Forcat e Shteteve të Bashkuara e kanë kapur një anije me flamur iranian në Gjirin e Omanit pasi kishin shtënë ndaj saj fillimisht, sepse ajo po përpiqej ta shmangte bllokadën detare amerikane, njoftuan të dielën vonë presidenti Donald Trump dhe Pentagoni, duke e nxitur Iranin të kërcënojë me hakmarrje.

Ndërkohë, pasiguria lidhur me një rund të dytë të mundshëm të bisedimeve ballë për ballë mes delegacioneve amerikane dhe iraniane në Islamabad të Pakistanit, po vazhdon, pasi mediat shtetërore iraniane thanë se Teherani nuk do të dërgojë ekipin e tij për takimin e së hënës.

E gjithë kjo po ndodh ndërsa armëpushimi 10-ditor, për të cilin u pajtuan Uashingtoni dhe Teheranit, do të skadojë të mërkurën.

Trump ka kërcënuar me sulme të reja ndaj “të gjitha” centraleve elektrike dhe urave iraniane, nëse nuk arrihet marrëveshja.

Agjencia zyrtare iraniane e lajmeve, IRNA raportoi se Teherani e ka hedhur poshtë rundin e ri të bisedimeve për paqe, vetëm disa orë pasi Trump tha se përfaqësuesit e tij do të mbërrinin në Islamabad të hënën për negociata të ndërmjetësuara nga Pakistani.

“Irani deklaroi se mungesa e tij në rundin e dytë të bisedimeve buron nga ajo që e quajti kërkesa të tepruara të Uashingtonit, pritshmëri jorealiste, ndryshime të vazhdueshme të qëndrimeve, kundërshti të përsëritura dhe bllokada e vazhdueshme detare, të cilën e cilëson si shkelje të armëpushimit”, shkroi IRNA.

Qeveria e Iranit nuk ka bërë deklaratë zyrtare.

Negociatori kryesor i Teheranit, kryetari i Parlamentit, Mohammad Baqer Qalibaf, ka dhënë deklarata që tregojnë “përparim”, por njëkohësisht edhe “dallime të mëdha” lidhur me bisedimet. Ai, megjithatë, nuk ka folu drejtpërdrejt për bisedimet e të hënës.

Pasiguri ka edhe për përbërjen e delegacionit amerikan. Shtëpia e Bardhë tha se nënpresidenti JD Vance do të drejtonte rundin e ri të bisedimeve, së bashku me të dërguarin e Trumpit, Steve Witkoff, dhe dhëndrin Jared Kushner.

Megjithatë, Trump u tha ABC News dhe MS Now se Vance nuk do të shkojë, duke përmendur shqetësime për sigurinë.

“Vetëm për arsye sigurie”, tha Trump për ABC News. “JD është i shkëlqyeshëm”.

Ai sugjeroi gjithashtu se bisedimet mund të fillojnë një ditë më vonë, të martën e 21 prillit.

Një reporter i Fox News tha se Trump i kishte thënë se, nëse Irani nuk nënshkruan marrëveshje, “i gjithë vendi do të shkatërrohet”.

Kryeministri pakistanez, Shehbaz Sharif, rikonfirmoi të dielën gatishmërinë e tij për të pritur rundin e ardhshëm të bisedimeve.

“Pakistani mbetet plotësisht i përkushtuar ndaj rolit të tij si një lehtësues i ndershëm dhe i sinqertë i paqes së qëndrueshme dhe stabilitetit rajonal”, tha ai.

Kapja e anijes iraniane

Ndërkohë, në ujërat përreth Iranit, tensionet u rritën edhe më tej pasi forcat amerikane hapën zjarr dhe e kapën një anije mallrash me flamur iranian, e cila po përpiqej ta shmangte bllokadën detare amerikane.

Vetë bllokada është një nga pengesat për vazhdimin e bisedimeve, të paktën sipas Iranit. Teherani ka thënë se nuk do të marrë pjesë në bisedime për aq kohë sa bllokada është në fuqi, ndërsa Trump ka deklaruar se ajo nuk do të hiqet derisa të nënshkruhet një marrëveshje për paqe.

Trump shkroi në Truth Social se pasi anija iraniane, Touska, shpërfilli paralajmërimet për t’u ndalur, shkatërruesi amerikan USS Spruance “i ndaloi menjëherë duke shpuar një vrimë në dhomën e motorit”.

Anija “u përpoq ta kalonte bllokadën tonë detare dhe e pësoi”.

“Tani për tani, marinsat amerikanë e kanë në kontroll anijen… dhe po shohin se çfarë ka në bord”, shkroi Trump.

Komanda Qendrore e SHBA-së (CENTCOM) tha se “forcat amerikane që operojnë në Detin Arabik zbatuan masat e bllokadës detare ndaj një anijeje mallrash me flamur iranian që po përpiqej të lundronte drejt një porti iranian”.

“Forcat amerikane dhanë paralajmërime të shumta dhe e njoftuan anijen se po shkelte bllokadën amerikane”, shtoi ajo.

Komanda e përbashkët ushtarake e Iranit pretendoi se të shtënat shkelën armëpushimin dhe kërcënoi se do të përgjigjej dhe hakmerrej “së shpejti” ndaj “piraterisë së armatosur”, sipas mediave shtetërore.

Ajo tha se anija po udhëtonte nga Kina drejt Iranit kur u godit dhe pretendoi se forcat iraniane sulmuan me dronë disa anije ushtarake amerikane. Ky pretendim nuk mund të verifikohet në mënyrë të pavarur.

Më herët gjatë javës, kishte shpresa se Ngushtica e Hormuzit, e cila zakonisht përbën rreth një të pestën e tregtisë globale të naftës, do të hapej pas më shumë se një muaji mbylljeje, pasi Teherani njoftoi se ishte hapur për trafikun tregtar detar.

Megjithatë, forcat iraniane qëlluan ndaj të paktën tri anijeve civile, dy prej të cilave raportohet se ishin indiane dhe një me flamur francez, dhe njoftuan mbylljen e serishme të ngushticës.

Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se përfaqësuesit e tij po udhëtojnë drejt Islamabadit, Pakistan, për një rund tjetër bisedimesh më 20 prill me Iranin, ndërsa Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur.

Duke shkruar në platformën e tij Truth Social më 19 prill, Trump tha se “SHBA-ja po ofron një MARRËVESHJE shumë të drejtë dhe të arsyeshme, dhe shpresoj që ta pranojnë sepse, nëse nuk e bëjnë, Shtetet e Bashkuara do të shkatërrojnë çdo central energjie dhe çdo urë në Iran. S’KA MË ZOTI I SJELLSHËM!”.

Komentet e fundit të Trumpit vijnë vetëm disa ditë përpara skadimit të një armëpushimi dyjavor me forcat e SHBA-së dhe Izraelit më 22 prill.

Më herët gjatë javës kishte shpresa se ngushtica, e cila zakonisht përbën rreth një të pestën e tregtisë globale të naftës, do të hapej pas më shumë se një muaji të mbylljes, pasi Teherani njoftoi se ishte i hapur për trafikun komercial detar për pjesën e mbetur të një armëpushimi të veçantë 10-ditor mes Izraelit dhe Libanit, i cili hyri në fuqi më 16 prill.

Megjithatë, këto shpresa rezultuan jetëshkurtra, mes raportimeve se forcat iraniane kishin sulmuar të paktën tre anije civile, dy prej të cilave thuhet se ishin me flamur indian dhe një anije me flamur francez.

Më herët më 19 prill, agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Tasnim, e afërt me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike, tha se anije me flamur të Botsvanës dhe Angolës u detyruan të ndryshonin kurs për shkak të asaj që raporti iranian e përshkroi si “kalim të paautorizuar” në këtë rrugë ujore kyç.

Në të njëjtin postim në rrjetet sociale më 19 prill, Trump gjithashtu pretendoi se kërcënimi i Iranit për të mbyllur ngushticën ishte i panevojshëm, sepse një bllokadë detare amerikane e porteve iraniane, e cila hyri në fuqi më 13 prill, “e kishte mbyllur tashmë atë”.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baqaei, kritikoi bllokadën amerikane të porteve iraniane si shkelje të marrëveshjes së armëpushimit.

Në një postim në X më 19 prill, Baqaei shkroi se ajo ishte “njëkohësisht e paligjshme dhe kriminale”, duke shtuar se “duke shkaktuar qëllimisht ndëshkim kolektiv ndaj popullsisë iraniane, ajo përbën krim lufte dhe krim kundër njerëzimit”.

Rundi i parë i bisedimeve të paqes mes SHBA-së dhe Iranit u mbajt në Islamabad më 11-12 prill, por përfundoi pa marrëveshje, edhe pse Trump ka këmbëngulur se të dyja palët “janë shumë afër një marrëveshjeje”.

Një delegacion ushtarak pakistanez i udhëhequr nga shefi i ushtrisë, Asim Munir, i cili ishte një nga ndërmjetësit kryesorë në bisedimet e para në Islamabad, mbërriti në Teheran më 15 prill duke sjellë një mesazh të ri nga Uashingtoni, në përpjekjen më të fundit për të ringjallur negociatat.

Megjithatë, pala iraniane është shprehur më skeptike se një marrëveshje është afër.

Negociatori kryesor i Iranit, kryetari i parlamentit Mohammad Baqer Qalibaf, tha se “ne jemi ende larg diskutimit përfundimtar”, në një fjalim televiziv më herët më 19 prill, duke shtuar se “kemi bërë përparim në negociata, por ka shumë boshllëqe dhe disa pika themelore mbeten”.

Më herët, Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare, organi më i lartë i sigurisë në vend, tha se po shqyrtonte “propozimet e reja” të dorëzuara nga Munir, por shtoi se ekipi negociator iranian “nuk do të bëjë as kompromisin më të vogël, tërheqje apo zbutje”, dhe do të mbrojë interesat kombëtare “me të gjithë forcën e tij”.

Irani ka tërhequr vendimin e një dite më parë për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, duke e mbyllur sërish, për shkak të vazhdimit të bllokadës detare të Shteteve të Bashkuara ndaj porteve iraniane, sipas agjencisë së lajmeve Fars, e cila është e afërt me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike.

Një zëdhënës i shtabit qendror Khatam al-Anbiya, i cili është pjesë e strukturës së komandës së unifikuar të ushtrisë iraniane, tha se kontrolli mbi ngushticën është “kthyer në gjendjen e mëparshme” dhe sërish është nën menaxhim të rreptë ushtarak.

Ebrahim Zulfaqari tha se Teherani më herët kishte pranuar “me qëllime të mira” të lejonte kalim të kufizuar për cisternat e naftës dhe anijet tregtare gjatë armëpushimit, por “fatkeqësisht, amerikanët… vazhdojnë të përfshihen në pirateri… nën të ashtuquajturën ‘bllokadë’”.

Irani e kishte rihapur rrugën më 17 prill pas javësh ndërprerjesh pothuajse totale, një veprim i mirëpritur nga presidenti amerikan, Donald Trump, i cili megjithatë tha se bllokada detare e vendit të tij ndaj porteve iraniane do të mbetej në fuqi.

Më 11-12 prill, nënpresidenti amerikan JD Vance udhëhoqi një delegacion në bisedime me zyrtarë të lartë iranianë në Islamabad. Ato bisedime u ndërprenë pa marrëveshje dhe me të dyja palët që fajësuan njëra-tjetrën për dështimin.

Në komentet e tij të 17 prillit, Trump hodhi poshtë sugjerimin se mosmarrëveshje të mëdha mbeten në negociata.

“Nuk mendoj se ka shumë dallime të mëdha”, tha ai. “Nëse ka, unë do ta rregulloj”.

Sa i përket kohës sa do të ishte i gatshëm të mbante një bllokadë të porteve iraniane të lidhura me bisedimet, Trump tha se ajo do të hiqej menjëherë sapo të arrihej një marrëveshje.

“Kur marrëveshja të nënshkruhet, bllokada përfundon”, tha ai.

Ndërkohë, Mahmud Nabavian, anëtar i komisionit të sigurisë kombëtare dhe politikës së jashtme të parlamentit iranian, tha se negociatat mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara nuk do të çojnë askund dhe se Teherani do të vazhdojë luftën deri në “humbjen e plotë të Trumpit dhe Netanyahut”.

Nabavian, i cili shoqëroi delegacionin negociator iranian në Islamabad, tha në një fjalim në Arak drejtuar “disa zyrtarëve” më 17 prill vonë se “përgjegjësia për kontrollin e Ngushticës së Hormuzit i takon vetëm Marinës së IRGC-së dhe askush nuk do të ketë të drejtë të ndërhyjë”.

Ligjvënësi nuk i përmendi me emër zyrtarët të cilëve iu referua, por ai më parë ka bërë deklarata në media të afërta me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike dhe në rrjete sociale, tonin dhe përmbajtjen e të cilave e kanë dalluar nga ato të anëtarëve kryesorë të ekipit negociator të Iranit me Shtetet e Bashkuara.

Që kur ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, njoftoi se Ngushtica e Hormuzit do të rihapej më 17 prill, ka dalë një valë kundërshtimi dhe kritikash nga fraksionet e ashpra brenda qeverisë ndaj ekipit negociator dhe zhvillimeve e vendimeve të shpallura, duke thelluar ndarjet e brendshme politike.

Në një pjesë tjetër të fjalimit të tij, Nabavian tha se një masë ishte miratuar në komisionin parlamentar të sigurisë sipas së cilës Irani do të bllokonte kalimin e anijeve ushtarake amerikane përmes Ngushticës së Hormuzit.

Ai shtoi se do të ndalohej gjithashtu kalimi i anijeve nga çdo vend që “i jep baza armikut”.

Masat e miratuara nga komisionet parlamentare duhet ende të votohen në një seancë plenare të parlamentit, pastaj të dërgohen në Këshillin e Gardianëve dhe, pas miratimit përfundimtar, të shpallen zyrtarisht nga presidenti para se të hyjnë në fuqi si ligj.

Gjatë dy vjetëve të fundit, diçka ka ndodhur në komandën e ushtrisë së Rusisë dhe nuk ka qenë e bukur.

Që nga maji i vitit 2024, ka pasur një seri hetimesh penale, shkarkimesh nga detyra, rrjedhje komprometuese të informacioneve në media dhe zbulime turpëruese që kanë në epiqendër Ministrinë e Mbrojtjes të Rusisë.

Hetuesit – kryesisht nga Shërbimi Federal i Sigurisë apo FSB – së bashku me prokurorët dhe autoritetet e Ministrisë së Brendshme kanë shënjestruar në numër në rritje të zëvendësministrave të mbrojtjes, oficerëve të lartë dhe zyrtarëve të lartë civilë nën dyshimet, mes tjerash, për korrupsion, mashtrim dhe përvetësim fondesh.

Më 10 prill, një gjykatë ushtarake në Moskë e dënoi zëvendësministrin e Mbrojtjes, Pavel Popov, me 19 vjet burgim nën akuzat për përvetësim fondesh dhe ryshfet.

Sikurse Popovi, shumica nga të shënjestruarit janë bashkëpunëtorë të kamotshëm të Sergei Shoigu, të cilin presidenti rus, Vladimir Putin, e largoi nga posti i ministrit të Mbrojtjes në maj të vitit 2024 në mes të një riformatizimi më të gjerë të Qeverisë. Shoigu, që e njeh Putinin për dekada të tëra, më pas u emërua shef i Këshillit të Sigurisë së Rusisë, dhe në ministri u zëvendësua nga Andrei Belousov, një teknokrat dhe ekonomist.

Shumë nga zëvendësministrat e mbrojtjes që u vunë në shënjestër u shkarkuan menjëherë pas largimit të Shoigut. Disa janë të lidhur me një kontraktor të madh të Ministrisë së Mbrojtjes, që mbikëqyri ndërtimin e një parku me tematikë ushtarake në Moskë, të quajtur “Parku Patriot”.

Kjo kompani, e quajtur Bamstroyput, ishte një nënkontraktor i madh i Ministrisë për Situata Emergjente. Shoigu e kishte udhëhequr këtë ministri për 21 vjet para se Putini ta vendoste atë në krye të Ministrisë së Mbrojtjes më 2012.

Ka shumë spekulime se çfarë dhe kush qëndron pas këtyre hetimeve dhe këtij pastrimi të gjerë. Një shpjegim lidhet me zhvillimin e luftës në shkallë të gjerë në Ukrainë, e cila shpejt nxori në pah ato që ekspertët thonë se ishin probleme në strukturën komanduese, doktrinën e vjetruar dhe korrupsionin e përhapur si në shkallë të vogël ashtu edhe në të madhe në ushtrinë e Rusisë dhe entitetet civile.

Pjesa më e madhe e kritikave për dështimet e ushtrisë ruse në Ukrainë u përqendrua te Shoigu, si dhe te komandanti më i lartë ushtarak i Rusisë, shefi i Shtabit të Përgjithshëm, gjenerali Valery Gerasimov.

“Përshtypja ime është se spastrimet kanë buruar nga rivalitetet brenda elitës dhe mes shërbimeve”, tha John Hardie, zëvendësdrejtor i Programit për Rusinë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive, një institut me seli në Uashington.

“Shoigu e kishte kritikuar industrinë e mbrojtjes… për furnizimet e pamjaftueshme për ushtrinë. Dhe, megjithëse ajo mban një pjesë të madhe të përgjegjësisë për dështimin e fazës fillestare të pushtimit, FSB-ja duket se ka arritur ta zhvendosë fajin te Ministria e Mbrojtjes”, shtoi ai.

Ndër kritikët më të zëshëm të Shoigut ishte Yevgeny Prigozhin, një biznesmen nga Shën Petersburgu, i cili ndërtoi një forcë të fuqishme mercenarësh privatë të quajtur Grupi Wagner, që u bë një nga njësitet më efektive ruse në luftimet në Ukrainë.

Dy muaj pasi Prigozhin organizoi një kryengritje të dështuar në qershor të vitit 2023, vdiq në rrëzimin e aeroplanit me të cilin po udhëtonte, ngjarje që gjerësisht besohet se ishte një atentat.

Rivalët, apo armiqtë e Shoigut, mund të kenë zgjedhur të theksojnë korrupsionin brenda ministrisë nën drejtimin e tij si diçka që dilte jashtë normave, tha Hardie.

“Këto argumente mund të kenë rezonuar me Kremlinin, i cili duket se është i ndjeshëm ndaj faktit se shpenzimet ushtarake po konsumojnë shumë burime”, u shpreh ai. “Prandaj u vendos që të bëhej një spektakël publik i arrestimeve për korrupsion dhe për të emëruar Belousovin, teknokrat dhe ekonmist, me detyrën që të sigurojë shpenzime efikase në mbrojtje”.

Përgatiti: Mimoza Sadiku

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi bëri të ditur të premten se Ngushtica e Hormuzit – rrugë ujore shumë e rëndësishme për tregtinë globale – do të jetë “plotësisht e hapur” për aq kohë sa do të zgjasë armëpushimi i arritur mes Libanit dhe Izraelit.

Presidenti amerikan, Donald Trump, e postoi menjëherë një mesazh falënderimi, pas njoftimit iranian.

Araqchi tha në një postim në X – dikur Twitter – se Ngushtica është e hapur për të gjitha anijet tregtare gjatë pjesës së mbetur të armëpushimit 10-ditor midis forcave izraelite dhe Hezbollahut të mbështetur nga Irani, për të cilin arritën marrëveshje Izraeli dhe Libani nën ndërmjetësimin e Shteteve të Bashkuara.

Hezbollahu është grup militant dhe parti politike njëkohësisht, dhe kontrollon pjesën më të madhe të Libanit jugor. Ai konsiderohet organizatë terroriste nga Shtetet e Bashkuara, ndërsa Bashkimi Evropian e ka futur në listë të zezë vetëm krahun e tij të armatosur.

Araqchi shtoi se kalimi i anijeve duhet të bëhet përgjatë itinerarit të shpallur nga Organizata e Porteve dhe Detarisë së Iranit.

Lufta e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit, e cila filloi më 28 shkurt, ka vrarë mijëra njerëz dhe ka destabilizuar Lindjen e Mesme.

Konflikti gjithashtu mbylli praktikisht Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e naftës dhe gazit të lëngshëm natyror në botë, duke kërcënuar me goditjen më të rëndë ndaj naftës në histori.

Çmimet e naftës ranë me rreth 9% pas postimit të Araqchit.

Fondi Monetar Ndërkombëtar këtë javë uli parashikimet për rritjen globale dhe paralajmëroi se ekonomia botërore rrezikon të bjerë në recesion nëse konflikti zgjatet.

Një ditë më parë, Trump kishte deklaruar se bisedimet mund të zhvillohen qysh këtë fundjavë, por kjo duket gjithnjë e më pak e mundshme deri të premten pasdite për shkak të vështirësive logjistike për mbledhjen e zyrtarëve në kryeqytetin e Pakistanit, Islamabad, ku pritet të zhvillohen bisedimet.