Ka momente në historinë e një kombi kur fjala nuk është thjesht fjalë. Ajo bëhet përgjegjësi. Bëhet kujtesë. Bëhet histori.

Kur flet Kryeministri i Shqipërisë për Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës ose për njerëzit që kanë qenë pjesë e saj, ai nuk flet si një politikan i zakonshëm në një debat të ditës. Ai flet në emër të shtetit shqiptar. Dhe pikërisht për këtë arsye, çdo fjalë e tij peshon shumë më tepër sesa një deklaratë politike.

Përdorimi i termit “mercenar” për një person të lidhur me UÇK-në nuk është thjesht një etiketim. Është një fjalë me një barrë të rëndë historike. Është pikërisht një nga fjalët mbi të cilat propaganda e Slobodan Millosheviqit ndërtoi për vite të tëra fushatën për ta paraqitur UÇK-në jo si një ushtri çlirimtare, por si një organizatë mercenarësh, terroristësh dhe kriminelësh të paguar nga Shqipëria dhe interesa të huaja.

Kjo nuk ishte një propagandë e rastësishme. Ishte një strategji shtetërore për të justifikuar spastrimin etnik, për të relativizuar krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Kosovës dhe për ta bindur botën se Serbia nuk po luftonte kundër një populli që kërkonte lirinë, por kundër një grupi mercenarësh pa ideale.

Prandaj, kur një Kryeministër shqiptar përdor sot të njëjtën terminologji, edhe nëse objektivi i tij është një individ i vetëm, ai nuk mund të pretendojë se fjalët nuk kanë pasoja. Historia nuk e njeh këtë luks. Fjalët nuk shkëputen nga konteksti i tyre historik. Ato mbartin kujtesë. Dhe kujtesa nuk mund të shpërfillet për nevoja të një beteje politike.

Edhe nëse qëllimi i Edi Ramës nuk ka qenë të delegjitimojë UÇK-në, retorika e përdorur prej tij krijon një rezonancë të rrezikshme me një narrativë që për dekada është ushqyer nga Beogradi. Për një kryeministër shqiptar, kjo nuk është një çështje e vogël. Është një përgjegjësi historike.

Por edhe më shqetësues se vetë deklaratat e Kryeministrit është kori i zërave që u rreshtuan menjëherë pas tij. Analistë televizivë, komentues të përhershëm, opinionistë të rastit dhe individë që nuk kanë asnjë kompetencë profesionale mbi historinë e luftës së Kosovës, mbi të drejtën ndërkombëtare apo mbi dokumentacionin e UÇK-së, u shndërruan brenda natës në “ekspertë” të luftës.

Ata nuk kërkuan prova. Nuk kërkuan verifikime. Nuk kërkuan dokumentacion institucional. Mjaftoi që pretendimi të vinte nga pushteti dhe ai u shndërrua menjëherë në “të vërtetë”. Pikërisht kështu lind propaganda: jo vetëm nga ai që e prodhon, por edhe nga ata që e përhapin pa e vënë në dyshim.

Është paradoksale që disa prej këtyre zërave, të cilët për vite kanë deklaruar se mbrojnë interesat kombëtare, sot përdorin pa asnjë hezitim një gjuhë që përkon me narrativën që Serbia ndërtoi kundër luftës së Kosovës. Nuk ka rëndësi nëse kjo bëhet me vetëdije apo nga padija. Efekti publik mbetet i njëjtë.

Historia nuk ndryshohet vetëm nga ata që shkruajnë libra. Ajo deformohet edhe nga ata që, për interesa të momentit, relativizojnë të vërtetat historike.

Asnjë debat politik nuk e justifikon përdorimin e një gjuhe që prek legjitimitetin moral të luftës së Kosovës. Asnjë interes partiak nuk është më i madh se sakrifica e mijëra njerëzve që dhanë jetën për lirinë. Asnjë fitore e përkohshme politike nuk ia vlen nëse çmimi i saj është dobësimi i së vërtetës historike.

Nëse dikush ka shkelur ligjin, ekzistojnë institucionet. Nëse dikush ka bashkëpunuar me interesa të huaja, ekzistojnë hetimet dhe gjykatat. Por etiketimet publike nuk janë drejtësi. Ato janë propagandë kur nuk mbështeten në vendime institucionale.

Një kryeministër nuk ka të drejtën të flasë me lehtësi për çështje që prekin kujtesën kombëtare. Ai ka detyrimin të peshojë çdo fjalë, sepse fjalët e tij nuk mbeten në rrjetet sociale. Ato hyjnë në arkivin politik të vendit. Ato citohen. Ato përdoren. Ato mund të shërbejnë nesër edhe nga ata që historikisht kanë mohuar të drejtën e shqiptarëve për liri.

Pikërisht këtu qëndron përgjegjësia e madhe e Edi Ramës. Jo sepse kritikoi një individ. Kjo është e drejtë e çdo politikani. Por sepse, në përpjekjen për të goditur një kundërshtar të ditës, përdori një gjuhë që prek një nga shtyllat më të ndjeshme të identitetit tonë kombëtar.

Historia e UÇK-së nuk është pronë e asnjë partie. Nuk është pronë e asnjë qeverie. Nuk është pronë as e atyre që sot janë në pushtet e as e atyre që nesër mund të vijnë në pushtet. Ajo është pjesë e ndërgjegjes kombëtare shqiptare.

Dhe pikërisht për këtë arsye, askush — e aq më pak Kryeministri i Shqipërisë — nuk duhet të harrojë se ka fjalë që nuk plagosin vetëm një kundërshtar politik. Ka fjalë që lëndojnë kujtesën e një populli të tërë. Ka fjalë që, edhe kur shqiptohen për interesa të momentit, mund të jetojnë shumë më gjatë se vetë karrierat politike të atyre që i kanë thënë.

Kjo është arsyeja pse ky debat nuk duhet të mbetet vetëm në kufijtë e polemikës politike.

Ai prek sigurinë kombëtare, kujtesën historike dhe interesin strategjik të shtetit shqiptar. Në një kohë kur lufta hibride, dezinformimi dhe operacionet e ndikimit janë bërë pjesë e politikës së jashtme të shumë shteteve, çdo narrativë që relativizon ose delegjitimon luftën çlirimtare të Kosovës meriton vëmendje serioze institucionale.

Prandaj, institucionet shtetërore të Republikës së Shqipërisë, veçanërisht ato që kanë përgjegjësi në fushën e sigurisë kombëtare, inteligjencës, analizës strategjike dhe mbrojtjes së rendit kushtetues, duhet të ndjekin me profesionalizëm dhe paanshmëri zhvillime të tilla. Detyra e tyre nuk është të gjykojnë bindjet politike të qytetarëve apo të kufizojnë debatin demokratik, por të identifikojnë në kohë çdo përpjekje për të depërtuar në hapësirën publike narrativa që cenojnë interesat strategjike të shtetit shqiptar ose që shfrytëzohen nga aktorë të huaj për të dëmtuar kohezionin kombëtar.

Po aq e rëndësishme është që institucionet akademike, arkivat shtetërore, historianët, studiuesit e sigurisë dhe mediat profesionale të mos lejojnë që historia e UÇK-së të rishkruhet nga retorika e ditës. Historia nuk mund të mbrohet me slogane, por as nuk mund të lihet në mëshirën e interpretimeve politike të çastit. Ajo duhet të mbështetet mbi dokumente, fakte dhe kërkim shkencor.

Në këtë proces, përgjegjësia më e madhe mbetet mbi institucionet e shtetit.

Heshtja përballë relativizimit të narrativave historike nuk është neutralitet; ajo mund të krijojë hapësirë që interpretime të dëmshme të fitojnë terren. Mbrojtja e kujtesës historike nuk është vetëm detyrim moral ndaj brezave që sakrifikuan për lirinë; ajo është pjesë e mbrojtjes së interesit kombëtar dhe e rezistencës ndaj çdo forme të dezinformimit që synon të dobësojë identitetin dhe kohezionin e shoqërisë shqiptare.

Sepse një shtet nuk mbrohet vetëm me ushtri, polici dhe ligje. Ai mbrohet edhe duke ruajtur të vërtetën historike mbi të cilën është ndërtuar ndërgjegjja e tij kombëtare. Kur kjo e vërtetë vihet në pikëpyetje, qoftë edhe për interesa të ngushta politike, përgjegjësia për ta mbrojtur nuk është vetëm e historianëve apo e veteranëve të luftës. Është përgjegjësi e çdo institucioni të Republikës së Shqipërisë.

Vendi i Lekës,26.06.2026!