Nga tensionet në Iran te inteligjenca artificiale dhe kredia private, faktorët e rinj dominojnë axhendën ekonomike

Rituali i zakonshëm i takimeve pranverore të Fondit Monetar Ndërkombëtar dhe Bankës Botërore mbetet i pandryshuar: mbërritja në SHBA këtë të hënë e delegatëve nga 191 vende për bilancin gjashtëmujor të ekonomisë globale dhe një kalendar i përcaktuar paraprakisht.

Më 14 prill pritet publikimi i “World Economic Outlook”, dokumenti parashikues i FMN-së, ku pritet një ngadalësim i rritjes globale; më 16 prill zhvillohen takimet e ministrave të Financave dhe guvernatorëve të bankave qendrore të G7 dhe më pas të G20; më 17 prill mblidhet Komiteti Monetar dhe më 18 ai për Zhvillimin i Bankës Botërore. Pas kësaj, delegacionet largohen.

Megjithatë, përtej këtij rituali të njohur, temat që ndikojnë zhvillimin ekonomik nuk kanë qenë kurrë kaq të shumta dhe të ndërlikuara. Lufta, rritja e çmimeve të naftës dhe inflacionit, si dhe shqetësimet për tregun e punës mbeten në qendër të vëmendjes, por sipas vlerësimeve ato zbehen përballë dy rreziqeve të reja që pritet të dominojnë këto takime dhe që shqetësojnë veçanërisht bankierët dhe institucionet financiare.

Rreziku i parë lidhet me deformimet e mundshme të sistemeve financiare nga përdorimi i inteligjencës artificiale. Konkretisht, modeli i ri “Claude Mythos” i kompanisë Anthropic është vënë në dispozicion të kufizuar për disa kompani të mëdha amerikane për të identifikuar dobësi në sistemet e tyre. Megjithatë, shqetësimi kryesor është se i njëjti mekanizëm mund të zbulojë vulnerabilitete në sistemet financiare, në pagesa dhe transferta, duke hapur rrugën për mashtrime në shkallë të gjerë apo edhe paralizë të sistemeve financiare. Kjo çështje është diskutuar ditët e fundit nga sekretari amerikan i Thesarit Scott Bessent dhe kreu i Rezervës Federale Jerome Powell me bankierët në Uashington, ndërsa pritet të zgjerohet në nivel global gjatë këtyre takimeve.

Rreziku i dytë lidhet me sektorin e kredisë private dhe mundësinë e një krize likuiditeti që mund të përhapet në sektorin e “private equity”. Edhe pse disa banka të mëdha kanë reduktuar ekspozimin ndaj kredive më të rrezikshme, këto rreziqe janë zhvendosur tek aktorë të tjerë më të brishtë. Një përkeqësim në këtë sektor mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për kompanitë dhe më pas për ekonomitë në tërësi.

Në këtë sfond të pasigurt, lufta në Iran mbetet një faktor i rëndësishëm, por i njohur. Pas dështimit të përpjekjeve për dialog mes SHBA dhe Iranit, tregjet janë rikthyer në dinamikën e rritjes së çmimeve të naftës dhe inflacionit. Nafta ka kaluar sërish pragun e 100 dollarëve për fuçi, me rritje të shpejta gjatë fundjavës dhe çmime që luhaten mes 102 dhe 107 dollarëve.

Skenarët mbeten të paqartë: në rast të përshkallëzimit dhe një bllokade të zgjatur të Ngushticës së Hormuzit nga SHBA, çmimet mund të arrijnë deri në 150 dollarë për fuçi. Shqetësimi kryesor nuk është vetëm niveli i çmimeve, por kohëzgjatja e krizës dhe ndikimi i saj në inflacion dhe normat e interesit, të cilat tashmë janë nën presion.

Megjithëse mekanizmat për përballimin e inflacionit janë të njohur, si rritja e normave të interesit, këto masa pritet të kenë efekt frenues mbi rritjen ekonomike globale. Parashikohet që ndikimi negativ të jetë më i theksuar në Evropë dhe Azi sesa në Shtetet e Bashkuara, duke kërkuar masa të koordinuara ndërkombëtare.

Në përfundim, ndërsa lufta dhe çmimet e energjisë mbeten sfida serioze, pasiguritë më të mëdha lidhen me faktorët e rinj dhe ende të paqartë si inteligjenca artificiale dhe stabiliteti i sektorit financiar jo-tradicional. Takimet në Uashington pritet të shërbejnë si platformë për koordinim dhe parandalim, në një moment kur ekonomia globale përballet me rreziqe të shumëfishta dhe të ndërthurura. /Përshtatur nga “Corriere Della Sera”/ Pamfleti