Shenim i Autorit

Ky artikull eshte pjese e ciklit te  artikujve që po publikoj në shtyp dhe qe shënon fillimin e një cikli të ri publikimesh nga Naske Afezolli, themelues i lëvizjes jo-partizane IASEE-RISE. 

Ky artikull përkon me demonstratat e fuqishme te diteve te fundit të Rinisë Shqiptare qe e shikon vehten te pashprese ne regjimin aktual  35 vjecar me mbeshtetjen e te gjitha shtresave te popullsise te shfrytezuara si skllever te oligarkeve te rinj. 

Demonstruesit  kërkojne dorëheqjen e pakushtëzuar të establishmentit që ka kapur shtetin për 35 vjet. Nëse ky establishment reziston dhe refuzon të largohet, atëherë është detyrë kushtetuese dhe ligjore e SPAK-ut të ushtrojë pa asnjë hezitim fuqinë e tij, bazuar në miliona fakte të dokumentuara të korrupsionit sistematik, kapjes së shtetit dhe krimit të organizuar. 

Qëllimi i këtij cikli është të zëvendësojë sistemet oligarkike të korruptuara të Evropës Juglindore dhe Ballkanit Perëndimor, të cilat punojnë kundër interesave të popujve të tyre, duke i shfuqizuar plotësisht sistemet e degjeneruara dhe të kalbëzuara aktuale, përmes rivendosjes së kushtetutave të reja dhe shfuqizimit të parlamenteve aktuale, duke filluar nga Shqipëria.

Fieri dhe Vlora: Termocentralet me Gaz që Ndërtohen për  Eksport Duhet të Ndalen

Nga Naske Afezolli

Shqipëria është tashmë një nga vendet më të gjelbra në Evropë. Ajo prodhon pothuajse të

gjithë energjinë e saj elektrike nga burime të rinovueshme – hidroenergjia, me energjinë diellore  që tani shton rreth një të dhjetën. Nuk ka asnjë nevojë të sakrifikojë tokë bujqësore të vlefshme  apo bregdetin e saj të mbrojtur për të strehuar termocentrale me gaz, qëllimi kryesor i të cilave  është të eksportojnë energji dhe fitim, ndërsa i lënë Shqipërisë ndotjen, tokën e humbur dhe  rrezikun afatgjatë. Megjithatë, pikërisht ky është modeli shfrytëzues që po përparon tani në Fier  dhe Vlorë, mbi shpinën e Gazsjellësit Trans-Adriatik (TAP).

Precedenti i Roskovecit: një rubinet i brendshëm i kapur

Në Roskovec të Fierit, kompania Fier Thermoelectric – 35 për qind në pronësi të kompanisë  shtetërore energjetike greke DEPA, 35 për qind nga GEK Terna e Greqisë, dhe 30 për qind nga  Gener 2 e Shqipërisë – planifikon një termocentral me gaz prej 150 deri 170 MW, qëllimi i  deklaruar i të cilit është ta kthejë Shqipërinë në eksportuese neto të energjisë elektrike për  Greqinë. Banorët e pesë fshatrave kanë protestuar; OJF-të i kanë çuar lejet në gjykatë, deri në  Gjykatën e Apelit; dhe banorët kanë depozituar një kallëzim penal në SPAK, duke pretenduar

se termocentrali do të ndotë tokën dhe do të rrezikojë shëndetin e tyre, ndërsa do të eksportojë  rreth 90 për qind të energjisë në Greqi. Në shtator 2025, vetë rregullatori shqiptar i energjisë  (ERE) pezulloi licencimin.

Detaji më rëndues është strukturor. Termocentrali e merr gazin në pikën e re të daljes Fier Jug- Roskovec të TAP-it – pikërisht atë pikë që operatori i gazsjellësit po e ndërton si pikën e parë të  daljes së TAP-it për tregun e brendshëm të Shqipërisë. Rubineti që duhej, më në fund, të

gazifikonte Shqipërinë – apo të paktën të furnizonte me gaz Termocentralin e Vlorës – po

përdoret së pari për të ushqyer një termocentral eksporti për Greqinë. Gazi kaspik që sjell TAP-i  rrjedh nga Greqia drejt Bullgarisë dhe, që nga interkonektori Bullgari-Serbi i vitit 2023, drejt  Serbisë – ndërsa Shqipëria, territorin e së cilës gazsjellësi e përshkon fizikisht për 211 kilometra,  nuk merr as gazin e as një tarifë tranziti të denjë për rolin e saj (një vlerë që Shqipëria e

vlerëson në rreth 90-100 milionë USD në vit). Infrastruktura kombëtare e ndërtuar për shqiptarët  po kapet për përfitim të huaj, të tipit kolonial.

Kontrasti nuk mund të ishte më i mprehtë. Serbia, të cilën gazsjellësi TAP as nuk e përshkon,  tani merr gazin azer – dhe, sipas një marrëveshjeje të nënshkruar me Bakunë në shkurt 2026  dhe të finalizuar në kushtet tregtare këtë javë, SOCAR-i i Azerbajxhanit po bashkëinveston me

EPS-në dhe Srbijagas-in e Serbisë në një termocentral me gaz prej 500 MW pranë Nishit, për ta  kthyer atë gaz në energji elektrike për tregun serb dhe për eksport, me përfundim rreth vitit

2029. Serbia merr gazin dhe një termocentral me kapital Azer; Shqipëria, që strehon

gazsjellësin, merr vetëm gjurmën dhe asgjë tjetër. Kjo është asimetria në një fjali të vetme.

Vendndodhja e rëndon dëmin: rreth 700 hektarë tokë bujqësore prodhuese dhe serra në
fshatrat Suk, Strum, Velmish dhe Drenovicë – tokë që banorët me të drejtë e quajnë ‘bombë  ekologjike’. Punimet përparuan vetëm me një leje ndërtimi, ndërsa, sipas banorëve, leja  mjedisore nuk u rinovua siç duhet – prandaj çështja është para gjykatave dhe SPAK-ut, me  pretendime për procedura të përshpejtuara dhe përfshirje zyrtarësh.

Asimetria e TAP-it

Kjo është hera e dytë që Shqipëria ndodhet në anën e gabuar të një marrëveshjeje TAP.  Gazsjellësi kalon rreth 211 kilometra nëpër territorin shqiptar si pjesë e Korridorit Jugor të Gazit.  Ai nuk ka sjellë asnjë përfitim tranziti – dhe pas vitesh funksionimi, Shqipëria ende nuk merr

asnjë sasi gazi prej tij për përdorimin e vet, sepse pika e daljes së brendshme po ndërtohet  vetëm tani. Një gazsjellës e përshkon vendin nga njëri skaj në tjetrin, dhe vendi që përshkohet  merr gjurmën pa lëndën djegëse. Ky precedent duhet të jetë korniza për çdo projekt të ri: prova  është nëse shqiptarët më në fund përfitojnë, apo nëse infrastruktura kthehet edhe një herë për

të huajt, me synime kolonialiste.

Përshkallëzimi në Vlorë: një terminal fosil lundrues në një gji të mbrojtur

Tani i njëjti model po zhvendoset drejt bregdetit. Qendra energjetike e propozuar e Vlorës – një  terminal importi LNG i shoqëruar me një termocentral me gaz prej rreth 380 MW, i udhëhequr  nga grupi grek AKTOR me DEPA-n si partner tregu dhe i furnizuar me gaz amerikan të  importuar – do të ankoronte një njësi lundruese magazinimi dhe rigazifikimi (FSRU) në gjirin e  mbrojtur të Vlorës, pranë lagunës së Nartës, në një bregdet turistik që komunitetet e kanë  mbrojtur prej njëzet vjetësh. Promovohet hapur si portë eksporti. Nëse edhe energjia e tij  elektrike është e destinuar kryesisht për eksport, kjo nuk është bërë publike – dhe ajo heshtje  është vetë përgjigjja.

Një FSRU është infrastrukturë fosile nga vetë natyra: një anije LNG e ankoruar që vetëm  rigazifikon gazin e importuar dhe asgjë tjetër, pa asnjë rrugë drejt hidrogjenit, e vendosur  përgjithmonë mbi ujërat e një prej gjireve më delikate të Shqipërisë. Ky nuk është tranzicion

energjetik; është mbyllje e përhershme në fosile. Kontrasti me atë që Shqipëria mund të  ndërtonte është i plotë. Një qendër e vendosur si duhet do të ishte tërësisht në tokë, mbi tokë  industriale ekzistuese, dhe e gatshme për hidrogjen – e projektuar që ta çojë vendin përtej gazit  fosil, jo ta ankorojë atë pas gazit për dekada. Njëra mundësi ankoron një anije fosile në një gji të  mbrojtur; tjetra ndërton një portë të aftë për tranzicion mbi tokë industriale.

Një rrugë më e mirë ekziston tashmë

Asnjë nga dëmet bregdetare nuk është i nevojshëm, sepse Shqipëria tashmë ka zgjedhur një  rrugë më të mirë në letër. Plani Master i Gazit i vitit 2017, i mbështetur nga puna projektuese e  financuar nga WBIF, e identifikoi degëzimin e shkurtër Fier-Vlorë drejt termocentralit ekzistues

të Vlorës si projektin prioritar të parë të gazifikimit të vendit. Ai degëzim do t’u sillte gaz familjeve  dhe industrisë shqiptare duke përdorur infrastrukturë kryesisht ekzistuese – pa shtënë në dorë  tokë bujqësore dhe pa industrializuar një gji të mbrojtur. Po të ishte siguria energjetike qëllimi i  vërtetë, gazi do të shkonte pikërisht atje.

Zgjedhja para Shqipërisë

Një komb sovran dhe i gjelbër që e kthen ujin dhe diellin e vet në energji të pastër nuk duhet të  importojë djegien e kombeve të tjera, të dorëzojë tokën dhe bregdetin e vet, dhe ta quajë këtë  zhvillim. Kjo nuk është investim; është shfrytëzim me prerje shiritash ceremoniale që e fundosin  edhe turizmin e Vlorës më thellë në llumin e ndotjeve nga mazuti i Tigrave I dhe III.

Kërkesa të qarta

Asnjë termocentral me gaz energjia e të cilit eksportohet kryesisht ndërsa Shqipëria mban

ndotjen – aq më pak në një vend tashmë me prodhim energjie 100 për qind të rinovueshme.

• Asnjë terminal LNG apo FSRUnuk duhet lejuar në gjirin e mbrojtur të Vlorës. Vlorës i duhet

Gaz te ndërtohet degëzimi e premtuar prej kohësh nga TAP-it, të përmasuar rreptësisht për  përdorim të brendshëm.

• Vendosni çdo infrastrukturë të madhe energjetike mbi tokë të rikualifikuar (brownfield) ose industriale, përmes tenderëve të hapur transparentë, me deklarim të plotë të pronësisë

përfituese dhe vlerë të mbajtur në Shqipëri.

• Vlerësim i plotë i ndikimit në mjedis, konsultim i vërtetë publik, dhe respektim i rreptë i

zonave të mbrojtura dhe i të drejtave pronësore, përfshirë ato të minoritetit grek po jo te  kolonializmit Grekofil.

• Transparencë e plotë mbi kushtet e TAP-it dhe shpërndarjen e gazit, dhe mbi të gjitha

koncesionet e mëdha energjetike – me publikim të destinacioneve të shitjes,  destinacioneve të eksportit dhe përfitimeve financiare për shtetin shqiptar.

Kujt i takon kjo

Këto projekte tashmë janë nën shqyrtim aty ku ligji i arrin – para gjykatave shqiptare, SPAK-ut  dhe ERE-s – me Sekretariatin e Komunitetit të Energjisë, që mbikëqyr përputhshmërinë e  Shqipërisë me acquis-në evropiane të energjisë, dhe Komisionin Evropian, për të cilin shteti i së  drejtës dhe detyrimet për zonat e mbrojtura janë kushte të anëtarësimit, si mbështetje

evropiane. Këto organe duhet t’i ndalojnë dhe rishikojnë projektet përpara se toka dhe bregdeti  të angazhohen për gjysmë shekulli.

Protestat në Roskovec dhe përplasjet në Zvërnec nuk janë zhurmë. Janë shqiptarë që refuzojnë  të bëhen oborr i pasmë – duke mbrojtur arat, bregdetin dhe sovranitetin e tyre. Ata meritojnë të  dëgjohen sa kohë ka ende një arë dhe një bregdet për të shpëtuar.

Shënim: autori është propozuesi i alternativës, qendrës energjetike Porto Romano – një projekt  në tokë, i gatshëm për hidrogjen, mbi tokë porti industrial ekzistues. Argumentet bazohen në të  dhëna publike, dokumente zyrtare dhe shqetësimet legjitime të komuniteteve të prekura.

Burimet: raportime publike përfshirë Beyond Fossil Fuels, Bankwatch, Balkan Green Energy  News, Global Energy Monitor, Monitor.al, TAP AG dhe WBIF, si dhe deklarata nga banorë, OJF  dhe autoritete shqiptare. Shifra 90 për qind eksport është pretendim i banorëve për  termocentralin e Roskovecit; destinacioni i energjisë së termocentralit të Vlorës nuk është bërë  publik. (Tekst për rishikim përfundimtar nga një folës amtar para botimit.)