Kosova nuk mund të ecë përpara me prioritetet e saj kryesore pa institucione të qëndrueshme, thotë ish-ambasadori amerikan në Prishtinë, Jeffrey Hovenier.

“Shqipëria ka qenë  trazuar, shkak është “Revolucioni Flamingo”. Deri tani, dhjetëra mijëra shqiptarë kanë dalë në rrugë për më shumë se 40 ditë, ku maksimumi i pjesëmarrësve në shesh ka qenë 250,000 qytetarë”.

Kështu shkruan gazeta hollandeze “de Volkskrant”, për të cilën deputetja tashmë e pavarur Marjana Koçeku ka dhënë një intervistë në lidhje me protestat dhe revoltën qytetare që vijojnë prej 44 ditësh në Shqipëri.

Sipas medias holandeze, protestat mbështeten edhe nga deputetja Marjana Koçeku, e cila u largua nga grupi parlamentar i PS pas shpërthimit të protestave në vend.

INTERVISTA:

Pse vendosët të largoheni nga partia?

Largimi im ishte një grumbullim pakënaqësie. U bëra aktiviste në moshë të re dhe hyra në politikë sepse shpresoja të bëja një ndryshim në çështje të rëndësishme si mjedisi, ekologjia dhe turizmi i qëndrueshëm. Por shpejt u bë e qartë se zëri im kritik nuk u vlerësua nga udhëheqja e partisë sime. Më anashkaluan plotësisht temat që më prekin shumë, siç është ndotja e lumit Drin, nga vij unë. Kur dolën në dritë skandalet e mëdha mjedisore, kuptova se duhej të mbështesja politika që në fakt shkatërrojnë mjedisin. Ky ishte kufiri im moral.

Nuk kishit qenë anëtar i Partisë Socialiste për shumë kohë; a nuk mund ta kishit parashikuar këtë?

Rama më kontaktoi pasi e isha në podcastin e tij ku fola për problemet me të cilat po përballej rajoni im: një problem i madh me mbeturinat, një mungesë totale të rrugëve dhe energjisë elektrike të mirë, sepse qeveria e tij dhe të gjitha qeveritë para saj thjesht na kishin harruar.

Nuk ka qenë kurrë ëndrra ime të bëhesha politikane. Gjithmonë kam qenë një kundërshtare e ashpër e pushtetit dhe kam protestuar kundër tyre që nga ditët e mia studentore. Kur u bashkova me Partinë Socialiste, ata përreth meje ishin kundër meje. Por e shihja këtë si detyrën time morale, pjesërisht sepse përfaqësimi politik ishte mjaft i paimagjinueshëm për një grua të re nga një rajon i izoluar dhe patriarkal.

Për më tepër, shumë të rinj hynë në parlament atë vit. Sinqerisht mendova: ndoshta ky është momenti ynë.

Protestat vazhdojnë, edhe për sa kohë?

Pres që ata vetëm të rriten. Elita jonë politike e ka humbur plotësisht kontaktin me realitetin dhe nuk ka asnjë ide se çfarë kalojnë njerëzit në jetën e tyre të përditshme. Protestuesit me të drejtë po kërkojnë ndryshim. Këto protesta kanë të bëjnë me sundimin e ligjit, demokracinë e vërtetë dhe refuzimin për ta lënë vendin tonë të plaçkitet. Ne do t’i përmbahemi fort idealeve tona.

Në një letër të hapur drejtuar Ramës, ju i kërkuat atij të jepte dorëheqjen. Çfarë duhet të ndodhë për të ndryshuar sistemin politik?

Kjo kërkon shumë më tepër sesa vetëm largimin e një njeriu. Ligji aktual zgjedhor mbron rendin e vendosur, i cili është thelbësisht i kalbur dhe i shërben vetëm interesave të një grupi shumë të vogël. Ne kemi nevojë për njerëz në parlament që janë aty për shkak të kompetencave të tyre, jo për shkak të besnikërisë së tyre të verbër ndaj një udhëheqësi partie.

Rezervati natyror Vjosa-Narta, ku amerikani Jared Kushner dëshiron të ndërtojë një vendpushim luksoz.

Partive të reja politike duhet t’u jepet një shans i drejtë. Kam respekt të madh për partitë e pakta të reja kritike që hynë së fundmi në parlament nëpërmjet zgjedhjeve dhe tani po mbështesin protestat. Një diversitet më i madh politik do ta bëjë demokracinë tonë më të shëndetshme, më autentike dhe më të gjallë.

Por ndryshimi i madh do të duhet të vijë nga poshtë. Qytetarët shqiptarë, dhe veçanërisht diaspora jonë, aktualisht po tregojnë një angazhim shumë më të madh ndaj ndryshimeve demokratike sesa e gjithë elita politike. Sistemi duhet të ndryshojë dhe të fillojë të funksionojë për qytetarët; nuk ka rrugë tjetër.

Në letrën drejtuar Ramës, ju shkruat edhe për një paralajmërim që ai ju kishte dhënë.

“Nuk dua të them shumë për këtë, por ai më dërgoi një mesazh se do të përfundoj vetëm, pa besimin e popullsisë apo të mbështetësve të mi në male. Përgjigja ime ndaj tij ishte e thjeshtë: Jam mësuar të qëndroj vetëm. E vetmja gjë që ka vërtet rëndësi për mua tani është se e kam mbyllur derën pas meje dhe jam e lirë. Për fat të mirë, nëna ime nuk ka rrjete sociale, kështu që nuk sheh asnjë nga agresionet dhe ngjyrimet politike që janë përhapur rreth meje që nga largimi im.”

Kohët e fundit udhëtuat për në Bruksel për një takim me anëtarë të Parlamentit Europian. Çfarë prisni prej tyre?

Evropa duhet të jetë shumë më kritike ndaj qeverisë shqiptare. Procesi i anëtarësimit nuk duhet të jetë një strategji thjesht gjeopolitike apo një çështje burokratike e plotësimit të kritereve. BE-ja aktualisht po flet vetëm me Kryeministrin dhe elitën politike, por duhet të angazhohet edhe në dialog me popullsinë dhe shoqërinë civile shqiptare. Rreth 92 përqind e shqiptarëve janë pro-evropianë sepse besojmë në vlerat evropiane si drejtësia, transparenca dhe sundimi i ligjit, por kjo nuk do të thotë që ne mbështesim qeverinë tonë.

A po flasim këtu me udhëheqësin e ardhshëm të Shqipërisë?

Ambicia ime është më e madhe se kurrë, por tani për tani e gjej më të rëndësishme t’i përkushtohem vendit tim si anëtar i pavarur i Parlamentit. Në fund të fundit, koha do të tregojë se kush mbijeton dhe kush jo. Por një gjë është e sigurt: ky nuk është fundi. bw

Bashkëkryetarja e të Gjelbërve Evropianë Vula Tsetsi, i bën thirrje kryeministrit Edi Rama që të dëgjojë kërkesat e protestuesve që kanë dalë në rrugë. E shoqëruar nga eurodeputetë në vizitën e saj në Shqipëri, Tsetsi thekson mbështetjen e saj për protestën qytetare në Shqipëri.

Në një intervistë dhënë për “News 24”, ajo thekson se protesta është një test për demokracinë dhe sundimin e ligjit në Shqipëri. Sipas saj, Komisioni Evropian duhet të jetë shumë i qartë në qëndrimet mbi çfarë po ndodh në Shqipëri.

Në këndvështrimin e saj, sundimi i ligjit është thelbësor për procesin e integrimit evropian. Vula Tstetsi nënvizon se “liria e medias është një termometër i demokracisë”

Intervista Vula Tsetsi, Bashkëkryetare e të Gjelbërve Evropianë

Zonja Tsetsi, prej 4 javësh në Tiranë po zhvillohen protesta qytetare që kanë tërhequr edhe vëmendjen ndërkombëtare. Si e shihni ju këtë mobilizim popullor, a do ta ndiqni nga afër? Çfarë mesazhi mendoni se po përcjell ai?

Vula Tsetsi: Si bashkë-kryetare e të Gjelbërve Evropianë, së bashku me disa eurodeputetë të Partisë së të Gjelbërve erdhëm në Shqipëri për të marrë pjesë në protestë. Ne besoj se ky është një sinjal shumë i rëndësishëm për demokracinë dhe përgjegjësisë. Qytetarët kanë dalë në rrugë sepse duan të mbrojnë natyrën, por duan të mbrojnë zbatimin e ligjit. Prandaj, për ne çfarë po ndodh në rajon së bashku me zbatimin e ligjit, është e njëjta gjë. Kësisoj ne erdhëm të dëgjojmë, erdhëm të kuptojmë dhe ne erdhëm me qëllimin që të kthehemi në Bruksel për të bërë ndërhyrjet tona në nivele të ndryshme.

Protesta në Shqipëri lindi si reagim kundër projektit në Zvërnec, por kaloi shumë shpejt në kërkesën për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama dhe qeverisë. A e shihni këtë si një krizë më të gjerë të besimit ndaj institucioneve?

Vula Tsetsi: Sigurisht që ky është një moment krize dhe të mungesës së besimit. Ne, sigurisht nuk jemi këtu për të gjykuar proceset demokratike dhe kryeministrin e zgjedhur. Por ne jemi këtu për të bërë një thirrje vërtetë të qartë, se çfarë po ndodh në rrugë pas 30 vitesh, duhet marrë shumë seriozisht nga Edi Rama, por gjithashtu edhe nga Komisioni Evropian. Prandaj është shumë e rëndësishme jo thjesht të thuhet se nuk është problemi im, ndërhyrje të huaja, ata duan të shkatërrojnë vendin tim, sipas kryeministrit. Por duhet përpjekje të kuptojë se përse qytetarët kanë dalë në rrugë dhe përse ata janë shumë të zhgënjyer. Nga ajo që kemi kuptuar deri tani, vërtetë nuk ka konsultim publik, nuk ka transparencë, nuk ka përgjegjësi. Prandaj ky është një moment që kryeministri të dëgjojë gjithë këta njerëz që kanë dalë në rrugë dhe të përpiqet të ndërtojë përsëri besim.

Parlamenti Evropian ka shprehur shqetësime për zhvillimet në zonat e mbrojtura natyrore në Shqipëri, për të cilin është shprehur shqetësim edhe në rezolutën e fundit të tij për Shqipërinë. A mendoni se projekti i Zvërnecit është në përputhje me standardet europiane të mbrojtjes së mjedisit dhe Kapitullin 27 të negociatave?

Vula Tsetsi: Sigurisht po flasim për një zonë që është vërtetë e mbrojtur. Është një parajsë për flamingot dhe po ashtu është një parajsë për zogjtë. Është një zonë që qartësisht duhet të mbrohet. Nuk ka asnjë mënyrë për të mbyllur asnjë kapitull, kapitullin 27, pa zgjidhur këtë çështje. Çfarë do të thotë kjo? Kjo do të thotë se është e lehtë të thuhet, le të vazhdojmë punën si zakonisht dhe pastaj të flasim për rishikimin e ligjit të 2024-ës dhe të shohim se çfarë do të ndodhë. Unë mendoj se kjo situatë me protestën ka shkaktuar shumë vëmendje jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë Bashkimin Evropian dhe përtej. Pra ky është një test për demokracinë dhe zbatimin e ligjit. Kështu që unë nuk mendoj se do të përfundoj pa pasoja të qarta, sa i takon Kapitullit 27, por edhe sa i takon perspektivës e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.

Sa të rëndësishme janë transparenca dhe dialogu me qytetarët në raste të tilla, për një vend që synon anëtarësimin në Bashkimin Europian? 

Vula Tsetsi: Në jemi shumë në favor të së ardhmes së Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Në jemi shumë në favor për dëgjimin e zërit të qytetarëve që kërkojnë reforma. Sa i takon perspektivës evropiane reformat janë të nevojshme dhe për pasojë nuk duhet të injorohen. Ne i marrim ato shumë shumë seriozisht. Gjithashtu dua të them si parti politike evropiane, ne i bëjmë një thirrje jo vetëm kryeministrit Rama, por edhe familjes së tij politike, Socialdemokratëve, të cilës ai i përket, si anëtar i asociuar, ata duhet ta ndihmojnë të kuptojë se demokracia dhe përgjegjësia nuk është “a la carte” – sipas zgjedhjes, por është në zemër të vlerave të integrimit evropian.

Pas 30 ditësh protestë e qendresë popullore, cili duhet të jetë sipas jush reagimi i kryeministrit Rama dhe qeverisë? A jeni njohur me reagimet e deritanishme të tij dhe nëse po, si i vlerësoni ato?

Ne kemi ndjekur me shumë vëmendje nga afër çfarë qeveria ka thënë. Ne kemi ndjekur nga afër se si ka reaguar Komisioni Evropian. Mendoj se kryeministri Rama është pozicionuar shumë në mbrojtje, por gjithashtu jo transparent mbi ekzakt se çfarë po ndodh. Kjo krijon një mungesë besimi të madhe tek qytetarët dhe jam e bindur se ky mobilizim do të vazhdojë nëse kjo mungesë besimi do të vijojë të ekzistojë. Gjithashtu po ndjekim shumë nga afër faktin se Komisioni Evropian është i druajtur, është i heshtur me idenë “le të shohim”. Jo, Komisioni Evropian është roja e traktateve. Komisioni Evropian duhet të jetë shumë i qartë se çfarë po ndodh në këtë vend, sa i takon zonave të ndjeshme ekologjike, nuk pranohet. Prandaj do të jetë një vonesë në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Pra nuk është “punë si zakonisht”.

Shqipëria ka hapur kapituj të negociatave me Bashkimin Europian. Si e vlerësoni ritmin e deritanishëm të procesit dhe a do të pësojë ngecje në kushtet e protestës që është paralajmëruar se nuk do të ndalojë pa largimin e Ramës?

Dua të përsëris se për ne, perspektiva e Shqipërisë është në Bashkimin Evropian. Vendi juaj është vendi me besimin më të madh kur flitet për projektin evropian. Më shumë se 90% e qytetarëve duan të anëtarësohen në Bashkimin Evropian. Kjo është unike në Ballkan. Prandaj zëri i popullit nuk mund të injorohet. Nuk mund të injorohet këtu, nuk të injorohet në Bruksel.

Në procesin e anëtarësimit në BE, sfida në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, sundim i ligjit dhe pavarësia e sistemit të drejtësisë, mbeten sfidat kryesore. Sa shqetësuese janë për Bashkimin Europian raportimet e vazhdueshme për korrupsionin, klimën e vështirë për biznesin dhe mungesën e kontrollit e balancës së pushteteve në Shqipëri?

Mendoj se i takon eurodeputetëve tanë të shkojnë më thellë çështjes së korrupsionit. Ajo që ka rëndësi është se ka një hetim të pavarur dhe mendoj se kjo pavarësi është shumë e rëndësishme në këtë vend, sepse të gjitha problemet duhet të nxirren në dritë. Dua të them se Po, ka disa fusha ku është bërë përparim. Por mendoj se kur flitet për besim, kur flitet për transparencë, kur flitet për përgjegjësi, ka ende shumë për të bërë.

Në Shqipëri udhëheq një qeveri, 2 ish-zëvendëskryeministrat e së cilës akuzohen dhe hetohen për korrupsion, pastrim parash, shumë kryetarë bashkish dhe zyrtarë të tjerë po ashtu. A ka shqetësim në Parlamentin Evropian për një situatë të tillë?

Sigurisht që ka dhe në raporte të ndryshme janë ngritur këto çështje dhe dua të them se është e rëndësishme që Zëvendëskryeministrat dhe zyrtarë të tjerë politikë janë përgjegjës. Prandaj çdo gjë që do të sjellë hapje, përfshirë këtu edhe heqjen e imunitetit është e rëndësishme, sepse nëse dikush nuk ka probleme duhet të jetë tërësisht i hapur për tu gjykuar. Mendoj se është një sinjal vërtetë i rëndësishëm. Është një sinjal shqetësues, por një sinjal i rëndësishëm që këto probleme potenciale duhet të vihen në dritë. Prandaj le të kthehemi tek protestat në rrugë. Nuk janë vetëm për mjedisin. Këto janë për demokracinë dhe janë për zbatimin e ligjit.

Parlamenti Evropian jo pak herë ka ngritur shqetësime edhe për lirinë e medias. Ju po jepni intervistë në një televizion të rëndësishëm informativ dhe kritik me qeverinë, i cili 1 vit më parë u mbyll arbitrarisht dhe gazetarët u nxorën me dhunë nga mjediset e punës. Si e vlerësoni këtë zhvillim?

Liria e medias është një termometër i demokracisë. Nuk ka mundësi të kesh një shtet dhe qeveri demokratike pa hapësirë ​​frymëmarrjeje pa një media të lirë. Prandaj është e papranueshme që ka pasur presione dhe se ka pasur mënyra për të mbyllur ose për të frikësuar gazetarët. Ju kemi probleme me paditë, që është vërtetë një problem, sepse njerëzit kanë frikë se në qoftë se flasin hapur, do të jenë subjekt i organeve të drejtësisë dhe nuk do të kenë mundësi të paguajnë të gjitha paratë për të ndjekur çështjen e tyre. Është në detyrën e institucioneve, Komisionit Evropian që të ndjekin nga shumë afër se çfarë po ndodh në vend, sepse pa liri të medias nuk ka demokraci dhe nuk ka anëtarësim në Bashkimin Evropian.

A mendoni se çështjet e lirisë së medias mund të ndikojnë në ecurinë e integrimit evropian?

Sigurisht që Po! Sikundër shpjegova më herët, media është termometër i demokracisë. Nuk ka asnjë mënyrë të injorohet se në qoftë se media nuk është e lirë, populli nuk është i lirë dhe qytetarët nuk janë të mirë informuar. Prandaj kjo rrezikon të krijojë më shumë presion. Dhe Komisioni Europian nuk mund të heqë dorë nga kjo dhe nuk do të heqin dorë, sepse është pjesë e kritereve të Kopenhagës, është pjesë e kapitujve negociues kur flitet për demokracinë dhe përgjegjësinë. Ata duhet të bëjnë presion për përmirësime.

Pas kësaj vizite në Shqipëri dhe takimeve që do zhvilloni, cfarë mesazhi do përcillni në Parlamentin Evropian?

Për ne, si familje politike është e rëndësishme të dëgjojmë dhe të kuptojmë se çfarë po ndodh këtu. Tu tregojmë qytetarëve që jemi afër tyre dhe se shpresojmë vërtetë që Shqipëria do të anëtarësohet në Bashkimin Evropian. Mesazhi im për kryeministrin Rama se duhet të dëgjojë se çfarë po ndodh në mënyrë që të puojë së bashku me qytetarët dhe jo kundër qytetarëve. Mesazhi im drejtuar familjes politike të cilës i përkas, socialdemokratëve, është se ata duhet të bëjnë vërtetë presion që kjo situatë të mos vazhdojë kështu dhe se ka një hapësirë ​​frymëmarrjeje dhe se duhet mbrojtje të natyrës në këtë vend. Sa na takon ne, ju mund të mbështeteni tek ne, sepse ky “Revolucion i Flamingove” është një moment demokracie. Është thirrja e këtyre njerëzve, të cilët thonë: “kemi nevojë për ndihmën tuaj”. Mendoj se sa i takon institucioneve evropiane dhe eurodeputetëve tanë, të paktën s ana takon ne, keni mbështetjen tonë 100%.

HUNGARI- Kryeministri i ri i Hungarisë, Peter Magyar, ka deklaruar në një intervistë për revistën gjermane Der Spiegel se fundi i epokës së Viktor Orbánit erdhi në momentin kur qytetarët nuk kishin më frikë nga pushteti dhe filluan ta sfidonin hapur atë. Gjatë intervistës, ai tregon se dy vite më parë nuk kishte asnjë ambicie për tu përfshirë në politikë. Por më pas, ish-anëtari i partisë Fidesz tha se u shkëput nga sistemi i ndërtuar nga Orbán dhe nisi angazhimin publik pas një interviste që tërhoqi miliona shikues.

Sipas Magyarit, pas 16 vitesh qeverisjeje të Orbánit, qytetarët u lodhën nga propaganda, korrupsioni dhe mungesa e transparencës. Magyar vlerësoi se propaganda funksionon vetëm kur përmban një pjesë të së vërtetës, ndërsa pretendimet e qeverisë së mëparshme nuk bindën më votuesit. Ai nënvizon se populli e votoi për të bërë një shkëputje të plotë nga e kaluara.

-Ju e nisët rrugëtimin dy vjet më parë si një figurë e panjohur politike dhe tani keni arritur të mposhtni Viktor Orbán, kreun më jetëgjatë në BE, një lider që e rrënoi demokracinë në vendin e tij. A pati një moment të vetëm kur menduat: Kjo mund të funksionojë?

Në fakt, unë s’kisha ndërmend të hyja në politikë. Dikur isha anëtar i partisë së Orbánit Fidesz, por më pas u shkëputa nga sistemi. Në shkurt 2024 dhashë një intervistë për median online Partizán.

Ajo u pa nga gati 3 milionë njerëz, gjë që më befasoi vërtet. Një muaj më vonë organizova një protestë kundër korrupsionit dhe klientelizmit. Erdhën 50 mijë vetë. Tre javë më pas ishin 200 mijë. Ndoshta ai ishte momenti.

-Megjithatë njerëzit e Orbán kontrollonin pjesën më të madhe të mediave dhe aparatin shtetëror…

Unë kam qenë gjithmonë shumë mosbesues nëse mund të fitohej përballë një regjimi të tillë, aq më tepër me një shumicë si ajo që arritëm. Por u bëra vërtet optimist vetëm në gjysmën e dytë të vitit 2025.

-Si e shpjegoni që pas 16 vitesh klima ndryshoi papritur kundër sistemit?

Arsyet janë të shumta. Hungarezët janë shumë të durueshëm, por e duan lirinë. Kishte shumë gënjeshtra, shumë korrupsion, shumë propagandë. Dhe pas kaq vitesh, dolëm ne, një forcë jashtë sistemit, që donte sinqerisht të fitonte dhe që tha: Do të punojmë me ndershmëri dhe transparencë, do të mbrojmë qytetarët tanë.

-Orbán i fitoi zgjedhjet e mëparshme me slogane shumë polarizuese kundër Brukselit apo emigrantëve. Së fundmi, ai përmendi edhe një kërcënim të pretenduar nga Ukraina. Pse votuesit nuk i besuan më këto narrativa?

Njerëzit mësohen me propagandën e vazhdueshme dhe në fund e kuptojnë. Propaganda funksionon vetëm kur përmban një grimcë të së vërtetës. Ne arritëm të tregojmë se pretendimet e Orbán nuk kishin bazë reale.

Fundi i një regjimi vjen kur njerëzit nuk kanë më frikë prej tij, madje kur fillojnë të qeshin me të. Pikërisht kjo ndodhi edhe në Hungari. Motoja ime që në fillim ishte: “Mos kini frikë!”. Edhe dy vjet më parë thosha se pushteti i Orbánit dukej shumë më i fortë sesa ishte në të vërtetë.

-Çfarë mësimesh mund të nxjerrin demokratët në vende të tjera nga suksesi juaj në përballjen me autokratët?

Nuk besoj se ekziston një recetë universale. Ne thjesht punuam me ndershmëri dhe shumë përkushtim. Politika ka të bëjë me njerëzit. Që votuesit të të besojnë, duhet të shkosh tek ata, t’i shikosh në sy dhe t’i dëgjosh.

Gjatë fushatës vizitova mbi 700 qytete e fshatra. Në disa vende shkova 5 ose 6 herë. Isha më shumë në rrugë sesa në shtëpi. Të tjerët menduan se mjaftonin rrjetet sociale dhe televizioni. Por kjo nuk është e mjaftueshme.

-Si po reagon tani aparati i pushtetit i poshtëruar? Orbán në thelb e kishte kapur shtetin; besnikët e tij ndodhen në çdo hallkë të pushtetit…

Vendi ynë ishte një shtet i marrë peng. Ka ende shumë besnikë të tij në sistem. Për shembull në Këshillin e Mediave. Por edhe presidenti i Gjykatës së Lartë dhe prokurori i përgjithshëm janë njerëz të Orbánit. Pra sigurisht që kemi hasur rezistencë.

Por këtë e prisnim. Këta njerëz duhet të largohen. Ata e tradhtuan shtetin e së drejtës, demokracinë dhe popullin hungarez. Askush prej tyre nuk reagoi kur gjyqtarë, gazetarë, artistë apo qytetarë të thjeshtë u fyen dhe ndaj tyre u shpif.

As kur Orbáni i quajti kritikët e sistemit “parazitë” që duhej të shtypeshin. Njerëzit nuk votuan për një ndryshim të thjeshtë qeverie, por për një ndryshim sistemi.

-Ju keni kërkuar që një sërë figurash të fuqishme besnike të Orbánit të japin dorëheqjen vullnetarisht, madje edhe presidenti Tamás Sulyok…

U përpoqëm të ishim shumë korrektë. Ai mund të largohej me dinjitet. Nuk e bëri këtë, me gjasë nën presionin e Orbánit. Ata po përpiqen të pengojnë ndryshimin e sistemit, ndoshta për të mos lejuar zbardhjen e krimeve: mashtrime dhe përvetësime me vlerë miliardash. Është ironike të shohësh ata që për 16 vjet dobësuan shtetin e së drejtës, tani të pretendojnë se po e mbrojnë atë. Ne kemi një shumicë të paprecedentë, mbi dy të tretat, dhe mund të ndryshojmë kushtetutën. Populli na votoi për të bërë një shkëputje të plotë nga e kaluara. Na duhen njerëz dhe rregulla të reja, si dhe rikthimi i balancave dhe kontrollit institucional.

-A ekziston rreziku që, me një shumicë kaq të madhe, të bini në tundimin e qeverisjes autoritare?

Unë kam propozuar kufizimin e mandatit të kryeministrit në tetë vjet dhe kjo vlen edhe për mua. Do të ndërmarrim hapa të tjerë për të parandaluar abuzimet me pushtetin si ato të 16 viteve të fundit.

-A keni frikë se do të vazhdojë polarizimi i shoqërisë?

Ne duam të ribashkojmë kombin. Nuk ishte një betejë “hungarez kundër hungarezit”, por sistemi i Orbánit kundër popullit. Duhet të përballemi me të kaluarën, por ata që janë përgjegjës duhet së pari të kërkojnë falje dhe të mbajnë përgjegjësi. As Orbáni nuk e ka bërë këtë.

Ai nuk po merr pjesë në parlament. Nuk dëshiron përballje me popullin. Kur të përfundojë fushata publike e urrejtjes dhe propagandës, do të jetë më e lehtë të bashkohemi. Shpresoj që në tetor të festojmë 70-vjetorin e Revolucionit të vitit 1956 në një vend më të bashkuar.

-Orbán është kritikuar për politikat e tij pro-ruse. A do të mbështesë Hungaria dërgimin e ndihmave për Kievin?

Ne duam marrëdhënie të mira me të gjitha vendet fqinje. Në çdo vend fqinj ka pakica hungareze. Mbi 100 mijë hungarezë jetojnë vetëm në Ukrainë. Për shembull, ata nuk lejohen të përdorin gjuhën e tyre në administratë apo kopshte.

Jemi në negociata për këtë çështje. Nëse garantohet mbrojtja e pakicave, dhe unë jam optimist, do të takohem me presidentin Volodymyr Zelensky dhe do të hapim një kapitull të ri me Ukrainën. Por nuk do të dërgojmë armë apo trupa.

-A do të mbështesni paketat e sanksioneve të BE-së kundër Rusisë?

Nëse ka konsensus në Bashkimin Evropian, sigurisht që do t’i mbështesim sanksionet. Ashtu siç bëri edhe Orbán në fund të fundit, pavarësisht retorikës së tij të brendshme.

Analizë e Radio France mbi situatën në Shqipëri me një intervistë të një eksperti | Çfarë po ndodh aktualisht në Shqipëri? Kush po proteston, kundër çfarë, dhe që kur kanë nisur këto protesta?

Miguel Roán, ekspert i Ballkanit perëndimor:

Shqipëria po përballet me mobilizime qytetare prej pak më shumë se një jave kundër një mega-projekti të zhvillimit urban të planifikuar në gadishullin e Zvërnecit, i cili përfshin ishullin e Sazanit dhe lagunën e Nartës, pranë Vlorës. Kjo është një nga zonat më të vyera të vendit në aspektin ekologjik, e lidhur me deltën e lumit Vjosa, që konsiderohet si lumi i fundit i egër i madh në Evropë. Këto mobilizime janë pagëzuar si “Revolucioni i Flamingove”, si referencë ndaj shpendëve që popullojnë lagunën.

Megjithatë, kjo lëvizje shkon përtej çështjes mjedisore. Bëhet fjalë për mobilizimin e parë të madh qytetar dhe të pavarur në Shqipërinë bashkëkohore: jopartiak, transversal, i udhëhequr nga të rinjtë, kuadro, banorë vendas dhe organizata ekologjike. Kjo lëvizje po kundërshton si partinë e kryeministrit Edi Rama, ashtu edhe atë të opozitës. Shkëndija që ndezi protestën ishte mbërritja e ekskavatorëve, kur rojet e një kompanie private sigurimi ushtruan dhunë ndaj liderëve të protestës në praninë pasive të policisë.

Flitet për Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, dhe Ivanka Trump, vajzën e tij. Cili është saktësisht roli i tyre dhe pse ky projekt ngjall aq shumë reagime, përtej shkatërrimit të ekosistemeve që denoncojnë OJQ-të?

Ivanka Trump dhe Jared Kushner janë në krye të kësaj iniciative. Jared Kushner ka pranuar se bëhet fjalë për një investim masiv që kalon vlerën e një miliard eurove për të ndërtuar një kompleks turistik luksoz në ishullin e Sazanit dhe në bregdetin përballë tij. Pjesëmarrja e tyre i jep që në fillim një dimension ndërkombëtar këtij konflikti. Kritikët vlerësojnë se bëhet fjalë për një operacion politik për të mbështetur figura që janë në shënjestër të drejtësisë sepse ekziston edhe një problem i madh pronësie. Prej një dekade, ka pasur konflikte të shumta mbi pronësinë e këtyre tokave, që në të kaluarën u përkisnin për përdorim popullatave lokale. Këta banorë papritmas e gjejnë tani veten të privuar nga hapësirat që i shfrytëzonin historikisht me të drejtë.

Në çfarë mënyre qeveria e Edi Ramës i ndryshoi rregullat për t’i dhënë dritën jeshile këtij projekti të kontestuar?

Kjo zonë gëzonte statusin e “peizazhit të mbrojtur” që nga viti 2004 dhe mbrohej nga një ligj për zonat e mbrojtura që nga viti 2017. Një ligj i ri, i cili hyri në fuqi në vitin 2024 dhe që fillimisht ishte konceptuar për të plotësuar kriteret evropiane, integroi disa klauzola toleruese për motive të “interesit ekonomik”. Për shumë qytetarë, ky projekt simbolizon problemet strukturore që po e gërryejnë Shqipërinë prej vitesh. Edi Rama e ka ndërtuar strategjinë e tij mbi tërheqjen e ethshme të investitorëve të huaj dhe mbi aleancat diplomatike të drejtpërdrejta me figura si Donald Trump, Benjamin Netanyahu apo Giorgia Meloni, pa asnjë kompleks ideologjik, megjithëse ai vetë drejton një parti të qendrës së majtë. Dhuna e ushtruar në terren ka njollosur seriozisht imazhin e tij si një lider modern, duke shpërfaqur një udhëheqës që përqendron pushtetin dhe mban lidhje të dyshimta me afaristë të vënë nën akuzë nga drejtësia.

Gjatë marshimeve, njerëzit thërrasin se “Shqipëria nuk është në shitje”. Çfarë tregon kjo për modelin e zhvillimit ekonomik të vendit?

Kjo është një çështje shumë ambivalente, nuk është aq e thjeshtë. Turizmi në Shqipëri ka dy anë të medaljes. Nga njëra anë, kontributi ekonomik është i pamohueshëm. Trafiku në aeroportin e Tiranës është shumëfishuar me 200 herë gjatë viteve të fundit, duke e rreshtuar vendin ndër destinacionet kryesore. Kjo hapje ndërkombëtare ka qenë pozitive për një shoqëri thellësisht të traumatizuar që kaloi nga diktatura e Enver Hoxhës në një tranzicion brutal drejt ekonomisë së tregut, me një shoqëri sot të minuar nga emigracioni masiv i të rinjve. Megjithatë, ky model zhvillimi ka rënë në anarki. Bregdeti është betonizuar me nxitim, shpesh pa leje ndërtimi dhe pa studime të ndikimit në mjedis. Janë krijuar zona turistike të mbyllura, krejtësisht të paarritshme për vetë shqiptarët, qoftë sepse janë privatizuar, qoftë sepse janë jashtëzakonisht të shtrenjta.

Ky projekt në Shqipëri ngjan me një tjetër projekt për një kompleks luksoz të udhëhequr nga Jared Kushner në Beograd të Serbisë, i cili gjithashtu ka ngjallur protesta të ashpra. Pse ekziston ky interes i madh për Ballkanin vitet e fundit?

Ata gjejnë atje hapësira thjesht “transaksionale” dhe një mjedis ku interesat ekonomike private dhe pushteti politik gërshetohen pa pasur kundërpesha të vërteta, as nga drejtësia , as nga opozita apo nga mediat sepse pushteti në fuqi kontrollon thuajse gjithshka. Ballkani ofron hapësira të mëdha natyrore ende të egra, me çmime të tokës dhe kosto të fuqisë punëtore shumë të ulëta.
Familja Trump tentoi të njëjtën gjë në Beograd, duke kërkuar të shndërronte ish-Shtabin e Përgjithshëm të ushtrisë të bombarduar nga NATO në vitin 1999 – një vend me ngarkesë të fortë emocionale për serbët – në një hotel luksoz. Ky projekt sot është i bllokuar, por ai ilustron mungesën totale të ndonjë filtri moral kur bëhet fjalë për të bërë biznes, si dhe ndërthurjen e plotë mes funksioneve diplomatike të Jared Kushner dhe interesave të tij private.

A është ky projekt simptomë e një shkarjeje që po ndodh dhe gjetiu në Ballkan?

Absolutisht, kjo nuk është një specifikë vetëm shqiptare. Në Kosovë, Serbi, Bosnjë apo Maqedoninë e Veriut, përqendrimi i pushtetit ka pësuar rritje eksponenciale gjatë pesëmbëdhjetë viteve të fundit, ndërsa treguesit e demokracisë dhe lirisë së shtypit kanë rënë. Për dhjetë vjet, procesi i zgjerimit evropian mbeti i ngrirë, duke u dhënë mundësi liderëve si Edi Rama të grumbullojnë një pushtet të pamasë pa asnjë kontroll të jashtëm.

Sa i përket Shteteve të Bashkuara, marrëdhënia e tyre me rajonin tashmë është thjesht transaksionale: motivet që lidhen me demokratizimin janë fshirë, ndërsa sjelljet autoritare tolerohen për sa kohë që ato lejojnë ruajtjen e lidhjeve ekskluzive të biznesit. Ironia më e madhe është se prokuroria antikorrupsion (SPAK) që u desh të ndërhynte në këtë çështje, u krijua dhe u financua fillimisht pikërisht nga Uashingtoni dhe Brukseli.

A mund ta detyrojë ky mobilizim Edi Ramën të tërhiqet?

Lëshimet që ai mund të bëjë janë të mundshme, por Edi Rama ka investuar një kapital politik tepër të madh për t’u tërhequr vërtet pas. Protestat janë domethënëse, por për momentin nuk kanë një volum kritik të mjaftueshëm për të kërcënuar qeverinë e tij të bjerë. Nga ana tjetër, ato nuk mund të përvetësohen nga asnjë parti opozitare. Ky është i njëjti problem si në Serbi: një mobilizim i madh popullor, por me një vështirësi të madhe për t’u përkthyer në një forcë politike të aftë për të rivalizuar pushtetin në fuqi. Kjo krizë nxjerr në dritë përçarjen totale që ekziston në Ballkan mes klasës politike dhe shoqërisë civile, si dhe paaftësinë e kësaj të fundit për t’u strukturuar në mbrojtje të interesit të përgjithshëm.

Arian Zeka, drejtor ekzekutiv i Odës Ekonomike Amerikane.

Birçe Hasko:  E kam bërë notin në det me dallgë të trazuara, por në breg  dola ashtu si desha

Nga Bashkim Koçi

Gazeta Destinacioni

Birçe Hasko, i  lindur në Dukat të Vlorës në 15 mars 1942, është aktor i njohur shqiptar. Mbas mbarimit të shkollës “Jani Minga” të Vlorës punoi si mësues në Memaliaj, ku  angazhohet me trupën e Estradës amatore të qytetit. Në vitin 1965 fillon studimet për aktor në Institutin e Lartë të Arteve (sot Akademia e Arteve). Mbas diplomimit Birçe Hasko mbahet pedagog pranë këtij Instituti, ku për disa dekada ka dhënë lëndën e Mjeshtërisë së Aktorit. Në teatër ka interpretuar mbi 12 role. Roli i tij më i realizuar është ai i Milos në komedinë “Shi në plazh”, shkruar nga Teodor Laço. Një kontribut të çmuar ka dhënë  në kinematografinë shqiptare, ku ka interpretuar me dhjetëra role. Roli i tij i parë në kinematografi është në vitin 1971, ai i Sulo Ballistit në filmin “Kur zbardhi një ditë”. Më tej do të vazhdonin rolet e tij në shumë filma si ai i Mete Aliut tek filmi “Radiostacioni” në vitin 1979, roli i Syrjait në filmin “Skëterrë 43”, në vitin 1980, roli i mesuesit në filmin “Gurët e shtëpisë sime” në vitin 1985 si dhe shumë role në filma të tjerë për të mbërritur në rolin e tij më të fundit në filmin “Kronikë provinciale”. Në vitin 1995 mori  titullin Profesor. Eshtë  dekoruar me urdhrin “Naim Frashëri” të  Klasi të  Dytë. Në vitin 1988 Birçe Haskos iu dha titulli “Artist i Merituar”. Bashkia e Orikumit e ka shpallur “Qytetar Nderi”. Ai gëzon edhe titullin “Mjeshtër i Madh”.

-Një  pyetje disi “patriakale”,  Birçe.  Familja juaj, Haskot, ini të gjthë të  kënduar, të arsimuar.  Trashëgimi, genet, apo…?

-Jo, jo. Janë ca nga të gjitha. Ne kemi qënë 8 fëmijë, 6 vëllezër e dy motra. Shtatë nga këta morën  arsim të lartë. Vetëm një motër mbeti me arsim të mesëm..Të tërë kemi qënë me nivel të lartë në mësime. E di pse? Sepse  babai ynë, ndjesë pastë, ishte shumë arsimdashës. Ishim të varfër, nga më të pikurit në Dukat. I thoshte fshati babait: dërgoji djemtë tek filani për të ruajtur bagëtitë. Ishte fjala për të nxjerrë bukën e gojës. Ai kurrë nuk e bëri këtë.  Mesaduket  kishte vendosur të zhdukte injorancën në familje.
Eshtë disi e pabesueshme, por unë do ta tregoj. Kishim disa prona në Llogara, pyje e krysisht kullota. Atje në stan, ku edhe flinte, babait i kish dalë   Fan Nolin në endërr. I paskësh thënë: Ju Haskot do të përparoni, do të bëheni njerëz të kënduar, do shkolloheni.

-E vërtetë?

-Po, po, kjo është shumë e vërtetë. Babai ishte arsimdashës i thekur, por ajo ëndrra me Fan Nolin ia përforcoi  dëshirën që të na dërgonte nëpër  shkolla. Ai nuk të falte, ishte nopran i madh. Edhe 50 vjeç apo më shumë, njeriu duhet të mësojë, mbaj mend të na thoshte. Ka qënë vetëm ai  që na nxiti për të vazhduar shkollat. Nuk të falte për këtë. Kunatën, Shanen, edhe pse ishte me fëmijë, e detyroi të mbaronte Institutin Pedagogjik të Shkodrës. Ajo në fillim nguroi, nxori njëmijë e një yçkla, por ai një ditë iu hakërrye  e i tha: Mos të të dëgjoj më nga këto që më thua, do të vesh në institute që çke me të! Ka qënë i çuditshëm babai ynë.

-E veçanta tek ju Haskot është se, që të gjithë,  kini mbaruar arsimin e lartë.

-Është e vërtetë. Për mësimet të gjithë jemi përgjigjur vetë. Që të gjithë, pa përjashtim. Vëllai i madh,  Birbili, mbaroi për inxhinjer elektromekanik  në Ҫekosllavaki. E mbaroi shkëlqyshëm, mori medalje të artë. Skënderi, vëllai tjetër, mbaroi për gazetari. Edhe ai shkëlqeu në mësime e në punë. Edhe ju e dini që mbeti një ndër shkrimtarët më të mirë për fëmijë. Jo se e kam vëlla, por Skënderi  ka lënë një emër të mirë si krijues, si shkrimtar dhe publicist. Edhe vëllai i tretë, Halili, mbari pët inxhinir mekanik. Ishte i talentuar si inxhinier, por ai u mor më shumë me politikë. Ka punuar në Berat, Fier, Vlorë, etj.  Ka qënë edhe deputet në Kuvendin Popullor. Nga ne vëllezrit Halili mbetet si më i drejti, njeri që lutoi e lufton për ideale të pastra.

-Po ti Birçe? Thonë që  ke qënë me fat, të ka ndjekur e mira.   

– Le të thotë njerëzia çtë dojë, por e vërtëta është që në jetën timë, në karierën si artist ka vepruar  shumë faktorë, ku do të veçoja rastësinë. Por  dua të ndalem  tek vështirësitë ekonomike. Unë, vëllezrit dhe motrat,  shkollën e kemi kryer në kushte tmerrësisht të rënda. Në varfëri ekstreme. Ne  kemi qënë një familje e rënë nga vakti. Kishim patur pasuri, mall e gjë, por nuk kemi bërë prokopi. Babai, mbaj mend, punonte në xhade, shpërndante çakull për mirëmbajtjen e rrugve, punë botore quheshin atëherë, mesa më kujtohet mua. Na vinte keq kur e shikonim me duar të gjakosura. Ai tërë jetën kishte punuar si çoban dhe nuk ja dinte rradhën punës, pra nuk dinte si ta përdorte lopatën që shperndante çakullin. Shpesh e dëgjonim kur mallkonte veten. Këtë e bënte nën zë, që të mos e kuptonim ne fëmijët. Megjithatë ne e kptonin, i fliste fytyra, i flisnin sytë. Do ti që një ditë i doli një punë të cilën ai e preferonte!?  Iu ngarkua detyra e shitësit. Në fillim si shitës ambulant. Mallrat i ngarkonte në mushkë. Pra mushka shërbente si një “dyqan shëtitës”. Shiste kripë, basmara, krëhëra për femra, opinga e plot gjëra të kohës. Më pas u bë shitës prej vërteti, i ngulur, me dyqan. Një vit qëndroi në Tragjas e pastaj u vendos në Radhimë  ku u vendosëm  me gjithë familjen.

-Na thuaj diçka nga vetja, nga vështirësitë për shkollimin tënd.

– Po tregoj. Dy vjet të shkollës fillore e kreva në Dukat. Mbaj mend edhe shokët e klasës. Kam patur  Hasan Halilin,  Ago Nezhën, Siri Allushin dhe Vexhi Nelon. Vexhinë e lash të fundit, por ai ishte i pari në mësime. Ishim në një bankë. Ai pati fatin e keq sepse nuk mundi të vazhdonte shkollën e lartë për arsye të biografisë.
Në shkurt të vitit 1951 u shpërgulëm përfundimisht në Radhimë. Nuk mund ta linim babanë vetëm. Aty rrinim në shtëpi me qera. Kemi bredhur të gjithë fshatin. Aty mbarova shkollën fillore.
Shtatveçare nuk kishte Radhima, ishte në Tragjas. Të gjithë ne fëmijët, të tetë,  shtatvjeçaren e kemi kryer në Tragjas. Shkolla ishte larg, shumë larg, 12 kilometra vajtje-ardhje. Na duhej të bënim  më shumë se tre orë udhëtim në ditë. Ngriheshim çdo mëngjes në orën 5 në mënyrë që në orën 6 të mërrnim rrugën për në shkollë. Mbaj mend që ne nxënësit e Radhimës vinim 5-10 minuta më përpara se të tjerët, madje edhe ata që i kishin shtëpitë aty tek dera e shkollës. E mbarova  shkollën shkëlqyeshëm, me të gjitha pesa.
Pastaj më doli e drejta e studimit për mësues, në shkollën “Jani Minga” të Vlorës. Sigurisht me bursë nga shteti sepse ne ishim familje e varfër, nuk mund ta përballonim dot pagesën. E kam mbaruar pedagogjiken me nota të larta, shumë të mira në të gjitha lëndët.

-Mban mend ndonjë detaj nga shkolla e mesme?

-Mbaj, si jo. Po tregoj diçka që nuk më ikën nga mendja edhe tani. Në klasë ishim 52 nxënës. Unë përgatitesha përditë, por për  më shumë se një muaj nuk po më vinte radha që të ngriheshha në mësim. Mua më kish qëlluar që banka të ish afër dritares, e cila e kishte shikimin nga godina e Teatrit.  Një ditë fillova të qaja. Isha i vogël, vetëm 14 vjeç dhe nuk kasha ikur ndonjëherë nga shtëpia. Më kishte marrë malli sidomos për nënën. Më pa mësuesja e matematikës, Bubulina Arapi, e motra e Fatos Arapit. Pa ngriu ti atje, tha, dhe drejtoi gishtin nga unë. Me sy të përlotur vajta tek dërrasa e zëzë. Shkruaj, më tha, dhe po më jepte ca ushtrime për t’i zgjidhur. Nuk ka nevojë, ia ktheva, i them pa shkruar, i them me gojë. Uaaa, ia bëri e habitur mësuese Bubulina! Nga vjen ti?, më pyeti. Nga Tragjasi,  mësuese. Cilin  mësues ta ka dhënë matematikën?   Shezai Radhima, iu përgjegja. Ajo e dinte, ia kish dëgjuar namin mësues Shezaiut. Më dha dy problema dhe unë fap-fap i zgjidha. Që atë ditë mua më doli nami si nxënës i mirë. Mësuese Bubulina kishte folur për mua në katedër  dhe nga ajo ditë mua më zhdëpën me nota shumë të mira, në të gjitha lëndët.

-Më në fund dole mësues.

– Dola vërtet, po ku më degdisën thuaj!  Më erdhi emërimi për në Tepelenë. Emërimi më erdhi me zarf, në shtëpi. Në Tepelenë vajta nga zori, shumë i dëshpëruar. Të them të drejtën, nuk e prisja. Medova se do të më mbanin në Vlorë meqë kasha mbaruar me nota shumë të mira.

-E pastaj?

-Pastaj  vajta në Tepelenë, çtë bëja.  Dyqind mësues kishte atëhere i gjithë rrethi i Tepelenës. Shef arsimi ishte një Nase  Guga nga Gjirokastra. Ishte burrë shumë i mirë, i shkëlqyer. Na mblodhën për të na caktuar shkollën ku do të punonim si mësues. Në debat e sipër dëgjova që do të më caktonin në një fshat ku do jepja mësim në katër klasa kolektive. U çudita. Si ishte e mundur të punoja njëherësh me katër klasa? Mora guximin dhe iu drejtova atij që bëri komunikimin, sekretarit të Komitetit Ekzekutiv: Ne, i thashë, kemi bërë praktikë me dy klasa kolektive, me katër më duket e pamundur, sot po e dëgjoj për herë të parë. Ҫ’bëri ai? Për të më trembur dha urdhër: Këtij djalit, tha, do ti shkoni çdo javë për kontroll! Po unë isha më kok mushkë  se ai. Për kontroll dua që të më vish ti, por kam frikë se, po erdhe, do të grisen opingat. Ai i ra tavolinës në atë mënyrë sa u prish edhe mbledhja. Kot që e bëra edhe unë kërkesën.  E kush më pyeste mua.

-E zbatove urdhërin, vendimin e seksionit të arsimit?

– Me një këmbë. Shkova aty ku më caktuan. Ishte  një fshat i thellë, shumë larg, në Amarikaj. Binte mbi Qesarat. Sapo vajta, e di si u thash disa fshatrëve që losnin domino aty afër shkollës?  E dini ju çdo të thotë Amarikaj? Jo, thanë ata, dhe ngritën supet. Ja u thot mësuesi juve. Amarikaj do të thotë “aman se ika”.  Qeshën ata, qesha edhe unë. Atje u ambjentova, kalova shumë mirë. U jam mirënjohës edhe sot, që kanë kaluar më shumë se një gjysmë shekulli. Respektin e kishim reciprok, anë për ata dhe ata për mua.

-Po kontrolli, porosia që dha sekretari i Komitetit Ekzekutv, u bë si tha ai?

-Jo, jo, asnjëherë. E kush mund të ngjitej deri në Amarikaj. Vetëm në fund të vitit më vijnë për inspektim nga seksioni i arsimit. Odise Zhupa e kish emrin inspektori, i ati i poetit Ilirian Zhupa. Ishte burrë shumë i mirë, por edhe metodist i shkëlqyer. Ishte mjeshtër, tepër korrekt. Këtu në karrigen tënde do të rri unë, më tha, pasi u përshëndet me nxënësit. Ti qëndro atje, në fund të klasës.  Ashtu bëra. Ai i mori të gjithë nxënësit në provim, me shkrim e me gojë, nga klasa e parë deri tek e katërta. Qëndroi aty, me mua, plot një javë. Në fund më falnderoi. Ke bërë punë të shumë të mirë, më tha.  I mori të gjitha fletët e provimit me vete.  Kishin mbetur edhe tri ditë që të mbyllej viti shkollor.  Më duhej të qëndroja aty  por inspektori  ato tri ditë mi dha pushim, si shpërblim për punën e mirë. Kështu  mu desh ta mbyllja shkollën dhe të shkoja bashkë me inspektorin  në Tepelenë.

-Vitin tjetër, sigurisht, të duhej të vije përsëri në Amarikaj.

– Jo, nuk qe e thënë. Vitin tjetër më emërunan në Nivicë, mësues të shkollës 7-vjeçare.  Aty jepja matematikë dhe rusisht. Drejtor kam patur Daut Gumënin. Mbaj mend që na erdhi për ispektim Xhevdet Pataj. Ka qëndruar aty të gjithë javën. I kontrolloi të gjithë me radhë. Diku, aty nga fundi inspektimit, përpara se të jepte konkluzionet, më ftoi për kafe Xhevdeti. Unë prisja të më thoshte ndonjë vrejtje rreth kontrollit, por ai më tha: “Ty Birçe do të transferojmë në Memaliaj”.  Unë kujtova se po bënte shaka. Ai e kuptoi që unë e mora për të tillë, pra shaka, mu drejtua prap: E kam seriozisht Birçe, nuk është çështje  shakaje kjo punë more djalë. Një gjë po të porosis, më tha në kifidencë Xhebdeti: mos u thuaj gjë shokëve!

-Të duhej të prsje vendimin zyrtar. 

-Fiks pas një jave erdhi zarfi. Ishte vendimi për transferimin tim në shkollën e mesme të qytetit të Memaliajt. Në zarf ishin edhe  tre mijë lëkë. Tre mijë lekë ishin shumë, gati sa gjysma e rrogës së një muaji. Në Memaliaj e mbylla atë vit, por qëndrova edhe vitin tjetër si mësues gjimnazi. Aty kam kaluar mirë. Nga klasa e parë deri tek e fundit ishin një mijë e njëqind nxënës. Mos kujton se është ai qytet i Memaliaj që është sot? Jo or jo! Memaliaj ishte qytet minatorësh, qytet me shumë gjallëri. Mbaj mend që ne arsimtarët, që nuk ishim vendas, trajtoheshim njesoj si të ishim minatorë, me një kompesim prej 25 për qind për ushqimet që merrnin.

-Aty fillove të punoje edhe si “artist”, të merreshe me veprimtari  kulturore

-Unë, sapo vajta, angazhohesha me estradën amotore të qytetit. Kujtoj që sa dilja në skenë për të luajtur numrin e rradhës, spektatorët më prisnin me duartrokitje.  Bënim katër priemiera në vit. Investimet i bënte shteti. Sigurisht, kjo bëhej për minatorët. Aty mori udhë jeta ime që më pas do të shkollohesha për aktor.

-E si ndodhi, ç’qe ky fat dhe nga të erdhi?

– Edhe tani kur e kujtoj ia bëj këtë pyetje vetes. Vjen një ditë z/ministry i energjitikës. Pupo Shyti e kish emrin. Ai nuk kishte ku ta kalonte mbasditen dhe me disa drejtues  të minierës vjen në çfaqjen tonë. Në fund të çfaqjes më thonë se më kërkonte i deleguari që kish ardhur nga Tirana, pra z/ministri. Vete. Pash që mbante një komposto në dorë. Ishte komposto kumbulle. Merre, më tha, më ke kënaqur, qënke artist i vërtetë. E mora komposton. E di çke ti, më tha, ti do të shkosh në shkollë për aktor.  Unë nuk kasha haber fare nëse ekzistonte ndonjë shkollë për aktor. E degjoja për herë të parë. Aty mora vesh që kjo shkollë ishte hapur qysh në vitin 1959. Viti që e mora vesh unë, ishte 1962.  Unë ngurova, por ai insistoi: Do të shkosh patjetër, dëgjomë mua. I thashë një “faleminderit” dhe ika, nuk ia vara fare kësaj pune.  Do ti që ai erdhi prapë pas një muaji! Erdhi edhe në çfaqjen e rradhës. Pas çfaqjes më thirri ta takoja. Vajta. Tani, më tha, dua prej teje një dopjo raki. Në vend, i thashë,  dhe porosita të vinte dopjua e rakisë. Hë, vazhdoi  z/ ministri, si vendose për atë që të kam thënë. Po lëre, i thashë, ta harrojmë këtë muhabet. O njeri, insistoi ai, pse nuk do, çdo të humbasësh ti nga kjo punë? Unë jam artdashës, nuk kam lënë film apo teatër pa parë me tët vëlla në Ҫekosllavaki. Aty mora vesh që ai na qënkësh edhe shok i tim vëllai, Birbilit. Mora pak siguri. Epo hajde, jepe llafin o Birçe, thashë me vete. Ashtu bëra. Vajta në Tiranë, konkurova. Më thanë që kasha fituar. Nuk ma merrte mendja kurrë, nuk e mora për të vëtetë.  U ktheva në Vlorë unë i ziu.

-Fati të erdhi në dorë, të duhej që të shkoje në Institutin e Arteve  në Tiranë

– Jo. Konkurimi që bëra unë nuk ishte i planifikuar nga rrethi. Kur erdha në shtëpi  mora vesh që më kishin caktuar drejtor shkolle në Poro. Pra në Vlorë nuk e dinte kush që unë kasha konkuruar për aktor dhe që kasha fituar. Ua thashë  këtë, por nuk më besonte njeri. Vajti puna deri tek sekretari i parë. Sekretar i parë për Vlorën ishte Mihallaq Gjinikasi, një  burrë i shkëlqyer, shumë i drejtë. Më dha një kafe. Tani, më tha, u bëre i madh, të kemi bërë drejtor. Unë rezistova, por ai ma preu shkurt: O drejtor në Poro, o shko në shtëpi, në Radhimë. Zgjidh e merr. Nuk kisha nga t’ja mbaja. Dola tek Sheshi Flamurit për të gjetur ndonjë makinë për në Poro. Ҫudi! Përpara  më doli një makinë “zis”, e cila na paskësh qënë  makina e kooperativës së Poros.

-U paraqite në shkollë?

-Vajta, posi jo. E gjeta edhe shkollën. Të shtata klasat ishin mbushur me grurë. Kërkova kryetarin e kooperativës. Sotir Bojalliu e kishte emrin. I thashë: këto klasat duhet të boshatisen sot, të dizinfektohen, të vendosen bankat dhe shkolla nesër të jetë gati për mësim. Hapi sytë kryetari. Ҫ’është ky ultimatum, ku bëhet kjo punë për 24 orë? Nuk di gjë, i thashë, kjo është puna jote. Unë jam drejtori i ri i shkollës dhe  përgjigjem vetëm për shkollën.
Ai për tërë natën futi në punë qerret e kooperativës. Kur dola të nesërmen në mëngjes, si aga, pashë që të gjitha klasat ishin boshatisur. Në një moment mu afrua një person. Ishte agronomi, i cili më “raportoi” që shkolla ishte gati, e dizinfektuar, me banka të sistemuara, e lyer me gërqere dhe çdo gjë që duhej. E falnderova.
Po atë mëngjes mblodha të gjithë arsimtarët. Nuk njihja asnjë prej tyre, por fakti që u paraqitën të gjithë, tregonte se e kishin marrë detyrën seriozishtë. Erdhën edhe nxënësit. Shkolla gumzhiu nga zërat e fëmijve,  gjë që më bëri ta harroja hallin tim.
-Më në fund u harrua pasioni për të vazhduar shkollën për aktor.

– Jo ore, ku më linte “miza”  mua. Vajta përsëri për të konkuruar për aktor. Konkurova dhe përsëri fitova. Më thonë ata të komisionit: ore përse konkuron ti Birçe, të lënë apo nuk të lënë të fillosh akademinë ata të Vlorës? Jo, jo, këtë vit do të më japin lejë se s’bën, nuk kanë çtë bëjnë, ua ktheva përgjigjen.
Për dreq  shokët më propozuan  për të vajtur tek stadiumi  “Qemal Stafa’. Shkuam për tu argëtuar pak, të kalonim disa orë duke luajtur futboll. Kur mbaruam lojën, thashë me vete: more, përse të mos shikoj,  se ndoshta kanë dalë listat për të drejtat e studimit. Kur vajta tek Teatri, sepse aty afishoheshi listat, ç’të shihja? Birçe Haskos i kish dalë e drejta për të vazhduar Institutin e Arteve. Fluturova nga gëzimi. Kur vajta në shtëpi, në Radhimë, mora vesh se aty kishte mbritur edhe telegrami që më njftonte për tu paraqitur  pranë shkollës së lartë “Aleksandër Mojsiu” që të rregjistrohesha për të filluar shkollën për aktor. Aty qëndrova vetëm një vit sepse në 1966 u kriuja Instituti i Latë i Arteve ku u bashkuan Artet Figurative, Arti Skenik, Muzika dhe Kultura.
-Kur, në cilin vit u diplomua për aktor Birçe Hasko?-U diplomova në vitin 1969. Diplomën ma ka dhënë ish Ministri i Arsimit, Thoma Deljana. Atëhere kishte një vendim të posaçëm, i cili diktonte që 5 përqind e studentve që kishin mbaruar shkëlqyshëm, mbaheshin në Institut si pedagogë. Tek ky 5-përqindësh hyra edhe unë.  Mirpo Vlora insistoi të më merrte si regjizor të estradës, por ministri, Thoma Deljana, i vuri vulën kësaj pune. I jam mirënjohës!

-Sa është e rëndësishme shkolla për ju sepse kam dëgjuar  të thuhet në shkollë mëson dhe pastaj testohesh, në jetë testohesh dhe pastaj mëson

-Shkolla, sipas meje,  është e rëndësishme, por  nuk është ajo që të mund të shkëlqesh në jëtë. Shkolla të jep një çelës kopil, pastaj varet nga ty nëse je i zoti të hapësh derën e suksesit. Kërkesa që ka jeta me ato që bën në shkollë janë ku e ku larg. Ka njërëz që nuk shkëlqejnë në shkollë, por bëhen të tillë në jetë, bëhen të zotët e vetes për të ngjitur maja. Sepse ka nga ata që e përfundojnë shkëlqyshëm shkollën, por kur dalin në jetë as dinë të marrin e as dinë të japinn. Mbeten shkollareskë.

–Mund ta konkretizoni këtë,  mbasi ju kini ushtruar detyrën e profesorit plot 43 vjet në Akademinë  e Arteve

-Unë, në radhë të parë,  me studentët kam qënë edhe prind edhe pedagog. Punën e kam bërë me ndershmëri maksimale. Kur shkoj në ndonjë rreth vijnë e më takojnë, më përqafojnë, më janë mirënjohës.  Unë si mësimdhënës kam qënë nopran, kam qënë shumë kërkues. Madje studentët dëgjoja që thoshnin “ky të fik derën, ky të merr shpirtin”. Kur dilnin në jetë thoshnin tjetër gjë: ke patur të drejtë professor. Sepse jeta, profesioni që merr, nuk është e lehtë ta përballosh. Ajo të rrëzon, të jep grushte, të gjakos, të ngre përsëri, prapë të goget me grusht, e ti prapë ngrihesh. Ja, kështu është ndërtuar jeta.
Pastaj njeriu duhet të jetë modest. Anglezët kanë një thenie të shkëlqyer: njeriu shet mend aq sa i mungojnë. Mjerë ai njeri që stërmundohet për t’u treguar i madh, i ditur. Akademia e Arteve  që nga viti 1963, kursi i parë, kur ka mbaruar Marjo Ashiku, Edi Lualasi, Bexhet Nelku etj. ka patur pedagogë me përvojë të madhe. Atëhere shkolla kishte ndershmërinë që në pranimin e studentit për të vijuar studimet. Kjo ka të bëjë shumë. Arti nuk pyet se ti na qënkërke i biri apo e bija e kryeministrit, e deputetit, e beznesmenit apo kudiçfarë.  Sepse do të dalësh në skenë dhe aty nuk të fal kush, apsolutisht. Publiku vjen aty për t’u argëtuar, jo të shikojë surratin tim. Këtë, nëse  nuk e bën dot, ik, shko aty ku të takon. Sepse artisti duhet të sakrifikojë për publikun. Mbaj mend  nga diçka  përvoja ime.  Në vitin 1979 më vdiq babai. Kam vajtur në Dukat, varrosa babanë dhe në dark u ktheva në Tiranë sepse kisha çfaqje. Qaja prapa kuintave e pastaj dola në skenë. Ku e di publiku se ç’hall ka aktori. Nuk i hyn në punë fare.  Po ta them, kjo më ka ndodhur mua.
-Po roli i pedagogut, sipas jush, sa ndikon tek studenti?

– Unë, brezi im, ka patur pedagog  Drita Agollin, Pandi Stillu,  Miho Gjinin, etj. Ishin talente të lindur. Edhe pas kaq vitesh, në këtë moshë që jam sot, më duket vetja, ashtu i vogë, student nga të cilët mësova shumë. lu jam mirënjohës.
Pedagugu, nëse nuk ka krijmtari, kot që rri aty. Kjo është apsolutisht e domosdoshme për atë pedagog që jep lëndë profesionale. Unë, besoj, se e kam kryer mirë këtë, pra të punës si pedagog dhe atë të artistit. Po e konkretizoj këtë. Në maj të vitit 1990 vajtëm në  Gjermani  për një binjakëzim me një fakultet të arteve. I bëra një pyetje Rektorit. More, si ia bëni ju këtu për të larguar të paaftit? S’po të kuptoj zoti Hasko, dhe më pa drejt e në sy. Po ja, i thashë, me ata që janë të paaftë, që nuk dinë të japin mësim, si i largoni nga fakulteti si të tillë. Shumë e thjeshtë, mu përgjigj. Ata ikin vetë. Kur ai nuk di të spiegojë, të demostrojë apo diçka tjetër që ka lidhje me mësimin, nuk i venë studentët në mësim, i mbetet salla bosh. Një herë, dy herë, të tretën pedagugu  ikën vetë nga kjo sallë mësimdhënie.
Nuk ka teorira në artin skenik. Sigurisht, teori ka, por sipas meje është dytësore. Nga vetë fjala aktor duhet ta kuptojmë këtë. Aktor do të thotë akt, dmth, bëje, vepro, hidhu. Nëse nuk je i zoti, çdo këtu, mbathja me vrap. I paafti në  rolin që kërkon ta bëjë, djersin, vjen vërdallë, torturohet, ndërsa i talentuari e bën normalisht, nuk ndjen asnjë sforco. Mund të bëhesh kryeministër, mund të zësh kolltukun e presidentit, por aktor nuk mund të bëhesh dot nëse nuk ke talent. Pastaj ky talent do punë, punë dhe prap punë.

-Ka ndonjë sekret këtu, professor Hasko?

– Ka, si ska. Arti ka dy sekrete, spiegimin dhe demonstrimin. Nëse studenti nuk të kupton kur ti spiegon, vjen demonstrimi. Nëse nuk kupton edhe demonstrimin atëhere ai duhet të ikë, nuk është i aftë për këtë punë. Unë kam qënë i prerë që në momentin që bëhej konkurimi. Kam një rast që nuk mund ta harroj. Kur erdhi Xhevdet Ferri për të konkuruar dikush nga komiteti i partisë më porositi që të mos e fusja për konkurim. Për çështje biografie. I di si ia ktheva?  Unë, i thashë, nuk punoj në komitetin e partisë, unë punoj në Institutin e Arteve. Një rast si ky më ka ndodhur me një konkurues nga Pogradeci të cilit nuk ia mbaj mend emrin. Kishte nga ta që përuleshin, por unë nuk kam pyetur dhe nuk i kam marrë në konsideraatë “porosi” që bënin me spërkla balte profesionin si artist.
Unë kam patur  një dashuri të veçantë për mësimdhënien. E di pse?  Sepse unë erdha tek artet nga të qënit mësues. Kjo gjë më ka ndihmuar shumë. Pamvarsisht se arrita të bëhesha artist, fillesat e mija, qoftë shkolla, siç ishte pedagogjikja, qoftë të qënit mësues në shkollat fillore e atë të mesme, në shpirt, brënda meje, isha mësuesi. Kjo më ka ndihmuar shumë për të zbatuar si në simbiozë  mësuesin dhe artistin. E di sesi e ka përcaktuar këtë Ҫehovi? Pedagogjia është gruaja ime, ndërsa krijimtaria është dashnorja ime. E bukur, apo jo?

-Sa rëndësi ka për pedagogun krijimtaria si artist?

– Shumë. Pedagogu duhet t’i tregojë studentit krijimtarinë. Me patjetër. Nryshe ai, nën zë, të thotë “kush je ti”. Pastaj nëse luan një rol të caktuar, studenti të vlerëson, t’i rrit vlerat si mësimdhënës.
Më duhet të them se roli si artist është më i vlerësuar se ai i mësimdhënësit. Sepse atë e shikon dhe e shijon një masë shumë më e madhe njerëzish. Një filozof thotë: çdo punë i trembet mjeshtrit të vet. Kjo thënie më pëlqen shumë.

-Profesor Birçja, si ini ndjerë ju për rolet që kini luajtur në teatër apo kinema

– Në të shumtat e rasteve  jam ndjerë mirë. Po sjell një rast. Një mëngjes,  kur po shkoja në Akademi,  më doli përpara një person. Nga dialekti mu duk se ishte tiranas. Më fal, tha, a mund të pimë një kafe bashkë? Faleminderit, i thashë, me shumë dëshirë, por nuk kam kohë sepse po shkoj të jap mësim. Po mirë, tha, a mund të ta them këtu atë që do ta thosha tek kafja? Pa hë, çdo të më thuash? Ti Birçe, tha, je si kripa në gjellë për ata role që luan. Dy fjalë ishin ato të shkreta, por unë u kënaqa shumë. Kam edhe një rast tjetër, por diçka i kundërt me atë të tiranasit. Ishte viti 1971, vit ku sapo ishte çfaqur filmi “Kur zbardhi një ditë” ku unë luaj rolin e Sulo  Ballistit. Aty përpara hotel  “Dajtit”  më ndaloi një person, rreth 25 vjeç. Ju ini Birçe Hasko, tha. Po, ia ktheva. Ti je pedagog, tha, aty tek Instituti i Arteve.  Po, i thashë. E të mbajnë akoma aty ty? Po, i thashë. Po si mund të qëndrosh pedagog  ti more ballist i qelbur!? Më pa me inat dhe iku. Pak a shumë kështu më ndodhi në festivalin e Kanës me filmin “Parrullat”.  Kur po jepnim një konferencë për shtyp më vjen një plak, mbahej në një  bastun. Ishte francez. Mu afrua  shumë afër  dhe diçka më tha në gjuhën fringe. Dukej si i trembur. Ҫfarë më tha, i thashë vajzës time, të cilën e kasha marrë si përkthyese.  Edhe këtu në konferencë për shtyp të kam frikë, këtë të tha, bëri përkthimin vajza. Kjo kishte të bënte me rolin që unë luaja në  filmin “Parrullat”.

-Atëhere ç’është roli për Birçen?

-Roli për mua është si puna e atij zanatçiut. Dikush bën këpucë, dikush qep kostume, një tjetër  ka profesionin e berberit etj. I rëndësishm është fakti që ta luash sa më mirë rolin që të jepet. Tek filmi “Parrullat” unë kam bindje apsolutisht të kundërta me të personazhit që luaj rolin. Kjo nuk do të thotë gjë. E di çmë ngjau kur luajta rolin e Sulo Ballistit tek filmi “Kur zbardhi një ditë”? Shkuam në fshat, në Dukat, me dy vëllezrit e mi. Aty në qëndër të fshatit disa burra nga fshati ishin mbledhur dhe bënin muhabet. U përshëndetëm. Njëri nga ata pyeti: Ore, cili nga ju të tre luan atë rolin e ballistit? Unë e luaj, i thashë. Po mirë o, nuk e gjetët atë ballistin nga një fshat tjetër, në  Dukat  e gjetët ballistin!

-E kini ndjerë veten të vlerësuar  në sistemin e kaluar  Provesor?

– Në atë kohë artistët nuk paguheshin, por moralisht ishin në majë. Populli i kishte idhuj. Tani është futur në mes  leku. Nuk investohet siç investohej atëhere. Mirpo dëgjoj të thonë: Atere shteti investonte për politikë. Mirë, more zotni, investo edhe ti për politikë! Në atë kohë ka patur regjizorë të shkëlqyer, mjeshtra. Dhe kështu do të mbeten. Ҫdo brez ka “të mëdhenjtë” e tij. Problemi është që ky brez,  sa është në gjendje të nxjerrë “të mëdhenj”, ashtu  si ne paraardhësit e tyre. Për mua, si Birçe, duhet kohë që artistët ta marrin veten. Janë bërë përmbysje epokale ndaj edhe punët e mira e duan një kohë të caktuar, nuk bëhen me vrap, o burra tutje. Arti është finesë, është edhe ideologji. Ashtu duhet të jetë edhe politika.

-Të bëjmë pak politikë. Ҫmendim ka professor Birçja për zhvillimet në vend, për këtë tranzicion kaq  të lodhshëm?

-Kam një mendim të hidhur. Ky vënd është krimbur dhe nuk ka zot që e ç’krimb. Por kam mendimin se të gjithë ata që po e vjedhin këtë vend i hapin varrin e parakohshëm vetes së tyre. Unë për veten time jetoj në një apartament dhomë e kuzhinë. Mirë të ka gjetur, më thonë disa shokë, sepse ti je humbameno. Unë nuk fyem, përkundrazi më bëjnë nder kur më thonë “humbameno”. Në kohën time kishim mentalitet krejt tjetër. Edhe pse kam patur detyra partiake që mund të bëja si të më donte kokrra e qejfit, kurrë nuk e bëra këtë. Apsolutisht kurrë.  Edhe një frigorifer nuk ma thosh ndërgjegja ta merrja përpara shokëve. E di kush ma siguroi frigoriferin, meqë ra fjala? Pëllumb Kulla ma solli, nga Fieri. Kurrë nuk iu afrova “të mëdhenjve” për të përfituar.  Unë kisha vëllanë Sekretar të Prarë në disa rrethe të vendit, por asnjëherë nuk i kërkova të më bënte ndere të pamerituara.  Nuk i kam dashur servilët, të përulurit që duan të përfitojnë padrejtësisht. Birçe Hasko ka qëndruar  servil vetëm  para punës. Në aspektin krijues. Në aspektin shpirtëror jam servil ndaj fëmijëve të mi. Sot, miku im, kanë ndryshuar shumë gjërat, janë përmbysur. Sot ka njerëz që po tu thuash kafshë, ofendon kafshën. Megjithatë, për çka shikoj e dëgjoj, jam i aftë vetëm të dëshpërohem, nuk mund të urrej dot. Këtë ia dëshiroj edhe politikës. Ajo, pra politika, duhet të konkurojë për të çuar vendin përpara, aty ku na kanë premtuar.
Megjithatë, si qytetar i thjeshtë i vendit tim e kam një dhimbje. Kam atë që po e trajtojnë Shqipërinë si  vend pa zot. Eshtë e dhimbëshme dhe e frikëshme.  Nga e kaluara  kemi mohuar gjithçka.  Eshtë njësoj sikur të mohosh prindërit. Po mirë, kopilë po na bëni more zotërinj që na mohoni gjithçka të kaluar? Këtë pyetje e bëj unë, nuk e di çmendim kanë të tjerët. E kam fjalën që nuk duhet fluturuar.

-Një fjalë të fundit?

-Unë Birçe Haskua ndjehem  i priviligjuar  që  kam jetuar me ndershmëri. Nuk kam frikë nga kurrëkush.   Unë, “ Artisti i Merituar”,  “ Mjeshtri i Madh”, e plot dekorata të tjera si këto, do të përcillem në atë botë me një  pension shumë të vogël dhe nga një banesë po kaq  të vogël.   Por kënaqësitë shpirtërore ama, i kam deri atje, në majë.

Ministri i Jashtëm në detyrë i Kosovës, Glauk Konjufca, flet gjatë një diskutimi në forumin e sigurisë GLOBSEC në Pragë, 22 maj.

Një vendim i fundit i Gjykatës së Posaçme ka nxjerrë në pah përplasje të forta brenda sistemit të drejtësisë, duke shënuar një pikë kthese në atë që raportohet si një betejë ligjore dhe procedurale me Prokurorinë e Posaçme (SPAK). Në qendër të vëmendjes dhe akuzave është rasti i gjyqtares Irena Gjoka, një dosje që ka rikthyer debatin mbi integritetin e figurave që po zbatojnë reformën në drejtësi.

Sipas detajeve të bëra publike nga përfaqësuesja ligjore e çështjes, avokatja Adriana Kalaja  e cila ishte e ftuar në emisionin e mëngjesit ‘Kafe Shqeto’ në Syri tv, vendimi i gjyqtares Manjola Osmani për të mos pranuar mbylljen e hetimeve nga SPAK përfaqëson një “ndarje epokash”. Ky zhvillim shihet si fundi i periudhës kur gjykata miratonte automatikisht çdo kërkesë të organit të akuzës, duke marrë tashmë një rol të vërtetë arbitri ku palët janë të barabarta në proces.

Akuzat e ngritura ndaj strukturave të prokurorisë janë të rënda. Raportohet se në vend që të mbroheshin interesat e shtetit, prokurorë të caktuar të SPAK-ut kanë ndërhyrë në dosje dhe kanë intimiduar dëshmitarët për të mbrojtur gjyqtaren, tha avokatja.

Dosja përmban të dhëna për fshehjen e dy dëbimeve (expuls) dhe një ndalimi 10-vjeçar për të hyrë në zonën Shengen, shoqëruar me nxjerrjen e katër pasaportave të ndryshme në të njëjtën periudhë kohore për të shmangur këto penalitete.

Gjithashtu, ngrihen pikëpyetje serioze mbi justifikimin e rreth 100 milionë lekëve të vjetra gjatë procesit të Vetingut në vitin 2019, ku tatimet për këto të ardhura pretendohet se janë paguar jashtë kohës normale, pikërisht për të kaluar filtrat e drejtësisë së re.

Flavio Qarri: Kam një kuriozitet që është personal, nuk është parimor. Ti bëre një betejë veçanërisht ndaj Irenës me shumë mbiemra, siç e pagëzove ti, që u duke gati e një kryqtare në një kryqëzatë të vetmuar kundër saj. Ishe ti dhe gjithë sistemi që thoshte “jo, Irena e bën gruan mirë”. Dhe në një moment u duk sikur e humbe atë betejë kur SPAK-u, domethënë moralisht e fitove aty, por praktikisht e humbe kur SPAK-u vendosi të mos bënte asgjë ndaj Irenës, edhe pse e pranoi dënimin. Por ndërkohë vendimi i gjyqtares Manjola Osmani, përveç fitores morale ishte dhe një fitore procedurale. Si u ndjeve atë ditë, më trego pak?

Adriana Kalaja: Me thënë të drejtën për shkak dhe të disa problemeve shëndetësore, ishte një lajm që më bëri jo vetëm të ndihem e lumtur, jo vetëm ishte fryt i një përpjekjeje shumë të madhe që ka filluar nga unë që në prill të 2024-ës, por nga ana tjetër ishte një ogur shumë i mirë edhe për vetë sistemin e drejtësisë. Sepse unë do ta quaja me plot gojën që ishte vendimi që ndau epokat. Pra, ndau epokën e afermëndshit ku gjykata vendoste çfarë i kërkonte SPAK-u ose Altin Dumani, dhe erdhi koha kur gjykata mori pozicionin e vet të arbitrit dhe palët janë të barabarta në gjykim. Pra, qoftë ne kallëzuesit, qoftë edhe prokuroria që në fakt duhet të jetë sipas ligjit në funksionin për të mbrojtur interesat e shtetit. Por, në rastin e Irena Gjokës dhe në shumë raste të tjera nga ana e SPAK-ut, jo vetëm që nuk janë mbrojtur interesat e shtetit, por prokurorë të caktuar kanë ndërhyrë në dosje, kanë intimiduar dëshmitarët, dhe mbi të gjitha veprime të prokurorëve të cilët jo vetëm nuk janë të parashikuar nga ligji, por nuk janë të aftë për të mbrojtur dhe vendimet e tyre. Fakti e tregoi që në tre seanca prokurori i SPAK-ut nuk vinte të mbronte vendimin e tij.

Është jo vetëm një shuplakë për gjithë reformën deri në këto momente, por nga ana tjetër, dhe koha na dha të drejtë, sepse ne nuk kemi asgjë me emra të përveçëm. Ne e kemi për mënyrën se si u implementua reforma, se si u implementua procesi i vetingut dhe se si u përzgjodhën njerëzit për hir të këtyre ceneve, të metave, problematikave që kishin si nga Irena, si nga Altin Dumani, si nga irenat e tjera për të qenë aty si një armë në duart e pushtetit.

Flavio Qarri: Tani çështja është, çfarë konkretisht pra ato 20 kërkesat e gjyqtares Osmani ndaj SPAK-ut për Irena Gjokën. Cilat janë konkretisht?

Adriana Kalaja: Më lejo, e para njëherë unë realisht dua të të komplimentoj, se në të gjithë këto intervistat që kam dëgjuar, ka qenë intervista më korrekte që ju kam dëgjuar juve personalisht tek emisioni i Adi Krastës. Sepse duhet të ndajmë një moment. Ne jemi përpara një kërkese të organit të akuzës ose SPAK-ut në rastin konkret, dhe kjo kërkesë është formale deri në momentin kur merret vendimi i gjykatës. Pra, janë dy rrugë. Gjykata ose e pranon pushimin, ose e rikthen për hetime. Dhe ne ngritëm të gjithë elementët e rëndësishëm, që thamë jo vetëm nuk janë bërë hetime, jo vetëm që nuk ka bazë ligjore për atë mënyrë se si është mbyllur kjo çështje, por mbi të gjitha nuk ishin zgjidhur çështjet kryesore që kemi ngritur, qoftë në kallëzimin e parë që kam bërë unë në raport me vendimin penal po edhe me prokurën që i ka dhënë avokatit për të hequr dy ekspulset në shtetin grek. Nga ana tjetër unë kam bërë një shtesë kallëzimi penal, ku kam përfshirë edhe tre komisionerët e vetingut, madje kam qenë në studion tuaj ditën që do shkoja të bëja këtë kallëzim penal. Sepse ndërkohë që drejtoria rajonale tatimore vërteton që nuk ka asnjë deklarim as nga vëllezërit e Irenës, as nga bashkëshorti aktual i Irenës, atëherë nuk ishte bashkëshorti aktual, por gjithë veprimet bëheshin sikur të ishin bashkëshortë.

Dhe nga ana tjetër çfarë ndodh? Me gati 100 milionë lekë të vjetra Irena Gjoka, Shpata, Maneku justifikon të ardhurat e paligjshme, dhe i kthen në të ardhura të ligjshme për të kaluar vetingun. Mjafton të shikojmë se kur janë paguar tatimet mbi këto të ardhura të pretenduara, që janë paguar në 2019-ën, pra gjatë kryerjes së vetingut. Kur ndërkohë kolegët e Irenës, me disa mbiemra, me disa ditëlindje. Ka dhe disa pasaporta. Pra vetëm kjo duhet ta ngrinte të gjithë SPAK-un në këmbë. Pse janë nxjerrë katër pasaporta për të njëjtën periudhë? Pra janë nxjerrë katër pasaporta sepse ka patur dy dëbime, dhe mbi të gjitha është një problem shumë i madh që unë e kam ngritur edhe në kallëzim, e kam ngritur edhe në të gjithë korrespondencat me prokurorinë e përgjithshme, por edhe me inspektorin e lartë të drejtësisë, se si ka mundësi …