VOAL

VOAL

Jeta dhe vepra e Pjetër Bodanit, teolog e filozof nga Hasi, figurë e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare

December 8, 2022
blank

Komentet

blank

Reportazh ose vizitë tjetërfare në qytetin Bajram Curri- Nga Sejdi BERISHA

 

 

VLERAT QË E MADHËSHTOJNË NJERIUN DHE TOKËN SHQIPTARE…!

Kishte kohë që kishim biseduar unë, Tahir Bezhani dhe Ismet Krasniqi-Lala për ta vizituar qytetin e Bajram Currit. Ishin shumë arsye për këtë vizitë, duke filluar nga historia e Krahinës së Tropojës, nga vlerat shpirtërore, kulturore dhe historiografike që e madhështojnë këtë pjesë të tokës shqiptare, e që kanë çfarë të shpalosin dhe të tregojnë edhe për të kaluarën, edhe për të sotmen, edhe për përpjekjet që bëhen e mund të bëhen shumë më shumë për t’i afirmuar të gjitha të arriturat e këtushme në të gjitha fushat. Pra, edhe në fushën e kulturës, në ç’drejtim Tropoja gjithmonë ka dhënë shumë figura të shquara, që ka edhe tash shumë të tjerë, punën e të cilëve duhet afirmuar dhe duhet mbështetur e për t’u vënë një themel të mirëfilltë dhe meritor.
Pra, ishin këto disa nga arsyet që kishim vendosur që ta vizitojmë qytetin Bajram Curri edhe në këto ditë janari me diell por edhe me acar bukur të sertë.
* * *

blank

Qyteti Bajram Curri, histori dhe bukuri që mahnit

Dhe, shpeshherë, planifikimet e kësaj natyre bëhen behtë preras e pa ditur se ku do të dalë mesazhi, caku dhe arsyeja. Këtë ditë të diel, Ismeti (Ismet Krasniqi-Lala) ishte nisur në mëngjes herët nga qyteti i Klinës për në Pejë për të më marrë mua dhe për ta vazhduar rrugën për në Gjakovë, ku na priste Tahiri (Tahir Bezhani). Ismeti, si gjithnjë, edhe kësaj radhe ishte i përpiktë dhe tamam në orën e duhur që ishim marrë vesh, ishte “mbirë” tek dera e shtëpisë sime. Edhe unë isha i gatshëm dhe nuk kisha dëshirë që asnjë sekondë Ismeti të mos priste te dera.
Janë këto detale të tepruara apo të bukura dhe plot kërshëri për këtë vizitë, por që besoj se gjatë do të mbahen në mend, apo edhe nuk do të harrohen kurrë. Pasi u përshëndetëm me njëri-tjetrin me “mirëmëngjesi”, hymë në makinë dhe ia mësymë turravrap për në Gjakovë. Duke pasur parasysh se ishte shumë herët, Ismeti kishte qenë i kujdesshëm dhe na kishte marrë qebapa me samun, dhe më tha që kur të mbërrijmë në Gjakovë, bashkohemi me Tahirin dhe pasi që ta kalojmë Qafën e Morinës, respektivisht “kufirin”, diku brenda në tokën e Shqipërisë do të ndalemi dhe do të hamë mëngjes. Ashtu edhe ndodhi…
Kur arritëm te kufiri, polici, megjithatë nga i kërkoj dokumentet e identifikimit. E kryem edhe këtë formalitet dhe ia mësymë rrugës për në Bajram Curri. Por siç u morëm vesh, u ndalem në një vend ku dukeshin madhështitë e alpeve shqiptare të stolisura me borë, u ndalëm, më shumë për të bërë foto sesa për të ngrënë mëngjesin. Dhe sa bukur i përjetësuam në foto të gjitha këto bukuri duke i begatuar ato edhe me fytyrat tona. Bënte acar, por kjo nuk më linte përshtypje dhe as era që dukej se ta priste fytyrën si me brisk, dhe nuk më ndaloi që të dalë nga makina dhe ta ha ushqimin duke e shijuar me atë ajër dhe me frymë të tokës së shqiponjave!

Njeriu, i cili e do tokën shqiptare, e do Tropojën e do dhe e ka në zemër Nokshqin…

Kaloi edhe kjo, gjithnjë sipas planit. Gjatë rrugës bisedonim edhe për letërsi, edhe për histori, edhe gjendjen aktuale pothuajse në të gjitha trojet shqiptare. Por, cili ishte qëllimi kryesor i kësaj vizite. Më duket se ishte shumë me peshë, shumë shpirtëror dhe para se gjithash shumë madhështorë dhe domethënës. Kishim ndërmend ta vizitonim një burrë të kësaj ane, që me nëntëdhjetë e shtatë vite moshë, ishte shndërruar në histori, në etje për kombin dhe atdheun për t’i parë mirë, unikë dhe duke dashur njëri-tjetrin. Njeriun i cili i tëri ishte shndërruar në dashuri për njeriun dhe për miqtë, e që t’u thotë atyre shumëçka për shekullin e tij, për të gjitha ato që i ka përbrenda e kurrë ndoshta nuk mundi t’i thotë ashtu siç di e do vetë. Njeriu, i cili e do tokën shqiptare, e do Tropojën, e do dhe e ka në zemër Nokshqin. Të gjitha këto ishin shkas që edhe ne, edhe kësaj radhe të bëhemi pjesë e shpirtit të tij, pjesë e shkrumbit dhe e asaj që quhet barrë mendjeje, që do ngarkon njeriun!. Ky është Shaban B. Nokshiqi.
Pasi arritëm në Bajram Curri, kthyem te hoteli-turizmi për ta pirë nga një kafe, por që edhe gjatë këtij pushimit ta informojmë edhe familjen e Shabanit se kishim ndërmend që t’i kalojmë disa qaste me te. Edhe këtë e rregulluam si është më së miri. Por, në ndërkohë, erdhi si befas te tavolina jonë, Zenun Hysenukaj, një krijues, një poet me vargun e hollë dhe plot ndenja shpirtërore dhe me mesazh të ngrohtë, ashtu siç di poeti të shprehet për të gjitha ato që ia ngacmojnë mendjen dhe shpirtin. Ai, u ul disa minuta me ne dhe pasi e pyetem njëri-tjetrin për mirëqenien dhe shëndetin, u ngrit dhe më tha se do të m’i sillte disa nga librat e tij. Dhe, “Kujtime të fjetura”, “Ku ikën ti vetja ime” e “Largoi stinët nga fytyra jote”, ishin titujt e tri veprave të z. Hysenukaj, që pa i lexuar, dua të them se shpërfaqnin madhështinë krijuese dhe njerëzore të tij. Ky krijues, kuptova se po punonte në hotelin ku ne po pinim kafe. Ishte kuzhinier i përkryer, poeti, i cili më bëhej se edhe në atë moment muza e ngacmonte për të thurë vargje, për t’i kënduar tokës plot zjarr historie, njeriut të përcëlluar për dashuri e liri…
Na luti për të ngrënë diçka, por ne nuk ishim për ushqim pasi që gjatë rrugës i kishim “bitisë” samunat me qebapa, që na i kishte blerë Ismeti. Megjithatë, Hyseni na i kishte qerasë kafet qe i pimë dhe u përshëndetem për t’u parë përsëri.

blank

Në vizitë te njeriu-shekull, Shaban B. Nokshiqi

Tani, në të arrirë në Bajram Curri, gjatë tërë kohës na shoqëronte Kujtim Hajdarmataj, një njeri me zemër të bardhë, një gojëmbël, një njeri me bagazh të intelektit dhe të diturisë. Ky ishte daja i Tahir Bezhanit, dhe për këtë arsye, por edhe më shumë për afërsinë shpirtërore që kishte me ne, edhe ne i thoshim, daja Kujtim.
Tash, u drejtuam për tek banesa e Shaban Nokshiqit, i cili, për shkak të moshës së tij e dija se do na prishte i shtrirë në krevat. Ashtu edhe ndodhi. Trokitëm në derë, dhe aty doli vajza e madhe e Shabanit, Hasime Demiri, e cila për momentin kujdesej për babanë e saj. Ishte një malësore e vërtetë dhe mikpritëse e pashembullt.
Në dhomë hyra i pari, pastaj Tahiri, Ismeti dhe daja Kujtim. Në të takuar të shikimit me Shabanin, pothuaj se në të gjitha anët shpërthyen lotët. Plaku-shekull, nuk i mbante dot lotët e burrërisë, të malësorit, por edhe të njeriut që mosha ia detyron lotin dhe dhembjen. Sepse, gjë normale, është i vetëdijshëm për “sosjen” e moteve. U tubuam të gjithë rreth divanit ku ishte i shtrirë, të gjithë kishim diçka si plumb në zemër e në shpirt.
I thash se qenka mirë, por ai sërish ia plasi vajit duke më thënë se “ishin bërë” vjetet! Por, të gjithë përpiqeshim që këtë realitet ta zbukuronim me fjalë e me gjëra që i përkasin shpresës por edhe lumturisë…
Bëmë foto të shumta aty, që më dukej se secila shkrepje për foto shndërrohej në vulë të asaj që nuk harrohet por që edhe nuk kthehet as dot nuk përsëritet. Foto bënim të gjithë me telefonat që i kishim, por Shabani kishte dëshirë që e bija e tij, Hasmija, të bënte foto edhe nga telefoni i tij. Kështu edhe ndodhi. Ngadalë, kështu u harxhuan minutat e takimit me Shaban Nokshiqin. Edhe në këtë çast nuk munguan shkrepjet për foto, që mua më dukej si diçka lamtumirëse, si diçka që dhemb, si diçka që të humb para syve dhe nuk e sheh kurrë më…!
U përshëndetëm me plakun-shekull, dhe unë sërish dola i pari nga banesa, sepse, sikur diçka më gërryente përbrenda që dot nuk mund ta shpjegoja.

 

Ta kujtosh krijuesin e qetë dhe të mirëfilltë dhe gjithnjë modest, Haki Zllamin, është madhështi që edhe ndërgjegjëson

Ikëm edhe nga ky takim, mund të them i jashtëzakonshëm por domethënës dhe plot dokument. Dhe, tash me dajën Kujtim e lamë që të shkojmë tek varri i krijuesit e poetit tropojan, z. Haki Zllami, dhe t’i vëmë disa lule të freskëta. U nisëm, por daja Kujtim na solli para një restoranti dhe sikur na detyroi për të drekuar, e që kjo s’ishte gjë tjetër veçse bujari shqiptare që nuk shuhet kurrë. As sot, as nesër…, sepse kjo i ngjanë lumit që u përballon të gjitha furtunave të shekujve, gjë të cilën nuk e kanë edhe popujt tjerë!
Gjatë drekës shkëmbyem shumë mendime, të cilat për temë, kuptohet se e kishin mirëqenien, fatin dhe historinë e njeriut tonë i cili gjatë rrugëtimit jetësor, s’do mend se ka shumë të meta dhe gabime që na kanë kushtuar e po na kushtojnë. Edhe dhembshme është kjo, por ndoshta edhe diçka që nuk falet…!

blank

Te varri i Haki Zllamit, ose, vepra as varri kurrë nuk do humbet…

Tash nisemi për në varrezat e qytetit Bajram Curri. Me makina hymë brenda tek varrezat. Aty na priti një njeri trup gjatë, i cili si duket ishte punëtor dhe mirëmbajtës i varrezave. Ai na ndihmoi që pa mund ta gjenim varrin ku preheshin eshtrat e mikut dhe shkrimtarit e poetit, Haki Zllami, të cilin gjithnjë e kujtoj si një njeri të urtë dhe gojëmbël, i cili këndimin poetik e lidhe gjithnjë edhe me rëndësinë e arsimimit të kombit, në të cilën fushë kishte dhënë kontribut të pamohueshëm.

Tahir Bezhani, Ismet Krasniqi-Lala dhe Sejdi Berisha mbi varrin e Haki Zllamit vunë lule me ngjyra të ndryshme, që ishte simbol i madhështisë dhe i jetës së tij plot kolorit…!
Ia përkëdhela fotografinë në granit dhe sikur doja t’i kërkoja falje që nuk kisha pasur mundësi të marrë pjesë në përcjelljen e tij për në shtëpinë e përhershme dhe as të marr pjesë në ngushëllime…!

blank

Shkrimtari dhe publicisti, Sejdi Berisha duke vënë lule te varri i Haki Zllamit

Por, më kujtohet një shkrim që kisha shkruar në vend të përkujtimit për Haki Zllamin, me 27 korrik të vitit 2022, që një fragment të shkurtër po ia bashkëngjis këtij shkrimi: atë shkrim e kisha titulluar ”Madhështia e dashurisë dhe e respektit e njeriut ndaj atdheut, i cili ligjëroi që edhe varret kurrë të mos zhduken…”!
Sa herë që jam takuar me këtë njeri, i cili brenda vetes ka vetëm bardhësinë dhe lumturinë e fatin e njeriut, e veçmas të atij të Tropojës për edhe të tokës dhe të atdheut të tij, biseda nuk ka se si të mos fillojë me dashamirësi për kulturën, për vlerat shpirtërore dhe historiografike, që janë pesha e përhershme e bisedave tona për shkak të fatit historik të kombit dhe të atdheut.

blank

Kujtim Hajdarmataj, Tahir Bezhani dhe Sejdi Berisha te varri i krijuesit, Haki Zllami

Por, që të kujtosh krijuesin e qetë dhe të mirëfilltë dhe gjithnjë modest, Haki Zllamin, ka shumë kujtime, ka shumë biseda e vlera që kanë qenë temë e bisedave, por ka edhe shumë dhembje e mall që i bisedonim dhe i bartnim së bashku në zemër e shpirt, sepse, njeriu ynë ende është i etur për lumturinë, për lirinë e plotë dhe për mëvetësinë në aspektin e zhvillimit të vlerave kulturore, arsimore, shkencore dhe ekonomike sikurse edhe të gjitha kombet tjera
…O fisnik i trojeve shqiptare, o njeri i Tropojës, o mik i shtrenjtë, Haki Zllami, prehu i qetë se je vulë e historisë që nuk shlyhet, dhe siç ke shkruar edhe ti: “Kurrë varri nuk do humbet”!
Pastaj, këtu u përshëndetem me varrin e këtij krijuesi, për çfarë, kjo vizitë qytetit Bajram Curri i ishte dedikuar edhe takimit shpirtëror me këtë njeri fisnik…
Këtu u ndamë edhe me dajën Kujtim dhe iu falënderuam që gjatë tërë kohës ishte me, që na lehtësoi dhe madhështoi edhe vizitën në Bajram Curri.
Me makinë u nisëm për në Gjakovë, dhe në të arritur në këtë qytet të traditës dhe kombëtares, Tahiri insistoi që ta pinim nga një kafe në Çabrat. Kthyem në restorant te Çabrati i cili ishte përplot mysafirë, e pimë nga një kafe, kuptohet, duke biseduar për përjetimet e sotme por duke biseduar edhe për letërsinë dhe krijimtarinë tonë, edhe për të arriturat dhe problemet që e përcjellin letërsinë dhe kulturën kombëtare.
Këtu e përfunduam këtë ditë që me siguri se do mbahet gjatë në mendje dhe në zemër. Tahiri iku për në shtëpinë e tij në Gjakovë, kurse unë dhe Ismeti morëm rrugën për në Pejë, respektivisht, Ismeti iku për në Klinë.
E tërë kjo ishte kënaqësi shpirti, ishte dhembje për shumë arsye, ishte një diçka që me fjalë dot nuk kapërthehet…!

blank

Drejt Mitingut të Poezisë, jubilar, të 60 me radhë: Cikël poetik nga Dritëro Agolli- Përgatiti për botim Muharrem Kurti

RUBRIKA: Krijues të shquar të letërsisë bashkëkohore shqipe, ish pjesëmarrës në Mitingun e Poezisë.
Dritro Agolli ( – 1931-2017, Menkulas-Korçë). Botoi vëllimet me poezi: Mesditë (1969), Fjala gdhend gurin (1977), Udhëtoj i menduar (1985), Pelegrin i vonuar (1992), Lypësi i kohës (1995), Vjen njeriu i çuditshëm (1996). Botoi libra me tregime, romane, sidomos romani: Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” shënon një kulmi në krijimtarinë e tij dhe prozën bashkëkohore shqipe.
Mori pjesë në mitingun e poezisë në vitet e shtatëdhjeta të shekullit njëzetë dhe vlerësimi për mitingun i tij është i lartë; “Ditë e poezisë në Gjakovë” i quan ai, ” janë aktiviteti më i lartë letrar në trojet shqiptare”.
Është fitues i çmimit jubilar të mitingut të poezisë, të pesëdhjetin me radhë.
Poezi të Agollit:
JUDË E KRISHT
.
Ma do qejfi, shkoj drejt dhimbjes
Dhe prej dhimbjes ik sërish
Nisem plot inat mes grindjes,
Kthehem zbutur si dervish.
.
I kanosem ashpër fisit
Dhe përlotur fisin fal;
I penduar shkoj drejt Krishtit
Ik na Krishti, bëhem djall.
.
Hesht në prehje, rend në lodhje,
Njërën ndreq e tjetrën prish;
Kur mbledh lule, dua rrodhe,
Guvë e jetës-Judë e Krisht!…
Nëntor, 1995
.
PELEGRIN
.
Unë jam prej kohesh pelegrin
Udhëtar në vendin e shpresës së thyer,
Jam ndarë padashur nga karvani im
Mes shtigjesh nga vapa e shirat gërryer.
.
Kërkoj karvanin tim në rërë e shpat,
Karvanin që ka ndërruar drejtimin me kohë,
Ndaj në udhë jam krejt i humbur, jam fillikat
Me shami të grisur lidhur në kokë.
.
Për ujë buza ime u dogj, u bë zhur
Dhe sytë me shpojnë nga shterja e lotit
Më duhet të arrij karvanin e tretur qëkur
Capitur mes vapës, mes shiut e të ftohtit.
.
Unë jam prej kohësh pelegrin,
Shtegtar i karvanit të humbur
Dhe bart në kurriz një premtim
Të dhëne në hirin e gjyshërve të mundur.
Tetor, 1991
.
GRI
.
Shumë ujë gri, shumë qiej gri,
Gri në dritare, gri në vetmi,
Ikin lejlekët larg në arrati
Shumë ujë gri, shumë qiej gri.
.
Pikojnë strehët melankoli,
Shumë strehë gri, shumë pika gri.
Postier përtaci vjen në shtëpi
Me pallto gri, me letra gri.
.
Hesht pas dritares maçoku i zi
Gazeta hapet me tituj gri,
Gri në dritare, gri në vetmi,
Ikin lejlekët larg në arrati…
1991
.
KUR TË JESH MËRZITUR SHUMË
.
Këtu s’do të jem, do jem larguar
Në tokë i tretur si të tjerë,
Në kafenenë e preferuar
Nuk do më shohin kamerierët.
.
Dhe nëpër udhët ku kam ecur
S’do ndihet kolla e ime e thatë,
Mbi varrin tim do rrijë i heshtur
Një qiparis si murg i ngratë.
.
Ti do trishtosh atëherë,
Se s’do kesh miq në dhomë të gjallë,
Dhe kur në xham të fryjë erë,
Do qash me erën dalëngadalë.
.
Po kur të jesh mërzitur shumë
Në raft të librave kërkomë,
Atje do jem i fshehur unë,
Në ndonjë fjalë e ndonjë shkronjë.
.
Mjafton që librin pak ta heqësh
Dhe unë do zbres, do vijë pas teje;
Ti si dikur me mall do qeshësh,
Si një blerim pas një rrëkeje.
1983
blank

Drejt Mitingut të Poezisë, jubilar, të 60 me radhë: Cikël poetik nga Ismail Kadare- Përgatiti për botim Muharrem Kurti

RUBRIKA: Krijues të shquar të letërsisë bashkëkohore shqipe, ish pjesëmarrës në Mitingun e Poezisë.
Ismail Kadare ( 1936, Gjirokastër).
Botoi vëllimet me poezi “Shekulli im”, 1961, “Përse mendohen këto male”, 1964, “Motive me diell, 1968, “Koha”, 1976. Është autor i shumë romaneve dhe librave me tregime, që shënojnë kulmin e krijimtarisë së tij dhe prozës bashkëkohore shqipe.
Ismail Kadare, shkrimtari më i shquar shqiptar në botë, merr pjesë në Mitingun e Poezisë, kur ndërmjet shqiptarëve kishte kufi hermetikë politik në vitet e 70-ta të shekullit njëzet dhe në letrën e tij për Mitingun e Poezisë ai thotë: Ishte nder për krijuesit shqiptare pjesëmarrja në aktivitetin më të shquar letrar mbarëshqiptare. Të gjithë e ëndërronim pjesëmarrjen në mitingun e poezisë së Gjakovës, thekson Kadare”.
Poezi të Kadaresë:
ATJE LARG NË VERI
.
Atje, në veri
Atje larg nën retë bojë hiri
Ndodhet një qytet me një emër të tmerrshëm, të përgjakur
Shirat bien pareshtur mbi qytetin verior, Gjakovë
Po, siç duket, nuk e lajnë dot gjakun nga fytyra e tij.
.
KOSOVA
.
Sa herë kam kaluar mbi qiellin tënd, Kosovë
Midis reve të tua të rënda, gjëmimeve të tua.
Ca pika shiu u rrokullisen nga dritarja e avionit, diç thanë
(As ato s’mund t’i prek dot, janë përjashta)
Një vetëtimë që kaloi përbri m’u duk se ma bëri me dorë.
.
E pra, ky shiu yt, retë e tua, bubullimat e tua.
Ca sinjale të shpejta, xixëllima mendimi inkandeshente
Kurse kurrizi i gjerë i tokës sate zgavrave dhe humnerave të reve.
.
Largohem vazhdimisht. Tani ti mbete prapa
Tani krahu i avionit në qindra copa të pret.
1966
.
MUNDJA E BALLKANASVE NGA TURQIT
NË FUSHËN E KOSOVËS MË 1389
.
Fusha e mbytur në gjak e kllapi shumëgjuhëshe shtrihej tutje.
Bashkë me ditën, ballkanasit u thyen. Medet!
.
Gadishulli i madh u gdhi Evropë e u ngrys Azi.
Gjëma vraponte rrafshnaltave, ikte grykave
Ato dot nuk mbanin, ia kthenin maleve gulçonjës
Që e rrokullisnin pllajave, kërkonin ishuj për t’ua ndarë
Po ishujt s’gjendeshin. Gjithçka qe bërë katrahurë
Furtunat në qiej u hutuan, vërtiteshin si të verbra
Plakeshin në çast vetëtimat e binin nëpër baltëra
Qiejt po zhvisheshin. Mjerë ju, popuj të Ballkanit
Mjerë ju gjuhështerpa, me mbaresa si shkopinj të thatë,
me alfabete të përgjakura.
Si do t’ju djegë malli për të pjellë një vjershë. Medet!
Ç’gjak do të derdhet për të ndrequr ç’u prish këtu.
.
Ra nata. Një qiell i panjohur u shtri mbi gjithçka, i ftohtë,
Pastaj gjysmëhëna doli e mori në dorëzim gjithçka.
1975
.
LAOKOONTI
.
Më shihni tek mbytem nga gjarpërinjtë,
Në muze të Luvrit, në Madrid, në Madrid, në Nju-Jork.
Para syve tuaj e aparatesh turistësh
Qindra vjet kam që vuaj, ngaqë s’flas dot.
.
Si të flas? A mundet një nofull mermeri
Të lëvizë një grimë të qortojë diçka?
Vini re sytë e mi, të zgavrat e thella,
Një enigmë si amebë të tharë atje ka.
.
Një të fshehtë të madhe ndrydh brenda gjoksit
Para syve tuaj, në Paris, në Madrid.
Ah, do doja gjarpërinjtë dyfish të m’i shtonit,
Veç sekretin e madh ta shkarkoja një ditë.
.
Tek më vini rrotull, unë them me vete:
Kaq të verbër të jeni, sa mos ndieni këtë,
Që ky ngërç e ky ankth në gjithë qenien time
S’është nga gjarpërinjtë, po nga tjetër gjë?
.
Mijëra herë në mijëra net e ditë
Të vërtetën e frikshme përsëris pa pushim.
Me shpresën e marrë se nga kjo përsëritje
Ndoshta mermeri pëson një ndryshim.
.
Po s’ndërron ai kurrë.
Art i skulpturës
Gënjeshtrën mbi mua ka ngrirë përgjithnjë.
I mbërthyer në dëshminë e saj të rreme,
Të vërtetën kujtoj dhe qaj për të.
.
Si çdo gjë e tmerrshme, është i thjeshtë sekreti,
Që brenda boshllëku i gjoksit tim mban.
Afroni, pra, kokat të dëgjoni të vërtetën
Mua s’ më mbytën gjarpërinjtë, por trojanët më vranë.
.
O sikur të mundja gjithçka të tregoja,
Si do të ngrinit para meje si gur,
Por unë jam i dënuar mes rropamës suaj
Moskokëçarëse, monologun të thur.
.
Ju e dini se përpara Trojës aherë
Kali i drunjtë, dhuratë e grekëve u shfaq.
Ky kalë në dy grupe i ndau trojanët:
Ta pranonin atë ose ta flaknin sakaq.
.
Pajtim me armikun, ulërinin tradhtarët,
Mjaft më me luftë, zjarre dhe helm.
Erdh’ koha që shpatat t’i kthejmë në parmenda,
Armiqtë në miq erdh’ koha t’i kthejmë.
.
Në mbledhje të gjatë “pro” dhe “kundra” kalit,
Unë ” kundrat” kryesova me tërbim.
Dhe juve ju kanë thënë se aherë hyjnitë
Gjarpërinjtë më dërguan si ndëshkim.
.
Ç’përralla kalamajsh, ç’trillim për budallenjtë.
Unë gjarpërinjtë do të sprapsja me një shkelm.
Po ç’ ti bëja fushatës së tradhtarëve kundër meje,
Shantazheve, letrave anonime plot helm.
.
Ditë e natë e me javë polemika vazhdonte
Nga shtresat e mesme gjer lart në qeveri.
Ishte vjeshtë.
Nën qiellin e hirnosur me erë
Kali i drunjtë përjashta priste në shi.
.
Atë kalë unë i pari e kisha goditur,
Ndaj, e dija, këtë s’do ma falnin përjetë.
Më në fund” vijë e butë” fitoi mbi “të ashprën”
Dhe ne, “kokëfortët”, na vunë në arrest.
.
Në burg, më gotën e ujit, në mesnatë
Helmin më dhanë ata të pi,
Ata që ulërinin kundër dhunës dhe shpatës,
Që dinin të kafshonin tamam si gjarpërinj.
.
Në mëngjes që pa gdhirë në breg të detit
Ma hodhën kufomën drejt mbi zhavorr.
Rapsodët aherë anembanë përhapën
Versionin fals të gjarpërinjve hyjnorë.
.
Ky ishte mbarimi i polemikës për kalin,
Ju e dini me Trojën ç’ndodhi pastaj.
Tre mijë vjet rresht,
Nga muzeu në muze,
Unë hamalli i mermertë gënjeshtrën mbaj.
.
Tre mijë vjet… Akoma zjarret e Trojës
Si floknajë e kuqe më rrinë në sy,
Po më i tmerrshëm se zjarret, kujet e vomet,
Ishte fundi fare, kur u bë qetësi.
.
Trojë e braktisur
Gërmadhë.
Hi i ftohtë,
Dhe poshtë në të vdekurit shtrirë rresht.
Dhe papritur, në muzg sipër tokës se mardhur
U ndje diçka që atë çante përmes.
.
Ç’ ish kjo gërvimë kështu, kjo jehonë.
Vumë veshin. Kuptuam. Grekët e ligj
Përmbi qendrën e qytetit me parmendë lëronin,
Për të thënë se Troja përjetë vdiq.
.
Ja më në fund dhe parmenda e tyre.
Ah, plugu i saj si na çante më dysh.
Nga tradhti e Trojës, nga gjithë dhembjet,
Ky kafshim i parmendës m’i hidhuri ish.
.
Më kanë lodhur më shumë, besomëni, ca fjalë,
Se kjo peshë e neveritshme gjarpërinjsh.
Ju, që gjer në hënë keni shkuar, si vallë
S’depërtoni dot gjer në gjoksin tim?
.
Gumëzhima juaj zi zhaurimë deti
Më vjen nga çdo anë, më përplaset në vesh.
Nga copëra bisedash shumëgjuhëshe rreth meje
Shqetësimet e mëdha të botës marr vesh.
.
Dëgjoj emra shtetesh të rena që kanë dalë,
Emra kombesh e popujsh të rinj dëgjoj,
Veç ai, i vjetri, i tmerrshmi kalë,
Ashtu si aherë ka mbetur njëlloj.
.
Prej potkonjve të tij unë rrëqethem akoma
Dhe kështu në mermer i mbrojtur siç jam,
Kurse ju, të pambrojturit, ju prej mishi dhe kocke
Vërtiteni mospërfillës nga salla në sallë.
.
Vërtiteni,
Flisni për teatrin e për plazhet,
Për gjithfarë motorësh e gjithfarë qeverish,
Pa ju shkuar mendja se ai mund të shfaqet
Në një ditë të rëndomtë, një mëngjes me shi.
.
Ashtu si aherë…
Po mjaft, u lodha.
Nga vërtitja juaj po më erren sytë.
Nga rropama juaj veshët më gjëmojnë
Në muze të Londrës, në Luvër e Madrid.
.
Në më pafshi ndonjë ditë të bëhem copëra
Nga marazi, siç thonë, të plas, t’ia bëj “krak”,
Jo kujtimet e Trojës, as gjarpërinjtë monstra,
Por shpërfillja e juaj do të bëhet shkak.
1975
.
MALL
.
Ca pika shiu ranë mbi qelq.
Për ty unë befas ndjeva mall.
Jetojmë të dy në një qytet,
Dhe rrallë shihemi, sa rrallë.
.
Edhe m’u duk pak e çuditshme
Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes.
Qiejt e ngrysur pa lejlekë
Dhe shirat pa ylbere në mes.
.
Dhe thënia e vjetër e Heraklitit
Seç m’u kujtua sot për dreq:
“Të zgjuarit janë bashkë në botë,
Kurse të fjeturit janë veç”.
.
Në ç’ëndërr kemi rënë kaq keq,
Që dot s’po zgjohemi ne, vallë?…
Ca pika shiu ranë mbi qelq
Dhe unë per ty seç ndjeva mall.
1976
KOHA NË BOTË
.
Koha është e ashpër vërtet,
Të vrenjtur janë njerëzit dhe statujat.
Nga dritaret e avionit duken
Drama peizazhesh dhe ujërash.
.
Përmbi tokë qiejt e dimrit
Mbartin kryqe dhe rrasa resh.
Si xhevahire të vjedhur nga vetvetja,
I skuqin botës qytetet e mëdhenj.
1969
blank

Për një puthje u shemb Troja, Antologji me poezi dashurie Nga Mark Simoni

DO TË BËJ ME TY
“Do të bëj me ty,
Atë që bën pranvera me qershitë”, – shkruan Pablo Neruda.

Dhe vërtetë, vetëm dashnija e fortë e një burri mund ta lulëzojë një femër, mund ta harlisi atë degësh e gjethesh, mund ta çeli ngjyrash.

Kjo ndjenjë e fortë dhe delikate njëkohësisht, kjo dhimbje e ëmbël dhe tundim trallitës, e ka zbukuruar pa cak botën, ashtu siq dhe e ka tronditur herë pas here atë.

Asnjë pasion dhe ndjenjë tjetër veç dashurisë nuk ka heronj aq të bukur e të dhimbshëm si Eva dhe Adami, Orfeu dhe Euridika, Fiklemoni dhe Baukida, Perikliu dhe Aspasia, Antoni dhe Kleopatra, Abelardi dhe Heloiza, Tristani dhe Izolta, Zigmundi dhe Ziglinda, Dantja dhe Beatriçja, Romeo dhe Zhulieta, Ana Karenina etj. etj.

Dhe pikërisht se heronjtë e saj qenë aq të veçantë, të hijshëm dhe plot pasion e ndjenjë, dashuria pati bujarinë për t’ia dhënë letërsisë heronjtë e vet, vetëm e vetëm që ta zbukuronte atë, ta bënte njerëzore, tragjike dhe delikate njëkohësisht.

Kjo lloj inkandëshence ka qindra vjet që përshkon njerëzimin, e tundon dhe e begaton fantazinë e tij, zgjon frymëzime të mëdha shkrimtarësh.

Edhe kjo Antologji, që botova dhe doli nga shtypi sot, e dëshmon këtë elektricitet ndjesishë, këtë gjendje iluminante të ndjenjës.

Antologjia me poezi dashurie “Për një puthje u shemb Troja”, me tekstet e 69 shkrimtarëve (ndër më të mirët që shkruajnë letërsinë e vargut në shqip), që nga sot do të begatojë edhe më tepër bibliotekat dhe leximet tuaja.

Megjithëse kam drejtuar gazeta dhe suplemente letrare prej 25 vitesh, kam botuar 800 tituj librash me “Muzgu”-n, dhe them që e njoh mirë dinamikën dhe përfaqësinë letrare, përsëri nuk mundem dot as se si ta di deri në cakun e fundit letërsinë e sotme shqipe, për të njohur çdo kënd dhe për të gjetur deri në skutën e fundit ato që shkruajnë më bukur. Por për një gjë jam krejt i sigurtë se, autorët në këtë Antologji janë pa asnjë dyshim, të shkëlqyer, (që së bashku me disa të tjerë që mbeten këtë radhë jashtë kësaj Antologjie, dhe do përfshihen në volumin e dytë, që do të dalë së shpejti), i japin hijeshi dhe nur, dimension dhe seriozitet poezisë së sotme shqipe, duke i kënduar edhe si besimtar të thellë tempullit përndritës të dashurisë.

 

Autorët pjesëmarrës

 

Ag Apolloni
Agim Bajrami
Agron Tufa
Alban Bala
Albert Vataj
Albina J. Gjergji
Alfons Zeneli
Ardiana Salihu
Ardita Jatru
Arjan Leka
Arjola Zadrima
Artan Gjyzel Hasani
Beatriçe Balliçi
Besnik Mustafaj
Bujar Meholli
Dan Ibrahimi
Donika Dabishevci
Dori Camaj
Drita Ademi
Durim Çaça
Eli Kanina
Elida Buçpapaj
Enkeleda Kambo
Faruk Myrtaj
Flutura Açka
Gentian Çoçoli
Hamit Aliaj
Harallamb Fandi
Ilirian Zhupa
Irma Kurti
Ismail Kadare
Jozef Radi
Krenar Zejno
Leon Lekaj
Liljana Kristuli
Luan Rama
Luljeta Dano
Manjola Brahaj
Marash Mirashi
Mark Simoni
Mimoza Ahmeti
Mimoza Erebara
Miranda Xhilaga
Natasha Lako
Parid Teferiçi
Petraq Kolevica
Petraq Risto
Preç Zogaj
Primo Shllaku
Rexhep Shahu
Rita Filipi
Roland Gjoza
Rozafa Shpuza
Rudolf Marku
Sadik Bejko
Shpresa Kapisyzi Rama
Shpresa Ymeraj
Skender Buçpapaj
Skender Rusi
Sokrat Habilaj
Sueton Zhugri
Vaid Hyzoti
Visar Zhiti
Vladimir Myrtezaj
Vllasova Musta
Xhelal Tosku
Ylli Demneri
Zenun Hysenukaj
Zhaneta Barxhaj

Parathënia nga Mark SIMONI

PËR NJË PUTHJE U SHEMB TROJA

Duke qenë se dashuria dhe fëmijëria janë dy prej realiteteve më të rëndësishme letrare të krijuesve, dy prej mundësive më fatlume që një krijues shtin në dorë për të bërë letërsi, unë po ndalem në atmosferën që krijojnë këto dy gjëndje.
***
Shumë më përpara se të mësoja për kalin e Trojës, mllefin dhe tërbimin e Menelaut për tradhëtinë e Helenës, dhe para se të merrja vesh se “për një puthje u shemb Troja”, e kam kuptuar dhe ndjerë pothuaj porsi trojanët dhe akejtë se ç’ndodh nga një puthje e fshehtë për dikënd që nuk është e vendit tënd.

Kam qenë rreth 8 vjeç, kur një djalë i pallatit tonë puthi një vajzë të një lagjeje tjetër. Dhe sedra prej djemësh gangstera, inati dhe mllefi i tërë mëhallave të tjera, u turr e ra si një mallkim mbi të gjithë fëmijët e godinës sonë. Për shumë e shumë kohë, djemtë dhe camërdhokët e qytetit, si shpagim rrihnin e godisnin ku të zinin, fëmijë nga pallati ynë. Madje për vite e vite me radhë, deri sa unë jam rritur e kam ikur prej atje, të gjithë ne, që patëm dalë nga ai pallat quheshim “rrugaçët e katërkatëshit”, kishim apo s’kishim lidhje me puthjen. (“Katërkatëshi” quhej pallati, mbasi qe ndërtesa më e lartë e qytetit). Çdo gjë lidhej me atë natë kur kishte ndodhur puthja e fshehtë. Megjithëse unë kisha qenë fare i vogël kur pati ndodhur ai akt, nuk kisha lidhje me puthjen dhe qesh fëmijë i urtë, (që merreshe me libra dhe pulla poste), dhe për më tepër nuk qesh aspak “rrugaç”, përsëri seç kisha një dëshirë të fshehtë, një turbullim të lehtë, dhe më dukej vetja disi më krenar kur, dhe unë isha pjesë e “atyre rrugaçëve”. Mbasi e mendoja veten edhe unë të përfshirë në fshehtësinë e asaj nate, sikur pata ndihmuar në komplotin e puthjes, madje e dëshiroja vetën të isha në qendrën e asaj historie me zullume, zarare, shamatë e sherre. Se ç’kisha një krenari prej fëmije, se qemë pikërisht ne ata që, ua kishim puthur vajzën atyre të tjerëve, ne qemë trimat, kaubojsit, gangsterët.

Në atë kohë më duket se një pjesë e vajzave të bukura që këndoheshin në këngët e rrugës quheshin Neti. Nuk e di se përse e kam përshtypjen se dhe vajza e puthur është quajtur Neti. Madje nuk kishte se si të quhej ndryshe përveç se Neti, emri më i përdorur në tërë atë atmosferë këngësh dashurie. Bash në atë kohë thuhej se një poet i quajtur Ndoc Gjetja, dhe që jetonte tri lagje përtej nesh, pati shkruar në librin e tij “… përse puthja të mbetet ilegale”.

Atëherë nëpër qytetet e vogla, dashuritë e fshehta dhe puthjet, disa i shihnin si flamë, sëmundje a dert, dhe disa të tjerë magjepseshin me vezullimin e tyre misterioze, pak të zbehta dhe të rrethuara nga thashethemet dhe hamendjet. Ngjarjet që lidheshin me dashuritë ndaheshin në dy lloje. Në “filanen e ka zënë qymyri me filanin” dhe “atë grua e kanë zënë në flagrancë”. Ndërsa e para kishte diçka poetike, ku rënia në dashuri qe një vendim i marrë në gjysmëjerm, pak në marrakotje, nga një turbullim i lehtë koke, nga një hutim, dhe kishte dhe shumë poezi në atë veprim, tek e dyta qe krejt prozaike. “Filanen e kanë zënë në flagrancë”, kishte në tërë atë thënie diçka policore, shtetërore, si një fletë gjobe, si të thoje ndryshe “je zënë me presh në duar”, e duke bërë një faj, kishte një tradhëti, shumë terr e thashetheme. Dhe fjala “flagrancë” e bënte më zyrtare dhe më të zezë se sa duhej atë situatë, që tregonte se një grua i kishte kthyer shpinën të shoqit dhe pat shkuar pas të dashurit.

Nëpër qytet, buzëmbrëmjeve, lulishteve, disi me zë të ultë, silleshin ca këngë sentimentale, me dashuri, herë fatzeza, ku dashuria shkonte deri në vdekje, dhe herë të tjera ku vajzat e dashuruara i zinte ndonjë sëmundje pikërisht nga dashuritë e parealizuara. Por qenë dhe një grusht këngësh që këndoheshin ose nga pijanecë mejhanesh, ose nga jevgj të dëshpëruar, ose nga rrugëtarë që nuk e dinin se as nga ç’vend qenë nisur dhe as se ku do të mbërrinin. Ato këngë më duket se këndoheshin vetëm mesnatave, krejt në vetmim, mbasi duke u kënduar natën, nëpër rrugët shkret, qenë më të rënda, më të përmallshme e të përvajshme. Dhe brenga, dhimbja e dashurisë, sëmundja apo vdekja e ardhur prej saj, dukeshin shumë më të thekshme. Dhe sa më shpesh këndoheshin këto këngë, aq më shumë më dukej se zbukuroheshin vajzat e qytetit tim të vogël, sa që mendoja se ato vajza silleshin nëpër qytet, të dëgjonin pikërisht ato këngë, që unë kujtoja se qenë bërë enkas për to.

Kam qenë 9 apo 10 vjeç kur, mes tërë atij muri me libra të tim ati, (zyrtar arsimi dhe pedagog letërsie), gjeta në një faqe të vjetër reviste “O ti këngëtar i vetmuar i rrugës / Që në mesnatë i bie kitarës ,/ Mos m’i zgjo të lutem shumë / Ëndërrat e së dashurës…”

Qenë katër vargje që kishin brenda tyre edhe këngëtarin e vetmuar, edhe që bredh rrugëve, pikërisht në mesnatë, edhe që ka brenda tij bohemin dhe shpirtin e aventurës së njeriut të dashuruar, dhe i bie kitarrës duke kënduar serenata poshtë dritareve të vajzave, të vajzave të bukura që ashtu në gjumë shikojnë ëndërra dashurie. Më kanë tronditur dashuritë e leximeve që nga Eva dhe Adami, Orfeu dhe Euridika, Fiklemoni dhe Baukida, Perikliu dhe Aspasia, Antoni dhe Kleopatra, Abelardi dhe Heloiza, Tristani dhe Izolta, Zigmundi dhe Ziglinda, Dantja dhe Beatriçja, Romeo dhe Zhulieta, Markezi dhe zonja Dë Sad, Gëte dhe Kristina Vulpius, Napoleoni dhe Zhozefina, Persi B. Shelli dhe Meri Shelli, Kuazimodo dhe Esmeralda, Shumani dhe Klara Vik, Karl dhe Zheni Marks, Rikardi dhe Kozima Vagner, Roza Luksemburg dhe Leo Jozhikes, Eleonora Duze dhe Gabriele D’Anuncio, Gertrudë Shtein dhe Alis Toklas, Lorens dhe Frida von Rihtofen, Martin Hajdeger dhe Hanah Arend, Virxhinia Ulf dhe Vita Sakvill, Salvadore Dali dhe Gala, Zhan Pol Sartri dhe Simonë de Bovuar, Anais Nin dhe Henri Miller, Ingrite Bergman dhe Roberto Roselini, Martin Luter King dhe Koreta Skot King, Lolita dhe Humbert Humberti, Merlin Monroe dhe Artur Miler, Uini dhe Nelson Mandela, Xhon dhe Xheki Kenedi, Elizabet Teilor dhe Riçard Barton, Xhon Lenon dhe Joko Ono, etj etj etj, por ato katër vargje dhe sot e kësaj dite, që unë kam ikur prej kohësh prej fëmijërisë dhe rinisë sime, më kujtohen si t’i kem lexuar sot. Një pjesë e vajzave të bukura të qytetit tonë qenë nga familje që shteti i pati shtyrë e degdisur nga qytetet e mëdha dhe zyrat e larta, në fund të rrugicave të ngushta të lagjeve dhe mëhallave tona. Qenë të hijshme, gjithë nur, sharm, bukuri, të heshtura, të përkora, të përvuajtura nga një vuajte dinjitoze, pak në distancë, (qenë “me hije”, shprehja që përdorej për ata që kishin diçka në biografi, një cen, sikur nga radioskopia e tyre të ishte dalluar brenda trupit të tyre një njollë e zezë, apo hija e një sëmundje të fshehtë).

Dashuria qe një atmosferë pak misterioze, e mbajtur disi në fshehtësi, me ca pusulla letrash që shoqe mbas shoqeje mbërrinin në duart e djemve, rrahje me djemtë e tjerë për t’u dalë zot vajzave të lagjes, tatuazhet në trupat e të rinjve ku pikturoheshin zemra të përshkuara nga shigjetat, (simbole të vrasjes nga dashuria), koka të bukura femrash, apo ndonjë datë që gjithësesi kishte lidhje me ndonjë ngjarje dashurie.

Dhe si për të mos mjaftuar tërë këto dashuri, një mesnatë mbërritën në qytetin tonë, me ca makina të vjetra, ngarkuar plot tesha e njerëz, familja e Fadil Paçramit, si dhe Todi Lubonja me familjarët e tij. Thuhej e përshpëritej nga mëhalla në mëhallë se, shteti qe nervozuar me to, mbasi ato kishin kërkuar më shumë dashuri dhe puthje. E shikoja Lubonjën kur dilte darkave për të bërë xhiron e zakonshme me Lirinë. Kalonte bri pallatit tonë dhe humbte në periferi, atje ku rrugët qenë të qeta dhe pa njerëz. Ai pati lënë kryeqytetin e madh, rrugët e gjëra, shtëpitë e mobiluara, vajzat e bukura të Tiranës që shëtisnin më të çlirta dhe pa teklif, djemtë e veshur bukur që këndonin në kodrat e liqenit serenata. I pati lënë të gjitha, (për atë “liberalizmin e tij”, që njerëzit e përkthenin “që të kishte më shumë dashuri dhe puthje”), Dhe e patën sjellë e rrasur në qytetin tonë të vogël, me pak njerëz, me rrugica të ngushta e me tri lagje të vjetra. Kisha një dhimbje të turbullt e të zbehtë prej fëmije kur e shihja. Vërtetë për pak më tepër dashuri dhe pak më tepër puthje, qe shembur dhe Troja e këtij burri.
“Jemi shumë më gjallë, kur jemi të dashuruar”

Mes përmes natës dhe dimrit, udhëtoja me trenin që shkonte drejt Europës Qëndrore. Atje shëtiste nga njëri shtet në tjetrin ekspozita e piktorit të famshëm Vladimir Kush, ose i quajturi nga kritikët e artit si Salvadore Dali i Rusisë. Ekspozitë madhështore. Tablo që me dimensionet e tyre të përfshinin në situatat gjigante. Kur ja, bash në ball, në fasadën më të shikueshme nga vizitorët qenë “Buzët”. Një qiell i pafund, dhe në të një re e madhe dhe e kuqe, impresionante, në formën e një palë buzësh të bukura, gjithë epsh, ndjellëse dhe tunduese. Dhe poshtë tablosë qe e tërë bota, shumë më e vogël se buzët. Më sugjestionoi. Në çast mu kujtua patrioti i Kush-it, liriku i mrekullueshëm Sergej Esenin me “Eh ç’mi përdredh ti buzët, Nazemadhe moj, …”. Buzët e poezisë mu dukën shumë më të vogla dhe aq lojnacake, lozonjare e të hajthshme, sa s’di përse më erdhi keq për to. I kam krejt parasysh ato blloqet e vegjël, me kopertina të forta ngjyrë kafe, ku shokët e mi adoleshentë hidhnin pafund citate dashurie, shprehje të bukura filmash, thënie tunduese librash. Dashuria, puthja dhe buzët qenë fjalët më të shumta që përshkonin tej përtej ato blloqe të mjerë. Shprehjet dhe vargjet i mblidhnin një e nga një, dhe i mësonin përmendësh, që të nesërmen, kur të hasnin ndonjë vajzë, t’i citonin fjalët e librave dhe filmave, që të dukeshin interesantë dhe të zgjuar. Mbaj mend se dhe unë tundohesha herë pas’here nga mania për të patur citate dashurie. Në ato vite, se nga dreqin mbërritën në qytetin tonë një tufë e madh autobusësh me kinezë, që shpërndanin distingtivë me portretin e Maos, (portreti i tij paraqitej sikur rrezatonte dritë). Shpërndanin edhe citatet e tij. Qenë ca blloqe-libra fare të vegjël, sa një kuti shkrepëse. Më pëlqente ajo madhësi. Aq të vegjël duhej të ishin edhe blloqet tanë, ku shënoheshin citatet dhe thëniet, për buzët, dashurinë dhe puthjet. Mendoja se përderisa dashuria ishte aq intime dhe e fshehtë, patjetër edhe blloqet duhet të ishin sa më të vegjël dhe t’i strukje ndokund, që të mos i shikonte njeri. Më e çuditshmja qe se, “Buzët” e Eseninit ishin në tërë ato blloqe, kopjuar nga njëri-tjetri, fshehtas, poshtë shkallëve, duke i thënë nën zë, me kujdes. Dikund Pablo Neruda thotë se, nuk ka gjë më trallitëse dhe joshëse në këtë botë, se sa shenja e buzëkuqit të një palë buzëve, mbetur në tehun e një gote vere, pas një nate dehëse. Ndërsa shkrimtari i njohur francez, autori i “Kontesha Gamiani”, Alfred de Muset tek një novelë e tij, përshkruan shenjën e buzëve në jastekun e dhomës së një hoteli në periferi, kur ajo “donte të fshihte klithjet e ekstazës”. Bota ka shumë gjëra për tu quajtur e bukur, por kurrë ajo nuk bëhet dot e plotë, e shijshme, tërë nur, e hijshme, tronditëse, vezulluese, plot shkëlqim dhe tundim njëkohësisht, nëse nuk do të kishte në të fishkëllimat çapkëne poshtë dritareve të vajzave, përshpëritjet e ëmbla të grave në vesh, (orëve të pas mesnatës), puthjen e buzëve, jehonat e brendshme të çasteve të lumtura që dalin nga buzët. Cili adoleshent i kësaj bote, i vëmendshëm dhe i amoruar njëkohësisht, nuk e di vargun e famshëm të Percy Bysshe Shelly (Persi Bishi Shelli): “Soul meets soul on lovers lips – Shpirti takon shpirtin në buzët e të dashuruarve.” Po Judy Garlandin a e citojnë shumë të rinj? “It was not my lips you kissed, but my soul – Nuk ishin buzët e mia ato që puthe, por shpirtin tim.” Sepse siç thotë John Updike (Xhon Apdaik): “Jemi më shumë gjallë, kur jemi të dashuruar.”. Nga studimet që janë bërë, gjëja më femërore tek gratë, më joshësja, më potente, më drithëruese, më me pushtet, i vrazhdë dhe eksitues njëkohësisht, për çudi të shumëkujt, është quajtur buzëkuqi, që i jep aq potencë buzëve. Ndërsa në botimin e parë të “From her lips” (Koleksioni i poemave me titull “Nga buzët”), të S. A. White, tek kopertina janë printuar stampimet e kuqe të buzëve të grave më në zë të kohës, 26 palë buzë.

Kur isha student unë shkrova poezinë “Puthja”. Më vonë e botova në gazetë. Më pati ardhur keq se, njëri prej shokëve që e mësoi përmendësh, ia tha vajzës që donte si të qe poezia e tij, madje sikur ia pati kushtuar enkas asaj. “Ohu, poezia është e jotja sa të jetë në fletoren tënde, pastaj është e jona.” Tashti qesh, sepse këtë ma kujton dhe filmi “Il Postino” me Pablo Nerudën, ku postjeri i fshatit i tregonte shkrimtarit se çfarë i pati shkruar fshehtas të dashurës. Një herë Pablo dalloi në letrat e dashurisë së postierit disa nga vargje e tij. “More pizeveng, po këto janë poezitë e mia”. “Të tuat i ke tek shtëpia, tani që kanë dalë në gazetë janë të miat”- ia ktheu postieri, Buzët, (ky mjet i shenjtërisë së puthjes), që frymëzuan miliona njerëz në dalldinë e tyre të dashurisë, i kanë dhënë letërsisë dhe subjekteve të saj stilin fin, e kanë sajdisur këtë art me një dimension tepër delikat dhe të këndshëm. Kam parasysh këtu librat “Buzët e ëmbla” të Mel Smith, “Buzë që prekin të miat” e Wendy Lindstrom, “Buzë të kuqe gjak” e Anna Roselli, apo novela e Valeria Sherwod “Buzët e bukura gënjeshtare”. Mbi tërë këtë reliev subjektesh, buzësh, ndjesish, ngjarjesh joshëse dhe tunduese, përhapen tinguj e këngës së pavdekshme të William Shaw “Një këngë për buzët që s’janë më”. Selman Ruzhdie thotë: “Jam rritur duke puthur bukën dhe librat, sapo putha një dashuri, i harrova dy të parat. Kjo është magjia e buzëve.” Jam krejt i sigurt që poezitë e kësaj antologjie do ta bëjnë akoma më të shëndritshme, më vezulluese, më luminishente, më femërore, më fragile, më të ujshme dhe të tejdukshme poezinë delikate dhe të fisme të dashurisë, puthjes dhe buzëve.

(Shënim: Të gjitha poezitë e këtij libri janë zgjedhur dhe dërguar përsonalisht nga vetë autorët, (të cilët u ftuan në Antologji). Asnjëra nga këto poezi nuk është mbledhur apo marrë pa dijeninë e tyre dhe në mënyrë arbitrare.

blank

Cikël poetik nga Bedri Alimehmeti

PRANIA YTE

Prania yte Barit i dha dritë si një meteor
S’mbeti njeri pa kthyer kokën drejt teje
Arom’e parfumit, fryma desh m’u mor
Drithm’e dashuris ëmbël m’rodhi në deje.

Më shtangën lëvizjet teksa heq xhubotin,
Lëshimi këndshëm i cantës mbi kolltuk.
Shtrëngon strecet, lehtë tërheq pulovrin
Mrekullisht mbi gjoks shalli rrëshket but.

————
IMAZH I LARGËT

Erdha sërish në “Juna Bar”
Kisha kohë pa u ulur këtu
Gjatë u bë që s’të kam parë.
Ku i kam të kaltërtit e tu?

Pranë meje u ule. Eh sikur!
Duart në të mijat shtrënguar.
Imazh i largët si rrinim dikur
S’gjej fjalë për ta përshkruar….

———–
PAPRITMAS

Oh sa papritmas m’u shfaqe!
Ndrisje e tëra plot shkëlqim.
Purpuri ndezur nëpër faqe
Syve u jepte dritë pambarim.

Aureol e flokve të dallgëzonte
Lehtas përmbi supet e brishtë.
Teksa mua keqas më ngacmonte
Dëshira si dikur t’i zë të t’i prish.

—————–
GËRSHETI

Më kujtohet eh, një gërshet!
Mes shpatullash plot bukuri.
Që lëkundej aq ëmbël lehtë,
Ishte vërtet një mrekulli….

Të ta shpleksja kisha dëshirë,
Me duart e mija të t’i ledhatoja,
Flokët e shdritshëm erë mirë.
Sa shumë desha, fort ëndërroja!

Të t’i derdhja supeve të brishtë,
Aty ëmbëlsisht të dallgëzonin
Plot rreze, si aureolë e fildishtë.
Të flija mbi to, mos më zgjonin.

——————–

E PËRHUMBUR

Thua të jetë
Rraskapitës apo i mundimshëm
Kërkimi i kohës së humbur?
Jo një herë më ke pyetur.
Dhe ta kam dhënë
Përgjigjen e duhur gjithnjë.
Kurse ti si një fije bari
Ke heshtur.
Jo që s’më ke thënë kurrgjë,
Por ke mbetur e përhumbur.
Nuk e di në cfarë mendimesh.
Edhe pse e din mirë
Dhe e njeh
Dobësinë time
Që nuk të duroj
Aspak
Kaq të mbyllur e të largët.

——-

TË MË FALËSH

Tashmë që ke humbur gjithcka
Tashmë që nuk ke më asgjë
Ti më thua:
“C’mund të bësh ti për mua?”
E c’mund të bëj unë për ty!?
Zjarri që ti dhe unë kemi në shpirt
Përcëllon.
Ai nuk do të shuhet kurrë
I tilli do të mbetet
Edhe nëse na zhysin,
Në thellësi oqeanike.
Por ti ende vijon të më thuash:
“C’mund të bësh ti për mua?”
Nuk e kam të vështirë përgjigjem
Absolutisht jo.
Për ty do të bëja,
Atë që ti nuk do të mund ta bësh
E ke të pamundur
Nuk e bën dot për mua:
Pra të më falësh.
Dhe vetëm ti e di përse.

———

ENDE…

Hyra në të gjitha baret sonte,
Ku kemi pas ndenjur bashkë.
Dhe pse zemra fort ma donte
Asgjëkundi, jo jo nuk të pashë.

Eh, më njohën disa kamarierë,
Një barmen erdhi më përqafoj
Ktheu me mua një gotë verë.
Dhe unë s’di përse ende të kërkoj.

———–

KUR BIE SHI

Nuk e kuptoj jo dhe ende nuk e di
Më hanë gishtrinjtë penda më vlon,
Sa herë në Tiranë nis të bjerë shi,
Ritmi tij kujtimet e fjetura m’i zgjon.

Një përparse e zezë me jak të bardhë
Krela të verdhë që supeve dallgëzojnë.
Nga rrug’e Dibrës do jetë duke ardh
Ndën streh pres, ulluqet gurgullojnë…

————

 

ASGJË

Dashurin?

Po, po dashurin.

Asnjëri per nesh.

As unë

Dhe as ti

Nuk e ka marrë

Atë mjaftueshëm.

“Po”-të e mija

Si rrebeshi

I një shiu vjeshte

Rrëmbimshëm

E papushim

U derdhën rrugëve.

Dhe lanë aty

Pellgje me kërkesa.

“Jo”-të e tua

Mbuluan

Gjithë botën

Dhe e mbushën

Me depo refuzimesh.

Dhe ne patëm menduar

Se nisëm të jetojmë

Vetëm pasi

Kishim parë ëndrrën.

Por nuk kishim parë

Absolutisht asgjë.

Unë isha

Ai gjithcka

Kishte mbetur

Mes nesh.

Kurse ti

Ishe asgjëja

E asaj

Që nuk kishte

Ndodhur kurrë.

———

 

TAKIM

Hutuar krejt mbete si një gjimnaziste

Që s’ka mësuar e nuk thotë dot një fjalë.

Të vërtetën më thuaj, vallë ae prisje?

Pas kaq vitesh të gjendeshim përballë.

 

Fare nuk flet. Po përse hesht si sfinksi?

Që jemi dashur shumë, të gjithë e din.

Dhe pse dashuria jonë s’pati rrënjë lisi

Atë se rrëzoi dot as tufan edhe as suferin.

blank

TOKA NË LEJENJOFTIM (Dritëro Agollit)- Nga Skënder Karaçica

 

Ne kendej drinisë
mëngjeseve
sytë na shkonin mbi male
tokës i vinte era shqipëri
tokës në lejenjoftim.

Dritëro  Agolli dhe cigarja
ne kendej drinisë
na vlonte gjaku
ora e tij e jetës
si me dashtë shqipërinë.

Dritëro Agolli dhe toka
një nuse për nipin
atje në kosovë
poezia testament
për brezat shqiptarë
në Tiranë
dera e shtëpisë e hapur
për kosovarët e tij…!

Dritëro Agolli
lejenjoftimi i Tokës!

Çikago,më 3 janar 2023

blank

SHKENCË E PRANGUEME- Poezi nga YMER LLUGALIU

 

Aftsitë u rrethuen

nga intriga zingjir,

u zbehen pa rreze,

u mpaken pa ajr,

u molisën në pellg,

por nuk u dorzuen.

Aftsitë u ndeshen

me intrigen zingjir.

Shpata vringlloi

do shkendija vetuen,

por heshti drejtsija.

S‘ka ma i shurdhët se ai,

Që nuk don me ndegjue.

.

E njoh ktë shkenctar

gjigant dhe maniak

ndër libra germon

net dhe dit.

Në majen e pendës

gjuhën krasit

pipat e rij

le t‘i ngrohi dielli,

t’i freskojë era,

t‘i knelli vesa,

le të rriten fillak.

.

E zani s‘i ndihet,

emni s‘i shkruhet.

Ezaurimin e trunit

ja thithin diletant.

Që në tempull kanë zanë

nga nji kolltuk të butë.

Zgerdhiu perparim,

shigjeto ironi,

kolovitu në pelena shkencë,

kolopuçja shkencë

e atdheut me fasha në brez.

Rrëshen-Mirditë,1974

blank

SHALLI I LUTJEVE   POETË  HEBRENJ Interpretim i lirë:  Mimoza Erebara

 

2023, Tiranë / Onufri

 

Eshte nje vellim interesant qe sjell ne shqip nje poezi pak te njohur me autore moderne te letrsise hebraike. Ne fakt gjate procesit te strukturimit të ketij vellimi mendova se do ishte me mire qe autoret te viheshin sipas kronologjise se vitit te lindjes. Mendova gjithashtu se do ishte ineteresante qe te parfaqesoheshin edhe autore qe i perkisnin fillimeve te kesaj letersie, por gjate punes kuptova se per t’i sjelle denjesisht ne shqip ata, duhej nje pergatitje e madhe mbi njohjen e teksteve te shenjta per te kuptuar sa me mire idete qe percillen. E meqe nje gje e tille me mungonte, kam sjelle sa per ide vetem 5 autore te asaj periudhe, por qe kane rendesine e tyre ne vendosjen e themelit te letrsise moderne hebraikee ne te njejten kohe duke qene edhe mision i shenjte, duke e ruajtur gjuhen dhe konsitucionin shpirteror. Me tej vazhdoj me “baballaret” e kesaj letersie, me ata qe e revolucionarizuan kete letersi dhe per ta permbyllur me poetet bashkekohore, te cilet gjithashtu jane tejet intreresant.Per me tej eshte vezhgimi i shkurter historik qe i prezanton ata per lexuesin shqiptar, pjese e botimit. Mimoza Erebara

 

 

JUDA HALEVI (1085 – 1141)

O Zot!

O Zot! Emrin tënd

do të lëvdoj

Dhe mos u fsheh

Nga drejtësia jote

Unë kam dëgjuar,

Dhe besoj fort në ty,

As nuk do të pyes,

As nuk do të tundoj.

 

Shabat, dashuria ime

Përshëndes dashurinë time me verë dhe urime

Tri herë mirë se erdhe, Dita e Shtatë me gëzime!

 

Gjashtë janë skllevër -ditët e javës. Unë ndaj

Me ta kujdesje dhe,mundime

Megjithëse  barrat duken të lehta, unë i mbaj

Për hirin tuaj të ëmbël, Shabat, dashuria ime!

 

Në ditën e parë i mësuar në detyrë

Unë shkoj i kënaqur, as nuk kërkoj shpërblim,

Ruaj  buzëqeshjen tënde, gjatë gjithë kohës, dhe pres,

Ditën e bekuar nga Zoti, Shabat, dashuria ime!

 

A është dita e dytë e mërzitshme, dita e tretë e pandritur?

Ta fsheh diellin dhe yjet nga shikimi i ditës së katërt?

Çfarë më duhet mua, kush e ka dritën tënde,

orbitë e jetës sime?  Shabat, dashuria ime!

 

Tingëllojnë lajmet e gëzueshme të ditës së pestë:

“Nesër do të sjellë lirinë!”

Në agim si një skllav,në pragmbrëmje si  një mbret ,

Tryeza e Zotit pret, Shabat, dashuria ime!

 

Ditën e gjashtë zemra ime vërshon,

Çfarë prehjeje të lumtur do të njohë nata,

Kur në krahët e tu, mundi dhe mjerimi im

Janë harruar të gjitha, Shabat, dashuria ime!

 

Tani është muzg. Me dritë të ndritur, të kulluar

Nga një fytyrë e ëmbël, bota është e mbushur

Zhurma e zemrës sime është qetësuar

Sepse ke ardhur, Shabat, dashuria ime!

 

Sillni fruta dhe verë dhe uroni e këndoni të gëzuar,

mes thirrjesh: “Eja në paqe, o Dita e shtatë e bekuar!”

 

Himni për Ditën e Shlyerjes

Zot, shërbëtorët e tu të përulur dëgjojnë,

Lutës tani para Teje,

Ati ynë, nga lutja e fëmijëve të Tu,

ju lutem! Mos u ktheni!

 

Zot, populli Yt, i shtypur rëndë është,

Nga thellësia të përgjërohem;

Ati ynë, le të mos bëjmë gjë sot,

Qaj kot tani, para Teje.

 

Zot, fshije krenarinë tonë të keqe,

Të gjitha mëkatet tona;

Ati ynë, për hir të mëshirës Tënde,

Më fal, ju lutem!

 

Zot, nuk sjellim asnjë sakrificë,

Lutjet dhe lotët të përgjërohen;

Ati ynë, merr dhuratën që të bëjmë,

Zemra të penduara, para Teje.

 

Zot, delet e tua kanë ecur larg,

Mblidhini para vetes  ato;

Ati ynë, le të na dojë bariu Yt

Na udhëzo, ju lutem!

 

Zot, faljen Tënde për të gjithë

Që në të vërtetë, të lutemi Ty!

Ati ynë, gjatë  mbrëmjes

Tani gjeni hirin para Teje.

 

Zot, shërbëtorët e tu të përulur dëgjojnë,

Lutës tani para Teje;

Ati ynë, nga lutja e fëmijëve të Tu

Mos u ktheni, ju lutem!

 

EPHRAIM LUZZATTO  (1729 – 1792)

Tri vajza

Tri vajza ishin ulur

Rreth tryezës së saj

Ajo u lut te Krijuesi

Duke i  thënë:

“Më dhuro edhe mua djem

të lutem!”

Ai e dëgjoi dhe nxitoi pastaj,

Drejt saj,

Dhe ajo u ngjiz edhe një herë,

-Dhe lindi një djalë.

 

RACHEL LUZZATTO  MORPURGO   (1790 -1871)

As nuk kam bërë asgjë këtu që të më kishin futur në birucë (Zanafilla 40:15)

Oh, Lugina e shkretë

Oh! E shkretë luginë, shtrihet nën mjegull, errësirë, ​​

Deri kur do të më mbani të lidhur

nën pranga bronzi e me zinxhirë?

Unë do të doja të vdisja më mirë,

e të zgjidhja të banoja nën të Zotit hije

Se sa rri e vetmuar në thellësi të ujit që nga mali bie

Dhe kodrat e përjetshme t’i shikoj nga larg

Dhe lulet farfuritëse, me petalet e tyre shumëngjyrëshe

do të më dhurojnë përjetësi.

Unë do të marr krahët e shqiponjave, e do t’i ngre sytë,

Të vështroj diellin, e të ngre lart të prangosurin, ballin tim!

 

O qiej! sa të drejta përkëdheljet  tuaja mbi ballë,

Aty ku liria është, përjetësia patjetër do të shfaqet,

Ku erërat po fryjnë që tani, nëpër shkrepat tona në mal

 

NAPHTALI HERZ IMBER  (1856 – 1909)

Hatikvah / Shpresa

 

Për aq sa thellë në zemër

një shpirt hebre shumë dëshiron

dhe drejt Lindjes

sytë i kthen nga Sioni

shpresa jonë nuk do të humbasë

shpresa e dy mijë vjetëve

të jemi një komb i lirë në tokën tonë

tokën e Sionit dhe  Jeruzalemit

 

Hatikvah (hebraisht: הַתִּקְוָה, haTīqvā, [hatikˈva]; lit.‘Shpresa’) është himni kombëtar i Shtetit të Izraelit. Pjesë e poezisë hebraike të shekullit të 19-të, pasqyron dëshirën 2000-vjeçare të popullit hebre për t’u kthyer në Tokën e Izraelit dhe për ta rimarrë atë si një komb të lirë dhe sovran.

 

HAYIM NAHMAN BIALIK   (1873 – 1934)

Pas vdekjes sime

Di çfarë do thoni ju për mua:

Këtu është një burrë dhe një pamje, ai nuk është më

Ai vdiq shumë para kohës së tij

Muzika e jetës i ndaloi

Ah, trishtim! Këtu ka këngë të tjera për të,

Tani ai është i humbur,

Përgjithmonë.

 

Ah, dhimbje e madhe! Ai ka një violinë

E luan për t’i folur shpirtit

Që prej tij është zmbrapsur,

Sekreteve të zemrës,

Tingujt fuqishëm vibrojnë

Ai luan butësisht

me gishtat që kërcejnë

Mbi tela

Një të vetme melodi

Thellë, brenda zemrës së tij

 

Ah, trishtim!

Gjithë jetën e tij vrapoi drejt një kënge

Të qetë

Viteve për tingujt e

një zemre pikëlluese,

para se të pikëllohej vërtetë

Duke shpresuar se do ishte një dashnor

Ku zjarri i zemrës

Do digjte jo vetëm atë vetë,

Por edhe atë, që kurrë nuk erdhi.

 

E madhe kjo dhimbje,

Atje ku në vend të burrit- mbetet hija!

Ai nuk është më,

Muzika e jetës së tij ndaloi

Atje ku shkoi, një tjetër këngë ka për të

Tani ai është i humbur,

Përgjithmonë!

 

Vetëm

Erë e lehtë, në çdo gjë dritë e praruar

Këngë të reja pëshpëriten këtë mëngjes

Vetëm unë, zog i vogël, jam i detyruar

Nën këndin e Shekhina’s të hesht,të pres

 

Vetëm. Unë qëndroj vetëm këtë mëngjes

Në Shekhina’s-in këndthyer plot dritë

Dridhet zemra ime, unë e di, dhe frikën tret

Frikën e tejhumbur për të vetmin bir

 

U shtyva në çdo kreshtë drejt kërkimit

Dhe majtas e gjej në një qoshe të shkretë

Të fshehur si hije në shtëpinë e Studimit

Që në ditë-heshtje ndan dhimbjen e vet.

 

Shekhina’s-  fjale hebraike që do të thotë “banim” ose “vendbanim” i Zotit dhe tregon një vend. Ky koncept është i pranishëm në të gjitha fetë abrahamike, veçanërisht në judaizëm, krishterim dhe islam. Bibla hebraike përmend disa vende ku prania e Perëndisë ndihej dhe përjetohej si Shekhinah, duke përfshirë shkurret që digjej dhe renë që qëndronte në malin Sinai. Shekhinah shpesh përfytyrohej si një re ose si një shtyllë zjarri dhe quhej lavdia e Zotit

 

Bisku i tulatur  

Një bisk u tulat thellësisë së trungut

E në gjumë në palcën e tij u fashit

Kështu edhe unë në palcë të dimrit fjeta

Dhe fruti i ëmbël u poq gjatë lugut

– ç’të bëj tani me trungun tim në dritë?

Me biskun tim, ku mbahet fort jeta?

 

Fruti u poq dhe lulja gati iu harrua

Vetëm gjethja  nazike mbijetoi

Një ditë, nga këto të ashpra ditë,

Do çmendet dimrit shqota e tërbuar,

E do bjerë mbi lulen e pagojë

Ku në tokë do mbetet veç vdekje, hi

 

Netët memece në këtë çmendurirë

Pafundësisht ditës do t’i jepen

Pa përgjigje, duke më lënë shurdh,

Të vetëm, pa bisk, pa gjeth’, në errësirë,

Në palcën e ngrirë të trungut, në heshtje,

Kokëgjakosur pas të gurtit stoik mur.

 

Po, në rizgjim, në pranverë

Vetëm unë do jem zotëruesi, ai,

Që do hap zemrën e trungut që fle

Plot me bisqe të gjelbërt, gati të etertë,

pa gjemba gjakosës që në kërcell rrinë

Me të ëmblin frut  fshehur në gjeth.

 

SHAUL TCHERNICHOVSKY  (1875 – 1943)

Kredo

Qesh me të gjitha ëndrrat e mia pa kuptim!

Qeshni po unë do ta përsëris përsëri

se unë ende besoj fort tek njeriu,

ashtu siç besoj edhe tek ti.

 

Nga pasioni i etur i shpirtit të tij

lidhjet e lashta po derdhen: jetë!

sepse zemra ia dëshiron lirinë

sikur edhe buka për trupin mbetet

 

Shpirti im fisnik nuk mund të udhëhiqet

për hunde vetëm se aty me mua rri

sepse zemra ime beson e për njeriun nxitet

pasi prej tij ka lindur çdo fëmijë

 

Jeta, dashuria dhe energjia do të nxitojnë

në zemrat tona të fryhen dhe të rrahin,

derisa shpresat tona në parajsë të shkojnë

nga toka, nën këmbët tona, që kohën matin.

 

Shqiponja

Shqiponja! Një shqiponjë në male,

Një shqiponjë në male,

e lehtë dhe e ngadaltë –

Veç për një moment, ajo thjesht po kalonte pranë,

Deteve të kaltër lundrues, lazdrues,

që u zgjuan nën kënaqësinë e hyjnore

Nga zemra e diellit dhe e qiellit –

duke u rrotulluar pa fjalë,

në dritën e zjarrtë prore

 

Shqiponja! Një shqiponjë në male,

Një shqiponjë në male,

 

Trupi i hijshëm, pendët e errta,

krahët e gjerë dhe syri i ndritshëm,

Fluturon si një shigjetë me hark ajo,

duke u rrotulluar gjithë kujdes në qiell

Ndjekëse ndër shtigje e gjahut të ri

midis shkrepave e kërpudhave nën shi

 

Shqiponja! Një shqiponjë në male,

Një shqiponjë në male,

 

Rrëshqet hapësirash me prekje të mrekullueshme,

me krahë të mbyllur në qiell,

Ngrirë për një çast,

pastaj lëkundet si një gjilpërë e vetme, e ndriçueshme,

Ku dhe turbullimi më i vogël,

e çon atë drejt mjegullës në ag

 

Shqiponja! Një shqiponjë në male,

Një shqiponjë në male,

 

E lehtë dhe e ngadaltë,

duket në një çast ajo, që thjesht po kalon pranë,

Tokë, një shqiponjë është në male!

Nëpër fytyrën tënde hija e saj rrëshqet

Prej krahut  gjigand që përkëdhel,

malet e plotfuqishëm të Zotit që na sheh.

Voal.ch

blank

AKADEMIA E ZUZARËVE Poezi satirike nga Faruk Tasholli

 

Nga kohët e lashta kur dolën dituritë
Prinë njerëz të mençur bënë akademitë,
Çerdhe ku do ngriteshin me nderë dijetarë
Çerdhe që mbrapshtitë do t’i kthenin mbarë.

Por kush s’e ka prekur as kush s’e ka parë
Një akademi tjetër që prodhon zuzarë,
Zuzarë të lartësuar nga jugu e veriu
Që nga kokë e shkencës deri te bariu!

Ndër politikanë, klerikë, shkencëtarë
Ka po si nuk ka, me bollëk zuzarë.
Zuzarë që ta ndalin diellin në këtë jetë
Zuzarë që rrastë rrenën e bëjnë të vërtetë.

Zuzarë krye shtetit zuzarë parlamenti
Sa herë aty ngjiten poshtë rënkon vendi,
Zuzarë që s’i ndalë laurë as doganë
Zuzarë kokë urithësh që ta bëjnë hatanë.

Mos më thuani tash s’i njohim zuzarët
Që pas çdo beteje n’shesh dalin të parët?
Kur iu zihen pritat kthejnë kokën në bisht
Sa krenarë tërë jetën jetojnë zuzarisht!

O sa shumë na zgjati kjo stinë zuzarie
Ku s’njeh qeni t’zonë dreqi s’i bie n’fije;
Kur udhët e mbara i marrin shqiptarët
Shpatat nga këllëfet i qesin zuzarët!

 

blank

„Akademia e zuzarëve“ e autorit Faruk Tasholli – NJË KATARSIS ME THUMBA TË KËNDSHËM – Nga Driton Gashi

Recension për librin „Akademia e zuzarëve“ të autorit Faruk Tasholli
„Satiristi i mirë nuk mundet të peshojë, ai duhet të godasë“- shkruan gazetari, publicisti dhe shkrimtari i njohur gjerman Kurt Tucholsky në librin e tij „Fromme Gesänge“ (Këngë të devotshme“), botuar në vitin 1919.
Ky përkufizim i këtij autori të veçantë të letërsisë gjermane vlen padyshim deri në ditët e sotme: „Satira nuk duhet t’a kursejë askend, por të qëllojë secilin, nëse pretendon të jetë e mirë. Asaj i duhet provokimi, ekzagjerimi dhe thyerja e tabusë.“
Kurt Tucholsky me veprën e tij gjeniale më ra ndërmend duke lexuar librin e sapobotuar të poetit, publicistit e gazetarit tonë të madh Faruk Tashollit „Akademia e zuzarëve“. E mora para ca ditësh dhuratë nga autori dhe nuk kisha durim pa e lexuar me një frymë, me shumë emocione e me shumë të qeshura.
Një kënaqësi e vërtetë!
Një katarsis!
Një reflektim për fenomenet jo të mira që na përcjellin neve si komb këto vitet e fundit.
Një distancim emocional, duke i parë e përshkruar zhvillimet politike e shoqërore me një sy kritik, me një humor të këndshëm thumbues dhe me mjeshtërinë e duhur të një analize të thellë shpirtërore, në veçanti të të metave tona si komb.
Të shkruash në zhanrin e satirës, do të thotë të posedosh ndjesinë e duhur artistike të nivelit më të lartë dhe të jesh në gjendje që mllefin që ke brenda ta shndërrosh në humor. Gjermanët pohojnë se satira është „Königsdisziplin“ (disiplinë supreme) e të bërit art. Kjo aftësi e të shkruarit në fakt nuk mund të mësohet në shkollë ose në universitet, ose e ke dhuntinë nga natyra ose jo.
Faruk Tasholli dëshmon në këtë libër se si autor me përvojë tashmë ka arritur kulminacionin e tij prej krijuesi, duke argëtuar dhe thumbuar lexuesin me ironinë dhe sarkazmin e tij si për shembull në poezinë „Jemi popull fantastik“:
(…)
„Jemi popull rrimë nën hije,
kampion për kangë trimnie,
fluturojmë bre sipër reve,
tavolinave t’kafeneve!“
(…)
Ose me goditjet e forta në poezinë „Cirku politik“:
(…)
„Majë maleve t’Sharrit ç’po bie një tupan
A mbet kush n’Kosovë pa u ba politikan?
Sa për këtë zanat nuk duhet aq punë:
Kur bahet ai tjetri, pse s’e provoj unë?!
Ma mirë me m’thanë thiu se qe ky i ngrati
Gjithmonë mbret i botës mbeti vetëm fati!
A të shajnë gazetat e televizori
Po cilin prej marres jashtë e qiti vorri?!
(…)
Fenomenin e mizogjinisë tek shqiptarët Faruk Tasholli e përshkruan si vijon:
Burrni nëpër oda
Mos iu pickoi grajzi, nuk e tha veç hoxha:
„Gratë janë për kuzhinë e burrat për oda“!
Mirë kanë folë të mençmit: Kajtja ka korinë!
Shqiptarët në oda ndalën historinë!
Burrat musteqoka, burrat mjekërrgjatë
u mbyllën në oda vendosën për gratë,
vendosën për çikat me ka me çu dashni
kur me shku te burri kur m’u kthy n’gjini!
(…)
Përzgjedhja e temave nga autori duket të jetë e shumëllojshme. Por më shumë bie në sy përqëndrimi ke politika, si për shembull krekosja e politikanëve „me kravata rozë“, korrupsioni, paaftësia e tyre për të punuar si duhet, për të marrë vendime të dobishme për shoqërinë dhe për të çuar gjërat e rëndësishme përpara.
Jo vetëm politikanët, por edhe ne të gjithë e gjejmë veten pak a shumë në disa poezi, ndoshta edhe skuqemi pak nga turpi për disa të meta që kemi dhe me të cilat na konfronton Faruk Tasholli:
Lavdatat e tepërta që ja bëjmë vehtes sonë ose njëri-tjetrit.
Mbilartësimi i kombit tonë.
Xhelozia ndaj njëri-tjetrit.
Të qenit gjithmonë në rolin e viktimës dhe ikja nga përgjegjësia.
Joserioziteti në punë.
Përtacia.
Humbja e kohës së vlefshme.
Mendësia e stërvjetëruar.
Patriarkalizmi dhe mizogjinia.
Me të gjitha këto tema lexuesi ballafaqohet dhe argëtohet gjatë leximit të librit, por në disa raste edhe e qeshura i ndalet në fyt, pasi që autori ia arrin qëllimit të tij, si sensibilizimin për dukuritë negative shoqërore dhe demaskimin e botëkuptimeve rurale dhe mikroborgjeze, të cilat me dekada ose shekuj të tërë na përcjellin si komb.
Poezia satirike të argëton, të thumbon dhe nganjëherë edhe të dhemb.
Kurt Tucholsky, i cili nuk ka lejuar që t’i ndalohet shprehja e mendimit të lirë dhe për një kohë të gjatë ka jetuar në ekzil në Francë dhe në Suedi, zhvillimet politike dhe shoqërore në Gjermani i ka përcjellur nga distanca. Nga perspektiva e intelektualit të mërguar ai ka marrë pjesë aktivisht në diskursin publik në atdheun e tij dhe ka lënë pas veprat e tija të çmuara letrare, të cilat tashmë janë pjesë e trashëgimisë kulturore gjermane.
Edhe ne shqiptarët duhet të jemi krenarë që kemi intelektualë të kalibrit të Faruk Tashollit, i cili emocionalisht kurrë nuk është shkëputur nga Kosova. Në Aachen të Gjermanisë, një qytet me kulturë dhe traditë të lashtë, autori jeton dhe është integruar mirë tash tridhjetë vite. Ai shkruan poezi, prozë, publicistikë, satirë dhe tekste këngësh të njohura për këngëtarët më të mirë shqiptarë. Gjithashtu angazhohet në avansimin kulturor të komunitetit shqiptar.
Uroj që libri të ketë rrugëtim të mbarë, të lexohet sa më shumë nga të gjithë brezat dhe të nxirren mësimet e duhura. Autorit i uroj nga zemra shëndet e shumë suksese dhe e falënderoj për emocionet dhe kënaqësinë që na dhuron.
Faruk Tasholli
Akademia e zuzarëve
Poezi humoristike-satirike
LENA
Prishtinë, 2022
ISBN: 978-9951-29-184-2
blank

E FTOHTË DHE E ASHPËR- Poezi nga Franz Kafka – Përktheu Iljaz Bobaj

E ftohtë është dita sot dhe e ashpër.
Retë të ngrira,
erërat zvarritin të ftohtit.
Të ngrirë edhe njerëzit.
Hapat jehojnë si metal
mbi pllakat e bakrit
dhe retë vështrojnë
liqene të bardhë.
.
Në qytetin e vjetër janë ngritur,
shtëpiza krishtlindjesh me drita
dhe dritare shumëngjyrëshe që shohin,
në sheshin e vogël me borë.
Një burrë ecën heshtur,
në sheshin me borë me dritë hëne
dhe hijen e tij të madhe e fryn
era mbi shtëpizat.
.
Njerëz që kalojnë ura të errëta,
shkojnë me nxitim në meshë,
me dritat verbuese në duar.
Në qiellin gri kalojnë re,
mbi kishat,
me kambanare gjysmë të errëta.
Dikush, që mbështetet në mur,
sheh ujin e natës,
me duart e tij në gurët e lashtë.
blank

ËNDRRAT E MIA S’FLUTUROJNË MË- Poezi nga Besim Bokshi

Po më doli deti përpara
nga t’ia mbaj
.
Po më doli bora
gjurmët ku t’i fsheh
.
Vetëm shpezët e egra shpëtojnë
.
Ulërima po afrohet
Ëndrrat e mia s’fluturojnë më

Send this to a friend