Njerëzit të mirë a të ligj, të bukur a të shëmtuar, të pasur a të varfër- vijnë e shkojnë, po lumi ynë i Madh lumë ishte, lumë është. Kur me ujë shumë e kur me ujë pak, vërtet, por atë ma ke aty për jet e mot, kurse unë e ti, or tungjatjeta, sot jemi, nesër s’jemi: bëhemi dhe e bar, dru e gjeth gështenje, se andej, nga gështenjat e kemi vendin.

Ama duhet ta dish se ky që sheh zotrote sot-i drejtë, i urtë, i platitur- ndryshon shumë nga lumi i vogëlisë sime, sepse ka hapur udhë të re, siç desh vetë, mes përmes fshatit. Dhe këtë udhë e ka hapur me shpatë në dorë!

Atëherë, dua të them në kohën e vogëlisë, pasi merrte fill nga kronjtë e largët të Hijes së Zezë, i kulluar si jar e i lehtë sa të pije me grushte e të mos ndieje kurrë të ngopur, çante grykën e Krushës duke u hedhur zdrang- zdrung, prag më prag, nëpër shkëmbinj me myshk e pa myshk, shtohej me ujra të tjera, që i vinin nga e djathta e nga e mëngjra: me ato të kronjve që dalin nën Gurin e Kol Branës, ato të Kabashit me shokë, të Stregës, të Fitit, nën pllajën e gështenjave të Katjelit e soste poshtë, nën Gurin e Etheve, aty ku ndahet jazi i mullinjve. Jazi ia pakësonte ujin, po Lumi i Madh ish bujar e nuk mbante mëri: Le të marrin, thosh, njerëzia, të bluajnë, të bëjnë bukë e kulaç, pastaj krusej nën mullinë e Veselit, nën atë të Emin Blacerit. (E mban mend Emin Blacërin apo Emin Jorgon siç i thosh i gjithë fshati? Nëse s’e mbani mend ua them unë: Një burrë i trashë, gushëmadh e zëngjirur, që vrau të nipin, të vetmin, nga inati, me një gur kokës; me tej Eminin e vrau me sëpatë në gjumë për të marrë hakun, Aliu, i biri i vetëm e kështu dera u mbyll vetvetiu), çante udhë nën najazmë, përmes arave me dhè të butë e shelgjishta, gurgullonte mes drizash e kulprash ku që në muajin prill këndonin ferrakët dhe dilte me bujë, duke kërrcyer rrasë më rrasë, nën shtëpitë e djemve të Velës, shkonte nën vigun e udhës së Mokrës- të ngushtë sa mezi mund të vinte dhia këmbën- futej prapë në një omëzë të butë gjer aty nën Gurët e Meros, merrte nën urën e Nackës dhe bënte t’i turrej gjolit, sepse si e dini, uji i shumtë ndjell të paktin.

Mirpo aty njerëzit ishin ngjeshur bri për bri në ca rripa toke, që holloheshin shumë e më shumë kur ndaheshin vllazëria. E, meqë këta s’kishin ku të shtriheshin e të zgjeroheshin, ia nxirrnin inatin lumit. Pa kishte edhe nga ata me kopshte të mëdhenj, po që nuk ngopeshin me kaq e donin më shumë. Zotërit e njërës anë thoshin: “O lumë largohu nga sinori im e hidhu matanë, në sinor të fqinjit: gënjeje, batise, batërdise!”

Ata të anës tjetër ja prisnin: “Jo, lumë, mos cëno këtej, po kafsho sa të mundesh andej: prish, shkreto, shkatërro!”

Këto nuk ishin vetëm me të thënë, por edhe me të bërë: e ngushtonin lumin, ndërtonin ledhe të forta me hunj e purteka gështenje. Këto ledhe i forconin poshtë, brenda në lumë, me grazhde, me mure me gurë kraste e me gëlqere, që t’ia prisnin hovin lumit e ta shtynin matanë.

Ashtu bënin edhe ata të anës tjetër, se shtrati i lumit qënka mall pa zot: shtyje ta shtyjmë, ngushtoje ta ngushtojmë! Asnjë s’çante kokën, se lumi është lumë e rrjedh nga lart poshtë, pra do udhë të gjërë gjithnjë të hapur.

Lumi i Madh s’tha fjalë goje: rrodhi nëpër ngushtica sa një vragë dhie, gjarpëroi nën dredha, shkoi nëpër ura e vigje.

Njëherë dikush e teproi: si i zhvati lumit nja tri a katër pëllëmbë dhe e forcoi vendin e tij sa mundi, zgjati ca trarë sipër, pothuaj gjer në gjysmë të lumit, i mbështeti këta trarë nën tabanë gështenje të shëndoshë, vuri sipër njën trirë, e qarkoj me gardh dhe bëri kështu një kotec. Brenda në kotec futi një alamet derr, që ta majmte për Ignasht. I thanë: “Ore s’e ke mirë! E ngushtove shumë lumin.” Ai qeshi: “Le të shkojë t’i qahet gjykatores!” Lumi nuk iu qa gjykatores, se e dinte që hante rryshfet, po i duroi të gjitha.

Kështu rrinte derri majë kotecit, si në tatrivan, mbi lumë, edhe gau-giu tërë ditën, të thoshe se s’ishte derr me kreshtë, po zog me pendë, i vënë në kafaz për të kënduar.

Ashtu bëri dhe Agënushka e Mokrarit, që kish kazan rakie: hodhi trarë mbi lumë e ndërtoi një kotec e s’di ç’gjë tjetër. Pak më poshtë lumit i doli përpara Kozman beu, dajo Mani s’ish bej i vërtetë, po teneqexhi, që punonte tërë ditën me çekan në dorë e me pagurin e rakisë pranë, po i kish shkrepur qejfi t’i thosh vetes “ bej”, se kish një palë mustaqe të mbushura, të gjata, që ja kishin zili bejlerët e vërtetë, ata mingot-pipingot gjysmë qose e gjysmë njërëz, po që kishin rrëmbyer shumë mall e u shkonte vula. Them i doli përpara. Ashtu siç ish, vetullvarur dhe i shfryu”

-Ore ti! Unë të kam vënë sinor gardhin, që t’i vish rrotull ngadalë. Hap sytë e mos ma grryej kopshtin, se të ha xhuxhullima. More vesh?

Thua se kur i tha këto fjalë Kozman beu, duhet të kish qenë i dehur? Jo: ish si ngahera- dua të them gjysmë kështu e gjysmë ashtu, me pagurin në brez-po ashtu e kish të folurit, se ish burrë me çallëm. Dhe i pashëm; i gjatë faqekuq- gjer thellë në pleqëri. Kish shumë çupa dhe të gjitha t’u rrëmbeje kokën. Dera e tij ish dera e bukurisë në fshatin tonë, si në vajza ashtu edhe në djem.

Pas dajo Manit, siç i thoshim ne, Kozman Beut, a siç i thoshte vetes, tërë lagjja i dha urdhër lumit që të shkonte nën një urë të unjtër ku mezi hiqej zvarrë dhe gjarpri, të bënte një bërryl përpara portës së Çaçes. Të merrte për nga Çomollarët, pastaj një të kthyer për nga Kolça e të thyente qafën tatëpjetë ku të donte.

Të gjitha këtyre nyjeve iu shtua Lumi i madh. Jo nga frika e jo për gjë tjetër, po se ishte shpirtmirë e i duruar si s’ka lum tjetër të madh në botë.

Mirpo, me të shpëtuar nga kaq tevatyra, kur të thotë “lavdi o Zot”, i doli nga njëra anë xha Petreja e nga ana tjetër Risto Lushi me shtatë a tetë të tjerë. Sikush e ngushtoi mot për mot një pëllëmbë a dy, me gjerdhe, ferra, kulpra, mure-ashtu siç i thosh ëngjëlli që kish në bark.

Dua të mbjell një qershi belicë, ja mu këtu, në rrëzë, -tha xha Petreja i shkurtër, i shoqi i Çaçe ballabanes.

-Mbille, -ia ktheu lumi.

-Dua ta bëj ledhin si kala, me ferra e kukurak, sa të mos hyjë as breshka as gjarpëri.

-Peqe.

-Dua të bëj një urë…

-Bëje.

Matanë u hodh e tha Risto Lushi, që kish një rrip kopshti:

-Më ka shkrepur të mbjell një shtog këtu, rrëzë gardhit, që të ma forcoi mezhdën.

Mbille.

Dua të mbjell ca shelgje, sa e kanë rrënjën të fortë e t’i anoj mbi ty. Aty të mblidhet shpesëria e të më këndojnë kur të numuroj tespihet e të ngre pagurin e rakisë me cëke.

Mirë.

Aty më poshtë u hodhën e thanë të dy ata të derës së Panos:

Duam të bëjmë nga një palë përdheska me themelet në shtratin tënd.

Bëni.

Ashtu thanë edhe djemtë e Bices.

Edhe sikush punoi siç desh vetë: mbollën shelgje, shtogje, kulpra, bënë ura me këmbë e pa këmbë, e ngushtuan mot për mot lumin.

Kur me të dalë nga kaq shtrëngesa- njëri shty këtej, tjetri shty andej- si bëri një të kthyer në Grop’ të Silkës, i doli përpara Piti Ruvina edhe e shtyu tutje nja dy pëllëmbë. Pastaj, kapak mbi të gjtha ja preu udhën beu i madh, me dy a tre sejmenë prapa, e i tha:

-Dëgjo, or ti përrua mali!

-S’jam përrua bej, por tamam lumë. E në do ta dish mirë e paq më thonë Lumë i Madh.

-Tyt bre! Harbut! Përrua thashë, përrua je!

-……

– Dëgjo o përrua mali! Ata njëzet e kusur dyqane e shtëpi e ata katër mullinj, nuk i kam mjaft. Dua të zgjerohem, po s’kam ku. Çdo “mall pa zot”, mall rraje, e përlava. Tashi kam fqinj bejlerë të tjerë e s’dua ta prish punën me ta. E meqë s’kam ku të zgjerohem, dua të bëj këtu, mbi ty, nja dy dyqane, se i thonë vrom pazari dhe lot qira e madhe. Ti të shkosh poshtë, urtë e butë edhe hap sytë se, po solle gurë e drurë që t’u biesh mureve, të ha gjarpri i zi.

Të thënë e të bërë: urdhër të gjorit Petro të Ninës, që ish burrë i urtë e s’trazonte as mizën, të marrë qysqinë, barenë e çekanët e të nxjerrë gurë në Krastë, urdhër gjemisë së Dios e asaj të Kaçamakut që t’ia sjellin gurët buzë gjolit, urdhër Qafkos Dangos e Ndrios, që t’ia mbajnë gurët me qerre nga buza e gjolit e gjer në vend, urdhër tushemishtarëve t’i djegin e t’i sjellin gëlqere, urdhër një mjështri Vllahie që t’ia shuajë gëlqeren, urdhër s’di se kujt që të presë e të sjellë qereste të shëndoshë gështenje.” “me pagesë?”- më pyete zotrote?” Jo, ore ç’është ajo pagesë? Bukën sekush në torbë nga shtëpia dhe një kopaçe kurrizit. Se kështu ish atëherë: puna -punë pa pagesë, e kopaçja kopaçe. Pastaj dërgoi e thirri mjeshtrit e Pevelanit të Mokrës, të vijnë me çekan e mistri. “Erdhët ore?” “Erdhëm bej.” “Hajt ndërtoni mbi lumë dy magaze të mëdha me qemer. Muret i dua qereç e rosan të fortë, që të mos i prishë lumi” Edhe magazet u ndërtuan. Ç‘të bënte lumi i gjorë? Bej ky! Pa ç’pa e hyri nën kubenë me qemer si në furriq, edhe i mbajti vite me rradhë magazet përsipër, se këto i sillnin qira beut.

Kur të del aty nga furriqi e t’i turret gjolit, i lodhur pas kaq kthesash e ngusticash: i doli përpara nën jaz., kopshti dhe shtëpia e Azis Efendiut të tapive dhe më tej, luadhi i madh i beut të madh, e bënë të dredhonte përsëri udhën midis shelgjesh dhe plepash. Më së fundi shkoi edhe nën një urë, tjetër me qemer, si samar gomari, pranë mullirit të fundit të beut, u zvarrit rrëzë avllisë, afër përdheseve të evgjitëve, tevabrinjëve të beut edhe hyri në gjol, i kapitur, i turpëruar dhe i përunjur, si ska lum tjetër të madh në botë.

Aty, në gjol, ish mirë, se uji përzihet me ujin e s’të pyet cili je ti e cili ka qenë yt atë e yt gjysh. Barazi kjo. Or tungjatjeta: ujë ti, ujë unë e së bashku gjol i madh !

Kur e kur, më fort në dimër, kur frynte veriu, dallga e gjolit i sulej lumit përpjetë, kështu që ky mbushej me ujë, zgjerohej, gëzohej. Gëzohej, sepse peshku ngjitej përpjetë e dilnin njerëzit ta gjuanin natën me hostë e me fener. Beu varte vetullat, po ç’ti bënte veriut e dallgës?

Në mot të ngrirë në cikmën e shëndreut, peshku i mirë – belbica e lekna pikalore – ngjiteshin gjer lart fare. Si e qysh i kapërcente pragjet e shkëmbinjve, nuk e di, po di se ai që qe i zoti kthehej në shtëpi me shportat e torbat plot me peshq pa hala nga ato që ja do lala…. Dhe tërë bota e lëvdonte Lumin e Madh.

Kësaj s’kë ç’i thua se dallga e gjolit spyet për bej e për aga: ajo turret kur e ngre veriu dhe e mbush grykën e lumit. Bashkë me dallgën hyn edhe peshku…

Po e keqja ishte se njerëzit e kishin bërë lumin kutullaç si litarin në thes e si të drejtën nëpër nenet e ligjeve.

Vite me radhë qëkur zuri të ngushtohet vendi dhe të shtohet lakmia, Lumi i Madh i duroi të gjitha. Jo vetëm ato që thashë, por edhe tërë plerat dhe fëlliqësitë e botës – që nga macet e qentë e ngordhur e gjer te kominat e kazanëve të rakisë e sa të tjera (se kjo botë paska shumë palavi e të gjitha i hedh në lumë).

Zëmërmadh, siç ish, lumi zbriste kur e kur me vërtik dhe i lante e spastronte. Atëhere bota dilte ne pragu i derës dhe shikonte se si u vinte fshesën palavive. Si mbaronte punë, lumi tarakste, shteronte e i dukej i tërë shtrati i pastër si pasqyrë. Atëherë shihej edhe ç’kish sjellë nga lart e ç’e kish lënë në shtrat, e çmund të sillte veçse gurë e kërçele? Tamam këto i duheshin botës: kërçel që ti diqte në zjarr e gurët që të bëjë mure të reja.

Njëherë kur e pa veten shumë të ngushtë I tha fshatit:

-Ore, mua po më shtrëngon puna të vij me rrëmbim, se m’u pre mali e m’u shtuan rrëketë: ca nga Guri i Frëngut, ca nga Guri i Lakuriqëve, nga Gjinavdolli e Liskoveci, nga Shën e Diela e s’di që ku. Kur bien shira të rrëmbyera s’kam ç’bëj, e doemos do mbushen majë më majë, do bëj kërdinë. Vëri gishtin kokës. Pleq ke për të pleqëruar, të rinj ke për të punuar, hapmë udhë, se po s’më hape ti, do ta hap vetë. Mos harro se as ti s’më pyete kur i preve e i dogje korijet e gështenjat që të bësh vreshta dhe skërka.

Si tha këto fjalë, Lumi I Madh, priti sa priti që ti vinte mendja fshatit, pastaj, një ditë kur u nxi qielli andej mbi Krushë, u lëshua me bujë të madhe. Më parë i erdhi buçima se sa vetë uji. U tund e u tremb tërë fshati. Kësaj here solli nga lart jo vetëm gurë e drurë, si ngahera, por edhe bagëti të mbytura por edhe gjalpërinj të mbledhur kutullaç.

Dhe që ta shohë e gjithë bota se ç’ishte i zoti të bënte, shembi shumë mure e ledhe, ia mori atij mikut Derrin me gjithë kotec dhe ua shpuri peshqve, në gjol. Se, si tha një i vjetër, mjaft hëngri njeriu nga uji, le të hëjë dhe uji nga njeriu. Pastaj, greu mezhda e gjerdhe, përkuli plepat e shelgjet që rrinin si devrie anës. Disa i shëmbi fare. Si bëri këtë punë, çau përrenj nëpër kopshte, teptisi udhëve, hyri oborreve, shtëpive, qilarëve, rrëmbeu ç’mundi: aty një pash me dru, më tej një govatë, një kade me arme e piperka turshi, një voze me verë a raki (se si u ngrënga ai goxha derr pa një gjë majhoshe, pa verë e raki?) dhe i hoqi të gjitha poshtë.

Ç’bënë njerëzia? Ç’të bënin? Ata gjithë me avazin e Mukes…Kur binte shiu e gjëmonte lumi ata vajtën në kishë e xhami, për duva se, helbete, për këtë punë kishin bërë kishë e xhami! Ranë këmbanat e mëdhaja e të vogla, këndoi prifti. Doli hoxha ne pragu I xhamisë, (se në minaret nuk ngjitej dot) e thirri të tijat. Disa i lanë ata me mjekër të bënin të tyret dhe vetë bënë sipas kanunit shumë- shumë të vjetër: nxorrën te dera sëpatat e latat, thikat e hanxharët, pallat e moçme – të gjitha armët që presin – e i vunë me heun lart, që pika e shiut të pritet përgjysmë, të vritej të vdesë… Ca, dhe më trima, i ranë qiellit me stringa e pisqolla, që ta hapnin, t’i bënin copë retë…Pellazgë këta ore!

S’di cila nga këto lidhi e u dëgjua atje lart ku ngjizet shiu (ca thoshin fjala e priftit, ca- ajo e hoxhës, e ca të tjerë tehu i trhikës, i shpatës e i sopatës ), po e di se pas pak u kthjellua moti, taraksi shiu, lumi e preu hovin, u kthye në shtratin e tij, u platit, shteri.

Atëherë doli fshati me kuç e me maç për të mbledhur kërçele. Si mbaruan këtë punë, zunë të mbledhin gurët e grendat për të bërë mure të reja. Ai i derrit, ata të kadeve e vozeve hipën lundrat dhe shkuan në gjol të gjenin ato që u kish marrë lumi. Gjoli ish mbushur me piperka turshi, që notonin mbi valë, nëpër resa, me dru e shumë të tjeraq. Po derri e vozet s’dukeshin gjëkund…

Nga inati njerëzia mbyllën përrenjtë që kish hapur lumi nëpër kopshtet, forcuan më shumë anët: kush e kish pasur ledh e garazhd bëri mur, kush kish pasur mur me gurë të vegjël, bëri mur me gurë të mëdhenj me qereç e rosan, që të mos e prishë jo lumi , po as topi i Moskovit!

Pastaj bota e lanë me të harruar e ra sikush pas fitimit: njëri me dyqan – me të blerë e të shitur, tjetri me vresht e gështenja. Krisën dasma e gëzime, të lusura e të përlusura. Lumin e harruan fare. Ky qeshi nën mustaqe e tha: ”Mirë, mirë, po do të vi një ditë …” Herë – herë turej pak më i rrëmbyer, po nuk e tepronte shumë.

Pastaj një vjeshtë (të keqen e asaj vjeshte) e bëri forra, me pallë në dorë.

Në fillim vetëtiu e gjëmoi, pa hehè, sa larg! S’ia vari njeri. “Ehu, thanë, sa herë vetëtin e gjëmon maleve që mbarsen – mbarsen e pastaj pjellin një mi….” pastaj vetëtiu afër e më afër. “Pun’ e madhe thanë. Vetëtin e gjëmon më të thatë. S’ka punë tjetër….” Ama tërë këtë kohë Lumi i Madh kishte vetëm një vijë uji, që e kapërcente dhe këndezi pa lagur pendët. Në këtë vijë mezi laheshin roast. Mirpo, këto roast, dolën më të zgjuara se sa njeriu: e ndjenë shiun dhe gagaritën me të madhe. Ashtu edhe galat. Zunë të vijnë vërdallë mbi fshat, të qëndronin xhumbla majë plepave e shelgjeve, të ndillnin shi. Fëmijët thoshin se galat bënin dasmë, se shkonin të merrnin nusen, e prandaj thërrisnin: “Gala, gala, nusja prapa!”

Dhe nëmëta nga ajo buçimë që s’ishin dëgjuar nga koha e Nuhut: Uturoi e vrungulloi tërë gryka e lumit, nga Krusha poshtë. Sa të hapësh e të mbyllësh sytë, çatisi lumi i egër, i turbullt, të thoshe se s’ishte lumë, po det me valë. Përlau si me shaka roast dhe këndesat. ( këndesat i mbyti, roast i shpuri të gjalla në gjol, se ato ujë donin), shembi e vuri përpara vigun e udhës së Mokrës, pastaj urën e Nackës, atë të Çaçes.“ Hajt, u tha, me mua në gjol, se mjaft më shtypët e më munduat…..” Mirpo ja preu udhën ajo kubja me rasan që mbante përsipër magazet e beut. Të forta ishin muret që kishin ndërtuar mjeshtrit e pevelanit, po edhe lumi s’binte më poshtë. Nuk vinte vetë, po me shokë! Shokë kish lisat dhe grendat. Këta u ranë mureve siç i bie dashi me brirë uljkut. U vulos gryka me gurë e drurë. E gjer të çaj udhë e të shembë qemeret, lumi teptisi tejmatanë, u bashkua me ujin e jazit. Dhe sa vinte e shtohej se shiu binte me stomna, rrëketë valonin në të katër anët. Çau udhën drejtpërdrejt nëpër kopshtin e Kozman beut, shembi një shtëpi me tre kate e u turr përmes kopshtit të xha Petres. Ku gjeti mur- e prishi, ku gjeti pemë -i shkuli, i vuri përpara. Vërshoi udhëve, nëpër Pazar, u bashkua me rëketë që vinin nga lart. Atje ku gjeti kripë e sheqer të kyçura tuxharçe (që të shiten më shtrenjtë kur mbyllen udhët), i treti në vend se nuk e mbante barra qiranë ti shpinte më tutje: ku gjeti defterë me senate për borxhe, tapi e më the e të thashë- i resiti të gjitha. Lumë ky, ore, e Lumë i Madh! Bën si do vetë. Solli dhe shumë gjarpërinj, ulq e dhelpra të mbytura, që i kish gjetur strukur nëpër strofka, e një gomar të zi që e kish gjetur tek kulloste më nge. I gjori gomar s’kish bërë ndonjë faj – ai s’kish as dyqane, as ara e vreshta as deftere e senate- po kishte ndodhur pak si teknefez e nuk i qe larguar lumit që po vinte i turbullturbulluar. Lumi e mbyti dhe e solli poshtë. E gjer të shembte qemeret me rason e shtyu nëpër ulicën e Ndrios, nëpër hajatin e Nasi Ruvinës, hapi vetë derën dhe e nxorri në mes të pazarit, me të katër këmbët përpjetë që ta shihte e tërë bota. E shëtiti sa e shëtiti kështu, të fryrë me ujë të turbull, pastaj e shpuri në gjol e nuk u pa e nuk u dëgjua më. E bija e Manit u gjend kaluar mbi një but dhe buti në mes të lumit. Thirri, po kush ta dëgjonte? Edhe sikur ta dëgjonte, kush guxonte të hidhej në lum? Ky e tundi dhe e shkundi, pastaj e fali e hodhi në anë, me gjithë but: gjysmë të gjallë e gjysmë të vdekur. Dajo Mani, mbeti rob lufte në qilar kaluar në një but tjetër, që s’gjente dot udhën të dilte. Ndenji ashtu gjersa pushoi lumi e shpëtoi kokën. Rrojti dhe ca vjet po me hidhërim të madh se i shkoi shtëpia e kopshti me pemë. Për inat, që atëherë e gjer ditën e vdekjes, s’vuri ujë në gojë po vetëm raki.

Atë mot u shemb ajo kulla e lartë e Hysen beut e shumë shtëpi të tjera. Muret që nuk i shembi dot, lumi i vulosi me vulë – pesë pëllëmbë mbi dhè që ta dijë bota: ja, gjer këtu shkela kësaj radhe. Herë tjetër po të ma zini udhën, keni për të parë se si do t’ju fshi fare nga faqja e dheut!

E nëse herë tjetër ndofta, mund të thoni ju, nuk i kish pasur hije emri “i madh”, që vjen siç dihet nga Leka e Pirrua me shokë – asaj dite i ka ndenjur bukur, siç i rri trimit kapa mbi sy.

Por, medet, asaj dite lumi e teproi me ca gjëra. Jo për ulqit, gjarprinjtë dhe dhelprat as për gomarn e zi as për magazen e beut, po mori në qafë edhe shprtra foshnjash e grash pa faj. Këto ishin nga dera e Ndrios një plak i gjatë, eshtërmadh, flokëbardhë, që s’i bënte keq njeriu. Dikur kish qenë bujk, po qëkur i’a kish marrë arat beu, qe bërë qeraxhi: shkonte e mbante barr nga livadhet e Sovjanit e të Velitërnës ( të beut edhe këto) dhe ua sillte hanave. Kur mbaronte bari, mbante me qerre grurë kraste nga buza e gjolit. Shtëpinë e kishte pranë lumit por jo në buzë, se i kishte lënë nja njëzet e ca pash vend, që të hapej, kur t’ia donte puna. Mirpo aty afër kish ato dyqanet e mallkuara me rasan, që i kishin zënë udhën lumit. Prandaj, gjer t’i shembë këta, lumi vërshoi anëve, hyri në shtëpi të Ndrios, ia mbylli të renë me gjithë dy foshnja- një në djep e një të sapo përkëmbur….U mbytën të mjerat foshnja në ujë të turbvull, as dhembje, as lot. Murgu Ndrio shpëtoi gjallë, se ndodhi shumë i gjatë, me kokën lart gjer në tavan dhe uji nuk e arriti dot atje…Por nuk e duroi dot dhimbjen dhe pas pak kohe shkoi me të shumtit.

Më në fund lumi shembi koben dhe magazet e beut, çau udhën e hoqi përpara.

Që atë ditë mënxyre, fshati nuk i vuri më pengesa, e nuk e bëri kutullaç, po ia la udhën të drejtë e të gjatë, ashtu siç e kishte hapur vetë, Tani Kur zbret nga mallet, s’gjen përpara as qoshe, as mure, as ledhe, as magaze, me qemer dhe shkon drejt në punë të tij e nuk i bën ndokujt, nuk gryen, nuk shemb, nuk mbyt, se ska përse të gryejë, të shembë e të mbutë – udhën e ka të hapur. Se si tha ai i miri: vetëm e drejta s’prish punë, po e shtrembra të merr më qafë.

Për ca kohë buza e lumit mbeti kërr, e zhveshur, aty s’kish bimësi që të bënin zoqtë folenë e të këndonin. Prandaj u rritën shelgje, plepa e drurë të tjerë, ama u mbush me blerim dhe blerimet me zogj që ja thanë këngës. Vetëm shtërgjet u rralluan shumë, nuk vijnë më tufa-tufa në pranverë për të ngritur çerdhet maje plepave. Po, për këto fajin se ka lumi. Andej poshtë shteroi blata, u tha këneta, kështu që ska zhaba e gjarpërinj uji për të ushqyer zoqtë dhe shtërgjet. Në vend blatës e kënetës të dikurshme ka sot mollë që çelin buzë vere, sa mbushet tërë vendi me erë të mirë. Pastaj, ne vjeshtë, ju e dini: Koshat plot! Po në doni të dini më shumë, molla u ngjit edhe lart, në ato faqet e zhveshura të dikurshme të Përroit të Gjinos, që s’bënin dikur as thekër e ku shtoheshin e shumoheshin vetëm breshkat. Kur hidhni sytë andej buzë vere, mos pandehni se ka rënë dëborë. Jo, JO! Zbardhin lulet e mollëve. Afër menç, kur vishet mali me pemë, shiu nuk sjell rrëke poshtë në lumë, se ujin e pi dheu. Nesër a pasnesër do të vishet me drurë dhe ajo faqja e këtejshme. – Guri i Frëngut e shumë rripa të tjera, që vijnë mbi shtratin e Lumit të Madh. Atëhere të urdhëroni të ngjitemi bashkë përpjetë për të parë tërë atë vend të bleruar e të lulëzuar, e të dëgjojmë këngën e ferrakëve…

Viti 1944. Ripunuar më 1965