Përmbledhja publike e aktgjykimit përmend serbët dhe romët si pjesë të viktimave, por nuk tregon numrin e tyre dhe nuk identifikon asnjë rast konkret me emër. Në të kundërt, rastet e përshkruara me emra, përkatësi politike dhe rrethana konkrete lidhen kryesisht me shqiptarë të Kosovës, të cilët konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së ose etiketoheshin si “spiunë”, “tradhtarë” dhe “bashkëpunëtorë të Serbisë”.

Aktgjykimi i shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit ka nxjerrë shifra të rënda: së paku 385 persona të ndaluar arbitrarisht, 303 të torturuar dhe 96 të vrarë.

Por pas këtyre shifrave mbetet një pyetje thelbësore: kush ishin viktimat dhe sa prej tyre ishin shqiptarë, serbë apo romë?

Përmbledhja publike prej 39 faqesh e aktgjykimit nuk jep një ndarje etnike të viktimave. Ajo nuk tregon se sa nga 385 të ndaluarit, 303 të torturuarit dhe 96 të vrarët ishin shqiptarë, sa serbë dhe sa romë.

Trupi gjykues thotë në mënyrë të përgjithshme se krimet për të cilat u gjykuan të akuzuarit ishin kryer kundër “serbëve, romëve dhe, në veçanti, shqiptarëve të Kosovës”.

Pikërisht formulimi “në veçanti shqiptarëve të Kosovës” tregon se viktimat shqiptare zënë vend qendror në konstatimet e gjykatës. Megjithatë, përmbledhja nuk ofron përqindje dhe as raport numerik ndërmjet komuniteteve.

Përmenden serbët, por jo me emra dhe raste konkrete

Në dokumentin publik, serbët dhe romët përmenden si kategori viktimash, por nuk jepet asnjë emër konkret i një serbi të torturuar apo të vrarë.

Nuk përshkruhet as ndonjë familje serbe dhe nuk paraqitet ndonjë rast individual në formën: ky person serb u arrestua, u torturua ose u vra në këtë vend dhe në këto rrethana.

Kjo nuk dëshmon se nuk kishte viktima serbe. Do të ishte e pasaktë që, vetëm mbi bazën e përmbledhjes publike, të nxirrej përfundimi se asnjë serb nuk ishte ndaluar, keqtrajtuar apo vrarë.

Por njëkohësisht është fakt se përmbledhja nuk e bën të mundur verifikimin se sa viktima serbe ishin dhe cilat raste konkrete lidhen me ta.

Pamja mund të bëhet më e qartë vetëm pas publikimit të versionit të redaktuar të aktgjykimit të plotë, të cilin gjykata ka paralajmëruar se do ta bëjë të disponueshëm më vonë.

Shqiptarët shfaqen me emra dhe përkatësi politike

Ndryshe nga përmendja e përgjithshme e serbëve dhe romëve, në rastet konkrete paraqiten shqiptarë të Kosovës të lidhur me Lidhjen Demokratike të Kosovës, Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës, institucionet e drejtuara nga Ibrahim Rugova ose me rryma të tjera politike shqiptare.

Ata etiketoheshin si:

– “spiunë”;

– “tradhtarë”;

– “bashkëpunëtorë të Serbisë”;

– përkrahës të LDK-së;

– pjesëtarë të FARK-ut;

– “ushtarë të Rugovës”;

– kundërshtarë të UÇK-së ose të udhëheqjes së saj.

Një nga rastet më konkrete është ai i veprimtarit Behajdin Allaqi. Trupi gjykues konstatoi se Thaçi ishte personalisht i përfshirë në arrestimin, ndalimin, transferimin dhe vrasjen e tij.

Allaqi nuk ishte serb. Ai ishte veprimtar shqiptar dhe pjesëmarrës në lëvizjen kombëtare, por ishte konsideruar kundërshtar nga struktura që e ndaloi.

Në aktgjykim përfshihet edhe ndalimi i 13 anëtarëve të një delegacioni parlamentar shqiptar në Qirez dhe Baicë, në shtator të vitit 1998. Delegacioni lidhej politikisht kryesisht me LDK-në dhe institucionet e drejtuara nga Rugova.

Gjykata konstatoi pjesëmarrjen personale të Thaçit në arrestimin, ndalimin arbitrar dhe marrjen në pyetje të parlamentarëve, ndërsa Selimin e lidhi me arrestimin dhe ndalimin e tyre në Qirez.

Në deklaratat e mëhershme për këtë ngjarje ishin përmendur me emër edhe Gjergj Dedaj, Agim Krasniqi, Sokol Bllakaj, Kurtesh Devaja, Mehdi Bardhi dhe Jusuf Telaku si persona që kishin pësuar lëndime nga keqtrajtimi. Dedaj më vonë, gjatë dëshmisë në Hagë, e zbuti versionin e tij të mëparshëm dhe disa nga formulimet i cilësoi si të ekzagjeruara.

Pavarësisht ndryshimit të dëshmisë së tij, trupi gjykues, duke u mbështetur në tërësinë e provave, e konsideroi të vërtetuar përfshirjen e Thaçit në ndalimin dhe marrjen në pyetje të 13 parlamentarëve.

Akuza për “bashkëpunim me Serbinë” nuk u vërtetua për shumicën

Një nga pjesët më të rëndësishme të aktgjykimit lidhet me arsyetimin e përdorur për ndalimin e njerëzve.

Shumë nga viktimat akuzoheshin se ishin “spiunë”, “tradhtarë” ose “bashkëpunëtorë të Serbisë”. Por, sipas konstatimeve të gjykatës, me përjashtime të kufizuara, nuk kishte prova se personat e ndaluar kishin kryer krime, kishin marrë pjesë në luftime apo përbënin kërcënim real për sigurinë.

Kjo e ndryshon mënyrën se si duhet të përshkruhen viktimat.

Ato nuk mund të paraqiten si “persona që kishin lidhje me autoritetet serbe”, sepse një formulim i tillë do ta kthente një etiketim të pavërtetuar në fakt.

Formulimi i saktë është se ata ishin persona të akuzuar ose të perceptuar si bashkëpunëtorë të Serbisë, shpesh pa prova të besueshme.

Në disa raste, etiketa e “spiunit” ose “tradhtarit” rezulton të ketë qenë mjet për identifikimin, ndalimin dhe eliminimin e kundërshtarëve politikë shqiptarë.

Krimet shtriheshin edhe në veri të Shqipërisë

Gjykata konstatoi se ndalimet dhe keqtrajtimet ndodhën në 14 komuna të Kosovës dhe në dy qarqe të veriut të Shqipërisë.

Në lokacionet e Shqipërisë, popullsia dhe strukturat e pranishme ishin pothuajse tërësisht shqiptare. Për këtë arsye, rastet e dokumentuara atje e përforcojnë nevojën që viktimat të mos paraqiten automatikisht si serbë ose si bashkëpunëtorë realë të Serbisë.

Disa dëshmi përshkruajnë të ndaluar të mbajtur të lidhur, të rrahur, pa ushqim të mjaftueshëm dhe pa trajtim mjekësor. Një dëshmitar përshkroi të ndaluarit si të lidhur me zinxhirë “si kafshë”, ndërsa një tjetër kishte qëndruar me duar të lidhura për një periudhë të gjatë.

Megjithatë, përmbledhja publike nuk e tregon etninë e secilit prej këtyre dëshmitarëve. Prandaj, nuk mund të pretendohet me siguri se të gjithë ishin shqiptarë, sikurse nuk mund të thuhet se ishin serbë.

Çfarë mund të thuhet me siguri?

Nga dokumenti publik mund të nxirren katër përfundime:

Së pari, gjykata i përmend serbët dhe romët si pjesë të viktimave, por nuk jep numrin ose emrat e tyre.

Së dyti, shqiptarët e Kosovës përmenden si kategoria kryesore e viktimave dhe dalin në rastet konkrete me emra, përkatësi politike dhe rrethana të hollësishme.

Së treti, një pjesë e viktimave shqiptare ishin përkrahës të LDK-së, FARK-ut dhe politikës së Ibrahim Rugovës ose persona që konsideroheshin kundërshtarë politikë.

Së katërti, shumë nga akuzat për “spiunazh” dhe “bashkëpunim me Serbinë” nuk u mbështetën me prova që këta persona kishin kryer krime apo kishin marrë pjesë në luftime.

Për rrjedhojë, aktgjykimi nuk mund të paraqitet thjesht si një proces për krime kundër serbëve. Dokumenti publik tregon se një pjesë thelbësore e çështjes lidhej me ndalimin, torturimin dhe vrasjen e shqiptarëve të perceptuar si kundërshtarë politikë.

Shifrat e sakta sipas përkatësisë etnike ende mungojnë. Derisa të publikohet aktgjykimi i plotë i redaktuar, çdo pretendim se të gjitha viktimat ishin shqiptarë ose se nuk kishte fare viktima serbe do të ishte përtej asaj që dokumentet publike provojnë.

Burimet: Përmbledhja zyrtare e aktgjykimit, njoftimi i Dhomave të Specializuara dhe Reuters.