Ndarja nga jeta e Prof. Dr. Muharrem Dezhgiut është një humbje për historiografinë shqiptare dhe për botën akademike e kulturore shqiptare. Me të ndahet nga jeta një studiues që një pjesë të rëndësishme të jetës së tij ia kushtoi historisë së Shqipërisë dhe shqiptarëve, veçanërisht periudhave më të ndërlikuara dhe më të debatueshme të shekullit XX.

Muharrem Dezhgiu ishte ndër ata historianë që e panë studimin e së kaluarës jo thjesht si një profesion akademik, por si një detyrë ndaj kujtesës kombëtare. Puna e tij u përqendrua veçanërisht në periudhën e Luftës së Dytë Botërore, në pushtimin italian e gjerman dhe në zhvillimet politike e shoqërore që shoqëruan atë periudhë. Ndër veprat dhe studimet e tij janë ato kushtuar Shqipërisë në luftë, pushtimit italian dhe gjerman, si dhe trajtime të veçanta të figurave dhe ngjarjeve që kanë mbetur pjesë e debatit historik shqiptar.

Vlera e një historiani, megjithatë, nuk matet vetëm me numrin e librave të botuar. Ajo matet edhe me temat që zgjedh të studiojë, me dokumentet që sjell në vëmendjen e publikut dhe me pyetjet që ua lë brezave të ardhshëm.  Në këtë pikë, vepra e Prof. Dezhgiut merr një rëndësi të veçantë. Historia shqiptare e shekullit XX mbetet një fushë ku ende ka shumë për t’u hulumtuar, dokumentuar dhe rivlerësuar. Për dekada, ajo u trajtua nën ndikimin e drejtpërdrejtë të ideologjisë komuniste. Pas rënies së komunizmit, detyra e historianëve ishte dhe mbetet të rikthejnë dokumentin, dëshminë dhe të vërtetën historike në vendin që u takon. Dezhgiu ishte pjesë e këtij procesi. Ai trajtoi edhe ngjarje tragjike që lidhen me shqiptarët jashtë kufijve të Shqipërisë së vitit 1913, duke i parë ato në kontekstin e zhvillimeve politike dhe ushtarake të kohës. Një ndër këto ishte edhe Masakra e Hereçit, një ngjarje që mbetet pjesë e kujtesës së dhimbshme të shqiptarëve të Kosovës.

Por përtej librave, studimeve dhe titujve akademikë, për mua Prof. Muharrem Dezhgiu ishte edhe një njohje personale.  Kemi pasur rastin të takohemi në Shtetet e Bashkuara, në seminare, tubime dhe veprimtari të komunitetit shqiptaro-amerikan, përfshirë edhe aktivitete të organizuara nga Federata Panshqiptare e Amerikës “Vatra”, si dhe në raste të tjera ku diskutohej për historinë, figurat kombëtare dhe çështje të rëndësishme të kulturës e të kujtesës shqiptare.  I kujtoj këto takime me respekt. Ishte gjithmonë kënaqësi të dëgjoje një historian të fliste për historinë shqiptare në një mjedis ku ajo histori nuk ishte vetëm objekt studimi, por edhe pjesë e identitetit dhe e kujtesës së një komuniteti që jetonte larg atdheut.  Në këto tubime, historia shqiptare merrte një dimension tjetër. Ajo bashkonte studiues, gazetarë, intelektualë dhe pjesëtarë të komunitetit rreth figurave dhe ngjarjeve që kanë formuar ndërgjegjen kombëtare. Dhe Prof. Dezhgiu ishte një nga zërat që sillte në këto diskutime përvojën dhe autoritetin e historianit. Këto takime në Amerikë më kanë mbetur në kujtesë pikërisht sepse tregonin se lidhja me historinë nuk këputet nga largësia gjeografike. Përkundrazi, në diasporë ajo shpesh bëhet edhe më e fortë.

Sot, kur Prof. Muharrem Dezhgiu nuk është më mes nesh, mbeten veprat e tij, studimet e tij dhe kujtimet e atyre që e njohën. Dhe mbetet një detyrë që është po aq e rëndësishme sot sa ishte dje që të shkruhet historia shqiptare me dokumente, me përgjegjësi dhe me respekt për të vërtetën. Sepse historia nuk është vetëm ajo që ka ndodhur. Është edhe mënyra se si një komb zgjedh ta kujtojë atë.  Në këtë kuptim, puna e historianëve si Muharrem Dezhgiu ka një rëndësi që shkon përtej kohës së tyre.  Një historian largohet nga kjo jetë, por vepra e tij vazhdon të dialogojë me brezat.

U prehtë në paqe Prof. Dr. Muharrem Dezhgiu.  Kujtimi i tij qoftë i paharruar dhe vepra e tij le të mbetet një pjesë e trashëgimisë së historiografisë shqiptare.