Artikuulli është një hulumtim që shqyrton  pasivizimin e adresave, për shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës e Bujanocit, vështrim, historik, dhe normative me jurisprudencë të konventave të BE-së dhe akteve tjera që janë të garantuara edhe me kartën  OKB-së, krahasime identike me një padi të ushtruar, për trajtim e shqyrtim gati identik mbi pasivizimin e adresës së një Shtetasi të përkatësisë së Minoriteteve në Republikën e Sllovenisë.

Duke përdorur një qasje studimore, artikulli argumenton se veprimi  i Serbisë, përbën shkeljen e te drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut, prandaj  me të drejtë është konstatim i bazar se është një spastrim etnik-diskriminim sistematik.

Pasivizimin, për shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës e Bujanocit,  mbi   spastrimin etnik-diskriminimi, duhet kuptuar është si pasoj që prodhon efekte, përtej administrative, nuk posedoj dokumente identiteti, atëherë jam një shtetas i huaj, por jo i Republikës së Serbisë, që nuk mund të kryejë asnjë veprim ligjor,  pa asnjë të drejtë të fillojë, të kryej, të vazhdojë edhe ndërmarr veprime ligjore konform standardeve dhe konventave të BE-së dhe akteve tjera që janë të garantuara edhe me kartën  OKB-së. Nuk mundë të votoj e të jem i  votuar, humbi të drejtën të kem qasje në kujdesin shëndetësor ose shërbime sociale, humbi të drejtat civile, humbi të drejtën të blejë ose të shesë, humbi të drejtën të regjistrojë, e trashëgojë pronën e luajtshme dhe të paluajtshme, do të humbi përdorimin e llogarive bankare, sigurimet shëndetësore e shoqërore që kemi paguar deri tani. Serbia përmes  pasivizimit të adresave, po zbaton pa zhurmë dhe krejt në heshtje një strategji të qartë dhe me veprime konkrete po arrit të shpopullojë zyrtarisht Preshevën, Medvegjën, e Bujanocin.

Serbia  vazhdon ti shkel, cenon, mohon, diskriminon të drejtat themelore individuale dhe të drejtat kolektive, andaj   është miratuar një Rezolutë, më 8 korrik  2022,  nga Parlamenti Evropian, që kërkohet hetim për pasivizimin e e adresave për shqiptarët e Preshevës, Medvegjës e Bujanocit,  mbi   spastrimin etnik-diskriminim sistematik, dhe  do të figurojë në Raportin e Progresit për Serbinë për vitin 2021, teksti i amendamentit 79, i cili u propozua dhe më pas u miratua në tërësi nga EuroDeputetët.

Parlamenti Evropian, për pasivizimin e e adresave mbi   spastrimin etnik-diskriminim, më shumë se një dekad vazhdimisht ngritet diskutim me fakte e prova, e së fundi Parlamenti Evropian, edhe në raportin e 2 majit 2025, e thekson qartë se e denoncojnë  spastrimin etnik-diskriminim sistemik ndaj shqiptarëve në Jug të Serbisë, që raporti e cekë anulimi i adresave të tyre të banimit i privon ata nga e drejta e votës, qasja në kujdesin shëndetësor dhe dokumentet personale.

Me shumë ndikim e relevancë ndërkombëtare është nga Parlamenti Evropian, pastaj në vazhdën e kësaj është prezentuar  edhe projektligji-REZOLUTË, e iniciuar nga Kongresmeni Amerikan Keith SELF, Kryetar i Nënkomitetit për Evropë i cili  më 21 janar 2026, në  mbledhjen e Komitetit për Punë të Jashtme të Kongresit të SHBA-s, duke propozim me arsyetim të bazuar  Rezolutën me numër H.R. 6411.

Padia e ushtruar më   2 mars 2026, në Gjykatë Evropiane në Strasburg, për të Drejtat e Njeriut, edhe pse është deponuar duke u rexhistruar në Gjykatë për një individë, por në raste të tillë, pasi bëhet fjalë për shkelje të të drejtave themelore të njeriut,  ka  shkelje të Akteve e Konventave të BE-së, dhe atyre ndëkombëtare, përbëjn një  cenim e shkakton një  mohim në realizimin e të drejtave elementare të njeriut, në shumë fusha,e sistematike.

Gjykata Evropiane në Strasburg, pas shtjellimit të shumë  provave, të mjaftueshme, këtë e ndihmojn edhe raportime të mediava kredibile ndërkombëtare, që kan realizuar dhjetra  hulumtime investigative, ndihmesë përbën, se disa organizata për Mbrojtjen dhe Liritë e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, në Serbi pastaj ka raporte, nga Organizata për Mbrojtjen dhe Liritë e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, në Evrop. Kjo Gjykatë i posedon faktet, dhe do të vendosë që të gjithë të prekurit, palët e dëmtuara të kompensohen lidhur me këtë çështje dhe të ndalohet veprimi, procesi administrativë diskriminues apo mekanizmi i pasivizimit të adresave nga Serbia,  si një  spastrim etnik-diskriminim,ndaj shqiptarëve.

Gjykata Evropiane në Strasburg, do të përfshij edhe raportimet e parreshtura të vetë OSBE-së, pa harruar edhe punime e trajtesa si hulumtime të nivelit  shkencor e Akademike, që e potencojnë me fakte e referenca  që pasivizimi i adresave nuk është veprim individual apo i izoluar, por vetë aparati adminsitrativ i Serbisë, si një mekanizëm i ndërtuar apostafat,  me një qëllim për arritjen e një objektivi- spastrimin e heshtur etnik-diskriminimin, shtetëror të Serbisë i cili është duke pasivizuar adresat në mënyrë alarmante, janë të bllokuar totalisht nga pasivizimi i adresave.

Kujtoj opinionin e gjërë, sipas shenimeve që posedohen dhe jan të qasshme, edhe në Republikën e Sllovenisë një padi e ushtruar, për trajtim e shqyrtim gati identik mbi pasivizimin e adresës së një Shtetasi të përkatësisë së Minoriteteve në këtë Shtet, Gjykata e Strasburgit,ka nxjerr një vendim të plotëfuqishëm  dhe është dënuar Sllovenia, me 3% të buxhetit lidhur me mekanizmin e pasivizimit të cilët ata kanë bërë ndaj Minoriteteve të tyre.

Pasivizimi  selektiv vetëm për shqiptarë i adresave në Serbi, me theks të posaqëm për shqiptarët e Preshevës, Medvegjës e Bujanocit,  është një   spastrim etnik-diskriminim, dhe kjo dukuri që përballen shqiptarët  është se përfaqëson edhe fatin e 25 mijë  qytetarëve Shqiptarë, jo vetëm të këtij Rajoni, por vlen së praktikuari vetëm për Shqiptarët edhe gjithëandëj Serbisë.

Në vendimin final të nxjerrë,  nga  Gjykata Evropiane e Strasburgut, pas argumentimeve gjatë seancave, dhe shkresave që ju drejtohen instancave më të larta të Serbisë, dhe kjo nënkupton beteja  e triumf, një sfidë në pritje që t’i jap fund spastrimit etnik-diskriminimit, jo vetëm për shqiptarët e dëmtuar si të sanksionuar në Krahinën që përfshin Preshevë, Medvegjë e Bujanoc, por gjithë shqiptarëve të Serbisë, që jan ballafaquar në pasivizimin e adresave.

Rezoluta e miratuar, më 8 korrik  2022,  nga Parlamenti Evropian, dhe projektligji-REZOLUTË, me numër H.R. 6411, më 21 janar 2026, nga SHBA-ja, tani më   2 mars 2026 Gjykata Evropiane në Strasburg, për të Drejtat e Njeriut, regjistron  padin me dëshmi e fakte të bollshme e të pakentestueshme  mbi shkeljet sistematike që i jan bër shtetasit të Serbisë që i përket nacionalitet etnik-autokton Shqiptarë    znj.Teuta Fazliut, nga Bujanoci, e cila nuk është ndaluar me betejat ligjore burokratike e sfiduese  së ankimimeve dhe inicimeve të procedurave mbi pasivizimin.

Të gjithë këto faktorë tregojnë, se egzistojn se padia e ushtruar më 2 mars 2026, në Gjykatën Evropiane në Strasburg, për të Drejtat e Njeriut, lidhur me pasivizimin e adresave, për shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës e Bujanocit, ka gjasa reale  të çojë drejt një konstatim në diskriminimin në pasivizimin e adresave-si një pastrim Etnik.

7 mars 2026

Ditën kur unë Aurel Dasareti (arbër-shqiptar) nuk do të shkruaj më letra në gazetat shqipe, jeta do të humbasë shumë nga drita dhe ngrohtësia e saj për tokën e të parëve të mi.

***

Unë nuk kam lindur dhe nuk jetoj në vendet e copëtuara shqiptare Shqipëri, Kosovë, Kosovën Lindore, FYROM, Sanxhak, Çamëri, kështu që marr informacione për atë që po ndodh atje nga të tjerët. Dhe sigurisht, ndonjëherë ato nuk janë të sakta.

(PS: Edhe prindërit, gjyshërit dhe stërgjyshërit e mi, kanë lindur jashtë vendit dhe nuk kanë jetuar në trojet shqiptare)

Meqenëse nuk kam lindur dhe nuk jetoj në tokat shqiptare, është e kuptueshme që më mungon një pasqyrë faktike, pasi termi “tradhtar” shpesh përdoret emocionalisht ose politikisht i ngarkuar në debatin shoqëror, në vend që të jetë i saktë ligjërisht.

Si përmbledhje: Nuk ka një “listë” publike tradhtarësh në tokën shqiptare të Kosovës sot. Si rrjedhojë, Akuzat e bëra në mediat sociale ose në debatin politik jashtë sistemit ligjor nuk kanë bazë faktike dhe ligjore.

Por dihet gjerësisht se kush janë hajdutët, tradhtarët, mercenarët, jashtëtokësorët e vërtetë…

Konkretisht, deri tani nuk e kam ditur se edhe Vjosa Osmani është tradhtare dhe bashkëpunon kundër shqiptarëve me hajdutin, kriminelin, mercenarin dhe tradhtarin më të pistë që njeh historia e vërtetë e shtetit amë, Shqipërisë, Edvin Kristaq Ramën.   

Dhe, nëse kjo qëndron 100%, atëherë kuptohet se nuk dua të dëgjoj më për të.

***

PS: jam nga ata që kam shkruar me miliona herë për pisllëqet e Rama nudistit, dashnorit të kryekriminelit – sllavo/serbit Vuçiç.

Një sqarim: E kam trajtuar artikullin tim:

“Kriminelë ekonomikë, analfabetë dhe tradhtarë në kuvendin jofunksional të Kosovës, të maskuar si deputetë-përfaqësues” bazuar në njohuritë e mia teorike dhe përvojën time nga luftërat, psikologjia e sjelljes dhe shkenca ushtarake (shkenca luftarake), dhe kuptohet që përmbajtja bazohet në logjikë të shëndoshë se si duhet të veprojnë vendet normale demokratike në këto kohë kur bota po digjet nga luftërat masive, ku mbretëron e keqja e madhe. Sigurisht, kam përmendur pozitivisht shembullin e Vjosa Osmanit, e cila, sipas informacioneve të fundit nuk meriton përmbajtje. Por, tema ishte siguria e popullit tim, Vjosën e përmenda vetëm si ilustrim, tema nuk ka të bëjë aspak për Vjosën- nuk më intereson aspak se kush sundon atje, më intereson vetëm vendi, sigurimi, ardhmëria e Kombit shqiptar, trojeve shqiptare që mjerisht shpopullohen nga shqiptarët etnik dhe zëvendësohen me të huaj. Ku ta di unë saktësisht se çka ndodhë atje larg 1 milion kilometra prej vendit ku jetoj unë pasi 99,9% për qind e mediave shqipfolëse janë Bullshit. Megjithatë, është një fakt i padiskutueshëm se shumica e përfaqësuesve në Kuvendin e Kosovës janë të këqij, pasi i kam dhënë artikullit titullin aktual. Sigurisht, kjo shprehje faktike u drejtohet vetëm atyre krijesave që kanë mizën nën kapelë, dhe jo patriotëve.

Nëse hiqet emri i Vjosës nga artikulli, Vjosa e cila (sipas informatave të fundit) bashkëpunon me kriminelin shqipfolës Edvin Kristaq Rama kundër interesave të Kombit shqiptar, pjesa tjetër është në nivel profesional – kombëtar.

PS: Gjatë luftërave në Kosovë, Kosovën Lindore dhe IRJM, luftëra në të cilat sllavo-ortodoksët “maqedonë” të rrejshëm dhe serbo-çetnikët kryen masakra dhe gjenocide ndaj popullit liridashës të cilit i takoj edhe unë, jam gjithashtu një nga ata patriotë që dhashë shumë para, djersë dhe aktivitet tjetër, si dhe disa artikuj në 2 mediat prestigjioze perëndimore – për të mbështetur kauzën, shpëtimin e kombit të cilit i përkas gjenetikisht.

Shëndet, kalofshi mirë, Aurel Dasareti

07.03.2026

After the declaration of independence in 2008, the Republic of Kosovo faced significant institutional and political challenges. The consolidation of democratic institutions, the creation of an effective governance system, and respect for the Constitution of the country were essential priorities for the new state’s stability.¹ The political process was characterized by a fragile balance between the governing majority and the opposition, with political parties often using various mechanisms to exert pressure and maintain or gain influence on the state agenda.²

One of the most visible instruments of this dynamic was parliamentary blockade, which consisted of:

• Refusal to verify parliamentary mandates;³

• Boycotting votes for the Speaker of the Assembly, Prime Ministers, and the President;⁴

• Non-voting on the budget and international agreements.⁵

These actions directly affected the functioning of institutions and often created tensions at the citizen level, becoming a political pressure instrument aimed at compromise or weakening the winning majority.⁶ The motives of the opposition for using blockades varied: sometimes to prevent institutional functioning, sometimes to hinder specific reforms, such as in the justice sector; and often to provoke new parliamentary elections that could favor their interests.⁷ This phenomenon was not unique to Kosovo; comparative analysis shows that opposition parties in parliamentary democracies often use similar instruments to negotiate political influence or restore the balance of power.⁸ Parliamentary blockades cannot be considered merely bureaucratic obstacles but a political strategy that requires broad institutional and legal understanding.⁹

To understand their impact and how they can be addressed, it is necessary to analyze:

1. The form, causes, and motives of the blockades, as well as the political context after elections.¹⁰

2. The constitutional framework regulating voting and quorum in the Assembly, including the method of electing the President.¹¹

3. International standards and legal precedents providing guidance for managing parliamentary crises.¹²

4. Alternative solutions to prevent blockades, including electronic voting, political arbitration, and the option of direct election of the President by citizens.¹³

1: Form, Causes, and Political Motivation of Parliamentary Blockades

1.1 Forms of Blockades Parliamentary blockades in Kosovo have taken several main forms:

• Refusal to verify parliamentary mandates – prevents the establishment of the Assembly and the start of institutional work.¹⁴

• Boycotting votes for the Speaker of the Assembly, Prime Ministers, and the President – uses quorum and required majority as a political pressure tool.¹⁵

• Refusal to vote on the budget and international agreements – creates financial crisis and social dissatisfaction.¹⁶

1.2 Causes of Blockades

The main cause is linked to the opposition’s political strategy to obstruct the governing majority and seek compromise or influence in the political process after election losses or to protect certain party interests.¹⁷

1.3 Political Motivation The political motives of blockades include:

• Preventing the functioning of institutions to create pressure on the winning majority.¹⁸

• Increasing social and economic dissatisfaction to weaken government legitimacy.¹⁹

• Blocking justice reforms or key policies to control the political agenda.²⁰

• Provoking new parliamentary elections when the majority’s failure could favor the opposition.²¹

2: Constitutional Framework for Electing the President According to Articles 82–85 of the Constitution of the Republic of Kosovo:

• The President is elected by the Assembly through secret ballot in three rounds.²²

• The first rounds require a qualified majority of 80 votes; the third round requires a simple majority of 61 votes.²³

• The minimum quorum for starting and conducting the vote is 80 deputies.²⁴

• In case of failure to elect, the Assembly is dissolved, and new parliamentary elections are held.²⁵

3: International Standards International organizations such as OSCE/ODIHR and the Council of Europe emphasize:

• Quorum and the required majority should ensure legitimacy, not be exploited for political obstruction.²⁶

• Blockades should be resolved through political negotiations and legal mechanisms, respecting the democratic process.²⁷

4: Legal Interpretation and Precedents The decision of the Constitutional Court of Kosovo (2011) on the election of Behgjet Pacolli emphasized that the quorum must be present throughout the procedure. Due to the lack of quorum, the election was declared unconstitutional and resolved through compromise with the election of Atifete Jahjaga.²⁸,²⁹

This precedent underscores the importance of respecting the Constitution for institutional legitimacy.³⁰ 5: Chronology of Blockades and Political Motives (2008–2026)

• 2008: Declaration of independence and the election of Fatmir Sejdiu without obstacles.³¹

• 2011: The election of Pacolli challenged legally; the opposition used refusal to reach political compromise.³²

• 2016: Blockade and boycott against the election of Hashim Thaçi, using quorum as a pressure tool.³³

• 2021: Election of Vjosa Osmani only after participation of opposition deputies to reach minimal quorum.³⁴

• 2025: After February 9 elections, deputies of losing parties refuse to verify mandates.³⁵

• March–August 2025: Refusal to vote for Albulena Haxhiu, the 2026 budget, and international agreements; blocking the vote for Albin Kurti and Glauk Konjufca.³⁶,³⁷

• December 28, 2025: New parliamentary elections; Vetëvendosje wins 51.1% of votes.³⁸

• February 2026: Formation of Kurti 3 Government, budget and institutions unblocked.³⁹

• March 2026: Opposition attempt to block the election of the President due to lack of quorum.⁴⁰

6: Legal Analysis • Quorum ensures legitimacy but can be used as a political pressure tool.⁴¹

• Required majority is a mechanism for consensus but may block the process without compromise.⁴²

• International standards require that legal mechanisms do not prevent the normal functioning of the Assembly and preserve democratic legitimacy.⁴³

7: Legal and Alternative Solutions to Prevent Parliamentary Blockades

7.1 Constitutional Mechanisms

• Dissolution of the Assembly in case of failure to elect the President within procedures and without quorum.⁴⁴

• Continuation of sessions to ensure completion of the voting process.⁴⁵

• Assembly Rules allow setting mandatory deadlines and internal procedures to avoid delays.⁴⁶

7.2 Alternative Legal Solutions

• Electronic or remote voting to ensure quorum.⁴⁷

• Political arbitration mechanisms and interparty committees for compromise.⁴⁸

• Procedural sanctions for deputies obstructing the Assembly.⁴⁹

7.3 Option of Direct Presidential Elections Democratic advantages:

• Reduces the impact of parliamentary blockades.⁵⁰

• Increases democratic legitimacy with a direct mandate from citizens.⁵¹

• Ensures transparency and political accountability.⁵²

Legal and constitutional implications:

• Review of Presidential powers to maintain balance of powers.⁵³

• Provision for majority and voting rounds for full legitimacy.⁵⁴

• Backup procedures in case of no majority in the first round.⁵⁵

• Maintaining balance between executive and legislative powers.⁵⁶

International standards:

• OSCE/ODIHR and Council of Europe emphasize democratic legitimacy and institutional stability.⁵⁷,⁵⁸

• Practices in France, Ireland, and Austria show that direct elections minimize the impact of parliamentary blockades.⁵⁹

Recommendations for Kosovo:

• Draft constitutional amendments for term, powers, and limitations of the President.⁶⁰

• Clear electoral procedures, including a second round and absolute majority.⁶¹

• Ensuring balance of powers.⁶²

• Integration of legal and administrative control mechanisms.⁶³

8: Conclusion

The process of electing the President in Kosovo (2008–2026) illustrates the importance of quorum, required majority, and adherence to the Constitution. Parliamentary blockades were politically motivated to pressure the majority, but constitutional mechanisms and legal precedents ensured the unblocking of institutions and democratic functioning of the state. Alternative solutions, including electronic voting, political arbitration, and direct election of the President by citizens, can provide mechanisms to avoid future blockades and strengthen institutional stability.⁶⁴

Footnotes

1. Constitution of the Republic of Kosovo, Articles 82–85. 2. Rules of Procedure of the Assembly of the Republic of Kosovo, provisions on continuous sessions. 3. Ibid., rules on deadlines and mandatory votes. 4. OSCE/ODIHR, E-Voting Guidelines for Parliamentary Systems. 5. Council of Europe, Political Mediation in Parliamentary Crises, 2019. 6. OSCE/ODIHR, Code of Good Practice in Electoral Matters, Article II.2. 7. Comparative studies: France, Ireland, USA – Legitimacy and Stability in Presidential Elections. 8. OSCE/ODIHR, Direct Presidential Elections Guidelines. 9. Constitutional analysis of Kosovo, the role of the President as a figure of unity. 10. Voting procedures and rounds, international practice. 11. Backup mechanisms in case of no majority. 12. Analysis of balance among powers. 13. OSCE/ODIHR, Direct Presidential Elections Guidelines. 14. Council of Europe, Guidelines on Presidential Elections and Institutional Stability, 2021. 15. Comparative studies: France, Ireland, Austria. 16. Legal analysis and recommendations for Kosovo. 17. Declaration of independence and election of Fatmir Sejdiu, 2008. 18. Election of Behgjet Pacolli and legal challenges, 2011. 19. Blockade and boycott against Hashim Thaçi’s election, 2016. 20. Election of Vjosa Osmani and participation of opposition deputies, 2021. 21. After February 9 elections, refusal to verify mandates, 2025. 22. Refusal to vote for Albulena Haxhiu, March–August 2025. 23. Blocking the vote for Albin Kurti and Glauk Konjufca, March–August 2025. 24. New parliamentary elections; Vetëvendosje wins 51.1% of votes, December 28, 2025. 25. Opposition attempt to block the election of the President, March 2026. 26. Analysis of quorum as a political pressure instrument. 27. Required majority and mechanisms for consensus. 28. International standards for normal Assembly functioning. 29. Constitutional Court decisions on failure to elect the President. 30. Continuation of sessions to ensure voting. 31. Deadlines and internal procedures according to Assembly Rules. 32. Electronic or remote voting to ensure quorum. 33. Political arbitration mechanisms and interparty committees for compromise. 34. Procedural sanctions for deputies obstructing the Assembly. 35. Reducing the impact of parliamentary blockades through direct presidential election. 36. Increasing democratic legitimacy with direct mandate from citizens. 37. Ensuring transparency and political accountability. 38. Review of Presidential powers to maintain balance of powers. 39. Provision for majority and voting rounds for full legitimacy. 40. Backup procedures in case of no majority in the first round. 41. Maintaining balance between executive and legislative powers. 42. Democratic legitimacy and institutional stability according to OSCE/ODIHR. 43. Practice of France for direct Presidential elections. 44. Practice of Ireland for direct Presidential elections. 45. Practice of Austria for direct Presidential elections. 46. Drafting constitutional amendments for term, powers, and limitations of the President. 47. Clear electoral procedures, including second round and absolute majority. 48. Ensuring balance of powers. 49. Integration of legal and administrative control mechanisms. 50. Historical context of refusal to verify mandates. 51. Boycotting votes for Speaker, Prime Ministers, and President. 52. Refusal to vote on budget and international agreements. 53. Comparative analysis with parliamentary democracies. 54. Political pressure instrument for compromise. 55. International standards for quorum and majority. 56. Legal decisions of the Constitutional Court of Kosovo. 57. Precedents for presidential election. 58. Impact of blockades on institutional legitimacy. 59. Alternative solutions to avoid blockades. 60. Electronic voting and arbitration mechanisms. 61. Option of direct presidential election. 62. Democratic advantages of direct election. 63. Legal and constitutional implications of direct election. 64. Recommendations for Kosovo based on international standards and legal precedents.

The Land of Leka; 06.03.2026

Pas shpalljes së pavarësisë në vitin 2008, Republika e Kosovës u përball me sfida të rëndësishme institucionale dhe politike. Konsolidimi i institucioneve demokratike, krijimi i një sistemi efektiv të qeverisjes dhe respektimi i Kushtetutës së vendit ishin prioritete thelbësore për stabilitetin e shtetit të ri.¹

Procesi politik u karakterizua nga një ekuilibër i brishtë midis shumicës qeverisëse dhe opozitës, ku partitë politike shpesh përdornin mekanizma të ndryshëm për të ushtruar presion dhe për të ruajtur ose fituar influencë mbi agjendën e shtetit.²

Një nga instrumentet më të dukshme të kësaj dinamike ishte bllokada parlamentare, e cila përbëhej nga:

• Refuzimi për të verifikuar mandatet parlamentare;³

• Boykotimi i votave për Kryetarin e Kuvendit, Kryeministrat dhe Presidentin;⁴

• Mosvotimi për buxhetin dhe marrëveshjet ndërkombëtare.⁵

Këto veprime ndikuan drejtpërdrejt në funksionimin e institucioneve dhe shpesh krijuan tensione në nivel qytetar, duke u bërë një instrument presioni politik me qëllim kompromisin ose dobësimin e shumicës fituese.⁶ Motivet e opozitës për përdorimin e bllokadave ndryshonin: ndonjëherë për të penguar funksionimin institucional, ndonjëherë për të penguar reforma të caktuara, si në sektorin e drejtësisë; dhe shpesh për të nxitur zgjedhje të reja parlamentare që mund të favorizonin interesat e tyre.⁷ Ky fenomen nuk ishte unik për Kosovën; analiza komparative tregon se partitë opozitare në demokracitë parlamentare shpesh përdorin instrumente të ngjashme për të negociuar influencë politike ose për të rivendosur ekuilibrin e pushtetit.⁸ Bllokadat parlamentare nuk mund të konsiderohen thjesht si pengesa burokratike, por si një strategji politike që kërkon kuptim të gjerë institucional dhe ligjor.⁹

Për të kuptuar ndikimin e tyre dhe mënyrën se si mund të adresohen, është e nevojshme të analizohet:

1. Forma, shkaqet dhe motivet e bllokadave, si dhe konteksti politik pas zgjedhjeve.¹⁰

2. Kuadri kushtetues që rregullon votimin dhe kuorumin në Kuvend, duke përfshirë mënyrën e zgjedhjes së Presidentit.¹¹

3. Standardet ndërkombëtare dhe precedentët ligjorë që japin udhëzime për menaxhimin e krizave parlamentare.¹²

4. Zgjidhje alternative për parandalimin e bllokadave, përfshirë votimin elektronik, arbitrazhin politik dhe mundësinë e zgjedhjes direkte të Presidentit nga qytetarët.¹³

1: Forma, Shkaqet dhe Motivimi Politik i Bllokadave Parlamentare 1.

1 Forma të Bllokadave Bllokadat parlamentare në Kosovë kanë marrë disa forma kryesore:

• Refuzimi për të verifikuar mandatet parlamentare – pengon themelimin e Kuvendit dhe fillimin e punës institucionale.¹⁴

• Boykotimi i votave për Kryetarin e Kuvendit, Kryeministrat dhe Presidentin – përdor kuorumin dhe shumicën e kërkuar si instrument presioni politik.¹⁵

• Refuzimi për të votuar buxhetin dhe marrëveshjet ndërkombëtare – krijon krizë financiare dhe pakënaqësi sociale.¹⁶

1.2 Shkaqet e Bllokadave Shkaku kryesor lidhet me strategjinë politike të opozitës për të penguar shumicën qeverisëse dhe për të kërkuar kompromis ose influencë në procesin politik pas humbjeve zgjedhore ose për të mbrojtur interesa të caktuara partiake.¹⁷

1.3 Motivimi Politik

Motivet politike të bllokadave përfshijnë:

• Parandalimi i funksionimit të institucioneve për të krijuar presion mbi shumicën fituese.¹⁸

• Rritja e pakënaqësisë sociale dhe ekonomike për të dobësuar legjitimitetin e qeverisë.¹⁹

• Bllokimi i reformave në drejtësi ose politikave kyçe për të kontrolluar agjendën politike.²⁰

• Provokimi i zgjedhjeve të reja parlamentare kur dështimi i shumicës mund të favorizojë opozitën.²¹

2: Kuadri Kushtetues për Zgjedhjen e Presidentit Sipas Neneve 82–85 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës:

• Presidenti zgjidhet nga Kuvendi me votim të fshehtë në tre raunde.²²

• Raundet e para kërkojnë shumicë të kualifikuar prej 80 votash; raundi i tretë kërkon shumicë të thjeshtë prej 61 votash.²³

• Kuorumi minimal për fillimin dhe zhvillimin e votimit është 80 deputetë.²⁴

• Në rast dështimi për të zgjedhur, Kuvendi shpërbëhet dhe mbahen zgjedhje të reja parlamentare.²⁵

3: Standardet Ndërkombëtare Organizata ndërkombëtare si OSBE/ODIHR dhe Këshilli i Evropës theksojnë:

• Kuorumi dhe shumica e kërkuar duhet të garantojnë legjitimitet, jo të përdoren për pengesë politike.²⁶

• Bllokadat duhet të zgjidhen përmes negociatave politike dhe mekanizmave ligjorë, duke respektuar procesin demokratik.²⁷

4: Interpretimi Ligjor dhe Precedentët Vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës (2011) për zgjedhjen e Behgjet Pacollit theksoi se kuorumi duhet të jetë prezent gjatë gjithë procedurës. Për shkak të mungesës së kuorumit, zgjedhja u shpall e pabazuar në Kushtetutë dhe u zgjidh përmes kompromisit me zgjedhjen e Atifete Jahjagës.²⁸,²⁹

Ky precedent nënvizon rëndësinë e respektimit të Kushtetutës për legjitimitetin institucional.³⁰ 5: Kronologjia e Bllokadave dhe Motivet Politike (2008–2026)

• 2008: Shpallja e pavarësisë dhe zgjedhja e Fatmir Sejdiut pa pengesa.³¹

• 2011: Zgjedhja e Pacollit sfidohet ligjërisht; opozita përdori refuzimin për të arritur kompromis politik.³²

• 2016: Bllokada dhe boykot ndaj zgjedhjes së Hashim Thaçit, duke përdorur kuorumin si instrument presioni.³³

• 2021: Zgjedhja e Vjosa Osmanit vetëm pas pjesëmarrjes së deputetëve opozitarë për të arritur kuorumin minimal.³⁴

• 2025: Pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, deputetët e partive humbëse refuzojnë të verifikojnë mandatet.³⁵

• Mars–Gusht 2025: Refuzim për të votuar për Albulena Haxhiun, buxhetin e 2026 dhe marrëveshjet ndërkombëtare; bllokimi i votës për Albin Kurtin dhe Glauk Konjufcën.³⁶,³⁷

• 28 Dhjetor 2025: Zgjedhje të reja parlamentare; Vetëvendosje fiton 51.1% të votave.³⁸

• Shkurt 2026: Formimi i Qeverisë Kurti 3, buxheti dhe institucionet lirohen nga bllokadat.³⁹

• Mars 2026: Përpjekje e opozitës për të bllokuar zgjedhjen e Presidentit për shkak të mungesës së kuorumit.⁴⁰

6: Analiza Ligjore

• Kuorumi siguron legjitimitet, por mund të përdoret si instrument presioni politik.⁴¹

• Shumica e kërkuar është një mekanizëm për konsensus, por mund të bllokojë procesin pa kompromis.⁴²

• Standardet ndërkombëtare kërkojnë që mekanizmat ligjorë të mos pengojnë funksionimin normal të Kuvendit dhe të ruajnë legjitimitetin demokratik.⁴³

7: Zgjidhje Ligjore dhe Alternative për Parandalimin e Bllokadave Parlamentare

7.1 Mekanizmat Kushtetues

• Shpërbërja e Kuvendit në rast të dështimit për të zgjedhur Presidentin brenda procedurave dhe pa kuorum.⁴⁴

• Vazhdimi i seancave për të siguruar përfundimin e procesit të votimit.⁴⁵

• Rregullat e Kuvendit lejojnë vendosjen e afateve të detyrueshme dhe procedurave të brendshme për të shmangur vonesat.⁴⁶

7.2 Zgjidhje Ligjore Alternative

• Votimi elektronik ose nga distanca për të siguruar kuorumin.⁴⁷

• Mekanizma arbitrazhi politik dhe komitete ndërpartiake për kompromis.⁴⁸

• Sanksione procedurale për deputetët që pengojnë Kuvendin.⁴⁹

7.3 Opsioni i Zgjedhjeve Direkte Presidenciale Avantazhet demokratike:

• Redukton ndikimin e bllokadave parlamentare.⁵⁰

• Rrit legjitimitetin demokratik me mandat direkt nga qytetarët.⁵¹

• Siguron transparencë dhe përgjegjshmëri politike.⁵²

Implikimet ligjore dhe kushtetuese:

• Rishikimi i kompetencave të Presidentit për të ruajtur ekuilibrin e pushteteve.⁵³

• Parashikimi për shumicë dhe raunde votimi për legjitimitet të plotë.⁵⁴

• Procedura rezervë në rast të mungesës së shumicës në raundin e parë.⁵⁵

• Ruajtja e ekuilibrit midis pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ.⁵⁶

Standardet ndërkombëtare:

• OSBE/ODIHR dhe Këshilli i Evropës theksojnë legjitimitetin demokratik dhe stabilitetin institucional.⁵⁷,⁵⁸

• Praktikat në Francë, Irlandë dhe Austri tregojnë se zgjedhjet direkte minimizojnë ndikimin e bllokadave parlamentare.⁵⁹

Rekomandime për Kosovën:

• Hartimi i ndryshimeve kushtetuese për mandat, kompetenca dhe kufizimet e Presidentit.⁶⁰

• Procedura zgjedhore të qarta, përfshirë raund të dytë dhe shumicë absolute.⁶¹

• Sigurimi i ekuilibrit të pushteteve.⁶²

• Integrimi i mekanizmave ligjorë dhe administrativë të kontrollit.⁶³

8: Konkluzioni Procesi i zgjedhjes së Presidentit në Kosovë (2008–2026) ilustron rëndësinë e kuorumit, shumicës së kërkuar dhe respektimin e Kushtetutës. Bllokadat parlamentare ishin të motivuara politikisht për të ushtruar presion mbi shumicën, por mekanizmat kushtetues dhe precedentët ligjorë siguruan heqjen e bllokadave ndaj institucioneve dhe funksionimin demokratik të shtetit. Zgjidhjet alternative, përfshirë votimin elektronik, arbitrazhin politik dhe zgjedhjen direkte të Presidentit nga qytetarët, mund të sigurojnë mekanizma për të shmangur bllokadat e ardhshme dhe për të forcuar stabilitetin institucional.⁶⁴

Fusnota

1. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, Nenet 82–85. 2. Rregullorja e Kuvendit të Republikës së Kosovës, dispozitat mbi seancat e vazhdueshme. 3. Ibid., rregullat për afatet dhe votat e detyrueshme. 4. OSBE/ODIHR, Udhëzime për Votimin Elektronik në Sistemet Parlamentare. 5. Këshilli i Evropës, Ndërmjetësimi Politik në Krizat Parlamentare, 2019. 6. OSBE/ODIHR, Kodi i Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore, Neni II.2. 7. Studime komparative: Franca, Irlanda, SHBA – Legjitimiteti dhe Stabiliteti në Zgjedhjet Presidenciale. 8. OSBE/ODIHR, Udhëzime për Zgjedhjet Direkte Presidenciale. 9. Analizë kushtetuese e Kosovës, roli i Presidentit si figurë unifikimi. 10. Procedurat e votimit dhe raundet, praktikë ndërkombëtare. 11. Mekanizmat rezervë në rast të mungesës së shumicës. 12. Analiza e ekuilibrit midis pushteteve. 13. OSBE/ODIHR, Udhëzime për Zgjedhjet Direkte Presidenciale. 14. Këshilli i Evropës, Udhëzime mbi Zgjedhjet Presidenciale dhe Stabilitetin Institucional, 2021. 15. Studime komparative: Franca, Irlanda, Austri. 16. Analiza ligjore dhe rekomandime për Kosovën. 17. Shpallja e pavarësisë dhe zgjedhja e Fatmir Sejdiut, 2008. 18. Zgjedhja e Behgjet Pacollit dhe sfidat ligjore, 2011. 19. Bllokada dhe boykoti ndaj zgjedhjes së Hashim Thaçit, 2016. 20. Zgjedhja e Vjosa Osmanit dhe pjesëmarrja e deputetëve opozitarë, 2021. 21. Pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, refuzimi për të verifikuar mandatet, 2025. 22. Refuzimi për të votuar për Albulena Haxhiun, Mars–Gusht 2025. 23. Bllokimi i votës për Albin Kurti dhe Glauk Konjufcën, Mars–Gusht 2025. 24. Zgjedhje të reja parlamentare; Vetëvendosje fiton 51.1% të votave, 28 Dhjetor 2025. 25. Përpjekje e opozitës për të bllokuar zgjedhjen e Presidentit, Mars 2026. 26. Analiza e kuorumit si instrument presioni politik. 27. Shumica e kërkuar dhe mekanizmat për konsensus. 28. Standardet ndërkombëtare për funksionimin normal të Kuvendit. 29. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese për dështimin në zgjedhjen e Presidentit. 30. Vazhdojë e seancave për sigurimin e votimit. 31. Afatet dhe procedurat e brendshme sipas Rregullave të Kuvendit. 32. Votimi elektronik ose nga distanca për sigurimin e kuorumit. 33. Mekanizma arbitrazhi politik dhe komitete ndërpartiake për kompromis. 34. Sanksione procedurale për deputetët që pengojnë Kuvendin. 35. Reduktimi i ndikimit të bllokadave parlamentare përmes zgjedhjes direkte të Presidentit. 36. Rritja e legjitimitetit demokratik me mandat direkt nga qytetarët. 37. Sigurimi i transparencës dhe përgjegjshmërisë politike. 38. Rishikimi i kompetencave të Presidentit për të ruajtur ekuilibrin e pushteteve. 39. Parashikimi për shumicë dhe raundet e votimit për legjitimitet të plotë. 40. Procedurat rezervë në rast të mungesës së shumicës në raundin e parë. 41. Ruajtja e ekuilibrit midis pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ. 42. Legjitimiteti demokratik dhe stabiliteti institucional sipas OSBE/ODIHR. 43. Praktika e Francës për zgjedhje direkte presidenciale. 44. Praktika e Irlandës për zgjedhje direkte presidenciale. 45. Praktika e Austrisë për zgjedhje direkte presidenciale. 46. Hartimi i ndryshimeve kushtetuese për mandat, kompetenca dhe kufizimet e Presidentit. 47. Procedura zgjedhore të qarta, duke përfshirë raund të dytë dhe shumicë absolute. 48. Sigurimi i ekuilibrit të pushteteve. 49. Integrimi i mekanizmave ligjorë dhe administrativë të kontrollit. 50. Konteksti historik i refuzimit për të verifikuar mandatet. 51. Boykotimi i votave për Kryetarin, Kryeministrat dhe Presidentin. 52. Refuzimi për të votuar për buxhetin dhe marrëveshjet ndërkombëtare. 53. Analiza komparative me demokracitë parlamentare. 54. Instrument presioni politik për kompromis. 55. Standardet ndërkombëtare për kuorumin dhe shumicën. 56. Vendimet ligjore të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës. 57. Precedentët për zgjedhjen presidenciale. 58. Ndikimi i bllokadave në legjitimitetin institucional. 59. Zgjidhje alternative për të shmangur bllokadat. 60. Votimi elektronik dhe mekanizmat e arbitrazhit. 61. Opsioni i zgjedhjes direkte presidenciale. 62. Avantazhet demokratike të zgjedhjes direkte. 63. Implikimet ligjore dhe kushtetuese të zgjedhjes direkte. 64. Rekomandimet për Kosovën bazuar në standardet ndërkombëtare dhe precedentët ligjorë.

Vendi i Lekës;06.03.2026

E nderuar Presidente e Republikës së Kosovës Znj. Vjosa Osmani-Sadriu,

dëgjova direkt prej jush lajmin që dhatë për shpërndarjen e Kuvendit të Kosovës,

kur populli i Kosovës ishte shprehur qartë me votën e tij mbi 51% duke i dhënë legjitimitet krijimit të institucioneve të shtetit.

Ju e shpërndatë Kuvendin për të shkuar Kosova rishtas në zgjedhje të jashtëzakonshme,

tre palë zgjedhje brënda pak më shumë se një viti,

a është kjo në interes të Kosovës,

kur zgjedhjet e jashtëzakonshme kanë pak më tepër se dy muaj që janë mbajtur,

ndërsa institucionet nuk kanë mbushur as një muaj që nga dita e konstituimit,

me një verdikt të Sovranit shprehur shumë qartë.

Ai verdikt është kushtetutes, është suprem.

Ndërsa zgjedhja e presidentit kërkonte kuorumin, pra kërkonte pjesmarrjen e opozitës,

pasi maxhoranca i kishte 66 vota ta votonte presidentin!

Presidenti nuk u votua për mospërgjegjshmëri kushtetuese të opozitës.

Por po ndalem tek momenti kur ju dje shpallët amandamentet e miratuara nga Gjykata Kushtetuese në vitin 2011, ndërsa sot e justifikuat veprimin tuaj që nuk lidhet me të tashmen, por me të ardhmen pra nuk ishte në interesin tuaj personal .

Meqë ju po ju shqetëson interesi kombëtar i vendit, kur keni pesë vjet në postin e kreut të shtetit,

e përse u kujtuat dje, dhe mbëmë u pa se i gjithë spektri politik shqiptar përfshi pakicën jo serbe e mbështesnin votimin popullor, e nuk u kujtuat pesë vjet më parë, që opozita natën e djeshme vonë të mos kishte mundësi të shkelte legjitimitetin e votës së Sovranit me fuqinë e kuorumit!

Përse ju znj.Presidente ato amandamente që i shpallët dje, nuk i shpallët pesë vite më parë që opozita të mos kishte shans të vepronte me destruktivizmin e saj tashmë të ditur.

Pyetja tjetër, përse nuk kandiduat edhe ju,

ju thoni se e mbështesni Glauk Konjufcën, i cili nuk pati mundësi kuorumi,

po ju përse nuk e provuat, ju keni krijuar kontakte tashmë me PDK, keni marrë edhe mbështetjen e Edi Ramës.

Por nëse sot nuk keni shans të garoni me votim popullor për vendin e presidentes,

kjo është direkt për fajin tuaj dhe për mungesën e përgjegjshmërisë nga ana juaj.

Ju jap një këshillë, calm down, ju jeni në atë vend e zgjedhur nga kjo shumicë!

Pas dy grave të suksesshme (patriotike) qëndron një burrë që i zhgënjeu ato, zhgënjeu kombin që e zgjodhi atë.

Gra si Vjosa Osmani dhe Donika Gërvalla kanë një rol më të spikatur dhe me ndikim sesa Alben Kurti në politikën ndërkombëtare të Kosovës.

Përveç kësaj, fuqitë e mëdha (disa vende të NATO-s) nuk mund të thonë më se burrat (shoqëria patriarkale shqiptare) në Dardaninë pellazgo-ilire-arbërore-shqiptare diskriminojnë gratë; pavarësisht realitetit…

Vjosa dhe Donika janë specialiste të anglisht-gjermanishtes (nuk kanë nevojë për përkthyes për të komunikuar me udhëheqës-institucione-qeveri në vende të tjera;

dhe jo si Presidenti i Përgjithshëm antishqiptar i Atdheut (Shqipërisë) Bajram Begaj i cili kishte nevojë për një përkthyes shqipfolës në një komunikim me një shqiptar nga IRJM që fliste shqip shumë më mirë se pleshti-psikopati Bajram Begaj)…

O Albin, mos luaj me fatin e Dardanisë, ti po shkon drejt tradhtisë.

Lëri zonjat e mëdha Vjosa Osmani dhe Donika Gërvalla të qeta.

Ato po luftojnë për të mirën e shqiptarëve, dhe jo për asgjë tjetër.

Deri tani të kam mbrojtur (me shkrimet e mia), por tani jam i dëshpëruar për gabimet e qëllimshme që po bën (për karrierën tënde) dhe për të keqen e Kosovës (Dardanisë) shqiptare, kombit shqiptar.

***

Nga Aurel Dasareti, USA, ekspert i shkencave ushtarake-psikologjike

Through an interdisciplinary approach combining diplomatic history and classical international law, it argues that although the treaty constituted a formally valid legal act under nineteenth-century international practice, it produced profoundly destabilizing consequences for the territorial continuity of Albanian-inhabited regions and for the consolidation of Albanian national subjectivity.

Keywords: Eastern Question, classical international law, cession of territory, self-determination, League of Prizren.

I. The European Legal Order and the Eastern Question By the late nineteenth century, the European legal order was structured around the system of the “Concert of Europe,” consolidated by the Congress of Vienna (1815) and partially reaffirmed by the Treaty of Paris (1856). This system upheld the balance of power and the territorial integrity of the Ottoman Empire, yet it did not recognize the principle of nationality as a binding legal norm. Subjects of international law were exclusively sovereign states; stateless peoples such as the Albanians lacked international legal personality.[1] Consequently, decisions concerning territories inhabited by Albanians were taken without their participation or consent.

II. The Legal Nature of the Treaty of San Stefano The treaty was concluded between the Russian Empire and the Ottoman Empire as a bilateral agreement without multilateral consultation. It was legally valid inter partes, yet it entailed far-reaching territorial consequences.

Under classical international law:

• Territorial transfer (cessio territorii) entailed full transfer of sovereignty;

• The population of transferred territories passed under the jurisdiction of the acquiring state;

• No referendum or popular consultation was required.[2]

Although the principle pacta tertiis nec nocent nec prosunt was recognized doctrinally, it was often subordinated in practice to great-power politics within the framework of the Eastern Question.[3]

III. Territorial Fragmentation of Albanian-Inhabited Lands

The treaty provided for:

• The creation of a Greater Bulgaria under Russian influence;

• Territorial expansion of Kingdom of Serbia;

• The tripling of the territory of the Principality of Montenegro.

These provisions affected regions with substantial Albanian populations in Kosovo, Macedonia, and northern Albania.

The resulting fragmentation:

1. Disrupted ethno-geographical continuity;

2. Weakened traditional economic networks;

3. Created enduring grounds for interethnic conflict.

IV. Demographic and Civil Legal Consequences

The practical implementation of territorial transfers was accompanied by:

• Mass displacement of Albanians (muhajirs);

• Confiscation of property;

• Alteration of the legal status and nationality of the population.

Classical international law lacked comprehensive mechanisms for the protection of ethnic minorities.

Although the Congress of Berlin (1878) introduced certain guarantees for religious minorities, it did not establish a general regime for ethnic minority protection applicable to Albanians.[4]

Thus, Albanians in the transferred territories remained without effective international legal safeguards.

V. Crisis of Legitimacy and the Emergence of Albanian Political Subjectivity

The Treaty of San Stefano exposed the structural limitations of nineteenth-century international law for stateless peoples. In the absence of international legal remedies, Albanians responded through internal political organization.

The establishment of the League of Prizren (June 1878) marked a decisive turning point.

It represented:

• An attempt to unify Albanian-inhabited vilayets into a single autonomous administrative unit within the Ottoman Empire;

• A political articulation of collective territorial defense;

• An embryonic step toward statehood.

This transformation marked the shift from imperial subjecthood to nascent national political agency.

VI. Retrospective Analysis in Light of Modern International Law The principle of self-determination of peoples, clearly articulated after 1918 and codified in the UN Charter (1945), did not exist as positive law in 1878.[5]

Nevertheless, from a modern legal perspective:

• Territorial partition without popular consent contradicts the principle of self-determination;

• Forced displacement would today violate international humanitarian law;

• The absence of minority protections would be considered a serious normative deficiency.

Conclusion

The Treaty of San Stefano was formally valid under classical international law.

However, it had profound consequences for the Albanians:

• Territorial fragmentation;

• Demographic upheaval;

• Loss of property rights;

• Marginalization within the European diplomatic system.

Paradoxically, the treaty accelerated the consolidation of Albanian national consciousness and contributed to the emergence of a political project culminating in independence in 1912.

In this sense, the Treaty of San Stefano represents a foundational moment in the transformation of Albanians from objects of great-power diplomacy into subjects of international law.

Footnotes

[1] Emer de Vattel, The Law of Nations (1758); Henry Wheaton, Elements of International Law, 8th ed., 1866. [2] Lassa Oppenheim, International Law: A Treatise, Vol. I, 1905. [3] Ian Brownlie, Principles of Public International Law, 7th ed., 2008. [4] Barbara Jelavich, History of the Balkans, Vol. I–II, Cambridge University Press, 1983. [5] Antony Anghie, Imperialism, Sovereignty and the Making of International Law, Cambridge University Press, 2005.

The Land of Leka;03.03.2026

Nëpërmjet një qasjeje të ndërthurur midis historisë diplomatike dhe së drejtës ndërkombëtare klasike, argumentohet se traktati përfaqësonte një akt formal juridik sipas praktikës së kohës, por njëkohësisht prodhoi pasoja thellësisht destabilizuese për vazhdimësinë territoriale shqiptare dhe për procesin e konsolidimit të subjektivitetit kombëtar shqiptar.

Fjalë kyçe: Çështja Lindore, e drejta ndërkombëtare klasike, cession territorii, vetëvendosje, Lidhja e Prizrenit.

I. Konteksti juridik evropian dhe Çështja Lindore Në fund të shekullit XIX, rendi juridik evropian mbështetej mbi sistemin e “Koncertit të Fuqive të Mëdha”, të konsoliduar nga Kongresi i Vjenës (1815) dhe të rikonfirmuar pjesërisht nga Traktati i Parisit (1856). Ky sistem garantonte balancën e fuqive dhe integritetin territorial të Perandoria Osmane, por nuk njihte parimin e kombësisë si normë juridike detyruese. Subjekte të së drejtës ndërkombëtare ishin vetëm shtetet sovrane; popujt pa shtet, si shqiptarët, nuk gëzonin personalitet juridik ndërkombëtar.[1] Për rrjedhojë, vendimmarrja mbi territoret e banuara prej tyre zhvillohej pa pjesëmarrjen apo pëlqimin e tyre.

II. Natyra juridike e Traktatit të Shën-Stefanit Traktati u nënshkrua midis Perandoria Ruse dhe Perandoria Osmane si marrëveshje bilaterale pa konsultim shumëpalësh. Ai ishte juridikisht i vlefshëm inter partes, por kishte pasoja të gjera territoriale. Sipas doktrinës klasike të së drejtës ndërkombëtare:

• Transferimi i territorit (cessio territorii) sillte kalimin e plotë të sovranitetit;

• Popullsia e territorit të transferuar kalonte nën juridiksionin e shtetit të ri;

• Nuk kërkohej referendum apo konsultim popullor.[2]

Parimi pacta tertiis nec nocent nec prosunt njihej në teori, por në praktikë shpesh relativizohej në çështjet e Çështjes Lindore.[3]

III. Copëtimi territorial i hapësirës shqiptare

Dispozitat e traktatit parashikonin:

• Zgjerimin e një Bullgarie të Madhe nën ndikim rus;

• Zgjerimin territorial të Serbisë;

• Trefishimin e territorit të Mali i Zi.

Këto dispozita përfshinin krahina me popullsi të konsiderueshme shqiptare në Kosovë, Maqedoni dhe Shqipërinë veriore.

Fragmentimi territorial:

1. Ndërpreu vazhdimësinë etno-gjeografike shqiptare;

2. Dobësoi strukturat ekonomike tradicionale;

3. Krijoi premisa për tensione të qëndrueshme ndëretnike.

IV. Pasojat demografike dhe juridike civile

Zbatimi praktik i transferimeve territoriale u shoqërua me:

• Zhvendosje masive të shqiptarëve (muhaxhirë);

• Humbje pronash dhe konfiskime;

• Ndryshim të statusit juridik të popullsisë.

E drejta ndërkombëtare e kohës nuk njihte mekanizma për mbrojtjen kolektive të pakicave etnike.

Edhe pse Kongresi i Berlinit (1878) përfshiu disa klauzola për mbrojtjen e pakicave fetare, ato nuk krijuan një regjim të përgjithshëm për pakicat etnike shqiptare.[4] Si rrjedhojë, shqiptarët e territoreve të transferuara mbetën pa mbrojtje ndërkombëtare efektive.

V. Kriza e legjitimitetit dhe lindja e subjektivitetit politik shqiptar

Traktati i Shën-Stefanit nxori në pah kufijtë e rendit juridik evropian për popujt pa shtet. Në mungesë të mbrojtjes ndërkombëtare, shqiptarët reaguan përmes organizimit të brendshëm politik. Themelimi i Lidhja Shqiptare e Prizrenit (qershor 1878) përbën një moment kyç: një përpjekje për të artikuluar kërkesën për bashkimin e vilajeteve shqiptare në një njësi autonome brenda Perandorisë Osmane. Ky veprim shënoi kalimin:

• Nga një komunitet etnik nën sovranitet imperial;

• Në një lëvizje me aspiratë për subjektivitet politik.

VI. Analizë retrospektive në dritën e së drejtës moderne

Parimi i vetëvendosjes së popujve, i afirmuar pas vitit 1918 dhe i konsoliduar në Kartën e OKB-së (1945), nuk ekzistonte si normë pozitive në 1878.[5] Megjithatë, në analizë retrospektive:

• Copëtimi territorial pa konsultim popullor bie ndesh me standardet moderne të vetëvendosjes;

• Zhvendosjet e detyruara do të konsideroheshin sot shkelje të së drejtës ndërkombëtare humanitare;

• Mungesa e mbrojtjes së pakicave do të shihej si boshllëk i rëndë normativ.

Përfundim

Traktati i Shën-Stefanit ishte juridikisht i vlefshëm sipas praktikës së së drejtës ndërkombëtare klasike, por prodhoi pasoja të rënda për shqiptarët:

• Fragmentim territorial;

• Zhvendosje demografike;

• Humbje të të drejtave pronësore;

• Margjinalizim në sistemin diplomatik evropian.

Paradoksalisht, ky akt kontribuoi në përshpejtimin e konsolidimit të vetëdijes kombëtare shqiptare dhe në lindjen e një projekti politik që kulmoi me pavarësinë më 1912. Në këtë kuptim, Traktati i Shën-Stefanit përfaqëson një moment themelor në transformimin e shqiptarëve nga objekt i diplomacisë së Fuqive të Mëdha në subjekt të së drejtës ndërkombëtare.

Fusnota

[1] Emer de Vattel, The Law of Nations (1758); Henry Wheaton, Elements of International Law, 8th ed., 1866. [2] Lassa Oppenheim, International Law: A Treatise, Vol. I, 1905. [3] Ian Brownlie, Principles of Public International Law, 7th ed., 2008 (analizë retrospektive mbi pacta tertiis). [4] Barbara Jelavich, History of the Balkans, Vol. I–II, Cambridge University Press, 1983. [5] Antony Anghie, Imperialism, Sovereignty and the Making of International Law, Cambridge University Press, 2005.

Vendi i Lekës;03.03.2026

Albin tash kryje,

mos e hup besimin e atyne që të kanë votu edhe për Vjosa Osmanin dhe për Donika Gërvalla –

një trekëndësh që ka konfiguruar elitën e re politike të Kosovës,

me integritet, me duar të pastra dhe pa komplekse e skeletë në sirtarë prej së shkuarës së afërt,

që i bënte politikanët e Kosovës të shantazhonin e të ishin të shantazhueshëm të gatshëm me lënë peng tokat e Kosovës si nëpër kazino pokeri

ti e di mirë Albin se të kanë votu Rugovistët,

pra s’ke momentum për delir por për përgjegjshmëri maksimale

mos harro se Rugovistët të kanë votu si koalicion VV-Guxo-

ata që e bojkotuan LDK për zgjedhjet e gabuara të kësaj partie,

pra rezultatin e pate për trekëndëshin me të cilin keni qeverisë dhe keni shku në zgjedhjet e 28 dhjetorit.

Glauk Konjufckën e ke emëruar dhe nuk ka sens ta rikandidosh kur kandidaten e ke

pra rikandidoje Vjosa Osmanin.

Kryje Albin dhe jepi qetësi vedit, shtetit e Kosovës!

Se ata që të besun nuk ta kanë asnjë borxh!

Kosova nuk ka shans me shku në zgjedhje

sepse nëse shkon

ti i pari duhet mos me kandidu për kryeministër dhe ky veprim do të quhet bishtnim dhe Kosova nuk ta pranon!

Mos e zhgënje Kosovën Albin – mos na zhgënje as ne që të kemi mbështetë dhe

mos ua fërko barkun prej çmendjes prej gëzimit atyne që nuk i kanë lënë pa i thanë ku kanë mujtë të mijë të zezat për ty.

Kosova që të ka votu e të beku nuk ta fal dhe as ta ka borxh që t’ia mashtrosh besimin!

Kryje Albin!

Nuk je Zoti,

je kryeministër i Kosovës me votën e Zotit në tokë Sovranit të Kosovës

që e ka votuar Vjosa Osmanin!

Kryje Albin !

Më duket sikur Shqipëria ka “arritur” kulmin e krizave ciklike politiko-ekonomike të këtyre 35-viteve tranzicion, si pasojë e skandaleve, korrupcionit dhe polarizimit politik, duke rezultuar në një mungesë besueshmërie të thellë të shqiptarëve ndaj klasës politike të periudhës së tranzicionit të pafund.

Mungesa e besimit të shqiptarëve ndaj politikës aktuale nuk është thjesht pasojë e skandaleve të fundit apo e krizave ciklike. Ajo i ka rrënjët më të thella, në shekullin e kaluar. Një pjesë e kësaj krize lidhet me faktin se Shqipëria nuk u përball kurrë plotësisht me trashëgiminë e hidhur të krimeve të regjimit të Enver Hoxha. Për pothuaj 20-vjetë tani jam përpjekur që me dyzina shkrimesh modeste, herë pas here, të sjellë në vëmendjen e publikut, anë e mbanë trojeve shqiptare dhe në diasporë, rrezikun — e mos-distancimit zyrtar të Shqipërisë nga e kaluara komuniste — ndaj lirisë dhe demokracisë së vërtetë në vend, duke paralajmëruar se Demokracia nuk pret! Me ndihmën e (ai), po sjell, shkurtimisht, në vija të përgjithshme, një përmbledhje të mendimeve të mia modeste dhe paralajmërimet e hershme në lidhje me këtë çeshtje, përball krizës aktuale politike në vend.

Rënia e sistemit zyrtar komunist në Shqipëri, në vitin 1991 shënoi fundin formal të diktaturës, por jo fundin e kulturës së saj politike. Nuk pati një proces të mirëfilltë lustracioni. Nuk pati një gjykim të gjërë moral dhe institucional të së kaluarës. Dosjet u hapën pjesërisht dhe me vonesë. Për shumë vite, tranzicioni u fokusua më shumë në stabilitet politik, pjellë e një autoritarizmi individual qeverisë dhe jo në drejtësi historike dhe në të drejtat të njeriut, të lirisë e demokracisë. Me shembjen e Murit të Berlinit, 1989, shqiptarët besuan se edhe në Shqipëri do shembej kultura e pushtetit të pakontrolluar diktatorial komunist prej pothuaj një gjyësm shekulli. U premtua demokraci, treg i lirë, shtet ligjor. Parulla ishte, “E duam Shqipërinë si gjithë Evropa.”  Por tre dekada më pas, një pjesë e brezit të ri politik – të pakën ai që mendohet se nuk mban mbi supe përgjegjësinë direkte të krimeve të diktaturës komuniste – ndonëse nën rrethana të reja politike, duket se ka rënë në të njëjtin pus të errët: korrupsionin e thellë dhe kapjen e shtetit. Propozimi i fundit RAMA-VUÇIQ, botuar ditët e fundit në gazetën gjermane Frankfurter Allgemaine Zeitung, duket se varros përgjithmonë këtë ëndërrë të vjetër të shqiptarëve: Shqipërinë si gjithë Evropa.  E kam thenë vazhdimisht besimin tim se tranzicioni shqiptar nuk ishte as nuk është një shkëputje radikale nga e kaluara e ish-regjimit dhe as nga mentaliteti komunist, por ka provuar gjatë viteve se në të vërtetë, ishte një riciklim i asaj kulture të flliqt politike konfliktuale, por në forma të reja. Përfshir, mentalitetin e pushtetit komunist si pronë private që nuk u zhduk por thjesht ndërroi gjuhë dhe kostum.

Kjo krijoi një paradoks: ndryshoi sistemi, por jo plotësisht mentaliteti politik. Edhe nga klasa e re politike që e quan veten “jo komuniste”, pushteti vazhdoi të perceptohej si privilegj, jo si përgjegjësi e shërbim për qytetarët.  Besnikëria partiake, ashtu si në kohën e diktatorit komunist Enver Hoxha, vazhdoi të mbetej jo mbi meritën individuale, as mbi interesat dhe mirëqenjen ekonomike të shqiptarëve duke lënë pas dore dukshëm interesat e shënjta madhore afat-gjata kombëtare. Ndërkohë që transparenca publike, pjesë e pandarë e një shoqërie të lirë e demokratike është zëvendësuar nga kontrolli i informacionit nga entet mediatike të pushtetit në fuqi. Në këtë terren politik dhe atmosferë të dështuar të tranzicionit politik “post-komunist”, korrupsioni, në të gjitha nivelet e qeverisë, të shtetit dhe të shoqërisë, (“kap ç’a të kapësh”), në Shqipërinë “post-komuniste”, nuk është, në kuptimin e vërtetë të fjalës, një devijim nga e kaluara, jo. Por, ishte dhe mbetet një vazhdimësi e një kulture komuniste ku shteti shihet dhe përdoret si pronë e atyre që e zotërojnë, përkohësisht, ose për periudha më të gjata qeverisjeje. Si rrjedhim, shpesh herë në shkrimet e mia modeste gjatë viteve ia kam “lënë të dera”, fajin për  pothuaj të gjitha dështimet politike, ekonomike dhe shoqërore dhe krimet barbare,  regjimit të Enver Hoxhës. Megjithëkëtë, bazuar në përvojën politike të tranzicionit “post-komunist” të tre dekadave të fundit “pluralizëm” politik, ndoshta do të ishte e padrejtë dhe e pasaktë të fajësohej vetëm e kaluara komuniste për dështimet e politikës së sotme, po të merret parasysh niveli dhe përmasat e krizës aktuale politiko-ekonomike e shoqërore, në pëgjithsi.

Ndonëse kanë kaluar më shumë se tre dekada “pluralizëm”, brezi i ri politik — ai që u formua pas viteve ’90 — ka pasur kohën e nevojshme dhe mundësinë të ndërtojë institucione të forta dhe standarde të reja etike. Në shumë raste, kjo mundësi, jo vetëm, është shpërdoruar, për të mos thënë ka dështuar, krejtsisht dhe mizorisht, nga një klasë që tani mund të quhet e dështuar politikisht dhe ekonomikisht. Ndërkohë që mungesa e ndëshkueshmërisë ka krijuar bindjen e vazhueshme se politika aktuale është zonë imuniteti. Por për këtë gjëndje të krijuar, nuk është krejt faji as i politikës.  Shoqëria shqiptare, e lodhur nga tranzicioni i pafund dhe i pa shpresë, shpesh ka relativizuar korrupsionin duke justifikuar me fjalët se “të gjithë politikanët vjedhin”, “edhe ata të mëparshmit bënin njësoj”, e tjera. Kjo filozofi e barazimit të fajit është armiku më i madh i ndryshimit të pritur për aq shumë kohë nga shqiptarët e vuajtur, por që, fatkeqsisht, një ndryshimi të pritshëm, por që nuk po ndodh.

Sot, ndërsa reforma në drejtësi dhe veprimet e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) duket se ka krijuar deri diku një klimë të re llogaridhënieje dhe ndëshkueshmërie. të pakën tani për tani, por mbetet përtu parë. Ndërkohë që përplasja mes kulturës së vjetër politike komuniste, përfshir drejtësinë dhe kërkesës për standarde moderne qeverisëse, është më e dukshme dhe më e egër se kurrë më parë. Kjo përplasje shpjegon tensionet, rezistencën, polarizimin ekstrem politik dhe mbi të gjitha largimin masiv të shqiptarëve thellësisht të shqetësuar për të ardhmen e vet dhe të familjeve të tyre në një vend të qeverisur nga klasë politike që për 35-vjet refupon me kryeneçsi t’i përshtatet rrethanave politike vendore, rajonale dhe botërore të shekullit XXI.

Mosbesimi dhe zhgënjimi i thellë qytetar nuk lind vetëm nga korrupsioni faktik ose nga polarizimi politik. Për më tepër, mos-besimi dhe zhgënjimi shumicës së shqiptarëve ndaj pushtetit të shfrenuar dhe të pa kontrolluar, ushqehet edhe nga mungesa e një narrative të qartë morale e kombëtare. Kur e kaluara relativizohet, zyrtarisht, patjetër që edhe e tashmja do të relativizohet. Kur krimet e djeshme të komunizmit nuk dënohen, ndërkohë që trajtohen me ambiguitet me qëllim që të hidhen në harresë, atëherë edhe shkeljet e sotme flagrante — përfshir korrupsionin zyrtar në të gjitha nivelet e shoqërisë — minimizohen me justifikimin se, “këto ndodhin kudo”, edhe në Amerikë.

Prandaj besoj se problemet e sotëme ndër shqiptarët janë, thelbësisht, jo vetëm politike, por edhe të një natyre morale të dështuar shoqërore. Sepse një shoqëri që nuk e ndan qartë vijën e kuqe midis autoritarizmit të pa kontrolluar dhe demokracisë, e gënjeshtres nga e vërteta, ajo shoqëri rrezikon ta mbajë atë vijë të paqartë në vazhdimsi, sidomos në praktikën e përditshme të pushtetit qendror e lokal, duke i dhënë një goditje të rëndë besueshmërisë së shumicës së shqiptarëve ndaj atyre që janë në krye të qeverisë e të shtetit, e nga të cilët populli pret ndershmëri, llogaridhënie dhe ndëshkueshmëri.

Prandaj, më duhet të them me keqardhje sa u përket ndryshimeve të fundit në qeverinë shqiptare, mos të pritet ndonjë ndryshim i madh, përsa i përket ndikimit të tyre në jetën e përditshme të shqiptarëve.  Sepse besimi ndaj qeverisë dhe ndaj politikës në përgjithsi, përfshir opozitën, nuk vendoset me ndryshime të herë-pas-hershme emrash të rinj as të vjetër. Pas 35-vjetësh të kësaj politike dështuese, shqiptarët kanë nevojë për një shkundje të fortë të kësaj kulture politike dhe shoqërore në Shqipërinë, “post-komuniste” si vend anëtar i NATO-s. me ambicje për antarësim të plotë edhe në Bashkimin Evropian, nëse zgjedhim t’i besojmë propagandës së kësaj klase politike ndër vite, pa asnjë prove a rezultati konkret deri më tani.  Sepse besimi i qytetarëve ndaj pushtetit, qoftë edhe ai shqiptar, kërkon standarde të qëndrueshme demokratike, me ndarje reale pushtetesh, me drejtësi të pavarur dhe me një kulturë ku dorëheqja dhe përgjegjësia, por edhe ndëshkueshmëria janë norma dhe jo përjashtime. Prandaj, pa një ndarje të qartë njëherë e mirë — jo vetëm një distancim politik, por edhe moral nga e kaluara komuniste, Shqipëria do ta ketë të vështirë të ndërtojë një të ardhme me institucione të besueshme me standard demokratike.  Sepse besimi, krydesisht, është produkt i kujtesës së ndershme, ndëshkueshmërisë dhe i përgjegjësisë së vazhdueshme të pushtetit në shërbim të qytetarve.

Për të përmbyllur — këtë përmbledhje të mendimeve të mia të shprehura  gjatë viteve në shkrimet e mia modeste mbi zhvillimet politike në Shqipëri — me një notë shprese se kurrë nuk është vonë për një shkundje të vërtetë politike duke u distancuar njëherë e mirë nga e kaluara, në përputhje me kërkesat e kohës të këtij brezi të shqiptarëve. Megjithë horizontin e errët politik, unë gjithnjë jam i besimit se çdo periudhë i qet njerzit e vet të nevojshëm për ndryshimet e duhura të një shoqërie. Besoj pra se edhe brezi i ri politik i shqiptarëve ka ende mundësi të zgjedhë një të ardhme më të mirë, më shpresëdhënse, për të gjithë shqiptarët, pa dallim: Që jetë një vazhdimësi e një tranzicioni të korruptuar e autoritar, apo themel i një republike funksionale, vërtetë të lirë e demokratike. Koha e justifikimeve ka mbaruar. Koha e përgjegjësisë së vërtetë morale dhe kombëtare, sapo ka filluar!