Më 6 gusht, në një shkrim të botuar në Gazeta Telegraf, trajtova kufizimet e reja që Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar – GJKKO – kishte vendosur ndaj medias. Titulli i atij shkrimi ishte njëkohësisht edhe pyetja që shtroja: “Një drejtësi që vepron me integritet nuk ka arsye t’i frikësohet transparencës!?”

Sot, pas reagimit të kryetarit të Unionit të Gazetarëve Shqiptarë, Aleksandër Çipës, mendoj se është e nevojshme t’i rikthehem kësaj teme.  Jo për të përsëritur atë që kam shkruar më parë, por sepse zhvillimet e fundit tregojnë se shqetësimi nuk ishte thjesht teorik. Çështja e kufizimeve ndaj gazetarëve dhe e mënyrës se si media do të mund të ndjekë e të raportojë mbi veprimtarinë e GJKKO-së është bërë tashmë një problem publik që kërkon debat dhe sqarim. Reagimi i Aleksandër Çipës është i prerë. Në cilësinë e kryetarit të Unionit të Gazetarëve Shqiptarë, ai ka kundërshtuar kufizimet e reja, duke i konsideruar ato të papranueshme për median dhe duke paralajmëruar se Unioni do t’i kundërshtojë ato në rrugët institucionale dhe ligjore. Dhe këtu duhet të ndalemi se nuk bëhet fjalë për privilegje të gazetarëve. Bëhet fjalë për të drejtën e publikut për t’u informuar. GJKKO nuk është një institucion çfarëdo. Aty trajtohen çështje të korrupsionit dhe krimit të organizuar, procese që shpesh kanë një interes të jashtëzakonshëm publik dhe që prekin drejtpërdrejt jetën politike e shoqërore të vendit.

Në këto rrethana, transparenca nuk duhet të shihet si një barrë për drejtësinë, se transparenca është pjesë e besimit te drejtësia. Sigurisht, një gjykatë ka të drejtë të vendosë rregulla për funksionimin e saj. Duhet të garantojë rendin në sallë, sigurinë e pjesëmarrësve dhe zhvillimin normal të proceseve. Askush nuk e kundërshton këtë. Por pyetja është deri ku mund të shkojnë këto kufizime pa cenuar të drejtën e medias për të informuar publikun? Kjo është çështja që duhet diskutuar. Kur gazetarëve u vendosen procedura të reja akreditimi, kufizime në numër, kërkesa për regjistrim paraprak apo pengesa në përdorimin e mjeteve të punës, nuk kemi të bëjmë më vetëm me organizimin e brendshëm të një gjykate. Kemi të bëjmë me mënyrën se si informacioni, nga një institucion publik, siç është GJKKO arrin te qytetari. Dhe ky është një dallim shumë i rëndësishëm. Përt një vend demokratik gazetari nuk është kërcënim për drejëtsinë.

Një prej parimeve themelore të një demokracie funksionale është që institucionet publike të jenë të hapura ndaj kontrollit të opinionit publik dhe të medias. Gazetari nuk hyn në sallën e gjyqit për të penguar drejtësinë. Ai hyn për të parë, për të dëgjuar, për të raportuar dhe për t’i treguar publikut se çfarë po ndodh. Në këtë kuptim, gazetari është një urë midis institucionit dhe qytetarit.  Prandaj, çdo përpjekje për ta kufizuar këtë rol duhet të shqyrtohet me shumë kujdes. Në një demokraci të shëndetshme, gjykata dhe media nuk duhet të shihen si palë kundërshtare. Ato kanë role të ndryshme, por të dyja i shërbejnë publikut.  Drejtësia jep vendime. Media i bën ato të njohura. Dhe qytetari ka të drejtë të dijë se si funksionon drejtësia në emër të tij.

Kam shkruar shumë herë për lirinë e shtypit dhe për rrezikun e censurës.  Por përvoja e hidhur e historisë shqiptare na mëson se ekziston edhe një rrezik tjetër, ndoshta më i vështirë për t’u dalluar: vetëcensura. Ajo fillon atëherë kur gazetari mësohet me kufizimet e imponuara. Kur pranon një pengesë sot dhe një tjetër nesër dhe kur procedurat burokratike bëhen aq të shumta sa gazetari fillon të mendojë nëse ia vlen të ndjekë një çështje me interes për publikun.  Kjo është arsyeja pse çdo kufizim ndaj medias duhet parë me seriozitet që në fillim dhe jo vetëm pasi të jetë bërë normë.  Pikërisht për këtë arsye e ngrita këtë shqetësim në shkrimin tim të 6 gushtit.  Sot, reagimi i Unionit të Gazetarëve Shqiptarë tregon se problemi nuk është vetëm një shqetësim individual. Është bërë, tanimë një shqetësim i komunitetit të medias.

Si përfundim, drejtësia duhet të fitojë besimin, jo të shmangë vëzhgimin. Shqipëria ka kaluar dhe po kalon një proces të rëndësishëm reformimi të sistemit të drejtësisë. Qytetarët kanë investuar shumë shpresë në këtë proces. Por reforma në drejtësi nuk mund të matet vetëm me numrin e proceseve, hetimeve apo vendimeve. Ajo duhet të matet edhe me besimin e qytetarëve. Dhe besimi nuk ndërtohet me dyer të mbyllura. Ndërtohet me transparencë. Një drejtësi që vepron me integritet nuk duhet të ketë arsye t’i frikësohet gazetarit që vëzhgon, pyet dhe raporton. Përkundrazi, një drejtësi e sigurt në integritetin e saj duhet ta shohë median si një aleate në ndërtimin e besimit publik. Prandaj, shqetësimi i Aleksandër Çipës në emër të Unionit të Gazetarëve Shqiptarë duhet marrë seriozisht. Nuk mjafton që komuniteti i gazetarëve të reagojë. As nuk mjafton që institucionet të mbrojnë rregulloren e tyre. Për ndryshimin e rregullores duhett dialog. Duhet dëgjuar argumenti dhe shqetsimet e medias. Mbi të gjitha, duhet parë nëse kufizimet janë vërtetë të domosdoshme, proporcionale dhe në përputhje me parimet kushtetuese dhe evropiane për lirinë e shtypit dhe të drejtën e informimit. Sepse pyetja kryesore nuk është nëse gazetarët duan apo nuk duan të respektojnë rregullat e një gjykate. Pyetja është më e madhe: A po ndërton Shqipëria një drejtësi që kërkon të fitojë besimin e qytetarëve përmes transparencës, apo një drejtësi që, gradualisht, po e kufizon syrin e publikut mbi veprimtarinë e saj?

Kjo pyetje nuk është kundër drejtësisë. Përkundrazi. Është në mbrojtje të drejtësisë.  Sepse drejtësia e vërtetë nuk ka frikë nga transparenca.  Dhe një media e lirë nuk është armike e drejtësisë. Është një nga garancitë që qytetari të mos mbetet jashtë dyerve të institucioneve që vendosin për fatin e tij. Më 6 gusht ngrita një shqetësim. Sot, reagimi i Unionit të Gazetarëve Shqiptarë e bën atë shqetësim edhe më aktual.  Prandaj është koha që kjo çështje të mos lihet të kalojë në heshtje. Sepse heshtja, në çështjet që prekin lirinë e shtypit, nuk është asnjëherë përgjigjja e duhur. Një drejtësi e fortë nuk ka nevojë të mbyllet ndaj medias. Ka nevojë të jetë e hapur përpara publikut. Dhe një demokraci e shëndetshme nuk duhet të ketë frikë nga pyetjet e gazetarëve. Sepse aty ku ka transparencë, ka edhe më shumë besim. (Shënim: Për hir të transparencës editoriale, në redaktimin e këtij shkrimi është përdorur si ndihmë, ai).

Frank Shkreli