Më 4 shkurt 2010 u nda nga ne Patër Ambroz Martini, Frati e njeriu i mrekullueshëm, që i mungon gjithë besimtarëve, gjithkujt që e ka njohur, që e ka takuar dhe më shumë i mungon atyne që ai i ka dasht fort e atyne që e kanë dasht fort atë.

Asnjëherë nuk do të harroj momentin e parë të takimit me At’ Ambrozin, me atë njeri të mrekullueshëm, të cilin e kam vleresuar dhe e kam dashur shumë.

Ishte vjeshtë dhe unë sapo kisha botuar ne shtypin e shkruar një artikull në nderim të At’ Klement Miraj. At’ Klementi eshte njëri nga ata Fretën Shqiptarë, që nuk i shpëtoi dot urrejtjes komuniste, dhe që vdiq në burg në ato kohë te egra dhe që më pas nuk ju gjet dot më as varri.

Agustini më tha që njihte një Frat të moshuar, i cili mund ta kishte njohur At’ Klementin. Folëm në telefon me Fratin dhe ai, kur e pyeta per Patër Klementin, më tha që kishte njohur jo vetem Patër Klementin, por dhe Patër Mhillin si edhe Patër Fabianin.

Unë u shokova! Ishte hera e parë që dëgjoja të thirrej ‘Patër’ baba im, ndonëse e dija që ai kishte studiuar e ishte diplomuar për Teologji ne ‘Antoniana’, në Romë; që ishte kthyer në Shqipëri pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dhe që pas shërbimit si Famullitar në Plan të Dukagjinit, ishte detyruar të largohej, etj., etj.

‘Kush je ti moj bijë?’, u ndje zëri i Patrit nga ana tjetër e telefonit, qe me sa duket e ndjeu emocionin tim të madh. ‘Jam vajza e Fabianit’, i thashë me zërin qe me dridhej e me lot në sy. ‘A megjithmen e ke?-tha Patri e shtoi shpejt ’Kur po vjen me të pa, moj bijë?

Kështu ishte takimi im i parë me At’ Ambrosin ose ‘Patër Ambrozin’, si e thërritnim të gjithë, sepse vetëm fjala ‘Patër’ mjaftonte për ta identifikuar atë edhe kur nuk thuhej emri i tij.

Në Kuvendin Françeskan të Zojës Nunziatë arrita me një frymë, dhe në hyrje kërkova që doja të takoja At’Ambrozin.

Pas pak pashë që nga Kuvendi i Fretënve me hap të ngadalte doli dikush me një kaskete në kokë, kasketë që e ka mbajtur gjithmonë gjatë këtyre viteve, dhe u afrua tek ne. Ai ishte At’Ambrozi.

Pas përshëndetjes së zakonëshme: ‘Lëvdue kjoftë Jezu Krishti!’ e ‘Gjithmonë e Jetës!’, Patri më pyeti direkt: A më kupton kur flas shaljançe? Po i thashë, sepse të parët e mij kanë folë ‘me të hjedhun’. Unë isha shumë e përmalluar dhe natyrisht Patri e kuptoi. Ai ndenji pak e pastaj vazhdoi: A e din se të kam dashtë para se me le? Të kam dashtë ty para se me le, se kam dashtë fort babën tand!

Gjatë gjithë kohës, sa herë e takoja, Patri gjithmonë m’i përsëriste këto fjalë.

Kush ishte At’ Ambroz Martini?

At’ Ambrozi ose Patër Ambrozi ishte një nga të fundmit e brezit te artë të Françeskanëve shqiptarë, të cilët në jetën e tyre ndoqën me konseguence vetëm një motiv kryesor: ‘Fides et Patria’ (Fe e Atdhe).

At’ Ambroz Martini ose Zef Martini, sipas emrit të tij të femijërisë, lindi me 2 Dhjetor 1928 në një familje malësore, në Theth të Shalës së Dukagjinit. Prindërit e tij Lula Balja e Martin Ndoka kishin 2 djem: Zefin (që më vonë do të quhej Ambroz ose At’ Ambrozi) e Palin dhe 3 vajza: Orsolinen, Katrinen, Shkurten.

Një pjesë të shkollës fillore At’ Ambrozi e kreu në fshatin e tij të lindjes. Më pas u rregjistrua në shkollën e kolegjin Françeskan, ku edhe veshi ‘Zhgunin’, veshjen e Françeskanëve.

Ai shpesh thonte që ishte veshur Frat që kur kishte qënë 9 vjeç dhe asnjëherë Patri nuk e lente pa përmendur datën 16 Shtator të vitit 1938, datë kur e kishte veshur Zhgunin nga duart e At’ Anton Harapit.

Në vitin 1944 ai kreu Noviciatin në Troshan. Më pas u regjistrua në Liceun e Françeskanëve, ‘Illyricum’, në Shkodër, Lice, i cili sherbeu për edukimin e një brezi të tërë intelektualësh, studiuesish, muzikantësh, piktorësh, etj., një pjesë e të cilëve nuk i shpëtuan diktaturës. Ky lice me shumë kontribute intelektuale, për fat të keq, u mbyll me dhunë nga partia-shtet, në mes të Dhjetorit të vitit 1946.

At’ Ambrozi ishte njeri nga dëshmitaret okular të rrethimit të Kuvendit Françeskan të Gjuhadolit me 14 Nëndor 1946. Rrethimi ishte bërë nga oficeri Dul Rrjodhi bashkë me nje skuader ushtarakësh. Ai kujtonte shpesh tmerret që kishte parë me sy në Kuvendin e Françeskanëve në Shkodër, atë luftë të ashpër e të paprinciptë që ishte bërë ndaj meshtarëve katolikë.

At’ Ambrosi kujtonte se ‘Natë e Ditë kanë ba ç’kanë dashtë’ dhe duke përdorur sloganin ‘Në emër të Popullit Shqiptar’ mbajtën të burgosur meshtarët, morën gjithshka gjetën në bibliotekë, zhduken koleksionin arkeologjik të At’ Shtjefën Gjeçovit e bile arritën deri aty sa futen armë në Kishë. Patri kujtonte se Fretnit i mbajtën të lidhur me ‘konop’. Pas një muaji të gjithë Fretnit u nxorrën jashtë Kuvendit.

Në atë kohë Patri ishte vetëm 18 vjeç e shkoi për disa ditë në shtëpinë e një miku në Shkodër e më pas u kthye në Theth pranë familjes. Shumë shpejt i erdhi thirrja për të bërë sherbimin ushtarak, gjë që i ndodhi të gjithë Fretënve të rinj, që kishin moshën për të kryer shërbimin ushtarak.

Me 12 Janar të vitit 1947 ai u gjend i mobilizuar në ushtri, në jug të Shqipërisë. Një vit më vonë, me 13 Janar 1948, në një ditë dimri të akullt në Shkodër u bë një Gjyq ku u akuzuan 10 meshtarë katolikë, ndër ta At’ Mati Prendushi, Ministër Provincial i Franceskanëve, i cili u dënua me vdekje; At’ Mehill Miraj, që u dënua me 10 vjet burg; At’ Zef Pllumi, që u dënua me 3 vjet burg e punë të detyrueshme dhe më pas u arrestua edhe At’ Donat Kurti, drejtor i Liceut Françeskan ‘Illyricum’, që u denua me burgim të perjetshëm e punë të detyrueshme.

At’ Zef Pllumbi o.f.m.(1924-2007), një nga miqtë e afërt të At’ Ambrozit, në kujtimet e botuara në librin e tij ‘Rrno për me tregue’, përshkruan me dhimbje të madhe dhomën nr. 5 të burgut, që ai e quan ‘një vorr i vërtetë i të gjallëve’, ku qëndronin 30 klerikë katolikë, ndër të cilët 18 ishin Fretër Françeskane.

Në atë kohë shumë të turbullt familjarët e Patrit ishin të shqetësuar për jetën e tij dhe përgatitën një plan. Ata i dërguan lajm në ushtri se baba i Zef Martinit ishte i sëmurë shume randë e komandanti ushtarak, për të cilin Patri fliste gjithmonë mirë, i dha 5 ditë leje, që të shkonte pranë familjes për ta parë të atin.

Patri ndaloi në Tiranë, në shtëpinë e mikut të tij të shkollës, këngëtarit të jashtzakonshëm shqiptar, Luk Kaçaj, e pasi i tregoi atij për arrestimin e Fretënve e diskutoi me të në detaje dhe, duke patur parasysh edhe faktin që arrestimi mund t’i ndodhte edhe atyre, i propozoi arratisjen. Luka druhej shumë për pasojat që do të pësonte familja e tij dhe At’ Ambrozi shkoi tek një tjetër mik e shok shkolle i tij, që ishte piktori i mirenjohur, Lin Delia.

Të dy u nisën drejt Thethit. Natyrisht që organizimi e nisja për të kapercyer kufirin nuk ishte e lehte.

Keshtu ne mëngjesin e datës 28 Korrik të vitit 1948, vetë i tretë: Pater Ambrozi, motra e tij murgeshë, Orsolina dhe Lin Delia, kapërcyen malin e Radohimës drejt shtigjeve të Pejës dhe pas një rruge të mundimshme u gjendën në Jugosllavi. Aty ai do të qëndronte për 8 vjet. Pas kësaj familjen e tij e pritën internime dhe vuajtje pa fund.

Në dhomën e tij, në Kuvendin Françeskan në Shkodër, perballë poltronit ku rrinte ulur, Patër Ambrozi mbante fotografinë e nanës e fotografinë babës së tij ‘që vdiqën të torturuar’ e që ai nuk mundi t’i shihte kurrë ma, pas asaj vere të vitit 1948.

Në Jugosllavi, natyrisht që jeta për Patër Ambrozin nuk ishte e lehte dhe ate do ta pritnin gjithnje veshtiresi te reja, por qe gjithsesi ai ishte i vendosur te mos ndalej. Ne Shtator te po atij viti, Patër Ambrozi u rregjistrua ne Shkollen e Arteve te Bukura ne Hercegnovi e pas perfundimit te studimeve u emerua aresimtar ne nje shkolle fshati, ne Vladimir te Malit te Zi, ku qendroi per pak kohe. Nje nga nxenesit e tij ka qene Ipeshkvi i Durresit e Tiranes, Imzot Rrok Mirdita, dritë pastë.

Ne 25 Maj te vitit 1952, u perball me veshtiresi te reja, duke qene i paditur per veprimtari patriotike shqiptare dhe u dergua ne Kosove. Atje ai pati rast qe te takohej me Dushan Mugoshen, te cilin ai e quante gjithnje ‘armik te Shqiptareve’.

Me pas, ne vitin 1953 shkoi ne Beograd, dhe atje u regjistrua ne Universitet per Gjuhe e Letersi Klasike, ku studioi Latinisht e Greqisht. Ne Beograd At’ Ambrosi mundi qe te shkonte ne Ambasaden Italiane dhe aty u takua me zotin Antonio Allegria, Konsull i ambasades, qe ishte edhe vellai i misionarit te mirenjohur Françeskan, At’ Gabriele Allegria, i cili sherbente ne Kine.

Menjehere, nepermjet tij, arriti te kontaktonte me Gjeneralin e Freterve Françeskane, me seli ne Rome, At’ Agostino Sepinski. Me te bisedoi per masakren qe ishte bere me Fretnit Françeskane ne Shqiperi dhe me 12 janar 1955 u nis me tren nga Beogradi per ne Rome, se bashku me At’ Daniel Gjeçaj, Dom Zef Oroshin, Dom Nikoll Kimzen dhe me Moter Orsolinen.

Vetem kur arriti ne Romë, ai arriti te riveshë ‘zhgunin’ Françeskan. Prej aty shkoi ne Fiesole, dhe kujtonte gjithnje te ftohtin Toskan, ku edhe vazhdoi studimet e larta per Teologji. Me 29 Qershor 1957 At’ Ambrozi u shugurua meshtar. Me pas ai do te vazhdonte edhe studime te tjera per Letersi Moderne ne Firenze.

Me 16 Janar 1970 niset fillimisht si Misionar Françeskan për në Australi, në Sidney, Melbourn, etj. dhe me pas ne S. Francisco, Kaliforni. Në të gjitha këto vende ai ishte gjithnje ne kontakte te vazhdueshme me Shqiptaret e emigruar ne keto vende te largeta. Ne kete sherbim ai qendroi per rreth 5 vjet, deri ne nentor te vitit 1974.

Viti 1975 e gjeti Misionar në Bruksel, Belgjike, dhe aty kishte shkuar me kerkese te 25 000 emigrandeve Shqiptare atje. Aty ai sherbeu për ‘Fe e Atdhe’ per 23 vjet me rradhe. Me pas u transferua ne Montekatini, ne Itali, ku sherbeu per 3 vjet te tjera deri sa u rikthye ne Atdhe ne Pashket e vitit 2000, pas 52 vite emigrimi.

Bisedoja gjatë me Patër Ambrozin, pa e ndjere se si kalonte ora, dhe gjithmone ne çdo bisede ai theksonte faktin se gjithë jetën kishte qenë i bindur që të vazhdonte rrugën e nisur në femijërine e hershme, të dedikuar vetëm për një motiv kryesor: ‘Fe e Atdhe’.

Dhe per sa kohe jetoi e mori fryme, pati gjithmone vetem kete qellim te madh. Kujtonte gjithmone profesoret e tij, Françeskanet patriote, qe u masakruan nga regjimi i eger totalitar. Ata, thoshte Patri, kane jetu per Zot e Shqiperi e kane vdeke me keto fjale. Askush nga Fretnit nuk braktisi 3 kushtet: Pasterti karakteri, Varferi dhe Dëgjesë!

Patër Ambrozi ishte enciklopedi e gjalle: fliste shkelqyer ne Italisht, Anglisht, Gjermanisht, Serbisht, ne gjuhen Flamande, citonte shprehje te tera ne Latinisht e Greqisht, por mbi të gjitha gjuhet ai parapelqente gegnishten dhe ate qe ai e quante gjuha ‘shaljançe’.

Nje dite Patër Ambrozi më thotë se do të festonte në vendlindjen e tij 50 Vjetorin e Meshës së tij të Parë. Kishte organizuar çdo gjë për të festuar në 29 Qershor 2006, një kuptim i jetës së tij dhe vendi që kishte zgjedhur për kkëtë celebrim ishte Thethi, vendlindja e tij.

Kujtoj me detaje festimin e mrekullueshëm.

Patër Ambroz Martini u nda nga ne në të gdhirë të datës 4 Shkurt 2010.

Ai ishte një nga të fundit prej fretërve françeskanë të formuar që në fillimet e shekullit të kaluar.

I përjetshëm kujtimi i Patër Ambroz Martinit!

VOAL- Johann Gutenberg (emri i plotë: Johann Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg) lindi midis viteve 1394 dhe 1399 në Mainz të Gjermanisë (ku është ndërtuar një muze në nder të tij). Ai ishte djali i Else Wyrich, gruas së dytë të tregtarit Friedrich (Friele) Gensfleisch zur Laden. Data e saktë e lindjes së Johann-it është e panjohur, por një dokument që daton që nga viti 1420 e rendit atë si tashmë të rritur. Prandaj, studiuesit kanë zgjedhur vitin 1400 si datën simbolike për lindjen e tij. Ndërsa emri zum Gutenberg vjen nga ndërtesa e vendosur në Christophstrasse 2 (Hof zum Gutenberg) ku jetonte familja, mbiemri Gensfleisch tradhton origjinën patriciane të babait të tij, i cili vjen nga një familje tradicionalisht e përfshirë në prerjen e monedhave dhe përpunimin e metaleve. Në vitin 1430, Johann Gutenberg, atëherë në të tridhjetat e hershme, u transferua nga Mainz në Strasburg për arsye politike, ku gjeti punë si nxënës argjendarie dhe punoi duke prerë monedha. Duke u kthyer në qytetin e tij të lindjes në vitin 1448, ai formoi një Societas dy vjet më vonë me bankierin Johann Fust dhe gdhendësin Peter Schoffer; qëllimi i tyre ishte të shtypnin Biblën e famshme me 42 rreshta nga Vulgata. Në atë kohë, eksperimentet e Johann-it kishin arritur tashmë një nivel të konsiderueshëm, pasi ishte e mundur të kompozoheshin dhe shtypeshin jo vetëm fletë të vetme, por edhe libra me një madhësi të caktuar. Kështu, më 23 shkurt 1455, projekti i Biblës u përfundua zyrtarisht në Hof zum Humbrecht: u vu në shitje në Frankfurt, libri – 180 kopje të të cilave u shtypën – u prit me entuziazëm të konsiderueshëm, veçanërisht për cilësinë e tij tipografike. Bibla e shtypur nga Gutenberg ishte e para që u botua pa një porosi paraprake. Megjithatë, shpejt më pas, u bë e qartë se planet e tre themeluesve të kompanisë ndryshonin: Fusti, për shembull, nuk ishte i interesuar të krijonte një kryevepër, por thjesht të fitonte para. Kështu, duke parë se kthimet e investimit të tij fillestar po vinin ngadalë (mendoni vetëm se u deshën tre vjet për të prodhuar 180 botime të Biblës), marrëdhënia e tij me Gutenbergun u përkeqësua: në vitin 1455, të njëjtin vit që u përfunduan Biblat, Fusti kërkoi paratë e tij mbrapsht. I paaftë të përmbushte kërkesën, Johanni falimentoi dhe u detyrua t’ia shiste shkronjat e tij dhe një pjesë të madhe të pajisjeve të tij të shtypjes ish-partnerit të tij.

Ndërsa Fusti, së bashku me Schofferin (i cili që atëherë ishte martuar me vajzën e tij), hapën një shtypshkronjë konkurruese, duke përfituar nga reputacioni i mirë i Gutenbergut dhe duke shtypur një botim të Librit të Psalmeve, Johanni u përpoq të vazhdonte punën e tij në një shtypshkronjë tjetër: megjithatë, asnjë nga veprat e tij të tjera nuk arriti shkëlqimin dhe saktësinë e Biblës me 42 rreshta. Gjithsesi, vitet e fundit të Gutenbergut u shënuan nga zhgënjime të mëtejshme: gjatë plaçkitjes dhe zjarrit të Mainzit në vitin 1462, punishtja e tij u shkatërrua.

Ai vdiq gjashtë vjet më vonë, më 3 shkurt 1468, duke i lënë botës trashëgiminë e një procesi të plotë industrial, duke përfshirë shkronjat e lëvizshme, bojën dhe procesin e kompozimit. Në mënyrë specifike, shkronjat e lëvizshme prodhoheshin nga një matricë relievi dhe farkëtoheshin nga metal i butë dhe i shkrirë. Në praktikë, grushti i argjendarit nuk përdorej për të krijuar një karakter të vetëm, por për të krijuar një matricë me karaktere të shumta, bazuar në të ashtuquajturën metodë derdhjeje përsëritëse. Karakteret më pas derdheshin nga matrica me derdhje të veçanta, sipas cilësisë dhe madhësisë së dëshiruar. Boja, nga ana tjetër, kishte veti kimike të përshtatshme për llojin e metalit (që do të thotë me bazë vaji, në vend të ujit), ndërsa pajisja kryesore e përdorur për procesin e shtypjes ishte makina e shtypjes, bazuar në makinën e shtypjes së verës të përdorur nga fermerët e Rinit.

Me fjalë të tjera, ideja që e çoi Gutenbergun drejt suksesit ishte të kombinonte teknikat dhe mjetet ekzistuese dhe pastaj t’i përkthente ato në shtypje.

Sot, “Projekti Gutenberg” i kushtohet Johann Gutenbergut (nga i cili mban emrin Universiteti i Mainzit), një iniciativë ndërkombëtare që synon dixhitalizimin e sa më shumë librave në të gjithë botën./Elida Buçpapaj

E njoh Skënder Kamberin që para pesedhjetë vjetësh, kur ishte shumë i ri por fama në Shqipëri i ishte përhapur me kohë. Me shumë drojtje, asoherë sa kisha mbaruar Shkollën e Lartë dhe isha emëruar mësues në shkollën “Jani Minga”, i shkova në studion e tij të famshme aty afër, në anë të rrugës automobilistike. Iu prezantove dhe i parashtrova kërkesën time për të zhvilluar një bisedë për pikturën me një klasë djemsh të shkollës mjeksore.

“Pranoj me kënaqësi” më tha. “Pse jo, janë fëmijët tanë.” Meraku im ishte se fëmijët kryesisht pesëmbëdhjetë vjeçarë, vinin nga rrethinat dhe fshatrat e thella dhe me ta duhej folur shumë thjesht. “Skënder,” i them, i merakosur. “Shiko, e di si është puna, ata fëmijë nuk kuptojnë fare nga piktura.

Po pate mundësi thjeshtoji pak gjërat. “ Për këtë merakosesh ti Gëzo,” më hodhi dorë mbi supe Piktori i Madh me një buzëqeshje njerëzore që nuk i ikën kurrë nga fytyra. “ E zgjidh unë atë punë. Do të m’i biesh në studio dhe ma lerë mua në dorë gjithçka.” Ai takim edhe pse kanë kaluar gati pesëdhjetë vjet ngeli i paharruar për të rinjtë e asaj klase, (më vonë shumë nga ata u bënë mjekë me emër dhe shëtitën botën), për mua por edhe për vet Skënderin. Me mënyrën e tij, Piktori i magjepsi me fjalët dhe sjelljen, megjithëse studioja gjysmë e suvatuar nga brenda e muret e rrjepura nga jashtë mezi i nxinte ata tridhjetë adoleshentë. “ Unë jam nga fshati, jam nga Kuçi i Vlorës. Mos më shikoni kështu me penel në dorë, me beretë e kollare. Fshatar jam unë si ju, ama kam punuar, kam punuar si “derr” ( fëmijët u gajasën së qeshuri) për t’u shkolluar dhe siç e shikoni, punoj e studioj ende. Asgjë nuk bie nga qielli. Natyrisht që mua talentin ma fali zoti, por ama kam pasur shokë më të talentuar dhe nuk arritën të shkojnë më tutje se një mësues vizatimi. Prandaj fëmijë punoni të bëheni mjekë se për mua mjeku është një artist, që ta ndihmoni këtë vend që ka shumë nevojë për ju.” Shpjegoi me fjalë të kursyera, që piktura është ngjyrë, është emocion, është krijim, është vëzhgim, mesazh, por nuk zuri në gojë Piktori i Popullit as fjalët “parti” as “Enver” e as “mësimet e partisë”, që për atë kohë ishte detyrim. Ndërkaq me një laps mbi telajo shkarraviste papushim ndërsa fliste. “ E dini pse është e bukur piktura edhe kur e bën me laps mbi fletë të bardhë? Pse aty mund të pikturosh edhe këtë mësuesin tuaj të ri ashtu si ju nuk e njihni.” Mori letrën e bardhë dhe e ktheu nga nxënësit, që shpërthyen si një gojë e vetme në të qeshura të zhurmshme. Ishte nga ato karikaturat miqësore që piktorët i krijojnë shpejt e shpejt, ama duke theksuar në mënyrë të ekzagjeruar diçka nga karakteri i njeriut që vizatojnë. Nuk u ndamë më me Skënderin, qysh atëherë. Sidomos pas vitit 97-të, mbasi na “përzunë” nga Vlora. Në vitet 2000-2007 kishte një studio aty pas Kishës Katolike, në rrugën “Him Kolli.” Ishim përkohësisht komshij, ai në një studio me qera, unë gjithashtu në shtëpinë e pestë me qera. Shpesh vinin dhe të tjerë veçanërisht, miku ynë i përbashkët, piktori Nestor Jonuzi, nja katër a pesë vlonjatë dhe bisedonim për gjithçka: për pikturën, letërsinë, artin, dhe natyrisht për mallin tonë të përbashkët, Vlorën tonë të dashur. Pasi rrëkëllenim ca gota Skënderi, merrte kitarrën që e mbantë gjithmonë në studio dhe këndonim. Kënga duhet thënë na shkonte “gjym.” Kur e gjeja vetëm të kredhur në punën e tij, hapja derën me kujdes dhe ulesha mbi një karrige shtrembaluqe, pa folur. Ndodhte që prisja edhe një orë, duke e soditur ndërsa punonte pa kthyer fare kokën. Për mua ishte kënaqësi e pafund, kur e shikoja ashtu me penel në dorë, herë duke iu afruar, herë duke iu larguar telajos, duke picëruar sytë, duke pëshperituer me vete. “Më fal Gëzo, se isha duke punuar. Ke shumë që ke ardhur?- me fliste gjithë dashamirësi. “Tani sa erdha”, përgjigjesha. “ Po ti vazhdo, puno!” “Po si do të punoj unë,” më thoshte “kur më ka ardhur mysafir një shok?” Mbushte pa më pyetur dy gota me “ujë të bekuar”, vendoste mbi tavolinën të vogël e të vjetër, (edhe ajo si karrigia shtrembaluqe) dy pjata, një me bajame (ndonjëherë mjaltë) një me arra dhe opa: “ Hajt gëzuar, mirëse më erdhe!”. Një njeriu të tillë është e kotë t’i bësh naze, t’i thuash, do rri pak, nuk pi raki, kam një punë etj. etj. Mundohesha gjithë takt ta “vërtisja” që t’i merrja (i kam “marrë” disa të tilla) ndonjë pikturë me çmim të arsyeshëm. Skënderi e pikaste dhe më thoshte: “Të pëlqen? Merre! Jep sa të duash, kur t’i kesh.” Mundohesha (dhe mundohem) të mos përfitoja nga bujaria dhe shpirtëmadhësia e tij jo e zakonshme, sepse e dija që ai pas viteve ’90-të, veç shitjes së pikturave nuk kishte të ardhura të tjera. Dhe kishte halle që ai nuk i thoshte por unë ia dija dhe kërkonin shpenzime të mëdha.

Dy tablo të tij, që i kam ndjekur nga A-ja te Zh-ja, do të më ngelen në mendje. “ Otranto 1997” dhe “Skënderbeu mbi kalë.” Sa herë që hyja në studio, kur punonte tablonë, “Tragjedia e Otrantos” e gjeja shumë të ngrysur dhe të trishtuar… Shikoja detin e egërsuar me atë blunë e shkumbëzuar dhe njerëzit me sy të “shqyer” si kryqe të mëdhenjë e të vegjël, që zhdukeshin dalëngadalë nën sipërfaqen e errët e të trazuar të ujit të kripur. Nga tabloja transmetohej një dhimbje që vështirë të mos e kuptoje, gati e papërballueshme. “ Skënder,” i thashë një ditë: “ Kaq shumë vuan? Kaq afër e ndjen vdekjen, që hedh në telajo vetëm ngjyra të errëta, njerëz me sy të venitur dhe ata trupa, të deformuar nga dhimbja, që duken se i janë dorëzuar vdekjes pa bërë asnjë përpjekje për të shpëtuar?

“Kam gruan, Lilon, shumë sëmurë, Gëzo,” më tha me sytë e përlotur. “Lilo do të shërohet” i thashë për t’i dhënë kurajo. “Por ngjall një fije shprese te ata që po mbyten, jepu pak dritë ngjyrave se ka dalë gjithçka gri në të zezë. Ti e di që ata nuk u mbytën të gjithë dhe disa shpëtuan.” Falë zotit Lilua, gruaja e tij e mrekullueshme me kurajon e saj prej trimëreshe, me ndihmën e jashtëzakonshme të Skënderit dhe të fëmijëve e përballoi me sukses sëmundjen, por në pikturën “Otranto1997” mbeti ai pikëllim i madh gri, që të jep përshtypjen se për një çast jeta ka ndaluar.

“Gëzo nuk është Skënderbeu. Ky është Shën Gjergji. Kam studiuar shumë për Skënderbeun para se të filloja ta pikturoja. Madje edhe në gjermanisht dhe ky është ai i vërteti që unë përfytyroj. Do ta vesh të gjithin në ar, në flori, që ndriçon kur kalon dhe i jep shpresë njerëzimit.” Dhe ashtu e bëri ai Heroin Kombëtar në një telajo të madhe me madhësi natyrale. Një Skënderbe si në asnjë pikturë tjetër. Jo trupmadh, i bërë njësh me kalin e vet, që i lëshonin xixa patkonjtë, duke fluturuar mbi ushtrinë turke, një Skënderbe duke mbjellë vdekjen ndër armiqtë, lavdinë për vete dhe kombin, me shpatën kërcënuese në krahun e zhveshur, me flokët e gjata pak të thinjura të valëvitura nga era, me hundën shqiponjë në profil, flamurin e shpalosur me një të kuqe të papërsëritshme dhe shkabën e zezë në mes…

Një figurë e gjitha në ar që tejkalon kohën dhe shndrit e shndrit pambarim. Sa herë kaloja nga studioja gjeja gjithmonë detaje të ndryshuara. “ Sikur e kishte pak të harkuar shpatën tani e ka shtrirë plotësisht,” e ngacmoja. Fillonte pastaj të më shpjegonte me një pasion të madh, karakteristikë e shpirtit të tij optimist, pa u ndalur, që pse shpata në atë rast duhet të jetë jo e harkuar, por drejt qiellit, që ka filluar të hapet në blu pas shpërndarjes së tymit e zjarrit, se po kalon ai ‘Shën Gjergji” “zulmëmadhi”me shqiptarët e vet dhe prapa tij ka vetëm “fitore” dhe “diell”. Kështu ka pikturuar, pikturon dhe do të pikturojë miku im, Piktori i Popullit, Skënder Kamberi edhe tridhjetë, edhe tetëdhjetë edhe njëqind vjeç.

Këto rreshta janë një portret i “vockël” për një Piktor e Njeri të Madh si Skënder Kamberi. Jeta e tij është një tablo gjigande, ku miqtë dhe studiuesit mund të hedhin pambarimisht ndonjë “penelatë.”, është si një pazëll që do të vazhdojë të plotësohet e plotësohet nga këto penelata plot ngjyra, jetë e kujtime, ku të spikasin vlerat, dashuria për artin, njerëzit dhe qytetin e tij të dashur Vlorën.

Inxhinier Organ Sakiqi, një nga figurat më të shquara që identifikohet me elitën e Tiranës tek A Show me Adi Krastën. Kësaj rradhë biseda fokusohet tek:

Orhan Sakiqi: Shembja e Teatrit Kombëtar një krim ndaj historisë dhe inxhinierisë.

Prapaskenat e ndërtimit të Pallatit të Sportit “Asllan Risi” dhe lufta për të mbrojtur strukturën.

Modernistët e viteve ’70. Si u dënuan arkitektët vizionarë të Tiranës.

Babai im Akil Sakiqi u pushkatua nga regjimi komunist dhe mbeti pa varr.

Rrënjët e elitës: Edukimi perëndimor i famniljeve Sakiqi dhe Këlliçi në vitet ’30

Çështja kundër Nicolas Maduros i është caktuar gjyqtarit federal 92-vjeçar Alvin K. Hellerstein, i cili u nominua dhe u konfirmua nga Presidenti Bill Clinton në vitin 1998. Ai ka gjykuar disa nga çështjet më të rëndësishme në historinë amerikane, përfshirë një me presidentin aktual, Donald Trump, si të pandehur.

Hellerstein, i cili u emërua gjyqtar më 15 maj 1998 nga Presidenti i atëhershëm Bill Clinton dhe mori postin e lartë në vitin 2011, ka shërbyer për më shumë se një çerek shekulli në gjykatën me seli në Manhattan. Pavarësisht moshës së tij, ai vazhdon të dëgjojë raste të rëndësishme penale që lidhen me terrorizmin dhe sigurinë kombëtare, duke u mbështetur në përvojën e tij të gjerë ligjore dhe qartësinë e mendimit.

Hellerstein ka kryesuar çështje që rrjedhin nga sulmet terroriste të 11 shtatorit 2001, si dhe çështje të tjera që përfshijnë terrorizmin dhe sigurinë kombëtare. Gjatë verës, ish-gjenerali dhe kreu i inteligjencës venezueliane Hugo Carvajal Barrios u deklarua fajtor para Hellerstein për akuzat që lidhen me narkoterrorizëm dhe trafik droge.

Edhe më interesant është fakti që Hellerstein është një hebre ortodoks, gjë që i shton një dimension tjetër gjyqit të njërit prej aleatëve më të rëndësishëm të regjimit teokratik në Iran, i cili nga ana tjetër është armiku numër një i Izraelit.

Hellerstein ka bërë lajm gjithashtu vitet e fundit kur ai mohoi kërkesat e Trump për ta çuar çështjen e tij penale për paratë e heshtura në gjykatën federale. Hellerstein zbuloi se rimbursimi i Trump për Michael Cohen, i cili lehtësoi pagesat e parave të heshtura për aktoren e filmave për të rritur Stormy Daniels, nuk ishin akte zyrtare të lidhura me presidencën e tij. Trump ende po e lufton këtë vendim.

Gjykatësi Hellerstein hodhi poshtë kërkesën e avokatëve të Trump për të transferuar çështjen nga gjykata shtetërore, ku Trump u dënua majin e kaluar për 34 akuza për falsifikim të të dhënave të biznesit për të fshehur [agesën për yllin e filmave për të rritur. Trump kërkoi që çështja të transferohej në gjykatën federale, ku shpresonte ta rrëzonte dënimin, por mori “jo”-në e Hellerstein.

Hellerstein gjithashtu hodhi poshtë argumentin e Trump në atë kohë se dënimi i tij duhej të rrëzohej në dritën e vendimit të korrikut të Gjykatës Supreme mbi imunitetin presidencial për aktet zyrtare.

Në pranverë, Hellerstein nxori gjithashtu një vendim që e ndalonte administratën Trump të përdorte Aktin e Armiqve të Huaj për të deportuar venezuelianët dhe e kritikoi administratën për deportimin e njerëzve në një burg të huaj. Panorama

Nicolas Maduro, 63 vjeç eshte njeriu që ka qeverisur Venezuelën pa ndërprerje që nga viti 2013. Ata qe nuk e duan e quajne “shoferi i kamionit”, edhe pse në realitet me pare ai ka qene shofer autobusi dhe organizator sindikate. Ata që e duan e quajnë “gjeli luftarak. Për Shtetet e Bashkuara, ai është një nga trafikantët kryesorë të drogës në botë.

I kritikuar nga bashkësia ndërkombëtare, i hetuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale për krime kundër njerëzimit, pasi i mbijetoi një krize shkatërruese ekonomike, sanksioneve amerikane, pandemisë dhe skandaleve, presidenti i Venezuelës nuk ka arritur ta përfundojë mandatin e tij të tretë dhe për këtë arsye nuk do të bëhet, siç kishte shpresuar, kreu i shtetit jetegjate në Venezuelë pas diktatorit Juan Vicente Gómez.

Fati i tij, me shumë gjasa, është një qeli burgu në Shtetet e Bashkuara ose, në rastin më të mirë, një mërgim i gjatë.
Ngritja e Maduros në pushtet ishte e shpejtë dhe tërësisht nën hijen e Hugo Chávez, nënkolonelit që nxiti “revolucionin e ri bolivarian”.

Në paraqitjen e tij të fundit televizive, i pafuqishem nga kanceri, Chávez tha: “Votoni për të”. Kur vdiq, Maduro zuri vendin e tij si udhëheqës i vendit. Disa muaj më vonë, më 14 prill 2013, ai fitoi zgjedhjet presidenciale me më pak se dy pikë përqindjeje mbi kandidatin e opozitës Henrique Capriles. Që atëherë, ai nuk ka treguar shenja se do të heqë dorë nga pushteti.
Në vitin 2014, qeveria Maduro shtypi me përgjakje protestat e studentëve, shpërndau Parlamentin në vitin 2017 për të krijuar një Asamble Kushtetuese më pajtuese dhe fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2018, në të cilat ua ndaloi kundërshtarëve të saj pjesëmarrjen dhe të cilat shumica e bashkësisë ndërkombëtare i konsideroi të paligjshme.

I paepur ndaj kritikave, maduro i mbijetoi një atentati: disa dronë të armatosur me eksplozivë e sulmuan atë gjatë një parade ushtarake. Aleatët e tij më besnikë ishin ushtria, e cila kontrollon 12 nga 34 ministritë, përfshirë atë të Naftës, burimin kryesor të Venezuelës. Shtetet e Bashkuara – dhe agjentët e CIA-s – deri më tani kishin dështuar të minonin paktin midis regjimit dhe forcave të armatosura, të cilat në fakt drejtojnë së bashku vendin.

Sipas disa analistëve, “pushtet i fshehur” i vërtetë në krah të Maduros është gruaja e tij, Cilia Flores, e cila në fund u kap me të. Një avokate dhe kongresmene, asaj i pëlqen të quhet “luftëtarja e parë” në vend të “zonjës së parë”. Ishte Chavez ai që i bashkoi. Djali i tyre, Nicolás Maduro Guerra, ose Nicolasito, një ish-kongresmen, është përmendur shpesh si një trashëgimtar i mundshëm politik i babait të tij. Fati i tij ka ndryshuar gjithashtu në orët e fundit.

Marrëdhënia e trazuar midis Venezuelës – e pasur me naftë – dhe qeverisë së Shteteve të Bashkuara, e cila ka mbështetur prej kohësh disidencën kundër regjimit Chavist, nuk është e re, as nuk është unike për këtë vit. Megjithatë, konflikti arriti kulmin këtë vit, menjëherë pas fillimit të mandatit të tretë presidencial të Nicolas Maduro-s, fituesit të vetëshpallur të zgjedhjeve të korrikut 2024, dhe inaugurimit të mëvonshëm të Donald Trump për mandatin e tij të dytë. Pasi mori detyrën, presidenti amerikan deklaroi se nuk e konsideronte Maduro-n një udhëheqës të zgjedhur në mënyrë demokratike dhe e etiketoi bandën Tren de Aragua si një organizatë terroriste transnacionale. bw