nusja e të vrarit në kufi (pra, gruaja e tradhëtarit!). Ku shkove, more qyq?!

***
Si atëhere, ditën e mallkuar, një vit më parë, ishte përsëri një mot i ftohtë marsi por tani me një diell që nuk ngrohte. Në fshat, thuhej se regjimi i hekurt i diktaturës kishte rënë. Mana Sofia dinte vetëm pak fjalë shqip, po e kuptonte ndryshimin dhe sytë i mbante në televizor për të parë sa nga kanalet e vendit fqinj , aq edhe nga Tirana.
Mjegullat në luginën e lumit ishin davaritur kur u dëgjua zhurma e një makine. Që përtej, te pragu i portës së jashtme të oborrit me kopshtie u dëgjua se po thërrisnin emrin e saj :
-Sofiiia! O Sofia!
-Manaaa! Mana Sofia?!….
Pas zërit femëror u dëgjua një tjetër prej burri.
-Mana Sofia, ja dil pak te pragu!-
E moshuara hodhi tej një velenxë me të cilën kishte mbuluar supet në divanin e dhomës së ndënjies dhe u ngrit ngadalë për të mos zgjuar fëmijët dhe nipin e vogël një vjeç.
Thirrësit nga jashtë të moshuarës, iu bënë si zëra të njohur. Kallkani i heshjtes së asaj dite marsi u thye.
Ç’të jenë këta dhe ç’kërkojnë në pikë të mëngjesit.! Ndërkaq, nusja e djalit u dha tek dera e dhomës së gjumit duke mbajtur në gji djalin e vogël që kërkonte me ngashërim të kapte thimkën e qumështit.
E moshuara dhe nusja e djalit të saj, folën vetëm me sy. Por ishin marrë vesh ndërkaq. Ti rri aty me fëmijët se po dal unë për të mësuar ç’janë dhe ç’kërkojnë.
-Kush është?-tha e moshuara duke u çapitur te pragu i jashtëm.
-Është dikush që vjen nga larg.-ia tha në gjuhën e saj amtare një nga thirrësit jashtë.
-Ç’kërkojnë këtu tek ne?….Çfarë u ka humbur?…
-Janë dy njerëz jo nga anët tona. Duan të flasin me ty. Kanë ardhur nga Veriu…
-Nuk kuptoj, more djalë!
Tjetri i përsëriti ato që tha.
-Ne, nuk presim njeri në këtë botë! Le të na lënë në hallet tona. Kemi edhe një foshnjë të vogël…që po fle.
Ndërkaq, vendasi ishte afruar te shtegu duke folur me të moshuarën me zë të ulët në gjuhën e saj amtare. E mbështetur te shkopi i pleqërisë dhe me flokë si të marr era, ajo e shihte frikshëm dhe një çast i bashkoi të dyja pëllëmbët dhe ngriti kokën drejt qiellit si për lutjen e fundit.

***
E moshuara u kthye nga të ardhurit e huaj bëri pak hapa duke u mbajtur te shkopi.
-Ποιος είσαι και τι θέλεις από εμάς? * ) (Kush je ti dhe ç‘kërkon nga ne?-tha me një piskamë që therte në shpirt.
Pasoi një heshte e rëndë, gur.
-Δεν σε ξέρουμε και δεν σε έχουμε δει ποτέ σε αυτό το σπίτι…**)-(-Ne nuk të njohim dhe kurrë nuk të kemi parë te kjo shtëpi!…)
E reja e saj, nusja kish dalë ndërkaq te pragu i portës së shtëpisë dhe tundte fëmijën e gjirit që tani nuk qante më.
Njeriu i gjatë, i sapombërritur që dukej sheshazi tani se ishte më i rëndësishmi prej të dyve, vështroi në fillim nga shoqëruesi vendas bashkëfshatari i të moshuarës.
-Po nuk më njihni..- Për herë të parë shkel këtu, në këtë fshat. …-bëzajti djaloshi shtatlartë që nga e folmja me dialekt të veriut shqiptar, dukej haptazi se nuk ishte fare nga këto anë.
Heshtja dhe habia kish pushtuar tani të dyja palët, të ardhurit dhe të zotët e shtëpisë .
Mana Sofia e shquajti tani me vërejtje. I ardhuri, kishte pothuaj moshën e djalit të saj. Thomait. Por më i gjatë, Me sy bojëqielli dhe flokë si të verdhë. Shoqëruesi i tij që ishte një mesoburrë, nuk fliste. U kuptua se ishte shoferi i një rangalleje të vjetër që quhej veturë dhe që i kishte sjellë në këtë fshat të Dropullit, si të mbirë befas nga dheu.
-Nënë,-tha pas pak i sapoardhuri.-Unë e di se ku ndodhen eshtrat e djalit tuaj!….
Vendasi ia përktheu. Bomba ishte hedhur ndërkaq.
-Aaahh!!…Korba o bir, korba!!-klithii e moshuara dhe iu morën mendtë e desh ra, por vendasi e mbështolli në krahë për ngushëllim.
-Oiii! Oiii!-i doli nga thellësia e shpirtit britma prej nëne që gjer atëhere e qante të birin çdo ditë e çdo mbrëmje gjer sot, si të pavarr.
Befas, të dy të huajt e ardhur, dy gratë te shtegu i oborrit dhe nusja me foshnjën në dorë te porta, ngrinë si të shituar. Si në një murosje të njëkohshme.
Pas një grimëkohe plaka, çapiti vetëm dy-tri hapa drejt të masafirit të panjohur.
-E si e di ti këtë, more bir? E kupton se ç’po thua?
-E di, se unë kam qenë vetë atje, ushtar. Para një viti. Unë jam nga Malësa e Kelmendit. Kam edhe unë nënë. Kam edhe unë gjyshe si juve….E di kur i qëlluan në kufi.Ishin dy. Pastaj i pashë ku i groposën.Atje afër. Ishin dy. Ata që i qëlluan ishin ushtarë si unë. Ishim në një postë kufiri. ….
Pastaj heshti pak, duke parë herë nënën plakë të të vrarit dhe herë shoqëruesit e tij.
-Unë do to iki jashtë vendit, si të tjerët dhe, nuk dua ta marr me vete këtë që di. Atë që pashë atëhere…Ndaj, erdha deri këtu, se e dija që djali i vrarë ishte nga ky fshat. Afër kufirit. E mësuam atëhere.Një vit më parë. Atë ditë marsi me shi…
-Oooh bir, o bir i nënës! Qyqja unë, korba unë!- u dëgjua britma e të moshuarës si një piskamë vdekje që dukej se tani u përhap në krejt mëhallën.
Nusja me foshnjën që po qante në krahë u afrua te shtegu ku flitej me kobndjellësin, pasi i kish dëgjuar të gjitha. Të dy fëmijët e tjerë, ishin ngritur ndërkaq dhe u afruan edhe ata tek e ëma si me instiktin e zogjve të vegjël të frikur prej skifterit që struken në sqetullën e klloçkës.
Vendasi e falënderoi djaloshin verior për gjithësa tregoi. Pastaj, diçka i thanë të moshuarës që lidhej me vajtjen në vendin e groposjes, me një makinë të fshatit që do të nisej për atje, për çvarrimin me ndihmën e disa bashkëfshatarëve të tyre dhe me të afërm të familjes.
Pas të fiktit, të moshuarës i kishin hedhur ujë dhe fill pas kësaj, oborri me kopshtie ishte mbushur me fqinjët që iu gjendën të pamundurës prej moshës dhe ankthit të vdekjes së djalit gjer sot i pavarr.
***
Vendas dhe të ardhur ishin bërë një. Sytë e të gjithëve binin mbi nënën plakë me djalë të vrarë në kufi por gjithaq edhe mbi dy të panjohurit aty pranë që dukej se kishin sjellë ogurlajmin e zi.
Mes kësaj tollovije mortore, nëna plakë iu drejtua të resë me fëmijën në krah dhe dy të tjerët pranë:
-Nuse! Eleni, merru me fëmijët dhe shko brenda! -Pastaj:
-Prit!
Befas, iu kthye kobndjellësit:
-Ti ke bërë kaq rrugë të gjatë për ne, o njeri i Zotit. Duam të të japim diçka nga varfëria jonë ..
-Asgjë nuk dua, moj nënë!| Asgjë fare nuk kërkoj. Dua vetëm të lehtësoj shpirtin tim dhe juve si familje, si nënë, për atë që u thashë…
E moshuara u kthye nga nusja e djalit:
-Nuse , qasu pak!-dhe diçka i foli nën zë. Kjo u drejtua për nga shtëpia dhe vonoi disi. Të tjerët prisnin jashtë.
***
Eleni u tha fëmijëve të qëndronin në dhomën e ndënjies dhe vetë hyri në dhomën bashkëshortore. Këtu, kish ndenjur rreth një vit me të shoqin në çastet më të lumtura dhe të shkurtra të jetës së tyre.
Hapi dollapin e rrobave dhe nis te fliste me me zë të ulët sikur i shoqi të ishte aty. Çfarë t’i jap si dhuratë, Thoma? Një këmishë tënden? Jo!. Një trike? ..Jo. Do të shikojnë të gjithë kur të dal. Dora i preku te një xhaketë dhe pastaj te kostumi blu i dhëndërrisë së tij të pafat. T’i jap kostumin tënd, Thoma? Por ndjeu se shpriti dhe dora ju drodh…Jo..Jo..jo këtë! Por u kujtua se vjehrra i pati thënë merr konstumin e Thomait dhe sillte t’ia japim njeriut që erdhi nga ana e anës t’u tregonte vendin e eshtrave. Mbylli sytë dhe e hoqi kremastarin me kostumin e të shoqit nga dollapi. Pas pak doli si në tym jashtë dhe ia vuri porosinë të palosur vjehrrës në dorë, u kthye te fëmijët me lot në sy.
Dërgata e largët dhe fqinjët pas këtij çasti nuk vonuan të largoheshin dhe oborri i shtëpisë. Në boshin e oborrit Elena ndjeu se në ajër mes kopshties ishte ende aty ankthi i kobshëm .
***
Në ceremoninë e varrimit të Thomait në fjetoren e përjetshme të fshatit Elena dhe nënë Sofia qanë së bashku me gra të tjera të fshatit në varrin e ri me një vit vonesë, të njëzet e katër vjeçarit. Për të ndjerin kishin blerë një kostum në dyqanin që ende mbante mbi portën e hyrjes tabelën MAPO .
Para dhe sidomos pas përshpirtjes në kujtim të të ndjerit nga një prift i moshuar që deri ditën e ndalimit të praktikave fetare nga regjimi monist, pati qenë
psalt në kishën e Shën Marinës, njerëzit përshpërisnin të habitur se përse të dy të vrarët në kufi i kishin gjetur të lidhur në duar me tela me gjemba me njeri-tjetrin?! Mos vallë ishin të gjallë kur i shtinë në gropën e ferrit? Mos…?! O Zot i madh!-dhe bënin kryqin.
Çvarrmihësve pas heqjes të dheut të butë të shtufishtes pranë një proske me një pemë gorrice që kish shërbyer si shenjë kujtese, iu desh t’i prisnin me pinca telat që ende i mbanin lidhur parakrahet gjysmë të tretur të të rinjve të vrarë në vit më parë, në të njejtën orë të ligë.

-Tani do të prehesh me të tjerët, o bir! Njëlloj si të tjerët dhe unë do vdes tani më e qetë!- ish dëgjuar të thoshte mes vajit, e ëma e moshuar e të riut nga Dropulli.
Mërmërimat dhe pëshpërimat në varreza për dy të vrarët në kufi që i kishin gjetur pas një viti në të njejtin vend të lidhur në duart me tela me gjemba me njeri-tjetrin, i kish dëgjuar edhe Elena. Pas këtij çasti asaj iu përhit momenti i dhuratës me kostumin e dhëndërrisë së të shoqit që tani kishte një vendprehje.
Asaj i vetoi në mendjen tashmë të turbullt e të lodhur mendimi: Mos vallë ai që i dhamë kostumin e dhëndërrisë ishte njeri prej atyre që hapën zjarr!?Ndoshta. O Zot! Por tani kemi varrin e tij dhe dimë ku ta qajmë dhe fëmijët nesër kur të rriten. Pastaj përsëriti me zë të ulët: Kostum i përzishëm dhëndërrie.///
—o0o—

Më 7 prill 1770 lindi poeti i shquar anglez William Wordsworth

VOAL- William Wordsworth lindi më 7 prill 1770 në Cookermouth në rajonin Cumberland të Anglisë. Fëmijëria e tij, ndryshe nga ajo e shumë poetëve romantikë, ishte e qetë dhe e lumtur falë dashurisë së nënës së tij dhe disponueshmërisë ekonomike të lejuar nga babai i tij, i cili punonte si avokat dhe taksambledhës.

Lumturia që i riu Uilliam gëzon i zhytur në natyrë, të cilën mëson ta dojë në këto vite, ndërpritet fillimisht nga vdekja e nënës së tij dhe më pas nga vdekja e babait, pesë vjet larg njëri-tjetrit. Kur babai i tij vdiq ai ishte vetëm trembëdhjetë vjeç dhe me ndihmën e xhaxhallarëve të tij ai hyri në një shkollë lokale dhe më pas vazhdoi studimet në Universitetin e Kembrixhit.

Debutimi i William Wordsworth si poet ndodhi në 1787, kur ai botoi sonetin “The European Magazine”. Në të njëjtin vit ai u regjistrua në universitet, duke u diplomuar më 1791.

Në vitin 1790 ai bëri një udhëtim në Zvicër dhe Francë, të cilat i kaloi rreptësisht në këmbë. Megjithatë, është gjatë udhëtimit të tij të dytë në Francë që jeta e Wordsworth pëson një pengesë. Revolucioni po tërbohet në Francë dhe ai nuk qëndron indiferent, i ndikuar nga kapiteni Michel Beaupuy, me të cilin është bërë mik, përfundon duke marrë anën e Girondinëve deri në atë pikë sa thuajse përfshihet fizikisht në betejën në Orleans.

Ai në fillim nuk tronditet negativisht nga masakrat e Terrorit, i bindur se është i nevojshëm një rigjenerim total politik. Megjithatë, në momentin që zbulon qëllimet imperialiste franceze, ai tronditet thellësisht. Kriza personale që ai përjeton në këtë periudhë bëhet protagonist i dramës “Kufijtë” (1795). Për të përkeqësuar konfuzionin e tij është edhe lidhja me të renë Annette Vallon, me të cilën ka një vajzë, Caroline, të cilën e njeh edhe pse nuk martohet me të dashurën e tij.

Ndërkohë, paratë e pakta me të cilat ai jeton i mbarojnë, kështu që detyrohet të kthehet në Angli, por dhimbja e ndarjes dhe ndjenja e fajit për braktisjen e vajzës do të mbeten gjithmonë të gjalla në shpirtin e tij, duke shkaktuar shumë poezi në tema e gruas së braktisur. Kështu ai del në pension për të jetuar në fshat së bashku me motrën e tij të pandarë Dorothy.

Më 1797 William Wordsworth takoi Samuel Taylor Coleridge dhe lindi një miqësi e thellë mes të dyve, e cila gjithashtu i shtyu ata të punonin së bashku. Fryti i punës së tyre poetike u botua në vitin 1798 me titullin “Balada lirike”. Synimi me të cilin Wordsworth shkruan poezitë e tij është të pikturojë jetën e zakonshme të njerëzve duke përdorur gjuhën e tyre, domethënë gjuhën e jetës së përditshme. Poetikën e tij e sqaron në parathënien e rëndësishme të botimit të dytë të “Baladave lirike” (1800).

Vitet në vijim karakterizohen nga një angazhim poetik gjithnjë e më total, i shoqëruar vetëm nga një sërë udhëtimesh në Itali, Belgjikë, Zvicër dhe Gjermani. Wordsworth jeton në rajonin e liqenit, në Grasmere, duke pasur një ekzistencë në pension dhe varfëri, por suksesi pas botimit të Baladave Lyrical i lejon atij t’i dërgojë para Annette dhe vajzës së saj.

Në 1802 ai u martua me Mary Hutchinson. Gruaja e re shënon ndarjen përfundimtare nga Franca dhe Anet. Viti 1810 pa edhe ndarjen nga Samuel Taylor Coleridge, e cila u bë e nevojshme nga dallimet poetike dhe personale, duke përfshirë varësinë shqetësuese të shokut të tij ndaj alkoolit.

Në periudhën e tij të fundit ai u bë gjithnjë e më konservator në pikëpamjet e tij, duke iu afruar gjithashtu ortodoksisë së krishterë, siç dëshmohet nga “Sonetet kishtare” (1822). Ndryshimi i tij lindi nga zhgënjimi i hidhur me synimet ekspansioniste franceze. Ai ishte i bindur se Franca mund të ishte feneri i ndryshimeve demokratike në Evropë, por luftërat e Napoleonit, të cilat shkaktuan edhe vdekjen tragjike të vëllait të tij Xhonit, i cili u mbyt, e shtynë atë të rishikonte monarkinë angleze, duke përqafuar synimet e saj.

Ndërkohë, Wordsworth kompozoi poezinë e tij më të famshme së bashku me “Tintern Abbey” në këtë periudhë, duke e nënshtruar atë në rishikime të pafundme: “Preludi”, botuar pas vdekjes nga gruaja e tij. Më në fund botoi “Poezi në dy vëllime” më 1807.

Vitet më të lumtura nga pikëpamja poetike për poetin anglez ishin ato midis viteve 1830 dhe 1843, vit i fundit në të cilin ai mori titullin Poeti Laureat. Në mënyrë paradoksale, këto ishin edhe vitet më të këqija nga pikëpamja personale: ai dëshmoi i pafuqishëm vdekjen e dy prej pesë fëmijëve të tij dhe paralizën e motrës së tij të dashur Dorothy, më 1829.

William Wordsworth vdiq në moshën 80-vjeçare më 23 prill 1850 në Rydal Mount, ku jetoi për tridhjetë e tetë vjet./Elida Buçpapaj

DEAS DARDANE- Nga ATDHE GECI

 

Vajzë me sy të tokës, pse s ́flet me ata sy
Vajzë me sy të tokës, fol, fol fjalën që di
Ne sot u njohëm, këtu tek kjo pemë,
Të vjetër e të ri, në Prishtinë do vemë.

Të nxorën nga rrënojat, fol Dea çka di
Të nxorën nga rrënojat, fol fjalën që di!
Fol Dea, fol Dea, Dardane
Një këngë që thyen dry!

Vashat me sy të tokës janë vashat e Kosovës
O lule zemrës merr vargun e këngës
Zjarri zjarrin ndjell, malli peshë më zgjon
Ububu moj vashë kjo zemër ç’të don.

Ref.

Të nxorën nga rrënojat, fol Dea, çka di
Të nxorën nga rrënojat fol, fjalën që di!
Fol Dea, fol Dea Dardane
Një këngë që thyen dry!

Tekstin, Atdhe Geci,
Muzikën, Izet Kallaba,
Solist, Fahrush Azemi


Send this to a friend
slot garansi kekalahan pkv games depo 50 bonus 50 depo 25 bonus 25 depo 25 bonus 25 slot depo 10k depo 50 bonus 50 depo 25 bonus 25 depo 20 bonus 20 depo 10 bonus 10 slot garansi kekalahan bonus new member slot77 judi slot triofus mpo bandarqq pkv games dominoqq slot depo 5k bonus new member depo 25 bonus 25 depo 50 bonus 50 pkv games bandarqq dominoqq pkv games dominoqq bandarqq bandarqq dominoqq pkv games depo 25 bonus 25 judi slot triofus pkv games dominoqq bandarqq bocoran slot jarwo mpo pkv games bandarqq dominoqq bandarqq dominoqq pkv games poker qq dominoqq bandarqq pkv games pkv games pkv dominoqq slot depo 5k bandarqq poker qq pkv games dominoqq bandarqq slot depo 5k liga99 priaqq liga99 slot pulsa 5000 pkv dominoqq bandarqq depo 100 bonus 100 pkv games dominoqq bandarqq slot depo 5k depo 25 bonus 25 pkv games dominoqq bandarqq depo 50 bonus 50 bonus new member slot garansi kekalahan poker qq slot77 parlay judi bola pg soft mpo demo slot pragmatic depo 25 bonus 25 slot77 depo 50 bonus 50 https://i9saude.app.br/slot-depo-5k/ slot depo 5k depo 25 bonus 25 liga99 priaqq liga99 priaqq depo 25 bonus 25 slot depo 5k liga99 priaqq halubet76 slot garansi kekalahan bonus new member slot depo 10k pkv games dominoqq bandarqq robopragma slot depo 15k mpo deposit pulsa tanpa potongan liga99 priaqq cafeqq ayahqq bandarqq pkv games dominoqq pkv games bandarqq dominoqq slot depo 5k depo 25 bonus 25 depo 25 bonus 25 liga99 ayahqq cafeqq dominoqq bandarqq judi bola judi bola euro slot77 poker qq parlay slot77 dominoqq pkv games bandarqq dominoqq liga99 priaqq priaqq halubet76 priaqq liga99 bandarqq dominoqq pkv games pkv games dominoqq bandarqq