VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Mik, Mihal, Mall -Përparim Kabo kujton regjisorin e shquar Mihal Luarasi në 90-të vjetorin e lindjes!

By | September 16, 2019

Komentet

FALEMNERËS BABË! – Nga LUMNIKA KACELI

Sadik Kaceli pati një jetë relativisht të gjatë dhe brenda kësaj periudhe kohore pati gjithashtu një krijimtari të bollshme artistike. Pra, kësaj jete të gjatë tetëdhjetëegjashtë vjeçare që ai e jetoi si individ, si bir, si vëlla, si bashkëshort, si prind, si edukues, si qytetar, si mik, si njeri …. i duhen superpozu edhe shtatëdhjetëvjetët e fundit të krijimtarisë. Për këtë hark kohor të aktivitetit të tij artistik është folur shumë dhe gjithsecili ka mënyrën e tij të reflektimit. Nga kritika e tanishme vihet re një farë tendence për ta vendos këtë artist në një pozicion si lidhës mes orientit e oksidentit në fushën e arteve figurative. Kjo kryesisht bazuar në krijimtarinë e tij të hershme të viteve ’30, ku paraqet si gra të mbuluara të asaj kohe në Shqipëri, po ashtu dhe nudo që si student duhej t’i realizonte gjatë viteve të Akademisë së Artit në Paris në po këto vite. Për hir të së vërtetës, krijimtaria e tij është shumë më e gjerë se sa vetëm fokusimi në segmente të tilla të kufizuara, të cilat i përkasin një kohe të krijimtarisë së hershme në rininë e tij, realizuar nga artisti për qëllime të caktuara. Mendoj se duhet parë më në kompleks krijimtaria e tij artistike shtatëdhjetë vjeçare. Gjithsesi secili është i lirë të reflektojë në mënyrën e vet mbështetur në njohuritë e tij, thellimin që bën në veprën e artistit, këndvështrimi i tij personal, intelektual, fetar, moral etj. Pavarësisht të mendimit tim personal mbi krijimtarinë e plotë të Sadik Kacelit, nuk qe qëllimi im në këtë shkrim për t’u ndalur në këtë pikë. Ia lë këtë gjë kohës, kritikës objektive artistike. Jo më kot përmenda në fillim të këtij shkrimi se Sadik Kaceli krijoi vetëm për rreth shtatëdhjetë vjet në fushën e artit figurativ, por jetoi tetëdhjetëegjashtë vjet dhe brenda kësaj jete pothuajse shekullore jetoi dhe kontribuoi në shoqëri mbase akoma edhe më tepër si njeri, si edukator, si qytetar. Eshtë e qartë se para se të jemi artistë apo çfardo lloj profesioni tjetër në fushat e jetës, së pari jemi njerëz. Mendoj se jeta që na është dhuruar duhet konsideruar si një detyrë, si një mision i rëndësishëm per secilin që me aq sa mundet të përpiqet për përmirësimin e shoqërisë njerëzore. Dhe kushdo mund të bëjë diçka në mënyrën e tij, mund të lë gjurmë, pavarësisht prejardhjes, statusit shoqëror, profesionit etj., mjaft të inspiroje në këtë drejtim. Në këtë konteks profesionin e shoh më shumë si një instrument, një prej elementëve që na ndihmon, ta ndërtojmë jetën në atë mënyrë se si ne e perceptojmë atë. Për këtë arsye mendova të ndalem fare shkurtimisht, pikërisht në kontributin që Sadik Kaceli ka dhënë si njeri, qoftë në jetën e tij personale qoftë edhe në aspektin si prind, si edukator, si qytetar. Kjo parë nga pozicioni im si bijë e tij, nëpërmjet disa episodeve apo ngjarjeve që kanë lënë mbresë tek unë në atë periudhë pothuajse gjysëm shekullore që jetova me të.

Ishte fillimi i viteve ’50, kur terrori komunist po e profilonte edhe më mirë karakterin e tij gjakatar. Incidenti i bombës në ambasadën sovjetike të vitit ’51 në Tiranë, mori jetën e njëzetedy qytetarëve të ndershëm e të pafajshëm, plagosi kaq familje, u rritën kaq e kaq jetimë. Por bisha komuniste nuk ngopej me kaq. Sundimi i terrorit të kuq kërkonte mënyra akoma edhe më të sofistikuara për të shkaktuar akoma më shumë viktima të reja të pafajshme, për të mbjellë akoma më shumë terror e frikë. E për të realizuar këto qëllime diabolike, i duheshin sigurisht veglat e saj të verbërta… Në një nga ambjentet e një ekspozite të atyre viteve dikush pa rënë sy e tërhoqi

Sadik Kacelin në një ambjent mënjanë. Iu prezantua dhe pa shumë zbukurime hyri në temë direkt. Ishte agjent i Sigurimit të Shtetit dhe i kërkonte Sadik Kacelit të punonte dhe ai për të. Iu kujtua se ishte vëllai i Jonuz Kacelit të sapo pushkatuar në incidentin e bombës në ambasadën sovjetike. Sa për dijeni, Jonuz Kaceli, pasi qe pushkatuar në qelitë e Ministrisë së Brendshme, u lidh ashtu i vdekur me 21 të gjallët e arrestuar të tjerë e u ripushkatua bashkë me ta në afërsi të Tiranës atë natë të errët shkurti. E tashti ky Sadik, vëllai i Jonuzit, xhaja i Fadilit të arratisur, bir i familjes së mirënjohur tregtare Kaceli, një nga familjet më të vjetra autoktone të Tiranës përbënte një profil të përshtatshëm për Sigurimsat për realizimin e planeve të tyre. Njerëzit e serës së tij, duke e njohur Sadikun si njeri të ndershëm e besnik, që rridhte nga një familje fisnike me tradita patriotike, me “biografi të keqe” për kohën, do t’i konfidoheshin atij, do të qanin hallet e dertet e tyre që nuk ishin të pakta në ato vite. Këtë gjë padyshim ata nuk mund t’a bënin as me Sigurimsat, as me komunistat as me Kryesinë e Frontit Demokratik. E detyra e Sadikut duhej të ishte t’ua përcillte xhelatëve hapjen e sinqertë të zemrës së tyre të vuajtur, rrëfimet e moskënaqësitë e tyre të drejta. Por ata i kishin bërë hesapet jo mirë. I premtun Sadikut nga më të ndryshmet, nga më të paarritshmet e asaj kohe si shpërblim. Ishte e pamundur. Kur e panë se nuk ia dolën me premtime ia nisën me kërcënime, deri me revolver tek koka. Pak a shumë parulla “O me ne, o kundra nesh”.

Kur erdhi në shtëpi, nuk e njoha Sadikun, tregonte nëna ime mirë, shumë shumë vite mbas monizmit. Fytyra e Sadikut ishte nxirë, tregonte ajo, thënë kjo jo vetëm në mënyrë figurative. E thirrën edhe disa herë të tjera, duke i bërë presion të rëndë psikologjik. “Njëherë do të vdes kishte thënë babai i katër fëmijëve, po qe se duhet të vdes në këtë mënyrë, ky paska qenë fati im. Nuk dua t’i hyj në hak askujt. Kam frikë Zotin!” I druhej babai im i mirë asaj dite, kur do të dilte para Tij. E panë se ishte e pamundur as me premtime as me kërcënime jete i thanë së fundmi, atëherë nënshkruaj se nuk do t’i tregosh kurkujt për sa folëm, gjë të cilën e bëri. Vonë, vonë në vitet e demokracisë e kemi dëgjuar këtë histori të dhimbshme. U mbyll në vetvete dhe punonte shumë për të mbijetuar vetë i gjashtë, gruaja e papunë e katër fëmijë. Vetëm besimi tek Zoti më ka dhënë forcë, thoshte ai. Megjithë “biografinë e tij të keqe” pjesërisht të trashëguar e pjesërisht falë sjelljes së tij të ndershme, (kjo gjithmonë sipas Kodit të Moralit komunist), ai sillej mirë me të gjithe, besnik e i ndershëm në maksimum me këdo, i donte shokët sinqerisht, të cilët mund t’í përkisnin shtresave të ndryshme sociale, profesioneve, racave, prejardhjes, niveleve nga më të ndryshmet. Falë edukatës e bindjeve të tija fetare e morale, ai i respektonte njeriun, thjeshtë si njeri, si krijesë, pa asnjë lloj paragjykimi qoftë edhe të imponuar prej kohës së atëhershme. Shokë a miq të tij të vjetër që ishin zhdukur prej vitesh burgjeve a internimeve të komunizmit, qofshin ato borgjeze apo ish-komuniste, ai i takonte hapurazi në mes të sheshit me të njëjtën dashuri e sinqeritet ashtu si i kish dashur gjithmonë. E mos harrojmë se ishin vitet e tmerrshme të monizmit, ku vetë Sadiku e familja e tij kishin hequr mjaft e ishin në shënjestër. Nuk do e harroj kurrë një citim mjaft domethënës të Dritëro Agollit në aktivitetin që organizoi Lidhja e Shkrimtarëve e Artistëve në vitin 1994, me rastin e 80-vjetorit të lindjes së tij. Ishin vitet e para të demokracisë, ku Parlamenti e gjithë shoqëria “vlonte” nga të katër anët. Ishin aty të pranishëm nga të gjitha llojet e njerëzve: parlamentare komuniste e parlamentare demokrate, artistë e punëtorë, intelektualë, të rinj e të vjetër. “Që Sadiku që na bashkoi sot të gjithëve neve këtu”, tha me sinqeritet Dritëroi. E vërtetë që një takim i përbashkët tejet miqësor prej të gjithëve. Atë që nuk e bënte politika e kishte bërë në atë çast pikërisht natyra humane e paqësore e Sadikut që e donte njeriun pa dallim, e respektonte atë, e ndihmonte atë qoftë edhe me një fjalë a me një këshillë. Sa i dashur ishte në familje e në rrethin familjar. Sa me dashuri e butësi na rriste e na edukonte ne fëmijët. Përveç principeve bazë të edukimit që ishin themelore për të, na ushqeu neve gjithashtu edhe dashurinë për të bukurën, për përparimtaren. Në ato vite të errëta kur ndër të tjerat, udhëtimi jashtë shtetit për klasën tonë ishte më se i pamundur (e krahasueshme për mua sot të mendoj për një udhëtim në kozmos), babai jonë na fliste e na fliste pa u lodhur për Parisin, për shokët e tij studentë, për jetën studentore, për rrugët, parqet, kafetë, muzetë e Parisit, ekspozitat, takimet e tij me artistë të dimensioneve botërore qysh në atë kohë. Mbresat e tij për Parisin ishin të pafund. Ishte një lloj nevoje e brendshme shpirtërore e tij, një farë soj mbijetese kulturore për të treguar mbi Parisin, por edhe “një lloj lëngu jetësor” për edukimin tonë. Përpiqej babai jonë i mirë për t’i dhënë sa të mundë një kolorit të gëzueshëm atij realiteti të zymtë të kohës. I tregonte vazhdimisht mbase të njëjtat histori, por aq bukur, aq me ndjenjë, aq me dashuri tregonte për mbresat e atij qyteti të madh të zhurmshëm, kryeqyteti i artit të asaj kohe, sa të dukej gjithmonë sikur i dëgjoje ato histori për herë të parë, përjetoje mbresat e tij me një vërtetësi të çuditshme. Ishte vetëm disa vite më parë që unë vizitova Parisin për herë të parë. M’u duk vetja çuditërisht sikur kisha qenë prej vitesh këtu. Pata ndjesinë si rikthim në një realitet mjaft të njohur, këtë herë jo virtual….

Babai jonë,

Sadik Kaceli të edukonte me vepra, fliste pa fjalë, e përçonte mirësinë e tij tek tjetri në një mënyrë krejt të pasforcuar, më saktë e thënë: buronte natyrshëm mirësi nga personi i tij. Vetë prezenca e tij shembulli i tij personal, modestia e tij të impononte respekt, ishte e pamundur të silleshe keq në prani të tij a t’i thyeje zemrën, a ishe fëmi, adoleshent apo madhor. E jo vetëm në prani të tij, por qoftë edhe me mijëra kilometra larg prej tij të ishe, prap ndjeje peshën e përgjegjësisë morale të këtij prindi të mirë. Dikur mbas viteve të demokracisë shkova për herë të parë jashtë shtetit. Mundohesha të isha sa më e kujdesshme në çdo aspekt. Tashmë nuk ishte më ajo frika mbytëse, e imponuar artificiale se mos bëj ndonjë lapsus, dhe ndëshkohem unë dhe familja ime nga sistemi komunist i atëhershëm. Jo, ishte një lloj sedre, një lloj përgjegjësie tjetër shumë herë më e fuqishme se frika, ishte një ndjenjë që rridhte natyrshëm: ishte ndroja se mos nuk po përfaqësoja si duhet vehten time, familjen time, atdheun tim Shqipërinë. Dikush më ironizoi miqësisht: T’i sikur je ambasadorja e Shqipërisë! Jo. Unë isha thjesht një njeri anonim në shoqërinë Perëndimore, që as më njihte e as njihja askënd. Por ndjenja që prindët na kishin edukuar për me e dash atdheun, popullin tënd kudo që të jesh të mundohesh sa më denjësisht ta përfaqësosh atë, ishin rrënjosur fort tek unë. Thellë-thellë në qenien time, ideja se mund të dëmtoja sadopak imazhin e prindërve të mi, punës së tyre të palodhur për edukimin e fëmijëve të tyre, si dhe të gjeneratave të fëmijëve që ata kishin edukuar si mësues, më ndiqte gjithmonë pas.

I jam mirënjohëse prindërve të mi, i jam mirënjohëse babait tim të mirë

Sadik Kaceli, i cili më parë se të na mësonte të mbanim lapsin a penelin, na tregoi, nëpërmjet sjelljes, modestisë, ndershmërisë e dinjitetit të tij modelin më të mirë prindëror.

Ndaj më parë se t’i jem mirënjohëse

Sadik Kacelit për atë pjesë me vlerë të krijimtarisë së tij artistike, i jam mirënjohëse së pari për kontributin që ai i dha shoqërisë njerëzore …si njeri!

Falemneres babë për gjithçka të mirë që përçove tek ne!

Lumnika Triest Kaceli

19 tetor 2014

Më 18 tetor 1931 u nda nga jeta Thomas Alva Edison, shpikësi i tretë më i madh në histori

Thomas Alva Edison – “Gjeniu është një përqind talent, nëntëdhjetë e nëntë përqind punë.”

Thomas Alva Edison (11 Shkurt 1847 – 18 Tetor 1931) ishte një shpikës amerikan, shkencëtar dhe biznesmen i cili ka zhvilluar shumë pajisje që ndikuan në jetë në të gjithë botën, duke përfshirë gramafonin, kamerën e filmit dhe llampën elektrike.

I quajtur “Magjistari i Menlo Park” (tani Edison, New Jersey), nga një reporter i një gazete, ai ishte një nga shpikësit e parë që ka zbatuar parimet e prodhimit në masë dhe punën e madhe të përbashkët në procesin e shpikjes, dhe për këtë arsye është kredituar shpesh me krijimin e laboratorit të parë të hulumtimit industrial.

Edison është konsideruar si shpikësi i tretë më pjellor në histori, duke mbajtur 1.093 patenta të SHBA në emrin e tij, si dhe shumë patentave në Mbretërinë e Bashkuar, Francë dhe Gjermani. Ai është kredituar me shpikje të shumta që kanë kontribuar në komunikim masiv dhe, në veçanti, telekomunikacion. Këto përfshinin stock ticker, një regjistrues vote mekanik, bateri për makinë elektrike, energji elektrike, muzikë të regjistruar dhe filma. Puna e tij e përparuara në këto fusha ishte rezultat i karrierës së tij të hershme si një operator telegrafi. Edison i dha rrugë konceptit dhe zbatimit të energjisë elektrike dhe shpërndarjes në shtëpi, biznese, dhe fabrikat – një zhvillim i rëndësishëm në industrializimin e botës moderne. Stacioni i tij i parë i prodhimit të energjisë elektrike ishte në Manhattan Island, New York.

Jeta e hershme

Thomas Edison lindi në Milan, Ohio, dhe u rrit në Portin Huron, Michigan. Ai ishte fëmija i shtatë dhe i fundit i Samuelit Ogden Edison, Jr (1804-1896, i lindur në Marshalltown, Nova Scotia, Kanada) dhe Nancy Matthews Elliott (1810-1871). Babai i tij u desh që të largohej nga Kanada për shkak se ai mori pjesë në rebelimin e pasuksesshëm Mackenzie më 1837. Edison konsideronte veten të jetë me origjinë holandeze. Në shkollë, Edisoni i ri shpesh herë shëtiste, dhe mësuesi i tij Reverend Engle u dëgjua duke e thirrur atë “i hutuar”. Kjo i dha fund tre muajve të shkollimit zyrtar të Edisonit. Edison kujton më vonë, “. Nëna ime ishte bërë për mua ajo ishte aq e vërtetë; dhe unë e ndjeva se kam diçka për të jetuar, dikush që nuk duhet ta zgënjej.” Nëna e tij e shkolloi në shtëpi atë. Pjesa më e madhe e shkollimit të tij erdhi nga leximi i R.G. Parker’s School nga Natural Philosophy dhe The Cooper Union. Edison zhvilloi probleme të dëgjimit në moshë të re. Shkaku i shurdhërimit të tij i atribuohet një periudhe të fruthit të keq gjatë fëmijërisë dhe infeksionet e patrajtuara te veshit. Familja e Edisonit u detyrua të shpërngulej në Port Huron, Michigan, kur hekurudha e anashkaloi Milanon në vitin 1954, por jeta e tij atje qe edhe e hidhur edhe e ëmbël. Ai shiste karamele dhe gazeta në trenat që lëviznin nga Porti Huron deri në Detroit, dhe ai shiste perime të shtonte të ardhurat e tij. Kjo filloi periudhën e gjatë të menagjimit të ndërmarrjeve ku ai zbuloi talentet e tij të biznesit (ose si biznismen). Këto talente përfundimisht e çuan atë në themelimin e 14 kompanive, përfshirë General Electric, e cila ekziston ende si njëra nga kompanitë më të mëdha publike tregtare në botë.

Telegrafist

Edison u bë një operator telegrafi pasi ai e shpëtoi tre-vjeçarin Jimmie MacKenzie nga goditja e një treni në arrati. Babai i Jimmy-t, agjent stacioni J.U. MacKenzie nga Mount Clemens, Michigan, ishte aq mirënjohës dhe trajnoi Edisonin si një operator telegrafi. Puna e parë e Edisonit si telegrafist ishte jasht Portit Huron në Stratford Junction, Ontario, në Grand Trunk Railway. Në 1866, në moshën 19, Thomas Edison shpërngulet në Louisville, Kentacky, ku ishte puntor i Western Union, ai punoi në agjenci të lajmeve Associated Press. Edison kërrkoi turnin e natës, e cila i lejoi shumë kohë të kaloj në lexim dhe ekperimente. Përfundimisht, ky i fundit para-profesion kushtoi punën e tij. Një natë në 1867, ai ishte duke punuar me një akumulator kur ai i derdhi acid sulfurik mbi dysheme. Ajo kaloi nga dërrasa e dyshemesë në tavolinën e shefit të tij më poshtë.Mëngjesin tjetër Edisoni u shkarkua. Njëri nga udhëheqësit e tij në vitet e hershme ishte një telegrafist dhe shpikës quhej Franklin Leonard Pope, i cili lejoi që fëmijët e varfër të jetojn në bodrumin e shtëpisë së tij në Elizabeth, New Jersey. Disa nga shpikjet më të hershme të Edisonit ishin të lidhura me telegraf, duke përfshirë një sahat të aksioneve. Patent tij i parë ishte për regjistrues elektrik vote, (US Patenta 90.646), e cila u dha më 1 qershor, 1869.

Martesa dhe fëmijët

Mina Miller

Më 25 dhjetor, 1871, Edisoni u martua me 16 vjeçaren Mary Stilwell, të cilen e kishte njohur dy muaj më parë e cila ishte puntore në njëren nga shitoret e tij. Ata patën tre fëmijë.

  • Marion Estelle Edison (1873–1965), nofka “Dot”
  • Thomas Alva Edison, Jr. (1876–1935), nofka “Dash”
  • William Leslie Edison (1878–1937) Shpikës, diplomuar në Sheffield Scientific School në Yale, 1900.

Mary Edison vdiq më 9, gusht 1884, dyshohet nga një tumor ne tru.

Më 24 Shkurt 1886, në moshën 39 vjeçare, Edison martohet me 20 vjeçaren Mina Miller në Akron, Ohio. Ajo ishte vajza e një shpikësi Lewis Miller, bashkë-themelues i institucionit Chautauqua dhe ndihmues financiar. Ata patën tre fëmijë:

  • Madeleine Edison (1888–1979), e cila e martuar me John Eyre Sloane.
  • Charles Edison (1890–1969), i cili mori përsipër kompaninë pas vdekjes së babait të tij dhe i cili më vonë u zgjodh Guvernator i New Jersey-it. Ai gjithashtu u ngarkua me laboratorët eksperimental të babait në West Orange.
  • Theodore Edison(1898–1992), (MIT Physics 1923), kishte më shumë se 80 patenta në kredit të tij.

Mina Miller jetoi më gjatë se Thomas Edison, vdiq më 24 Gusht 1947.

Duke filluar karrierën e tij

Photograph of Edison with his phonograph, taken by Mathew Brady in 1877

Thomas Edison filloi karrierën e tij si një shpikës në Newark, New Jersey, me pushkë automatike dhe pajisjet të tjera të përmirësuara telegrafike, por shpikja, e cila e para e beri atë të njohur ishte gramafoni në vitin 1877. Kjo arritje ishte aq e papritur nga ana e publikut të gjerë sa për të dalë gati magjike. Edison u bë i njohur si “magjistar i Menlo Park,” New Jersey. Gramofoni i tij i parë u regjistrua në letër varaku rreth një cilindri, por kishte cilësi të dobët të zërit dhe regjistrimi mund të luhej vetëm disa herë. Në vitin 1880, një model i ridizajnuar i gramofonit duke përdorur cilindra dylli me karton ishte prodhuar nga Alexander Graham Bell, Chichester Bell, and Charles Tainter. Kjo ishte një arsye që Thomas Edison vazhdoi punën në e tij në “gramafon të përsosur.”

Menlo Park (1876–1881)

Risi e rëndësishme e Edisonit ishte laboratori i parë për hulumtim industrial, i cili ishte ndërtuar në Menlo Park, New Jersey. Edisoni ndërtoi laboratorin nga fondet e shitjes së telegrafit “quadruplex”. Pas demonstrimit të telegrafit, Edisoni nuk ishte i sigurt se plani i tij origjinal që ta shiste për $4000 – $5000 ishte i drejtë, kështu që ai kërrkoi nga Western Union të bëjë një ofertë. Ai ishte i habitur kur dëgjoi që ata ofrojnë $10.000, ofertë që ai e pranoi me mirënjohje. Telegrafi “quadruplex” ishte suksesi i parë i madh financiar nga Edisoni, dhe Menlo Park u bë institucioni i parë i krijuar me qëllim të veçantë për prodhimin dhe përmisimin e vazhdueshëm të teknologjisë. Edisonit i atribohen shumica e shpikjeve atje edhe pse shumë punonjës kryen hulumtime dhe zhvillime nën drejtimin e tij. Stafit të tij u tha që të ndjekin udhzimet e tij në kryrjen e hulumtimit, dhe ai i shtynte fortë për të prodhuar rezultate.

William J. Hammer, një konsultues inxhinierisë elektrike, filloi detyrën e tij si asistent laboratori për Edisonin në dhjetor 1879. Ai ndihmoi në eksperimente në telefon, gramofon, hekurudhat elektrike, separator mineral hekuri, llambë elektrike, dhe në zhvillimin zbulimeve të tjera. Megjithatë, Hammer ka punuar kryesisht në “llambë elektrike të flaktë” dhe ishte vënë në krye të testeve dhe të dhënat në këtë pajisje. Në 1880, ai u emërua kryeinxhinier i punëve të Edisonit në llambë. Në vitin e tij të parë, the plant nën Menaxherin e Pëgjithshëm Upton Francis Robbins përfundoi 50,000 llamba. Sipas Edisonit, Hammer ishte “një pioner i ndriçimit të llambës elektrike”.

Thomas Edison’s first successful light bulb model, used in public demonstration at Menlo Park, December 1879

Edison’s Menlo Park Laboratory, removed to Greenfield Village at Henry Ford Museum in Dearborn, Michigan. (Note the organ against the back wall)

Pothuajse të gjitha patentat e Edisonit ishin patenta të shërbimeve, të cilat ishin të mbrojtura për një periudhë 17-vjeçare dhe të përfshira në shpikje apo procese që janë elektrike, mekanike, ose kimike në natyrë. Rreth dymbëdhjetë ishin patenta të dizajnimit, të cilat mbrojnë një dizajn dekorativ deri në një periudhë 14-vjeçare. Si në shumicën e patentave, shpikjet që ai përshkroi ishin përmirësime mbi njohuritë e mëparshme.Patenta e gramafononit, në të kundërt, ishte e pashembullt siq përshkruhet si pajisja e parë për të regjistruar dhe riprodhuar tingujt. Edison nuk ishte i pari që e shpiku llambën elektrike, por në vend shpiku llambën e parë komerciale. Shumë shpikës më parë kishin hartuar llamba inkadashente duke përfshirë Henry Woodward, dhe Mathew Evans. Të tjerët që zhvilluan herët jo komercialisht llambat elektrike duke përfshirë Humphry Davy, James Bowman Lindsay, Moisiu G. Farmer, William E. Sawyer, Swan Jozefi dhe Heinrich Gobel. Disa nga këto llamba të hershme kishin jetë tepër të shkurtër, shpenzime të larta për të prodhuar, dhe të lartë elektrik aktual të tërhequr, duke i bërë ato të vështira për të aplikuar në një shkallë të madhe komerciale. Në 1878, Edison aplikoi termin fije e hollë tek teli me ngjyra të ndezura, edhe pse shpikësi Anglez Joseph Swan kishin përdorur termin para tek kjo. Swan zhvilloi një dritë të flaktë me një fije e hollë të gjatë e të qëndrueshme në të njëjtën kohë si Edison, llamba më parë e Swan nuk kishte rezistencë të lartë të nevojshme për të qenë pjesë efektive e shërbimeve elektrike. Edison dhe bashkë-punëtorët e tij u vunë në detyrë për krijimin e llambës më gjatë të qëndrushme.

Pak më shumë se një dekadë laboratori i Edisonit në Menlo Park ishte zgjeruar për të zënë dy blloqe të qytetit. Edisoni tha se donte që laboratori të ketë “pjesë e pothuajse çdo materiali”. Një artikull gazete i shtypur në 1887 tregon seriozitetin e kërkesës së tij, duke deklaruar laboratori përmbanë “tetë mijë llojet të kimikateve, çdo lloj dado, çdo madhësi të gjilpërës, çdo lloj kabllo apo tela, flokët e njerëzve, kuajve, derrave, lopëve, lepujve, dhive, deveve … mëndafsh në çdo cilësi, gëzhoja lloje të ndryshme thundrave, dhëmbët peshkaqenit, brirë dreri, breshkë … rrëshirë, llak dhe vaj, të gjitha mineralet … “dhe lista vazhdon.

Transmetues telefoni me karbon

Në 1877-1878, Edison shpiku dhe zhvilloi mikrofonin me karbon i cili përdorej në të gjithë telefonat së bashku me marrësin Bell deri në 1980. Pas procesit gjyqësor patentë, në 1892 një gjykatë federale vendosi se Edison e jo Emile Berliner ishte shpikësi i mikrofonit me karbon. Mikrofoni me karbon është përdorur po ashtu në radio dhe punë publike gjatë viteve 1920.

Refuzimi i Çimit Nobel

Të dy Tomas Edisoni dhe Tesla u permendën si laureatë të mundshëm për nobel në 1915. Pavarësisht nga kontributet e tyre shkencore, ata kurrë nuk e morrën këtë cmim. Mendohet se arsyeja ishte armiqësia mes tyre. Ka dëshmi se secili ka minimizuar arritjet e tjera për ta marrë çmimin, që të dy e refuzuan çmimin nese te tjerë e marrin dhe të dy hodhen poshtë mundesinë për ndarjen e çmimit.

Më 18 tetor 1959 lindi nobelisti Henri Bergson, shkrimtar dhe filozof francez

Henri-Louis Bergson (18 tetor 1859 – 4 janar 1941), shkrimtar dhe filozof francez, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, për vitin 1927.

Biografia

U lindi në Paris më 1859 ishte filozof francez. Që nga fillimi i shkollimit qe nxënës i shkëlqyeshëm si në lëndët shkencore ashtu edhe në letërsi. I talentuar në matemikë por dashuruar në letërsi ai u regjistrua në Shkollën e Lartë Normale dega Letërsi, në të njëjtin vit me Jean Jaurès.*

Diplomoi filozofinë më 1881 kurse më 1889 doktoroi duke mbrojtur me sukses dy tezat e tija ndër të cilat përmendet tema kryesore: Ese mbi të dhënat e drejtpërdrejta të ndërgjegjes (“Essai sur les données immédiates de la conscience”).

Kështu Bergson vazhdoi karierën e tij shembullore dhe kjo bëri që ai të angazhohet në Shkollën e Lartë të Normales dhe më tutje, më 1900, në Katedrën e Kolegjit të Francës si ligjërues-konferencier i filozofisë greke dhe latine. Fitoi respekt e famë kështuqë në ligjerimet e vinin emra të njohur si Péguy, Maritan e të tjerë. Më 1914 pranohet në Akademinë Franceze.

Vepra

Veprat më të njohura janë Materja dhe memorja (Matière et mémoire 1896), Të qeshurit (Le rire 1899), Evolucioni krijues (L’évolution créatrice 1907), Energjia spirituale (L’énergie spirituelle (1919) dhe Dy burimet e moralit dhe fesë (Les deux sources de la morale et de la religion).

Më 1927 i ndahet Çmimi Nobel për Letërsi.

Vdes më 4 janar të vitit 1941.

Referenca

[1]

Lidhje të jashtme

  • Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
  • Henri Bergson – Entry in Philosophical Library. European Graduate School
  • Henri Bergson’s theory of laughter. A brief summary.
  • « ‘A History of Problems’ : Bergson and the French Epistemological Tradition », by Elie During

Njihej si “Merimanga e zezë”, historia e kampionit Vogli. Nga arratisja pas ndeshjes me Dinamon e Berlinit te kapja nga Sigurimi

Në vitet ’50-’60 portieri Lev Yashin (Jashin) ishte krenaria e futbollit sovjetik. “Heroi i klasës punëtore” i priste goditjet a thua se kishte tetë duar dhe për faktin se vishej përherë me të zeza mbiquhej “Merimanga e zezë”. Për 20 vite mbrojti portën e Dinamos së Moskës. Në karrierë fitoi shumë trofe, mes të cilëve medalje olimpike dhe Kupë Evrope me përfaqësuesen sovjetike



Në historinë botërore të futbollit, Lev Jashin, i shpallur portieri më i mirë i shekullit XX, mbetet ende i pathyer për faktin se është i vetmi portier që është vlerësuar me Topin e Artë. Megjithatë, në ato vite, në Shqipëri, ai kishte një moshatar, i cili potencialisht i kishte mundësitë për ta konkurruar, por që fati nuk i rezervoi të njëjtin sukses.

Emri i tij ishte Qemal Vogli. Edhe ai vinte “nga klasa punëtore”. Edhe ai mbrojti portën e Dinamos, por të asaj të Tiranës. Spikati me veshje të zezë në portë dhe prej hedhjeve që bënte mori nofkën “Macja e zezë”.Me Jashinin u takua në vitin 1954 në Moskë pas një ndeshjeje miqësore mes dy Dinamove. Sovjetikët kishin dëgjuar për Voglin që prej miqësores së vitit 1951 në Tiranë, (Shqipëri 1–1 Spartak i Moskës) ku Vogli kishte dalluar për daljet dhe hedhjet e përkryera në portë.Jashin dhe Vogli – asokohe të dy 25-vjeçarë – e vlerësuan me konsiderata njëri-tjetrin.

Me Dinamon, në 6 vite Vogli do të ishte protagonist në fitoren e 5 kupave e 5 kampionateve. Ende të pathyera për futbollin shqiptar janë rekordet: 25 fitore radhazi (sezoni 1951–52) dhe vetëm 5 gola të pësuar gjatë një kampionati.Por, megjithëse të shumtë ishin krenar për arritjet e tij sportive, Vogli nuk u bë hero i futbollit komunist shqiptar, përkundrazi.Gjithçka e Voglit u mbyt në harresë kur më 3 shtator 1956 ai u arratis drejt perëndimit.

Ishte 27 vjeç dhe kishte vetëm 10 vite futboll profesionist.Rrethanat bënë që, pas një miqësoreje tjetër me Dinamon e Berlinit, ai të kalonte në Berlinin Perëndimor. Ishte koha kur ende nuk ishte ndërtuar muri. Ishte koha kur arratisjet regjimi diktatorial i Hoxhës i dënonte rëndë.Prej vitit 1956 e deri më sot historia e Qemal Voglit është treguar mes rrëfimeve dhe pak dokumenteve.

Kjo seri shkrimesh do të nisë ta tregojë historinë e një prej sportistëve më të jashtëzakonshëm të futbollit shqiptar, duke iu referuar dosjes që Sigurimi i Shtetit mbajti për të.Në dosje tregohet se, në të vërtetë, për Voglin, Sigurimi kishte grumbulluar informacione që kur ai kishte qenë adoleshent.

Pranë tij, Sigurimi kishte 10 bashkëpunëtorë të njohur me nofkat: “Çapkëni”, “Goma”, “Jehona”, “Bjeshkore”, “Biblioteka e Pogradecit”, “Topi”, “Stina e Shiut”, “Besuesi” dhe “Lumi”.

Biografia e Voglit paraqitej me një lidhje familjare të angazhuar me Ballin Kombëtar, por megjithatë ai privilegjohej prej dhuntive sportive dhe nuk penalizohej, madje as për kontrabandën që bënte njësoj si disa sportistë të tjerë, të cilët kur dilnin jashtë shtetit, në kthim, edhe pse nuk lejohej, merrnin sende të ndryshme me vete.

Sidoqoftë, Sigurimi e vëzhgonte vazhdueshëm Voglin për sinjalizimet e bashkëpunëtorëve rreth tendencave për arratisje që ai shfaqte ndonjëherë. Arratisje që do ta konkretizonte në vitin 1956, por që nuk zgjati shumë. Ai u kthye në Shqipëri me versionin që regjimi propagandoi: kinse u kap falë agjenturës së Sigurimit dhe bashkëpunimit me agjenturat simotra të vendeve të tjera komuniste.

Në dosjen e tij janë fshirë të gjitha gjurmët, por ka një korrespondencë të mbajtur me STASI-n, homologen e Sigurimit të Shtetit në Gjermaninë Lindore. Për shkak të popullaritetit që kishte mes njerëzve, portieri i Dinamos u dënua vetëm 15 vite burg, më vonë u amnistua dhe pas 5 vitesh u lirua.

Mirëpo nuk ishte më e njëjta gjë. Atij iu ndalua të luante futboll ndërsa dokumentet tregojnë se u mbajt nën vëzhgim të vazhdueshëm të Sigurimit të Shtetit deri në vitin 1991 shpesh duke u cilësuar si agjent i fshehtë. Dënimi më i rëndë që mori, me gjasa, ishte ndarja me të bijën kur ishte ende e vogël dhe ndalimi i të luajturit futboll gjatë gjithë jetës.

Qemal Vogli me shumë mundësi mund të mos fitonte medalje olimpike, Kupë Evrope apo Top të Artë, por e sigurt është se po të vazhdonte të luante futboll do të ishte një histori shumë herë më fantastike e futbollit shqiptar, histori që nuk do të harrohej kurrë./observatorikujteses.al

Maliq Bej Bushati, kush ishte kryeministri shkodran që u pushkatua si tradhtar. Ja amaneti i tij i fundit për 1 napolon floriri që e kishte borxh

Maliq Bushati lindi në Shkodër më 8 shkurt 1880. Prejardhja e tij është nga familja e njohur të Bushatlinjëve të Shkodrës. Ai shkollën Ruzhdije në Shkodër ndërsa studimet e larta i kreu në Robert College në vitin 1910.

Bëri pjesë në Komitetin shqiptar të Stambollit. Është një nga themeluesit e Lidhja Kombëtare në Shkodër. Drejtoi gazetën Populli në Shkodër në vitin 1919.

Gjatë viteve të Luftës I Botërore u bë anëtar i Këshillit Bashkiak të Shkodrës dhe shef i degës së Shëndetsisë në Bashki.

U zgjodh deputet në periudhat 1921-1923 dhe në vitet 1925-1937. Bushati u bë ministër i Punëve të Brendshme në 1939-1941 dhe kryeministër në 1943.

Më 15 shkurt 1946 Maliq Bushati (66 vjeç) ekzekutohet nga një skuadër pushkatimi tek Kodra e Priftit, në Tiranë.

Trupi i tij u hodh në një varr pa emër. Bushati u arrestua nga forcat komuniste më 1946 në Shkodër. Një ditë më parë, më 14 shkurt 1946, Maliqi ishte dënuar me vdekje nga një gjykatë e posaçme, së bashku me Lef Nosin dhe Anton Harapin nën akuzat për bashkëpunim me pushtuesin.

Urrejtja ndaj mbretit Zog bëri që në prill 1939, Bushati të shprehej në favor të pushtimit italian, dhe shërbeu më pas si ministër i Brendshëm në qeverinë e Shefqet Vërlacit (një tjetër kundërshtar i Zogut).

Në një shkim të gazetës Standard (para pak kohësh), u botua rrëfimi i ish-sigurimit të Shtetit Koli Çobo i cili ishte i pranishëm në momentin e pushkatimit.

Kur pyeta Pater Anton Arapin se cila ishte kërkesa e tij e fundit, ai m’u përgjigj: Dua një prift.

Atëherë unë i thashë që prifti për tu rrëfyer para vdekjes jam vetëm unë kështu që po deshe rrefeu.

Maliq Bushati më la amanet që të merrnin një napolon floriri që atij ia kishte borxh një person dhe t’ia jepnin atë një personi tjetër që ai i ishte ngelur borxhli.

Ndërsa kur pyeta Lef Nosin ai si gjithnjë tepër serioz duke hedhur sytë nga tre gropat ku do të varroseshin pas pushkatimit ma ktheu: Cila është gropa ime nga këto dhe hajde jepini fund e mos na lodhni shumë me budallallëqe.’-shkruhej në gazetë.

Më 17 tetor 1480 lindi Ferdinand Magelani, lundërtari që kreu udhëtimin e parë rrotull botës

VOAL- Ferdinand Magelani (Fernão de Magalhães) lindi në Sobrosa, një qytet me disa mijëra banorë të vendosur në Portugali veriore, më 17 tetor 1480. I përket një familje aristokratike të kalbur. Babai është kryetari i qytetit ndërsa nëna kujdeset për familjen. Magelani ka një vëlla, Diego dhe një motër, Isabel. Familja e tij ka një prejardhje antike dhe prestigjioze por nuk ka më fuqinë ekonomike të së kaluarës. Në moshën dhjetë vjeç ai humbi prindërit e tij dhe së bashku me vëllain e tij u dërguan në gjykatën e mbretit Gjon II në kryeqytetin Lisbonë, ku ai mbajti pozicionin e pazhit. Mbreti kujdeset zyrtarisht për të, edhe pse jeta gjyqësore kërkon që të tjerët të japin edukimin që i duhet.

Më 1505 mbreti vendosi ta dërgojë në Indi për t’i shërbyer Viceroy Francisco de Almeidas. Në oborrin e Almeidas, Magelani shquhet për autoritetin, zgjuarsinë dhe guximin e tij deri në atë pikë sa të shpërblehet për shkak se kishte shkatërruar një rebelim në një nga anijet mbretërore.

Karriera e tij në det filloi kur u regjistrua në Marina di Sua Maestà, ku ai menjëherë tregoi aftësinë dhe pasionin e tij për lundrim. Më 1506 ai mori pjesë në ekspeditën që duhet të lundronte për në Ishujt Spice, të njohur me këtë emër falë pasurisë dhe shumëllojshmërisë së erëzave që mund të gjendeshin atje. Emri i tyre i vërtetë, në fakt, ishte Arkipelagu i Moluccas.

Gjatë kësaj ekspedite ai është promovuar në kapiten, por karakteri i tij aventuresk dhe jo shumë i prirur për disiplinë e vë menjëherë në telashe: ai largohet nga flotiljaa me anijen e tij për të eksploruar zonat më tej në lindje të rrugës së vendosur dhe për këtë ai menjëherë degradohet.

Kur humbi komandën, më 1510 u fut në një anije tjetër të kapur nga Alfonso de Albuquerque me të cilën ai mori pjesë në betejën për pushtimin e portit të Malacca. Pas kësaj fitoreje ai u kthye në Portugali dhe më 1513 ai u fut në një anije tjetër ushtarake të nisur drejt Marokut, ku mori pjesë në betejën e Azamorit. Qëndrimi i tij në Marok i shkakton atij probleme të ndryshme sepse ai akuzohet se filloi disa aktivitete tregtare me myslimanët dhe për këtë arsye ka turpëruar uniformën dhe gradën e tij në Marinë. Për këtë arsye, më 1514 ai u shkarkua në mënyrë të pandershme dhe u largua si nga Marina Mbretërore ashtu edhe nga gjykata Portugeze.

Pasi humbi punën, Magelani fillon të imagjinojë një ekspeditë të re për t’u komanduar në autonomi totale dhe falë një harte që ai kishte dhe e cila tregonte një kalim hipotetik për të hyrë në Oqeanin Paqësor që duhej të gjendej në jug të Rio de la Plata, fillon të planifikojë një projekt të ri. Ideja themelore ishte arritja në Azi pa pasur nevojë të binte rrotull Afrikës dhe për këtë arsye të zvogëlojë ndjeshëm distancat. Ishte një plan ambicioz për të cilin shumë hartografë dhe navigatorë kishin tentuar, por nuk ishin realizuar kurrë më parë.

Magelani dëshironte jo vetëm që të gjente këtë kalim, por edhe të tregonte se ishte e mundur të arrinit në Arkipelagun e Moluccas duke ndjekur një rrugë tjetër; duke supozuar se kjo rrugë është nën kontrollin e Spanjës vendos që ta prezantojë projektin e tij te Charles V.

Perandori ishte magjepsur nga ideja, jo vetëm sepse ai e njohu bashkëbiseduesin e tij për guximin, paskrupullshmërinë dhe aftësinë për komandë, por edhe sepse besonte se një rrugë e tillë mund të dëshmonte se Moluccas janë në të vërtetë nën ndikimin spanjoll dhe gjithashtu ekspedita mund të çojë në zbulimin e territoreve të reja për t’u kolonizuar.

Për këto arsye, Charles V vendos të mbështesë kompaninë duke siguruar burra, anije dhe furnizime. Pas përgatitjeve të duhura më 20 shtator 1519 pesë anije nisnin lundrimin nga San Luca de Barrameda, në grykën e Guadalquivir me 265 burra në bord; anija prijëse, në komandë të së cilës është Ferdinand Magelani, quhet Trinidad.

Anijet po shkojnë në jug-perëndim dhe kalojnë Atlantikun pa shumë vështirësi. Pas disa javësh ata mbërrijnë pranë Rio de la Plata; në këtë pikë Magelani vendos të niset drejt jugut, duke lundruar përgjatë brigjeve të Amerikës së Jugut. Pas një ndalese pesë-mujore, për shkak të dimrit Australian, ekuipazhet rifillojnë lundrimin në kërkim të ngushticës që duhet të bashkojë dy Oqeanet. Navigimi i gjatë dhe sikletet për shkak të sëmundjeve dhe mungesa e ushqimit dhe ujit nxiti disa nga burrat që të rebelohen vazhdimisht kundër Magelanit, i cili ndërhyn gjithmonë me një grusht hekuri për t’i qetësuar ata.

Më 25 tetor, anijet marrin më në fund një kanal (ngushtica që do të marrë emrin e tij prej tij) navigimi i të cilit zhvillohet pa ndonjë masë parandaluese; moti, përfshirë shtresat e dendura të mjegullës, e bënë kërkimin shumë të vështirë. Pas disa ditësh kanali kapërcehet dhe anijet futen në Oqeanin Paqësor. Detarët entuziastë për kompaninë, por të lodhur dhe të shqetësuar nga fati i tyre – tani ushqimi ishte pothuajse i përfunduar – shumica e tyre kërkojnë që të në shtëpi. Sidoqoftë, Magelani refuzon dhe drejtohet në veri-perëndim.

Udhëtimi zhvillohet në një Oqean të qetë, aq shumë sa që atij iu dha emri i “Pacqësor”, por kur Magelani, i cili tani komandon vetëm tre anije sepse fati i dy të tjerave kishte qenë ogurzi – një ishte transportuar me anije ndërsa kapiteni i anijes së pestë kishte vendosur , i nxitur nga njerëzit e tij, për t’u rikthyer – ai vendos të zbarkojë në një ishull në Filipine, Cebu. Udhëtimi i tij përfundon përfundimisht. Ai u vra më 27 Prill 1521 në Mactan nga disa njerëz autoktonë të ishullit.

Më 15 tetor 1986 ndërroi jetë Metush Krasniqi, kryetar i Lëvizjes Nacional-Çlirimtare të Kosovës dhe Viseve tjera Shqiptare në Jugosllavi

Metush Krasniqi lindi më 19 gusht 1928 në fshatin Dajkoc të Komunës së Kamenicës (Dardanës). Shkollën fillore respektivisht katër klasat e para i kreu në gjuhën serbe në fshatin Hodanoc, ndërsa katër klasët tjera gjatë viteve 1942-1946 i kreu në Gjilan në gjuhën shqipe.

 

  • Gjatë viteve 1947-1949 kreu një kurs pedagogjik në Pejë dhe Gjakovë, ndërsa në vitin 1950 diplomoi në Shkollën Normale të Gjakovës. Në vitin 1950-1951 filloi punën si mësues në shkollën fillore në Shipashnicë të Epërme. I frymëzuar nga veprimtarët e LNDSH, në Shipashnicë së bashku me kolegët e vet themeloi organizatën ilegale “Partia Revolucionare për Bashkimin e Tokave Shqiptare me Shtetin Amë”. Autoritetet e arsimit vetëm një vit më vonë Metush Krasniqin e transferojnë në shkollën fillore të Strezovcit fshat ky në komunë të Dardanës. Aty punoi një vit dhe u transferua në Hogosht, ku e gjeti arsimtarin e gjuhës shqipe Ndue Nekajn dhe Hogoshti e mirëpriti ngrohtësisht ardhjen e tij. Pas një viti Metush Krasniqin e transferuan në shkollën fillore të Muçivërcit dhe në vitin shkollor 1955/1956 me vendimin e organeve arsimore të Rrethit të Dardanes (ish-Kamenicë), shkolla 8 klasëshe e Muçivërcit me gjithë arsimtarët dhe mjetet mësimore bartet në Roganë dhe për çudi po me atë vendim Metush Krasniqin e emëruan drejtor të shkollës në këtë fshat shkollë kjo e cila sot mban emrin e këtij atdhetari të denjë.
  • Në vitin 1957 pas ndjekjeve dhe burgosjeve detyrohet të shpërngulet në Shkup. Atje krahas punës në arsim me një përkushtim të veçantë vepron në organizatën “Partia Revolucionare…” Në nëntor të vitit 1958 Metush Krasniqin do ta burgosin dhe e dënuan me 18 vjet burg të rëndë prej të cilave i mbanë vetëm 8 vite. Pas daljes nga burgu Metush Krasniqi i kaloi disa vite në fshatin e lindjes në Dajkoc. I entuziazmuar nga hovi që kishte marrë shkollimi, Metush Krasniqi më pas do të regjistrohet në Fakultetin Juridik në Prishtinë, dhe në vitin 1970 u punësua në shkollën e mesme teknike “19 nëntori” në Prishtinë. Mirëpo, xhaxha Metushin as këtu nuk e lanë të punoj qetë. Me një vendim të Dushan Ristiqit – Kryetar i KK të LKJ të Prishtinës dhe të kryeudbashit në Gjilan Aleksandar Cana Periq, Metush Krasniqin e larguan nga procesi edukativo-arsimor.
  • Meqë atdhetari ynë Metush Krasniqi gëzonte një autoritet të madh në mesin e rinisë shkollore dhe universitare në Kosovë e në Maqedoni, ai kishte formuar një rreth të gjerë shokësh besnikë, ishin ata si : Hasan Dermaku, Rexhep Mala e Skënder Kastrati, Njazi Korça nga Gëmica, Kadri Zeka nga Poliçka, Ethem e Fehmi Bajrami nga Malisheva e Gjilanit ; Rexhep Elmazi e Rafet Bajrami nga Gjilani ; Jusuf Gërvalla, Zeqir Gërvallën e Sabri Novosellën në Prishtinë, Shefqet Jasharin e shumë të tjerë.
  • Në vitin 1976 Metush Krasniqi vihet në krye të Organizatës “Lëvizja Nacional-Çlirimtare e Kosovës dhe e Viseve tjera Shqiptare në Jugosllavi” LNÇKVSHJ. Gjatë atyre viteve bënë përpjekje për bashkimin e të gjitha grupeve ilegale në një organizatë të fuqishme. Metush Krasniqi gjatë viteve të 80-ta punoi në ilegalitet të thellë, por megjithatë UDB-a përmes informatoreve shqiptar, dinte për aktivitetin e Metushit dhe më 4 nëntor 1981 sërish burgoset, torturohet rëndë nga udbashi i Anamoravës Selim Brosha e shume të tjerë. Pas katër muaj lirohet në gjendje të rëndë shëndetësore.
  • Më 4 nëntor 1985 Metush Krasniqi sërish burgoset dhe gjatë shtatë muaj e pesëmbëdhjetë ditëve sa e mbajtën në burgjet e Prishtinës e të Mitrovicës, rrahet e torturohet në mënyrat më mizore. Pasi ishte i dërmuar për vdekje UDB-a më 16 qershor 1986 e liron nga burgu dhe më 15 tetor 1986 ky atdhetar i devotshëm duke mos pasur shërim ndërroi jetë. Varrimi i tij u bë në fshatin e lindjes në Dajkoc.

Më 15 tetor 1926 lindi Michel Foucault, filozof i shquar postniçean francez

VOAL – Paul Michel Foucault lindi në Poitiers (Francë) më 15 tetor 1926. Babai, gjyshi dhe gjyshi i tij ishin mjekë, krenarë për traditën e tyre familjare, shumë fetare; kështu që karriera e Michel duket se është e paracaktuar. Por në moshën njëmbëdhjetë vjeç, i riu del kundër babait duke deklaruar se dëshiron të bëhet historian. Në vitin 1940 ai u dërgua në një kolegj fetarësh; megjithatë, nëna, që vjen nga një familje që është më pak e ngurtë nga pikëpamja fetare se babai i tij, gjithashtu i jep mësime private në filozofi Michelit.

Gjatë viteve të tij universitare, Foucault shfaqet si një djalë i vetmuar, ekstravagant dhe i çuditshëm: ai studion psikologjinë dhe filozofinë nën drejtimin e Maurice Merleau-Ponty, Jean Hyppolite dhe Louis Althusser. Homoseksual, ai e jeton këtë gjendje me siklet: brenda pak vitesh ai përpiqet të bëjë vetëvrasje tre herë, madje edhe duke e lejuar veten të jetë i tunduar nga alkooli. Megjithëse me ngurrim ai e vendos veten për disa kohë në analizë.

Në studimet e tij ai thellon autorë të tillë si Saussurre, Kierkegaard, Heidegger dhe Lacan; megjithatë, Nietzsche do të ndikojë më shumë tek ai. Ai gjithashtu ushqen një antipati ndaj Sartrit, në favor të Bataille. Në këto vite ai merr detyrat e tij të para universitare dhe fillon me kompozitorin Jean Barraque një marrëdhënie shumë të stuhishme që do të konsumohet brenda pak vitesh. Në vitin 1955 filloi një miqësi të thellë me Barthes dhe Dumézil. Detyrat kulturore çojnë Foucault për qëndrime të gjata jashtë vendit, së pari në Suedi, pastaj në Poloni dhe më në fund në Gjermani.

Në sajë të interesit të historianit dhe filozofit Philippe Aries në vitin 1960 ai boton “Historinë e çmendurisë në epokën klasike”, veprën e tij të parë të rëndësishme, të refuzuar më parë nga botuesi i madh Gallimard. Në fund të të njëjtit vit ai takon Daniel Defert, një student i ri i cili do të mbetet shoku i tij për pjesën tjetër të jetës së tij. Për të qëndruar pranë Danielit gjatë shërbimit të tij ushtarak, Foucault heq dorë nga mundësia e shumëpritur për të shkuar në Japoni, duke pranuar një post në Tunis. Dhe në veri të Afrikës, Foucault u zhvendos në vitin 1966, veçanërisht si rezultat i faktit se qarqet kulturore pariziane e pëlqenin shumë pak jetën e tij private, aq shumë saqë pengojnë karrierën e tij universitare.

Gjithashtu në vitin 1966 ai redaktoi me Deleuze edicionin francez të veprave të plota të Nietzsche; botoi “Fjalët dhe gjërat”, suksesi i madh i jep atij një pozicion udhëheqës midis mendimtarëve të kohës së tij, si dhe mundësinë për të filluar një miqësi të gjatë epistolare me piktorin belg René Magritte.

Foucault kthehet në Paris në fund të viteve 1960, gjatë periudhës së protestave të studentëve, të cilat ai mbështet duke përfunduar në burg. Për disa kohë ai duhej të ishte i kënaqur me mësimin e parë në Universitetin e Clermont-Ferrand, pastaj në universitetin e ri dhe kaotik të Vincennes; në vitin 1971 mori postin që kishte kërkuar gjatë, një profesor në Kolegjin e Francës, institucioni kulturor më prestigjioz francez. Këtu Michel Foucault do të mbajë kurse në Sistemet e Historisë së Mendimit deri në vitin e vdekjes së tij.

Hulumtimi i Foucault është gjithnjë e më i orientuar drejt studimit të proceseve të normalizimit, domethënë të formave të ndryshme përmes të cilave fuqia ka provuar në Perëndimin modern, të kontrollojë individët dhe trupat e tyre në një përpjekje për të përmbajtur të gjitha format e devijimit në lidhje me në ligjin e vendosur. Punimet e mëvonshme të Foucault do të vijnë nga reflektimet e këtyre kurseve, të dedikuara për medikalizimin e “anormalit” dhe lindjen e sistemit të burgjeve të psikiatrisë.

Në vitin 1975, ndërsa puna e tij “Mbikëqyrja dhe ndëshkimi: lindja e burgut” përjetoi një qarkullim të madh ndërkombëtar, ai u ftua për herë të parë nga Leo Bersani në Kaliforni në Berkeley, një universitet që shpesh ndiqte në vitet në vijim.

Largimi i Sartrit, i sëmurë, thekson më tej qendrën e Foucaultit në kuadrin e kulturës franceze. Por Foucault ndjen dhe gjithmonë ka ndjerë të pakëndshëm  rolin e së “famshmes”. Ai e konsideron veten eksperimentues në evolucion të vazhdueshëm dhe pretendon të shkruajë libra vetëm për të hedhur poshtë tezat e tij të mëparshme: prandaj është e bezdisshme që ai të shohë veten të zgjedhur si përfaqësues të llojit të së vërtetës absolute që ka luftuar për gjithë jetën. Foucault, për më tepër, beson se roli i intelektualit nuk konsiston në udhëheqjen e ndërgjegjes politike, por në ngritjen e pyetjeve dhe nxitjen e reflektimit dhe kritikave përmes njohurisë që duhet përjetuar si përvojë.

Sidoqoftë Foucault duhet të vuajë nga ndërlikimet që rezultojnë nga fama e tij: për shembull, në tetor të vitit 1980, gjatë një konference në Berkeley mbi origjinën e rrëfimit të krishterë, vetëm 800 vetë arritën të asistonin dhe për 700 të tjerë, protestues të mbetur jashtë, ishte e nevojshme ndërhyrja e policisë.

Pas “Vullneti për të ditur. Historia e seksualitetit 1” (1976), Foucault publikon vëllimin e dytë “Përdorimi i kënaqësive: Historia e seksualitetit 2” në vitin 1983. Drejt fundit të vitit për shkak të AIDS-it, shëndeti i tij fillon të përkeqësohet në mënyrë të pariparueshme. Ul angazhimet për t’u përqëndruar në realizimin e vëllimit të tretë “Vetëkujdesja. Historia e seksualitetit 3”, vepër e cila përfundon më 20 qershor 1983.

Një vit më vonë, më 26 qershor 1984, Michel Foucault vdiq në një spital në Paris.

“Këngë alla amerikane”- Rrëfimi i Françesk Radit

Në Festivalin e 11-të të Këngës në RTSH, të piketuar nga udhëheqësi i asaj kohe si një nga bërthamat e reja që po përhapte kulturën borgjeze, kënga e kantautorit Françesk Radi qe nga më të kritikuarat. “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, siç muzikologu Spiro Kalemi do të shkruante në gazetën “Drita” asokohe, ishte një këngë e parakohshme për Shqipërinë, disi “alla amerikane”, tipike për Rolling Stons dhe Bitëllsat.

Sigurisht që, të tilla etiketime ndaj këngës dedikim për luftën në Vietnam, me poezi të Sadik Bejkos, do të ishin vendimtare për internimin e këngëtarit nga Tirana në Fushë-Arrëz, edhe pse siç ai rrëfen në librin e tij, “Françesk Radi, jetë në kitarë”, me autorë Tefta Radin edhe Demir Gjergjin, sulmi ndaj tij kishte nisur më herët.

 

Në dorëshkrimet e kantautorit, shoqëruar me rrëfime të miqve e familjarëve, zbulohet përmes dokumenteve se goditjet e para do t’i merrte në Institutin e Arteve nga kolegë të tij studentë e pedagogë, ku do t’i përmendej ndër të tjera “njolla në biografi”, për shkak të xhaxhait të internuar. Mirëpo, në këtë zallamahi padrejtësie, ajo që Radin e ngushëllonte në njëfarë mënyre është se në asnjë prej dokumenteve nuk iu mohuan talenti e aftësitë e veçanta profesionale. Ishte vetëm 23 vjeç kur u largua në Fushë-Arrëz e vitet e para në barakën prej druri thuajse të shkatërruar, ku “ç’binte jashtë, binte brenda”, do të ishin më të vështirat e jetës së tij. “Ishin ferri i jetës sime”, tregon kantautori ndërsa përshkruan netët e ftohta, me temperaturat që shkonin në minus 20 gradë.

Përpos kësaj, përreth tij gëlonin paragjykimet e njerëzve, të cilët e shikonin artistin si të dënuar e mandej të tjerë “të porositur” nga pushteti, që gjurmonin çastin kur Radi mund të këndonte diçka të papëlqyeshme. Nga ana tjetër, kantautori nuk mund të linte të shteronin aftësitë e tij muzikore e Josif Papagjoni, asokohe drejtor i Shtëpisë së Kulturës në Fushë-Arrëz, do ta ndihmonte të bëhej pjesë e skenës pukjane. Gjatë kohës kur ishte i internuar kantautori do të njihte edhe bashkëshorten e ardhshme. Tefta asokohe një mësuese e thjeshtë, që do t’i tërhiqte menjëherë vëmendjen, aq sa do ta aktivizonte në Shtëpinë e Kulturës, ku ai vetë punonte. E tyrja do të qe një dashuri e fshehtë (s’mund të ishte ndryshe në atë kohë e ato rrethana), një dashuri që do zgjaste përgjithmonë…

FRANÇESK RADI

Në pragfestat e fundvitit 1972, sipas traditës u zhvillua Festivali i 11-të i Këngës në RTSH. Në këtë festival, unë, studenti i vitit të dytë për kontrabas, u përfaqësova si kantautor me këngën “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, kushtuar luftës në Vietnam. Kishte një fabul të goditur për situatën e kohës.

Mendova që të bëj një këngë proteste në këtë festival. Meqenëse Vietnami ishte pushtuar nga amerikanët dhe ne ishim në krah të Vietnamit, Sadik Bejko bëri një tekst të tillë, ku pak a shumë fabula ishte: një grup të rinjsh që këndojnë me kitarë, kënga e tyre është protestë e luftës në Vietnam. Njëherazi, unë isha edhe pjesë e orkestrës së festivalit, kitarist bass. Si instrumentist isha bërë pjesë e pandarë e festivaleve, ndërsa si kantautor mora pjesë për herë të parë pikërisht në Festivalin e 11-të.

Në diskutimet për Festivalin e 11-të në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, kënga ime “Kur dëgjojmë zëra nga bota” ishte një ndër objektet e kritikës. Pedagogu im, Spiro Kalemi, më kritikoi në një shkrim të botuar në gazetën “Drita” të 11 shkurtit 1973, me titull: “Kënga jonë duhet t’u përgjigjet kërkesave të masave”. (Citimi i pedagogut Spiro Kalemi mbi partiturën e këngës së kantautorit Radi “Kur dëgjojmë zëra nga bota”: Ndoshta kënga “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, për në Shqipëri ishte paksa e parakohshme.

Ishte paksa “alla amerikane”, tip Rolling Stons dhe Bitëllsa.) Madje, shprehja e ministrit të Arsimit dhe Kulturës për kohën, Thoma Deljana, se Françesk Radi i këndon luftës në Vietnam si amerikanët me kitarë, e rënduan edhe më shumë pozitën time si kantautor i ri. Unë u kritikova jo vetëm në Lidhjen e Shkrimtarëve, por dhe në Plenumin e Katërt të KQ-së të Partisë së Punës së Shqipërisë”. Sulmi ndaj meje kishte nisur, së pari nga kolegët e mi studentë e pedagogë, kur isha student në Institutin e Lartë të Arteve. Më 5 shkurt të vitit 1973, në Karakteristikën time Personale, në mes të tjerash shkruhet: “Ka një xhaxha të internuar. Më pak është përpjekur në përvetësimin e lëndëve me karakter ideologjik.

Nuk është aktivizuar sa duhet në problemet që kanë shqetësuar organizatën e kursit…, ka pasur edhe shfaqje të huaja në këngët që ka kompozuar…” Dhe kjo mjaftonte. Mjaftonte për të të dënuar e internuar aty ku ata vetë mendonin e gjykonin. Në mes të kësaj të keqeje të madhe, diçka më ka ngrohur disi brenda vetes gjatë gjithë kohës. Në dokumentet personale, të paktën, kurrë nuk i mohonin aftësitë e mia, cilësuar prej tyre si aftësi të mira profesionale. Askush nuk mundi ta mohonte talentin tim, edhe pse isha vetëm 22 vjeç dhe pjesë e një familjeje të deklasuar. Nga Tirana, nga një emër i adhuruar prej të gjithëve, me energji krijuese, plot pasion për muzikën, pasi isha në lulen e rinisë, më largojnë në Fushë-Arrëz.

Ishte sistemi, ishte kohë diktature. E kam shkruar dhe thënë shpeshherë në media. Edhe ne në atë kohë ishim të rinj si të rinjtë sot, plot ëndrra e pasione. Por edhe pse jetuam në një sistem totalitar, komunist, tejet të vështirë, ne i gjetëm dritaret për të rrëfyer botën e të rinjve, shpirtin e tyre, që s’ka regjim në glob që t’ua mbylli dyert dhe dritaret. Çfarë krimi kisha bërë unë, përveçse i isha përkushtuar profesionit që në bankat e shkollës dhe i kisha dhuruar kënaqësi rinisë e më gjerë me krijimet e mia. Askush nuk më kërkoi falje mua dhe të tjerëve si unë, edhe kur diktatura ra në vitet ‘90 dhe demokracia trokiti.

Lashë pas ëndrrat e bukura të Institutit të Lartë të Arteve, punën në Orkestrën e Radiotelevizionit Shqiptar, në Big Bendin e Gaspër Çurçisë. (Muzikanti Gaspër Çurçia, mjeshtër i trombës dhe i xhazit, një i talentuar i jashtëzakonshëm, pati një fund tragjik. U ekzekutua nga diktatura më e egër e kohës).  Njëzet e tre vjeç djalë u nisa drejt veriut të vendit, me kurajën për të gjetur edhe atje vetveten. Por jo pa dhembje. Përpara meje do të shfaqej një tjetër botë. Një tjetër shoqëri duhej të krijoja rishtazi, por me kujdes për ta ruajtur veten nga gojët e liga, të cilat gjenden në çdo kohë, në çdo epokë dhe kudo. Por si e mora vesh emërimin tim në Fushë-Arrëz?

Është e tmerrshme për mua sa herë që e kujtoj. Kisha shkuar për plazh në Durrës. Atje takova një shokun e klasës, i cili gjithnjë na jepte lajme të këqija. Për këtë arsye i kishim vënë nofkën “Fatkeqësia”. “Ndërsa po shëtisja buzë detit, më del përpara dhe i shtangur them: “Obobooo, Fatkeqësia! Kushedi ç’mandat do të më japë!” Shoku, pa u afruar mirë, më thirri: “Hej, Franko, ç’kemi? E more vesh ku të kanë emëruar? Unë s’e dija vërtet. “Je emëruar në Fushë-Arrëz”. Ngriva në vend. “Po ku më dole përpara këtu, o Fatkeqësi!?” – thirra. As det, as plazh nuk kishte më për mua atë ditë. Shkova në shtëpi si një re e zezë nga mërzia. “Ç’mund të bëj unë në Fushë Arrëz?” – u thosha familjarëve duke hyrë e dalë nëpër shtëpi. Më shumë u mërzit nana. “Ç’u ka ba djali jem që ma degdisët në Fushë-Arrëz, që u lança Zotin!” – turfullonte ajo pikë e vrer.

Prej më shumë se dy dekadash m’u mohua e drejta të krijoj atë çka dëshironte e çka ndiente shpirti im i lirë. Pranoj me plot ndërgjegje se gjatë viteve të qëndrimit larg Tiranës, krijimtaria ime muzikore ka qenë mjaft e kufizuar dhe jo ajo e zemrës. Shkëputja ime prej shumë vitesh jashtë muzikës, jashtë profesionit, ka lënë gjurmë, la gjurmë në atë kohë, sepse një muzikanti, një kantautori, kur i heq të drejtën e profesionit, nuk ka gjë më të tmerrshme. Aty ku isha, ishte e vështirë të bëja muzikën time. Ishte e vështirë që unë të dilja jashtë karakterit tim. Muzika nganjëherë është edhe vulë e kohës, kështu që çdo gjë shkoi edhe me kohën. Dikush u burgos, dikush u internua, të tjerë u ndëshkuan në forma të ndryshme. Por për një artist, për një krijues, vuajtja më e madhe është të të ndalojnë krijimtarinë. Një muzikanti apo një artisti, i cilitdo zhanri qoftë, kur ti i heq të drejtën e botimit apo publikimit të krijimtarisë së tij, ti në fakt e ke vrarë, e ke fyer personalisht, e ke poshtëruar atë”. Kohët më të vështira të jetës sime kanë qenë vitet e para në Fushë-Arrëz. Flinim në një mjedis të ftohtë, barakë druri, me dritare e dyer të çara e plot vrima, ku era frynte si të ishe jashtë. Temperaturat natën shkonin deri minus 20 gradë! Unë e ndieja dhe e vuaja shumë të ftohtin, mërdhija shumë, siç thotë populli. Më trishtonin netët e ftohta të dimrit atje.

Mbulohesha me 5-6 batanije. Vitet e fjetjes në barakë ishin ferri i jetës sime… Ishte drejtori i Shtëpisë së Kulturës në FushëArrëz, Josif Papagjoni, ai që më ndihmoi tek autoritetet e kohës për të dalë në skenën pukjane. Dhe kjo do të thoshte shumë për mua, edhe pse jo si Franko i vërtetë, për sa u përkiste shijeve muzikore. Fillova të dal nga fshehtësia apo skuta ku më kishin strukur e të bëhem pjesë e skenave të ndryshme, ku trupa amatore e Fushë-Arrzit, jepte koncerte.

Më dha shansin që të rikthehem në kujtesën e spektatorit për të mos u harruar. Kjo, falë edhe punës sime të madhe me këtë trup, për t’i dhënë standard sa më profesional. Largimi nga Tirana nuk ma shoi kurrë vullnetin dhe pasionin për muzikën dhe instrumentet muzikore. Punova fort edhe në atë vend verior ku gjeta njerëz të thjeshtë, të cilëve u mbetem mirënjohës për respektin dhe besnikërinë e treguar, virtuoz si Ndue Shyti, rapsodin e shquar Frok Haxhia e të tjerë të rinj, që vërtet më donin dhe më respektonin.

Fillova të eksperimentoj me instrumentet popullore, me çiftelinë, sharkinë dhe instrumente të tjera që kishte folklori i zonës. Krijova dhe grupe aty dhe më vjen mirë që e kam bërë atë punë. Unë mundohesha të justifikohesha se nuk kam ardhur si i dënuar, por nuk më besonin. Pse, kot erdhe këtu? Ti ishe dikushi në Tiranë. Ishe një muzikant i njohur. Pra, edhe ata e kuptonin pozicionin tim. Gjithsesi, afro një dekadë në FushëArrëz, ishte një shkollë tjetër për mua në shumë aspekte. Në aspektin shoqëror, për të njohur realitetin e vërtetë, njerëzit, ndërkohë që instrumentet e çiftelisë etj. shoqëruan krijimtarinë time muzikore krahas instrumenteve moderne në vitet më pas. Ato janë pjesë e fondit tim të veglave muzikore, relativisht të pasur.

Janë punuar me mjeshtëri e me porosi për të qenë cilësisht në nivelin e duhur nga mjeshtri dhe miku im Zef Përshqefa. Njohja e instrumenteve popullore të Rrethit të Pukës më ka vlejtur shumë. Edhe në disa këngë të suksesshme të miat, unë e kam përdorur çiftelinë. Mund të përmend edhe fituesen e çmimit të dytë në Festivalin e Këngës në RTSH, në vitin 1998, titulluar “Humba pranverën”. Por po aq i bukur ishte edhe teksti nga Agim Doçi. Agimi, si gjithmonë, di të përshtatë edhe momente të tilla. Kjo këngë mund të konsiderohet si një këngë himn për të gjithë ata shqiptarë, që e kanë provuar emigrimin, sprovën e madhe të integrimit në një botë të madhe e të egër. Për mua pushteti dhe njerëzit e thjeshtë nuk ishin e njëjta gjë. Vëzhgohesha nga struktura të caktuara të pushtetit të kohës, ashtu si shumë të tjerë të dënuar, si Violeta Paçrami, Agron Aranitasi etj. Shefat që ishin atje më kontrollonin vazhdimisht në lëvizjet që bëja.

Kam pasur probleme, sepse për çdo gjë unë denoncohesha në polici. Më thoshin: “Të ruajnë poshtë shtëpisë, aty, se mos këndon këngë jo të pëlqyeshme”. Ndryshe ishin pukjanët e thjeshtë. Ata më shikonin me një sy tjetër dhe më bënë mikun e tyre të veçantë. Ruaj kujtimet më të mira për këtë zonë e në veçanti për njerëzit e mrekullueshëm, që jetonin atje. Ata më kanë rrethuar gjithmonë me mirësinë dhe dashurinë e tyre, të cilën nuk do ta harroj gjithë jetën. Unë organizoja aktivitete të larmishme artistike, u jepja të rinjve dije për instrumentin e kitarës, teksa shikoja tek ata etje e dëshirë për të mësuar. Ndërkohë, për vete këndoja me shumë kujdes në mjedise të mbyllura për të ruajtur vlerat e vokalit dhe karakteristikat e tjera individuale që ka çdo artist. Me këtë fakt dua të tregoj se nga muzika dhe kënga nuk jam ndarë asnjëherë gjatë jetës sime. Lidhja ime me muzikën nuk ka qenë e rastësishme, por e përjetshme… AJO MËSUESE E AI I INTERNUAR, RADI: SI U NJOHA ME TEFTËN Tefta, mësuesja e letërsisë, ishte konferenciere. Shtëpia e Kulturës mbështetej pikërisht te nxënësit dhe arsimtarët e shkollës së mesme. Tefta më tërhoqi vëmendjen dhe unë menjëherë e aktivizova në Shtëpinë e Kulturës ku edhe punoja.

Fillimisht, marrëdhëniet tona ishin tepër korrekte, marrëdhënie pune. Veç kësaj, midis nesh kishte një ndryshim të madh. Ajo ishte e emëruar, kurse unë isha i dënuar, një ndër ata të Festivalit të 11-të famëkeq të Këngës në RTSH. Në të vërtetë, asgjë nuk ndryshonte midis të dënuarve dhe të emëruarve. Të dyja palët jetonim në të njëjtat kushte, flinim në të njëjtat godina, hanim në të njëjtat mensa punëtorësh apo lokale. Ndryshimi i vetëm mes meje dhe Teftës qe fakti që unë isha i vëzhguar e për gjithçka denoncohesha në Polici. Por nuk ishte e lehtë të dashuroje në atë kohë e sidomos në provinca të tilla. Po të të konstatonin, të martonin e ishe i detyruar të ndërtoje familjen atje. Unë nuk mund ta tradhtoja kurrë Tiranën. Gjithsesi, e gjithë dashuria jonë ka qenë një fshehtësi e madhe, si te poezitë e të madhit lirik, Lasgush Poradeci, apo si te kënga popullore “U deshtëm e askush s’e diti”. Kemi shtrënguar duart në errësirë, vetëm unë dhe ajo. Jemi përqafuar dhjetëra kilometra larg FushëArrëzit, kur shkonim nëpër turne e ku askush nuk na njihte. Në atë kohë dhe në ato vite, ishte tepër e rrezikshme të dashuroje ndryshe. (marrë nga libri “Françesk Radi, jetë në kitarë”). /Panorama.al

Më 14 tetor 1890 lindi Dwight David Eisenhower, presidenti i 34-t i SHBA

VOAL – Presidenti i tridhjetë e katërt i Shteteve të Bashkuara të Amerikës (pasardhësi i Harry Truman dhe paraardhësi i John Fitzgerald Kennedy, Dwight David Eisenhower  (Duajt Dejvid Eizenhauer ) u lind në Denison (Teksas) më 14 tetor 1890.

Rritur në Abilene, Kansas, Eisenhower ishte i treti shtatë fëmijëve. Gjatë kolegjit ai shkëlqeu në sporte. Ai u vendos Teksas si nëntoger, ku takoi Mamie Ginevra Doud, e cila në vitin 1916 u bë gruaja e tij. Fillimisht ai u shënua në ushtri nën komandën e gjeneralëve John J. Pershing, Douglas MacArthur dhe Walter Krueger. Pas ngjarjeve të Pearl Harbor, Gjenerali Xhorxh Marshall e thirri Eisenhowerin në Uashington për një detyrë që lidhej me planet e luftës.

Eisenhower komandoi forcat aleate që zbarkuan në Afrikën e Veriut në nëntor 1942; në D-Day, gjatë uljes së Normandisë në vitin 1944, ai ishte komandanti suprem i trupave që pushtuan Francën. Pas luftës, Eisenhower u bë president i Universitetit të Kolumbias; së shpejti pasi ai u largua nga posti për të marrë komandën supreme të forcave të reja të NATO-s të ribashkuar në vitin 1951.

Një vit më vonë, një grup republikanësh të dërguar në lagjet e tij afër Parisit, e bindi atë për të marrë vendin për të kandiduar në zgjedhjet presidenciale. “Më pëlqen Ike” (I like Ike) ishte slogani i fushatës së tij zgjedhore, që doli të jetë i papërmbajtshëm. Dwight Eisenhower fitoi me një diferencë të gjerë kundër kundërshtarit të tij, demokratit Adlai Stevenson.

Ai u bë President në vitin 1953 dhe mbajti postin deri në vitin 1961. Eisenhower mori një armëpushim në Kore (1953) dhe punoi pa pushim gjatë dy mandateve të tij për të liruar prestigjin e tij si komandant i përgjithshëm i forcave fitimtare në Evropë gjatë luftës dhe në tensionet e luftës së ftohtë.

Në të njëjtën periudhë, pas vdekjes së Stalinit, ka pasur ndryshime të thella në marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë. Udhëheqësit e rinj sovjetikë ranë dakord për një traktat paqeje që shpalli neutrale Austrinë. Ndërkohë, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara kishin zhvilluar programet e tyre të bombës me hidrogjen. Me kërcënimin e një force të tillë shkatërruese që varet nga bota, Eisenhower u takua me krerët e qeverive britanike, franceze dhe ruse në Paris. Propozimi që ai bëri ishte se Shtetet e Bashkuara dhe Rusia do të shkëmbenin programet e institucioneve ushtarake përkatëse, duke siguruar kundërshtarin me shërbimet e fotografisë ajrore brenda territoreve të tyre.

Në Denver, Colorado, papritmas në shtator 1955, Dwight Eisenhower pësoi një atak në zemër. Pas shtatë javëve ai u largua nga spitali dhe në shkurt të vitit 1956 mjekët raportuan për shërimin e plotë të tij. Në nëntor ai u zgjodh për mandatin e tij të dytë.

Politika e brendshme e Eisenhower ndoqi një kurs të mesëm, duke vazhduar pjesën më të madhe të “marrëveshjes së re dhe marrëveshjes së drejtë” (marrëveshja e re e marrëveshjes së re ishte plani i reformës ekonomike dhe sociale i nxitur nga presidenti amerikan Franklin Delano Roosevelt) duke theksuar një buxhet të balancuar .

Ai paraqiti shfuqizimin e segregacioneve racore në shkolla; dërgoi trupa në Little Rock (Arkansas) për të siguruar pajtueshmërinë me urdhrat e një gjykate federale; ai urdhëroi shfuqizimin e segregacionit racor të forcave të armatosura.

Eisenhower, në fund të viteve 1940, ishte një besimtar i fortë në garën e armëve. Para se të dilte nga zyra në vend, në janar të vitit 1961 (për t’u tërhequr në fermën e tij në Gettysburg) në fjalimin e tij lamtumirës drejtuar kombit ai paralajmëroi botën për rrezikun e përfaqësuar nga interesat komerciale të industrisë së armëve, të cilat që të mbijetonin gjithmonë duan një luftë. Kur u largua nga zyra e tij, ai theksoi se “Amerika është sot kombi më i fuqishëm, më me ndikim dhe më produktiv në botë”.

Dwight Eisenhower vdiq në Uashington pas një sëmundjeje të gjatë më 28 mars 1969./Elida Buçpapaj

Më 14 tetor 1929 u nda nga jeta Shtjefën Gjeçovi, frat françeskan, veprimtar i lëvizjes kombëtare, etnograf, arkeolog dhe shkrimtar shqiptar.

Shtjefën Gjeçovi (Janjevë, 12 korrik[1] 1873 – Zym, 14 tetor 1929) qe frat françeskan, veprimtar i lëvizjes kombëtare, etnograf, arkeolog dhe shkrimtar shqiptar.

Jeta

Shtëpia e lindjes së Hilës në Janjevë

Leu i biri i Mat Gjeç-Kryeziut dhe Prendës në Janjevë, Vilajeti i Kosovës, Perandoria Osmane; i pagëzuar me emrin Hilë.[2] Familja e tij ishte me prejardhje nga Kryeziu, një fshat i Pukës. Prindët e dërgojnë më 1884 në kolegjin françeskan të Troshanit, në Vilajetin e Shkodrës, ku mori mësimet e para që e çuan në rrugën e meshtarisë.

Më 1888 përfundoi mësimet dhe u nis më 16 gusht në kuvendin e Fojnicës për vitin e rishtarisë. Vijoi studimet në Derventë dhe Banja Luka, ndiqte mësime edhe në Kreshevë ku njohu epikun kroat P. Grgo Martiq. Ndërmerr punimin për një studim mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, me titullin në latinisht Metropolis Antibarensis[1].

Kryen studimet në korrik të 1896, kur edhe kthehet në atdhe dhe meshon për herë të parë në Troshan, ku ndërron emrin në Shtjefën-Kostandin. Shërben si famullitar në Rubik, dhe verën e 1897 në Pejë dhe emërohet famullitar në Zllakuqan ku në korrik hap shkollën e parë.

Autoritet kishtare e caktojnë në famullinë e Laç-Sebastes nga mesi i 1899 deri më 1905. Rihap shkollën shqipe në Laç, ku shërbeu si mësues dhe i siguronte materialet e para përmes Konicës në gusht të 1901. Më 20 mars të 1902 duhet të ketë qenë në malin e Tomorrit. Largohet më 19 dhjetor 1905 për në bregun kroat ku punësohet mësues në Borgo-Erizzo ku zëvendëson P. Pashk Bardhin dhe po aq shpejt kërkon dorëheqjen[3]. Shpejt kërkon largimin i tij dhe në vjeshtë merr pjesë Kuvendin e Bajrakut të Kurbinit, po atë gusht e gjejmë në Durrës. I ngarkohen kolegjet françeskane në Shkodër në vjeshtë 1906 deri më 1907 kur ka fërkime me Imzot P. Guerinin dhe konsullin austro-hungarez, në maj e emërojnë në Gomsiqe ku çel dhe shkollën më dt. 31. Vazhdojnë përpjekjet me Dom Nikollë Kaçorrin për mbarëvajtjen e kuvendeve të kurbinasve dhe futjen e armëve nga tregjet e huaja[4]. Përshëndet këndellshëm punimet e mbajtura në Manastir. Me ardhjen e fushatave ndëshkuese radhitet me çetat komite.

Merr pjesë me krerët e Mirditës, Pukës, Lezhës, Zadrimës dhe malësorëve te Bregmatës në kuvendin që u mbajt në Lezhë më 7 korrik 1913 prej Abatit në përpjekje për ta shpallur Prenkë pashë Bibdodën regjë, mbret[5]. Më 1915 zbret në Troshan e më pas e emërojnë më 1916 në Thethin e dëmtuar nga kolera e asaj vere, ku i shkruajnë edhe KLSh si anëtar korrespondent për materiale të marra nga goja e popullit[6]. Kalon në Prekal më v. 1917, shtëpia ku vendoset banohej nga komanda lokale austro-hungareze, e cila zaptonte ata pak ushqime të banorëve[7]. Më dt. 17 shtator t’atij viti shërbim në Prekal nis t’u japë mësim fëmijëve në dhomën ku banonte. Për këtë veprim ai njofton edhe Drejtorin e Përgjithshëm të Arsimit në Shkodër ku edhe tregon ndër tjera se i mbante mësimet dy herë në ditë, paradite kishte 26 djemë ndërsa pasdite 11 vajza. Tentimet e tij për të tërhequr ndihma materiale në fillim iu kushtëzuan me futjen e shkollës në objektin fetar e më vonë u shëndruan në kërcnime për ndalim veprimtarie si mësues.

Dërgohet famullitar në Vlorë më 1920, ku buan shpesh te Dom Mark Vasa, i parë si halë nga autoritetet italiane. Merr pjesë në takimet me patriotët e krahinës në vjeshtën e atij vit, sipas gazetave “Politika” dhe “Mbrojtja kombëtare” i cilësuar si luftëtar i Njëzetës. Interesohej si kudo edhe për traditat e Labërisë[8]. Më 7 qershor të 1923 emrohet sekretar i Provincës Françeskane[9].

Endet në krahinën e Elbasanit nga viti 1924 ku gjatë verës bashkë me Simon Shuteriqin zbulon në kishën e Shënkollit të qytetit të Elbasanit këmbanën e Sopotit të Bërzeshtës, një vjetërsore e kohës së Gjergj Arianitit[10].

Më 1926 emrohet në famullin e Zymit të Hasit të Thatë, ku vritet në vendin e quajtur Kodër Rrezina më 14 të tetorit 1929. Trupi iu bart nga sivëllau i tij françeskan P. Lorenc Mitroviq OFM përbri dëshmorit tjetër të atdheut, P. Luigj Paliq OFM[11].

Vepra dhe mirënjohje

Ndërmerr qysh në moshë studentore një punim historik mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, duke punuar të paktën gjashtëmbëdhjetë faqet e para[1]. Botimet e para të Gjeçovit janë dymbëdhjetë poezi tek “Albania” e Konicës me emër pende Lkêni i Hasit. Shkruan dramat Dashtunija e atdheut më 1901, Kushtrimi asé Mark Kuli Kryeqitas 1903, Shqiptari ngadhënjyes 1904, Princi i dy Dibrave asé Mojs Golemi 1904; Shqiptari ngadhënjyes, 1904; Katër të lumtun, asé Edipi i Shqipnis, 1926; një pjesë prej të cilave ende në dorëshkrim që gjenden në ASH.

Shqypton dramat Atil Reguli. Dramë me trii pamje të Metastasit më 1905, që e boton më 1912; Vajza e Orleansit asé e Lumja Joana D’Ark përkthye nga A.F. Bergamo dhe botuar më 1915; Shna Ndou i Padues i autorit N. Dal-Gal, 1912.

Shkruan po ashtu edhe novelat, Mnera e Prezës 1902 dhe Rrafgime 1903[12]. La pa botuar përkthime të sentencave të Sokratit, të romanit polak shumë të lexuar Quo vadis (1916) të Shenkieviçit dhe pjesëve nga ‘Scritti su Parga‘ të poetit neoklasik italian Ugo Foskolo. Përveç kësaj, Gjeçovi na ka lënë si trashëgim gjithsej tridhjetë e tetë vepra origjinale ende të pabotuara, ndër to shtatë pjesë teatrore dhe disa tregime[13].

Kanuni

Kryevepra e tij, Kanuni i Lekë Dukagjinit, është përmbledhja më e përmendur e ligjit zakonor shqiptar. I kopsitur në 1263 nene, nisi të botohej së pari tek “Albania” e Konicës më 1897-98[13] dhe më pas në organin e shtypit të françeskanëve që nga dalja e Hyllit më 1913 gjer më 1924. Gjatë lëvizjes së shpeshtë ndër famullitë e Veriut prej Kurbinit deri në Rrafshin e Dukagjinit, ai mblodhi normativën e rendit dokësor ndër shtresëzimet më të mbrame të këtij të fundit. Shenjat e këtij punimi dukeshin qysh më 1911 kur ndikoi fort në botimin e “Visaret e Kombit” të sivëllaut V. Prennushi. Pa llogaritur artikujt e shumtë “Përralla popullore”(1903),”Doke e zakone vdekjeje”(1907), “Mënyra e jetesës në Malci” (1908), ”Doke e zakonesh dasmash”(1910-1911), “Vaje “ në raste vdekjesh (1917-1920). Një pjesë e dorëshkrimeve humbën me vdekjen e tij.

Botimi i Kanunit u arrit më 1933, mbas vdekjes së mbledhësit, me një parathënie të P. Fishtës. Vendosja e titullit duket se shoshitet prej Fishtës kur shkruan se iu vendos prejse zbatohej dhe kishte formë gatiligjore dikur ndër Lekë (malësor, sipas kumtit parak, banorët e Malësisë së Madhe) dhe Dukagjin. U përkthye më vonë nga mikesha e shqiptarëve dhe e Eqrem bej Vlorës, baronesha Marie Amelie von Godin pjesë-pjesë, e me ndihmën e etënve françeskan. Punim i cili bëri të mundur që më 1936 Universiteti gjerman i Drezdenit i dha doktoratën postum P. Gjeçovit për vleftën e Kanunit. Në italisht u përkthye nga P. Pal Dodaj në bashkëpunim me Giuseppe Schirò dhe u botua nga Akademia e Arteve dhe Shkencave në Romë më 1941[14].

Shih edhe

Wikibooks-logo.png Wiki Libri: Vitviteja : Hilë Gjeçi

Referimet

  1. ^ a b c Gjini G., Ipeshkvia Shkup-Prizreni nëpër shekuj. Citimi: Vende-vende si datë e lindjes së tij shënohet 12. VII. 1874, ndërsa duhet të jetë: 3.X.1873, shih: AFJ, Status animarum II, 424.
  2. ^ Kurti, P. Donat (2003) [1965]. Provinça Françeskane Shqiptare. Shkodër: Botime Françeskane. f. 137.  99927-789-1-1.
  3. ^ Lila O., Letrat e panjohura të Shtjefën Gjeçovit: korrespondenca në dorëshkrim, Gazeta shqiptare (“Milosao”, suplement). – Nr. 4295, 27 korrik, 2007, f. II – III.
  4. ^ Gjeçovi Sh.K., Parradija e popullit ase Kryengritja e Dheut të rrethit të Krues me 54 pleq në krye, kundra urdhënve e dokeve të reja t’osmanllive : 1903-1904-1905-1906, [dorëshkrim], Laç-Sebaste, 1922.
  5. ^Letër dërguar P. Gj. Fishtës nga Gomsiqja më dt. 19. IX. 1913.
  6. ^ Mata R., Komisia Letrare Shqipe për lëvrimin e gjuhës shqipe, “Mësuesi”, 28.8.1916.
  7. ^ "Gjeçovi VEPRA 4", RILINDJA Redaksia e Botimeve, Prishtinë 1985, fq.227. Citimi: ... Ka qillue qi kush s'ka pasë shum berre, s'ka pas ç'a me dhanë (por), kta kanë shkue kanë marrë vetë me bajoneta n'pushkë...
  8. ^ Habazaj A., “Hysni Lepenica, monografi”, Naim Frashëri, Tiranë, 1996, f. 23 – 26.
  9. ^ Kurti D., Provinca Françeskane Shqyptare (E ripertrime në vj.1906), Cokesë (Skicë historike).Shkodër 1965.
  10. ^ Shuteriqi Dh.S., Shtjefën Gjeçovi dhe kambana e Sopotit shkëputur nga Ditari i Dhimitër Shuteriqit, Belësh 7 maj 1972.
  11. ^ Dorëshkrimet e At Gjeçovit, HD, Vj. XII, 1936, 3, fq. 12-13.
  12. ^ Për këtë radhitje titujsh, zhanresh e vitesh ndihmoi fondi online i Bibliotekës Kombëtare (bksh.al).
  13. ^ a b Robert Elsie (1995), Histori e Letërsisë Shqiptare, përktheu Abdurrahman Myftiu, Tirana & Peja: Dukagjini, 1997.
  14. ^ Malaj V., Apostolic and educational work of the Francisacan Order among the Albanian people, Buletini Katolik Shqiptar, red. Gjon Sinishta, San Francisco 1990. fq. 35-37.

PJETËR BOGDANI NË NJU JORK: 30-VJETORI I NJË SEMINARI (Me rastin e 330-vjetorit të vdekjes) – Nga Frank Shkreli

Ky është Pjetër Bogdani i Gurit të Hasit!

330-vjet më parë, në fund të vitit 1689 ka ndërruar jetë, në Prishtinë, ipeshkvi imzot Pjetër Bogdani. 30-vjetë më parë, me rastin e 300-vjetorit të vdekjes së tij, me 7 tetor, 1989 është mbajtur në Nju Jork një seminar madhështor për të kujtuar Imzot Pjetër Bogdanin, figurën e shquar të letërsisë së vjetër shqipe, kultivuesin dhe ndriçuesin e ndërgjegjes dhe të identitetit kombëtar të shqiptarëve. Përveç kontributit të tij fetar, Pjetër Bogdani ishte edhe atdhetar i madh, i cili ka dhënë kontribute të rëndësishme në përpjekjet e popullit shqiptar për çlirim nga zgjedha osmane.

Ishin pikërisht këto kontribute të Pjetër Bogdanit të cilat u diskutuan në seminarin e organizuar 30-vjet më parë – në fillim të tetorit, 1989– nga Kisha katolike shqiptare, “Zoja e Këshillit të Mirë”, sot “Zoja e Shkodrës” në Nju Jork. Në atë seminar ishin të ftuar folës të zgjedhur dhe personalitete të njohura shqiptare në fushën e kulturës, të fesë dhe politikës shqiptare të asaj periudhe. Dalloheshin Profesor Arshi Pipa, At Danjel Gjeçaj, Prof. Dr. Ibrahim Rugova dhe Profesor Dr. Engjëll Sedaj (të ardhur nga Kosova), si dhe Profesor Martin Camaj.

Personalitetet e shquara hodhën dritë mbi jetën dhe në përgjithësi mbi veprimtarinë fetare dhe atdhetare të Pjetër Bogdanit. Në kumtesat e tyre ata kanë thekësuar, ndër të tjera, edhe rolin që ai ka luajtur në formimin e ndërgjegjes kombëtare të shqiptarëve, si udhëheqës i kryengritjes çlirimtare të vitit 1689, dhe pasqyrimin e historisë së shqiptarëve në kryeveprën e tij teologjike, “Cuneus Prophetarum”, “Çeta e Profetëve”, për të cilën kanë folur më hollësisht Dr. Martin Camaj dhe Dr. Ibrahim Rugova. Për fatin e mirë, të gjitha kumtesat nga pjesëmarrësit e dalluar si dhe historiku i organizimit të seminarit, janë botuar – si një testament i përherëshëm historik — në librin me titull, “Imzot Pjetër Bogdani në New York”. Libri është botuar nga Z. Tonin Mirakaj, ish-kryetari i Këshillit të Kishës Katolike, “Zoja e Këshillit të Mirë, në Nju Jork, publicist dhe aktivist i dalluar i komunitetit shqiptaro-amerikan – njëheri edhe drejtuesi i komisionit që organizoi seminarin për 300-vjetorin e vdekjes së Imzot Pjetër Bogdanit, tetorin e vitit 1989.

….
Folësit me atë rast thekësuan se krahas aktivitetit shpirtëror dhe fetar, imzot Pjetër Bogdani, veproi edhe në zgjimin e identetitetit kombëtar, duke u marrë aktivisht me organizimin e shqiptarëve në rezistencë kundër pushtuesve osmanë ndërsa vizitonte të gjitha kishat dhe krahinat nën mbikqyrjen e tij si kryeipeshkëv, i atyre anëve. “E pra, kur lufta anadollake kishte shpërthye me ma të madhin hov, kur turku kishte këthye Shkodrën në kasaphane priftënsh e fretënsh, kur vet banorët e këtyre anave mshefeshin nepër shpella e galushtra të maleve…kundra këshillit të shi atyne që sot më padisin, unë mora në dorë këtë kishë të Shkodërs. S’shiqova komoditet as pushim: pa mbulojë, pa shtrojë, pa pullaz mbi krye, në rrezik nga turku, nga shkjetë, nga çifutënt, vizitova Kelmendin, Kuçin, Hotin, Kastratin, Shkrelin, Plavën, Rrjollin e vende të tjera”. (Nga libri “Imzot Pjetër Bogdani në New York”)
Në kuadër të veprimtarisë së tij atdhetare, Pjetër Bogdani, në vitin 1688-1689 udhëheqë kryengritjen anti-osmane, me 6000 shqiptarë, në koalicion me ushtrinë austriake, thekësuan studiuesit e jetës dhe të veprimtarisë së Pjetër Bogdanit. Fatkeqësisht, kryengritja e tij kundër osmanlinjve nuk pati sukses dhe pas një sëmundjeje të rëndë vdes në Prishtinë në vitin 1689. Me vdekjen e Bogdanit, vdiq ideja dhe organizimi i kryengritjes së armatosur kundër pushtuesve turq, ka shënuar Gaspër Gjini në librin e tij, “Ipeshkvia Shkup-Prizren nepër shekuj”.

Duke u hedhë një sy kumtesave të ekspertëve të lartëpërmendur në seminarin e mbajtur në Universitetin Fordham në Nju Jork, në Tetor 1989 — në 300-vjetorin e vdekjes së Pjetër Bogdanit dhe të botuara nga Tonin Mirakaj në librin kushtuar këtij përvjetori — lexuesi mëson hollësi të shumta për jetën, veprat dhe vlerat patriotike dhe fetare të Bogdanit, nga disa personalitete prej më të dalluarve eskspertë të kulturës dhe gjuhës shqipe. Folësit kanë venë në dukje, ndër të tjera, dashurinë e madhe të Bogdanit për gjuhën shqipe, për Atdheun e tij dhe për gjendjen e mjeruar të popullit shqiptar, në kohën që ai jetonte, si dhe qëndrimet e tija kundër pushtuesve osmanë. Për vetdijen e tij kombëtare, sipas Dr. Ibrahim Rugovës, në veprat e tija, Pjetër Bogdani “Jep një kontinuitet historik të popullit tonë që nga kohërat e herëshme e deri në kohën e tij.”

Organizimi i seminarit nga Kisha Katolike Shqiptare në Nju Jork në Tetor 1989, me rastin e 30-vjetorit të vdekjes së Pjetër Bogdanit, mund të konsiderohet si një ndër aktivitetet më të madhërishme dhe më të rëndësishme të komunitetit shqiptaro-amerikan gjatë viteve. Ishte i tillë për nga pjesëmarrja e madhe e shqiptaro-amerikanëve dhe seminari dallohej edhe për nga personalitetet shqiptare që paraqitën kumtesat e tyre për jetën dhe veprimtarinë e Bogdanit. Për më tepër, rëndësia e këtij seminari 30-vjet më parë, sipas disa ekspertëve, nga këndveshtrimi i sotëm, ishte pikërisht paraqitja e Dr Ibrahim Rugovës në këtë tubim me 7 Tetor të vitit 1989 — që njëkohësisht ishte edhe vizita e tij e parë në Amerikë – që në të vërtetë, ndryshoi jo vetëm jetën e tij, por edhe fatin eventual të Kosovës, si dhe politikën dhe marrëdhëniet e shqiptarëve me Shtetet e Bashkuara në përgjithësi, “Në miqësi të përhershme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës”, siç kihste deklaruar ai ç’prej fillimit.

Ndonëse 30-vjet më parë, seminari tërhoqi vëmendje dhe interesim të madh në komunitetin shqiptaro-amerikan dhe në diasporën shqiptare në terësi, në Shqipërinë komuniste dhe në Kosovën e pushtuar, mbretëronte një heshtje mbytëse mbi pjesëmarrësit, mbi punimet dhe kumtesat e eskpertëve më të njohur shqiptarë, mbrenda dhe jashtë trojeve shqiptare– mbi jetën dhe veprimtarinë e Pjetër Bogdanit, mbajtur në Nju Jork. Arsyen e interesimit të madh për këtë seminar nga komuniteti shqiptaro-amerikan, në atë kohë, e shpjegoi ndoshta më së miri gazeta “Zëri i Atdheut”, e botuar dikurë në Nju Jork. Në kryeartikullin “Madhështia e një Seminari”, ndër të tjera ajo gazetë shkruante:

“Nji tjetër arsye, që e zgjoi kërshërinë e mërgimtarëve shqiptarë për këtë eveniment historik, kombëtar, fetar e kulturor, ishte ajo, që Kisha katholike shqiptare i ftoi me marrë pjesë në ketë seminar dy shkollarë shqiptarë nga Kosova, përndryshe studijues të rrastë të Pjetër Bogdanit dhe veprës së tij gjeniale: Prof. dr. Ibrahim Rugova, Kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës – njëni ndër përfaqsuesit ma eminent të kulturës shqiptare, jo vetëm të Kosovës dhe kolegu i tij Prof. dr. Engjëll Sedaj – që të dy profesorë në Universitetin e Kosovës në Prishtinë. Pjesëmarrja me aqë shumicë dhe rangu aq i naltë akademik i ligjëruesve të rastit, të lejshin me kuptue, pamvarsisht, se gjindeshim në njenën nga dy qendrat kryesore të kulturës shqiptare – në Tiranë ase në Prishtinë.”

Në Nju Jork, si sot e 30-vjet më parë, 7 tetor, 1989, Kisha Katolike Shqiptare “Zoja e Këshillit të Mirë” organizoi pra seminarin në kujtim të 300-vjetorit të vdekjes Pjetër Bogdanit — në vitin 1689 në Prishtinën dardane. Atëherë dhe sot kujtojmë Pjetër Bogdanin dhe vdekjen e tij, kur, “U vesh në zi Shqipëria, vajtoi Kisha, mbet pa Bari grigja e Kosovës shqiptare…U shkretuan Shkupi, Prishtina, Prizreni, Gjakova, Peja…Sot mbas tre shekujsh historia kërkon varrin e pa rrasë, pa emër, të pa kryq (të Pjetër Bogdanit) dhe se aty në Prishtinë të përgjakur si sot treqind vjet, vdiq dhe u nxuer prej dheut më i përmenduri Ipeshkëv arbënuer i kohës, më i denji pinjuell i Kosovës hasjane, më i squeti shkrimtar e lavrues i gjuhës neoilire, më i zellshmi Apostull dhe më i palodhshmi mbrojtës i Fesë dhe i Kombësisë”. (At Danjel Gjeçaj në kumtesën e tij në seminarin kushtuar 300-vjetorit të vdekjes së Pjetër Bogdanit, Nju jork, 7 Tetor, 1989)

Ky ishte Pjetër Bogdani i Gurit të Hasit, sot e 330-vjet më parë!

Frank Shkreli

Fotografitë mbi punimet e seminarit janë marrë nga libri Imzot Pjetër Bogdani në New York” me botues, Tonin Mirakaj

Pas seminarit në Nju Jork, Profesorët Ibrahim Rugova dhe Engjëll Sedaj, udhëtuan për në Washington D.C., të shoqëruar nga antari i komisionit përgatitës z. Simon Simonlacaj, ku kaluan dy ditë të këndshme. Atje i priti Frank Shkreli, ish-Drejtori i Zërit të Amerikës për Evropën.

Dr. Ibrahim Rugova, Frank Shkreli dhe Dr. Engjëll Sedaj në Kongresin e Shteteve të Bashkuara në Washington, Tetor 1989. Ishte kjo vizita e parë e tij dhe takimi im i parë me Presidentin e ardhshëm të Republikës së Kosovës — por jo e fundit—në kryeqytetin e Shteteve të Bashkuara.