EuObserver ka vënë në pah edhe disa shembuj nga rajoni, si rasti i Kripores së Ulqinit në Mal të Zi, ku planet për zhvillime turistike u ndaluan pas reagimit të organizatave mjedisore dhe institucioneve. Krahasimi përdoret për të treguar se në vende të tjera të Ballkanit ka pasur më shumë rezistencë ndaj projekteve që rrezikojnë zonat e mbrojtura.

TIRANË– EuObserver i ka kushtuar një artikull vendit tonë, duke vënë në pah mënyrën se si Shqipëria po shitet copa-copa tek miliarderët. EuObserver e ka vënë theksin tek ishulli i Sazanit, për të cilin qeveria dha miratimin paraprak për Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, për ta transformuar zonën në një vendpushim luksoz. Në artikull argumentohet se zonat e mbrojtura natyrore në Shqipëri po rrezikohen nga projektet e turizmit luksoz, ndërkohë që justifikimi i përdorur shpesh për këto vende është nuk janë frekuentuar kurrë nga shqiptarët.

Por sipas EuObserver, ky është një mentalitet i gabuar që e sheh natyrën vetëm si burim fitimi ekonomik, duke injoruar vlerën e saj si ekosistem dhe habitat për specie të rrezikuara. Duke listuar disa kritika, EuObserver thekson se këto zhvillime mund të dëmtojnë habitate të rëndësishme, korridore migrimi të shpendëve dhe specie të mbrojtura dhe madje po kryhen pa transparencë të plotë dhe pa respektimin e procedurave të nevojshme mjedisore.

EuObserver ka vënë në pah edhe disa shembuj nga rajoni, si rasti i Kripores së Ulqinit në Mal të Zi, ku planet për zhvillime turistike u ndaluan pas reagimit të organizatave mjedisore dhe institucioneve. Krahasimi përdoret për të treguar se në vende të tjera të Ballkanit ka pasur më shumë rezistencë ndaj projekteve që rrezikojnë zonat e mbrojtura.

Një tjetër shqetësim i ngritur lidhet me procesin e integrimit evropian të Shqipërisë. Edhe pse Komisioni Evropian dhe organizata të ndryshme kanë shprehur shqetësime për ndryshimet ligjore që lejojnë ndërtime në zonat e mbrojtura, reagimi i Brukselit konsiderohet i kufizuar.

EuObserver thekson se ekziston një kontradiktë mes kërkesave të BE-së për mbrojtjen e natyrës dhe tolerimit të projekteve të mëdha investuese në zona të ndjeshme ekologjike. Në fund të artikullit, EuObserver shtron edhe pyetjen se kush përfiton realisht nga këto resortet luksoze dhe paralajmëron se privatizimi i peizazheve natyrore mund t’i largojë qytetarët e zakonshëm nga hapësirat publike.

Artikulli i Plotë i EuObserver : 

Ka diçka thellësisht zbuluese në argumentin që përsëritet sa herë që një zonë tjetër e mbrojtur në Shqipëri u dorëzohet investitorëve të luksit: “Shqiptarët nuk kanë shkuar kurrë atje gjithsesi.”

Disa e thanë këtë për ishullin e Sazanit kur qeveria shqiptare dha miratimin paraprak për Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, për ta transformuar zonën në një vendpushim luksoz.

Disa e thonë këtë tani për ligatinat dhe ekosistemet e mbrojtura që rrethojnë Lagunën e Nartës dhe Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta. Sikur e vetmja gjë që i jep vlerë natyrës është nëse njerëzit e konsumojnë atë. Ky mentalitet është pikërisht mënyra se si po e shkatërrojmë planetin.

Një pyll nuk ka nevojë të bëhet vendpushim për të justifikuar ekzistencën e tij. Një lagunë nuk ka nevojë për bare plazhi dhe vila që të ketë rëndësi. Një ishull nuk ka nevojë të “aktivizohet” nga miliarderët që të jetë i vlefshëm. Disa vende duhet të ekzistojnë thjesht sepse janë ekosisteme, habitate, korridore migrimi dhe mjedise jetese për speciet që janë tashmë në prag të zhdukjes.

Ideja se çdo peizazh i paprekur është thjesht “pronë e paluajtshme e papërdorur” është një nga idetë më të rrezikshme të kapitalizmit modern, shpesh e maskuar nën mantelin e “zhvillimit”.

Kërcënimi i Kushnerit për speciet e rrezikuara

Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan nuk është një tokë e shkretë që pret të mbërrijë një qytetërim fitimprurës. Është një nga ekosistemet detare më të ndjeshme të Mesdheut. Organizatat mjedisore kanë paralajmëruar se projekti i propozuar i resortit luksoz i lidhur me Kushnerin kërcënon habitatet e specieve të rrezikuara, duke përfshirë fokën mesdhetare dhe ekosistemet detare të mbrojtura.

Po kështu, Peizazhi i Mbrojtur Vjosa-Nartë, më i gjerë dhe ekosistemet e lidhura me Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta, nuk janë thjesht vija bregdetare piktoreske. Ato janë pjesë e njërit prej korridoreve më të rëndësishme të shpendëve shtegtarë në Evropë dhe shtëpia e mbi 70 specieve të rrezikuara dhe më shumë se 200 specieve të shpendëve.

Divjakë-Karavasta përbën gjithashtu sistemin e fundit të deltës së paprekur në Mesdhe. E megjithatë buldozerët hyjnë brenda. Jo në mënyrë transparente. Jo demokratike. Madje, sipas organizatave mjedisore, as ligjërisht.

Raportet dhe deklaratat nga grupet e ruajtjes së natyrës përshkruajnë aktivitetin e vazhdueshëm të ndërtimit, shkatërrimin e dunave dhe pyjeve, si dhe ndërhyrjet brenda zonave të mbrojtura që dyshohet se ndodhin pa vlerësime të duhura të ndikimit në mjedis, konsultim publik ose procedura transparente të lejeve.

Kjo duhet të alarmojë këdo që ende beson se anëtarësimi në BE ka të bëjë në thelb me sundimin e ligjit, standardet mjedisore dhe llogaridhënien demokratike.

Dhe në një kohë kur Shqipëria po lavdërohet si vendi i dytë kandidat i BE-së (pas Malit të Zi) që përmbush kriteret e ndërmjetme, ja ku lind pyetja e pakëndshme: si po përparon Shqipëria drejt anëtarësimit në BE, ndërsa zonat e mbrojtura po dobësohen për projekte investimesh elitare?

Sigurisht, “projekte” të ngjashme u prezantuan në të gjithë rajonin.

‘Eko-resort’ – me fushë golfi

Për shembull, Kripora e Ulqinit në Mal të Zi ishte privatizuar më parë dhe ishte planifikuar të zhvillohej në një eko-resort me një marinë dhe një fushë golfi, duke paraqitur një kërcënim për habitatin thelbësor për zogjtë përgjatë rrugës së tyre migratore.

Qendra për Mbrojtjen dhe Kërkimin e Shpendëve të Malit të Zi (CZIP) mbështeti mbrojtjen e habitateve të shpendëve, duke zbuluar informacione rreth hipotekave të paligjshme. Kjo i shtoi peshë fushatës së tyre, e cila tërhoqi vëmendje jo vetëm në nivel kombëtar, por edhe në nivel rajonal. Në fund të fundit, përpjekjet e tyre patën sukses dhe mbrojtja e vendit u bë një pikë referimi përmbyllëse për procesin e pranimit të Malit të Zi në BE.

Diku tjetër në rajon, dhe ndoshta ironikisht, një nga projektet më të diskutueshme të Kushnerit në Ballkan ishte një rindërtim luksoz në Beograd në vendin e ish-selisë së ushtrisë jugosllave të bombarduar gjatë ndërhyrjes së NATO-s, i cili në fund u anulua pas protestave publike, shqyrtimit institucional dhe akuzave për dokumentacion të falsifikuar. Presidenti serb Aleksandar Vuçiç u ankua se Serbia do të mbetej me një ndërtesë të rrënuar në vend të një investimi multimilionësh eurosh.

Por ky kontrast e bën rastin e Shqipërisë edhe më shqetësues.

Në Serbi, polemika u përqendrua në rindërtimin e një rrënoje urbane të kontestuar politikisht dhe historikisht. Në Shqipëri, nuk ka asnjë guaskë betoni të braktisur në mes të një kryeqyteti. Asnjë strukturë ushtarake në rënie. Asnjë vend i braktisur që nuk i shërben “asgjësë”.

Në vend të kësaj, ajo që po i hapet zhvillimit luksoz janë disa nga ekosistemet më të brishta dhe më të gjalla të vendit, habitate që tashmë i shërbejnë një qëllimi shumë më të madh se fitimi. Ato mbështesin biodiversitetin, strehojnë speciet e rrezikuara, rregullojnë ekosistemet dhe i përkasin publikut dhe brezave të ardhshëm.

Kundërshtimi i Brukselit

Komisioni Evropian, anëtarët e Parlamentit Evropian dhe organizatat mjedisore kanë ngritur vazhdimisht shqetësime në lidhje me qeverisjen mjedisore të Shqipërisë dhe ndryshimet në legjislacionin për zonat e mbrojtura. Shpallja e Parkut Kombëtar të Vjosës si zonë e mbrojtur në Shqipëri ishte rezultat i angazhimit të vazhdueshëm të aktorëve të ndryshëm të BE-së me qeverinë dhe shoqërinë civile shqiptare.

Kjo është arsyeja pse shoqëria civile, dhe veçanërisht organizatat mjedisore, argumentojnë shprehimisht se amendamentet që lejojnë ndërtime luksoze në zonat e mbrojtura bien ndesh me standardet e BE-së për mbrojtjen e natyrës dhe frymën e kuadrit Natura 2000 – rrjeti kryesor i BE-së për mbrojtjen e specieve të rrezikuara dhe habitateve të cenueshme, dhe gurthemeli i politikës evropiane të ruajtjes së biodiversitetit.

Megjithatë, përgjigjja evropiane mbetet çuditërisht e kujdesshme.

Në maj 2026, Komisioni Evropian deklaroi se po “monitoronte nga afër” zhvillimet në peizazhin e mbrojtur Pishë Poro-Nartë dhe përsëriti se, për të mbyllur Kapitullin 27 mbi mjedisin dhe klimën, Shqipëria duhet të demonstrojë aftësinë për të menaxhuar zonat e ardhshme Natura 2000 dhe për të parandaluar degradimin e habitateve dhe specieve.

Deklarata e njeh në mënyrë implicite Pishë Poro-Nartën si një rast prove për angazhimet mjedisore të Shqipërisë në kuadër të procesit të anëtarësimit.  Megjithatë, pavarësisht alarmit në rritje nga organizatat mjedisore dhe raporteve të vazhdueshme për ndërhyrje brenda zonave të mbrojtura, përgjigjja politike nga Brukseli mbetet e kufizuar në monitorim dhe shqetësime procedurale.

Asnjë pasojë serioze politike në lidhje me anëtarësimin. Asnjë konfrontim i madh diplomatik.

Në vend të kësaj, Shqipëria duket e bllokuar në një paradoks të njohur ballkanik: standardet evropiane përmenden me rigorozitet në retorikë, ndërsa përjashtimet tolerohen kur hyjnë në lojë interesat politike dhe investitorët strategjikë.

Jo për shqiptarët e zakonshëm

Dhe kjo na çon te një e vërtetë tjetër e pakëndshme e fshehur nën gjuhën e “zhvillimit”. Zhvillim për kë? Kur qeveritë festojnë investimet luksoze prej miliarda eurosh, publiku pritet të duartrokasë automatikisht.

Por shqiptarët e zakonshëm kanë të drejtë të pyesin nëse këto projekte janë menduar fare për ta. Kush do të jetë në gjendje t’i përballojë këto vendpushime? Kush do të ketë akses në këto plazhe? Kush përfiton kur peizazhet publike dhe të mbrojtura transformohen në enklava për elitat globale?

Shqipëria po bëhet tashmë e papërballueshme për shumë nga qytetarët e saj gjatë muajve të verës. Zona të tëra bregdetare u drejtohen gjithnjë e më shumë investitorëve të huaj, turizmit luksoz dhe tregjeve spekulative të pasurive të paluajtshme. Ajo që dikur ishte një hapësirë ​​e përbashkët natyrore rrezikon të shndërrohet në një peizazh të privatizuar për multimilionerët.

Kjo nuk është thjesht një çështje mjedisore. Është gjithashtu një çështje sociale dhe demokratike. Asnjë resort luksoz nuk mund të zëvendësojë një ekosistem të humbur./Dosja.al