Pijet e ngrohta, ushqimet e embla apo të hidhura, ushqimet acidike, ajri i ftohtë apo goditja e dhëmbit me diçka metalike shkaktojnë dhimbje
Ngrënia e një akulloreje të frohtë ose pirja e një lëngu të akullt ndonjëherë shkakton dhimbje të forta të dhëmbëve.
Studimet, të cilave u referohet AgroWeb.org, thonë se një e treta e të rriturve në këtë botë vuan nga ndjeshmëria e lartë e dhëmbëve.
Lëngjet apo produktet e ftohta nuk janë të vetmit që nxisin dhimbje të tilla kaq të mprehta.
Pijet e ngrohta, ushqimet e embla apo të hidhura, ushqimet acidike, ajri i ftohtë apo goditja e dhëmbit me diçka metalike shkaktojnë dhimbje.
Ndjeshmëria E Dhëmbëve
Dhëmbët bëhen më të ndjeshëm kur shtresa poshtë enamelit (dentina) dhe pjesa e dhëmbit që prek në mish ekspozohen si pasojë e fërkimit të tepërt, kërcitjes së dhëmbëve, ekspozimit ndaj ushqimet acidike ose plakja.
Sipas ekspertëve, dhimbja del në pah kur një rrymë e ftohtë ajri nxit qarkullimin e lëngjeve në kanalet mikroskopike brenda dentinës drejt nervave të pulpës në brendësi të dhëmbit.
Kanalet mikroskopike të dentinës janë më të gjërë dhe më të hapur tek dhëmbët e ndjeshëm.
Ka raste kur aplikimi i substancave zbardhuese shkakton ndjeshmëri afatshkurtër të dhëmbëve.
Çfarë Të Bëni Nëse Vuani Nga Ndjeshmëria E Dhëmbëve
AgroWeb.org rekomandon që hapi i parë në raste të tilla është të konsultoheni menjëherë me një dentist për të përjashtuar probleme më të mëdha me dhëmbët.
Hapat Dhe Terapitë Kundër Dhëmbëve Të Ndjeshëm
Përdorni një furçë dhëmbësh të butë dhe mos përdorni forcë kur lani dhëmbët.
Pastat e dhëmbëve natyrale që përmbajnë sodë buke janë më pak gërryese për dhëmbët në krahasim me pastat zbardhuese.
Dentisti mund t’ju rekomandojë pasta të posaçme dhëmbësh e cila ul ndjeshmërinë.
Një pastë e tillë përdoret dy herë në ditë për katër javë.
Gjatë kësaj periudhe duhet të shmangni konsumin e ushqimeve dhe pijeve me aciditet të lartë që nxisin dhimbjet.
E fundit, por jo nga rëndësia, është që trajtimi i ndjeshmërisë së dhëmbëve duhet të fillojë nga higjena e mirë dentare.
Kjo nënkupton larjen e dhëmbëve dy herë në ditë me pastë dhëmbësh me përmbajtje fluori.
Kardiokirurgjia në QSUT, nuk njeh sprapsje. Atje vazhdohet të kërkohet kafe me shumë sheqer. Sheqeri nuk matet me lugë, por me 3-4-5 mijë euro. Por në vend që të marrin masa, mjekëve kardiokirurgë u kërkohet “kujdes”, që të mos flasin shumë hapur me pacientët. E frikshme kjo të ndodhë nga njeriu që unë e konsideroja “pasuri”, “të artë”, “fat” për Shqipërinë. Ai e di, se unë ia kam thënë.
Janë njerëz të varfër, me pamundësi, me halle, me probleme. Si mund t’u merren shifra të çmendura këtyre?
Ku është humaniteti i mjekut këtu?
Patjetër që jeni të papaguar, por t’ju dalë muaji me 70-100 mijë euro, është e frikshme.
Ja llogaria që më bëri një prej tyre.
Minimumi për një sallë në shtet marrin 3 mijë euro. 3 salla në javë= 9 mijë euro.
Sa mbarojnë sallën në shtet shkojnë në privat, ku mjeku merr me qira sallën. Kushton 8-9 mijë euro operacioni. 5 i merr kardiokirurgu, 3-4 spitali. Pra 3 operacione në privat= 15 mijë euro. 15 mijë euro privati+9 mijë euro shteti = 24 mijë euro java.
4 javë × 24 mijë euro = 96 mijë euro muaji.
Këto shifra janë një çmenduri.
Ju nuk po bëni mjeksi, të nderuar kardiokirugë. Ju po përdorni profesionin më të nderuarin e botës, atë të mjekut, për të rropatur pacientët.
Po mendojeni pak, sikur ju të nderuar kardiokirurgë, të ishit pacient, jo mjek. Edhe nëse s’do kishit, a nuk do i nxirrnit nga dheu lekët, për të shpëtuar zemrën e nënës, babait, fëmijës, gjyshes, gjyshit?
Pse kaq të pashpirt dhe lekist?
Gjatë 2025-ës, është bërë nami duke çuar pacientë në privat, (operohen nga kardiokirurgët e QSUT-së). Pra kardiokirurgët marrin me qira sallat e spitaleve private dhe bëjnë operacionet e atyre pacientëve që kanë shkuar në shtet, për t’u trajtuar. Në shtet këtyre pacientëve u është thënë se radha është 2-3 muaj. Pra detyrohen të shkojnë në privat pacientët e sëmurë nga zemra.
A mundet që mjeku të bëhet tregtar zemrash?
A mundet që një mjek të bëhet trafikant pacientësh? Po sekser?
Këto po ndodhin në QSUT.
Disa mjekë aty vërtetë janë të artë, por kanë vesin e keq të lekut, që artin e tyre, e shesin shtrenjtë. Ky nuk është humanizëm. Ky është korrupsion.
Kjo është skandaloze. Shëndetësia falas nuk ekziston. Ajo është vetëm propagandë. Shëndetësia është e kripur. Atë e paguajnë pacientët shtrenjtë pacientët. Si ai rasti, kur pacienti priste t’i rritej viçi, që ta shiste 800 mijë lekë, se një mjek (kirurg) aq i kishte kërkuar për operacionin). Por se tek kardiokirurgjia dhe neurokirurgjia, operacionet shiten shtrenjtë. Por për neurokirurgjinë do flasim një ditë tjetër.
Shpërthimi i virusit vdekjeprurës Nipah në shtetin Bengali Perëndimor të Indisë ka shkaktuar shqetësim në disa pjesë të Azisë, me disa vende që kanë forcuar kontrollet në aeroporte.
Tajlanda ka filluar të kontrollojë pasagjerët në tre aeroporte që marrin fluturime nga Bengali Perëndimor. Nepali gjithashtu ka nisur kontrollet në aeroportin e Katmandusë dhe në pika të tjera kufitare tokësore me Indinë.
Pesë punonjës shëndetësie në Bengalin Perëndimor u infektuan nga virusi në fillim të këtij muaji, njëri prej të cilëve ndodhet në gjendje kritike. Rreth 110 persona, që kanë pasur kontakt me ta, janë karantinuar.
Virusi mund të përhapet nga kafshët tek njerëzit. Ai ka një shkallë të lartë vdekshmërie – nga 40% deri në 75% – pasi nuk ka vaksinë ose ilaç për ta trajtuar.
Çfarë është virusi Nipah dhe cilat janë simptomat e tij?
Virusi Nipah mund të transmetohet nga kafshët, si derrat dhe fluturat e frutave, tek njerëzit. Ai gjithashtu mund të përhapet person-person përmes ushqimeve të kontaminuara.
Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka renditur Nipah ndër dhjetë sëmundjet me prioritet të lartë, së bashku me patogjenë si Covid-19 dhe Zika, për shkak të potencialit të tij për të shkaktuar një epidemi.
Periudha e inkubacionit varion nga katër deri në 14 ditë.
Personat që kontraktojnë virusin mund të shfaqin një gamë të gjerë simptomash, ose ndonjëherë, asnjë simptomë.
Simptomat fillestare mund të përfshijnë ethe, dhimbje koke, dhimbje muskujsh, të vjella dhe dhimbje fyti. Tek disa njerëz, këto mund t’i pasojnë gjendjet e gjumit të tepërt, ndërgjegjja e ndryshuar dhe pneumonia.
Encefaliti, një gjendje që mund të jetë vdekjeprurëse dhe shkakton inflamacion të trurit, mund të ndodhë në rastet e rënda.
Deri tani nuk ka ilaçe apo vaksina të miratuara për trajtimin e kësaj sëmundjeje.
Ku kanë ndodhur shpërthimet e mëparshme?
Shpërthimi i parë i njohur i Nipah ishte në vitin 1998 midis fermerëve të derrave në Malajzi dhe më pas u përhap në Singaporin fqinj. Virusi mori emrin nga fshati ku u zbulua për herë të parë.
Më shumë se 100 persona humbën jetën dhe një milion derra u asgjësuan për të kontrolluar virusin. Ai shkaktoi gjithashtu humbje të konsiderueshme ekonomike për fermerët dhe ata që merreshin me tregtinë e bagëtive.
Bangladeshi ka qenë më i prekur në vitet e fundit, me më shumë se 100 persona që kanë vdekur nga Nipah që nga viti 2001.
Virusi është gjetur gjithashtu në Indi. Shpërthime u raportuan në Bengalin Perëndimor në vitet 2001 dhe 2007.
Së fundmi, shteti jugor i Keralas ka qenë një pikë e nxehtë për virusin Nipah. Në vitin 2018 u raportuan 19 raste, nga të cilat 17 ishin fatale; dhe në vitin 2023, dy nga gjashtë rastet e konfirmuara vdiqën më pas.
Çfarë po ndodh tani?
Të paktën pesë raste të konfirmuara u raportuan deri javën e kaluar, të gjitha të lidhura me një spital privat në Barasat. Dy infermiere po trajtohen në një njësi intensive të kujdesit kardiak, njëra prej të cilave mbetet në gjendje “shumë kritike”, raportuan mediat lokale duke cituar departamentin e shëndetit të shtetit.
Asnjë rast nuk është raportuar jashtë Indisë, por disa vende po marrin masa të shtuara kujdesi.
Të dielën, Tajlanda filloi kontrollin e pasagjerëve në tre aeroporte ndërkombëtare në Bangkok dhe Phuket që presin fluturime nga Bengali Perëndimor. Pasagjerëve nga këto fluturime u është kërkuar të bëjnë deklarata shëndetësore.
Departamenti i parqeve dhe i faunës ka zbatuar gjithashtu kontrolle më të rrepta në atraksionet turistike natyrore.
Jurai Wongswasdi, një zëdhënëse e Departamentit për Kontrollin e Sëmundjeve, i tha BBC-së se autoritetet tajlandeze janë “mjaft të sigurta” për parandalimin e një shpërthimi në Tajlandë.
Nepali gjithashtu ka nisur kontrollin e njerëzve që arrijnë përmes aeroportit të Katmandu dhe pikave të tjera kufitare tokësore me Indinë.
Ndërkohë, autoritetet shëndetësore në Tajvan kanë propozuar që virusi Nipah të klasifikohet si “Sëmundje Kategoria 5”. Sipas sistemit të ishullit, sëmundjet e klasifikuara në Kategorinë 5 janë infeksione të reja ose të rralla me rreziqe të mëdha për shëndetin publik, që kërkojnë raportim të menjëhershëm dhe masa speciale kontrolli.
Psikologia Valentina Telhaj u shpreh në emisionin News24 Fundjava se shumë nga problemet që hasin prindërit pasqyrohen te fëmijët. “Një studim ka treguar se kur një nënë ndodhet në depresion, kjo reflektohet edhe në zhvillimin e trurit të fëmijës. Predispozita për të kaluar problemet nga prindërit te fëmijët është e lartë, rreth 30-40%,” tha ajo.
Telhaj nënvizoi rëndësinë e ndryshimit të modeleve prindërore. “Një nga modelet më të dëmshme është: ‘ulo, mëso, mos bëj këtë, mos bëj atë’. Është më mirë të ftojmë fëmijët të flasin dhe të pyesim: ‘Cilat janë prioritetet e tua? Çfarë mendon se do të ndodhë nesër në shkollë nëse nuk përfundon detyrat?’”
Ajo shtoi se çdo fëmijë ka tendenca dhe modele të ndryshme të të mësuarit, dhe mbështetja e vazhdueshme është një nga mënyrat më efektive për të ndihmuar fëmijët të zhvillohen. “Prindërit nuk duhet t’i krahasojnë fëmijët me bashkëmoshatarët e tyre. Studimet tregojnë se krahasimet janë të dëmshme,” tha Telhaj.
Psikologia paralajmëroi gjithashtu për efektet afatgjata të abuzimit: “Të gjitha problemet që kanë prindërit pasqyrohen te fëmijët. Një studim tregoi se kur një nënë ndodhet në depresion, kjo ndikon në zhvillimin e trurit të fëmijëve. Predispozita për të kaluar problemet nga prindërit te fëmijët është e lartë, rreth 30-40%. Prindërit duhet të ndryshojnë modelin e tyre të sjelljes. Një nga modelet më të këqija është: “Ulu, mëso, mos bëj këtë, mos bëj atë.” Më mirë është të ftojmë fëmijët të flasin dhe t’i pyesim: “Cilat janë prioritetet e tua? Nëse nuk kryen detyrat, çfarë do të ndodhë nesër në shkollë?”. Fëmijët kanë tendenca dhe mënyra të ndryshme të të mësuarit. Një nga metodat më efektive është mbështetja dhe ndihma për t’i ndihmuar të qëndrojnë pas detyrave. Prindërit nuk duhet t’i krahasojnë fëmijët me bashkëmoshatarët e tyre. Të gjitha studimet tregojnë se krahasimet janë të dëmshme. Abuzimet seksuale në fëmijëri, sado të trajtohen, nuk mund të trajtohen plotësisht. Një nga format më ekstreme është abuzimi në fëmijëri të hershme dhe gjatë pubertetit. Dhuna psikologjike shpesh është më e rëndë se ajo fizike, po ashtu edhe neglizhimi.”, tha ajo.
Telhaj përfundoi duke theksuar se mbështetja, komunikimi dhe një qasje e kujdesshme prindërore janë çelësi për zhvillimin e shëndetshëm të fëmijëve.
Cila ishte gjëja e fundit që i kërkuat një chatbot-i me inteligjencë artificiale të bënte për ju? Ndoshta i kërkuat të hartonte një ese, apo një analizë të thellë të të dhënave, sipas BBC.
Disa ekspertë shqetësohen se realizimi i detyrave nga IA-ja do të thotë që truri juaj po punon më pak – dhe madje mund të dëmtojë aftësinë e të menduarit dhe zgjidhjen e problemeve.
Instituti i Teknologjisë në Masaçusets (MIT) publikoi këtë vit, një studim që tregonte se njerëzit që përdorën ChatGPT për të shkruar ese – treguan më pak aktivitet në rrjetet e trurit të lidhura me përpunimin kognitiv gjatë kryerjes së ushtrimit.
Këta njerëz gjithashtu nuk mund të përshkruanin esetë e tyre aq lehtë sa personat që nuk përdorën një chatbot të inteligjencës artificiale.
Hulumtuesit thanë se studimi tregoi një rënieje të aftësive të të nxënit.
Të gjithë 54 pjesëmarrësit u rekrutuan nga MIT dhe universitetet aty pranë. Aktiviteti i tyre i trurit u regjistrua duke përdorur elektroencefalografi (EEG), e cila përfshin vendosjen e elektrodave në kokë.
Disa nga kërkesat e pjesëmarrësve përfshinin pyetjen ndaj IA-së për të përmbledhur pyetjet e eseve, për të gjetur burime, si dhe për të përmirësuar gramatikën.
IA-ja u përdor gjithashtu për të gjeneruar dhe artikuluar ide – por disa përdorues menduan se ajo nuk ishte shumë e mirë në këtë.
IA-ja e bën shumë të lehtë gjetjen e përgjigjeve
Universiteti “Carnegie Mellon” dhe “Microsoft” zbuluan se aftësitë e njerëzve për zgjidhjen e problemeve mund të zvogëloheshin nëse ata bëheshin shumë të varur nga IA-ja.
Ata anketuan 319 punonjës të mjekësisë që përdorën mjete IA për punët e tyre të paktën një herë në javë.
Ata shqyrtuan 900 shembuj të detyrave të dhëna për IA-në, duke filluar nga analizimi i të dhënave për njohuri të reja deri te kontrolli nëse puna përmbushte rregulla të caktuara.
Studimi zbuloi se besimi më i lartë në aftësinë e IA-së për të kryer një detyrë lidhej me përpjekje më të vogla të të menduarit të rëndësishëm.
Ndërsa GenAI mund të përmirësojë efikasitetin e punonjësve, ai mund të pengojë angazhimin e rëndësishëm. me punën dhe potencialisht mund të çojë në mbështetje të tepruar afatgjatë në inteligjencën artificiale dhe aftësi të reduktuar për zgjidhjen e pavarur të problemeve.
Nxënësit e shkollave në Britaninë e Madhe u anketuan në mënyrë të ngjashme për një studim të botuar në tetor nga “Oxford University Press” (OUP).
Ai zbuloi se gjashtë në 10 nxënës mendonin se IA-ja kishte ndikuar negativisht në aftësitë e tyre në lidhje me punën shkollore.
Pra, me shpërthimin masiv të përdorimit të inteligjencës artificiale, a rrezikojnë të dobësohen aftësitë tona njohëse?
“Jo domosdoshmërisht”, tha Dr. Alexandra Tomescu, një specialiste e inteligjencës artificiale gjenerative në OUP e cila punoi në anketën shkollore.
“Hulumtimi ynë na tregon se nëntë në 10 studentë thonë se IA-ja i ka ndihmuar të zhvillojnë të paktën një aftësi të lidhur me detyrat shkollore – qoftë zgjidhja e problemeve, kreativiteti apo rishikimi.
“Por në të njëjtën kohë, rreth një e katërta thonë se përdorimi i IA-së ua bëri shumë të lehtë kryerjen e punës”, shtoi ajo.
ChatGPT, e cila ka më shumë se 800 milionë përdorues aktivë javorë – sipas shefit Sam Altman, ka publikuar një set prej 100 pyetjesh për studentët, të dizajnuara për t’i ndihmuar ata të përfitojnë sa më shumë nga teknologjia.
Por, Prof. Wayne Holmes, i cili kryen studime të rëndësishme të inteligjencës artificiale dhe arsimit në |University College London” (UCL), tha se kjo nuk ishte e mjaftueshme.
“Duhet të bëhen shumë më tepër kërkime akademike rreth efekteve të mjeteve të IA-së në të nxënë – përpara se nxënësit dhe studentët të nxiten për t’i përdorur ato”, tha ai.
“Sot nuk ka prova të pavarura në shkallë të gjerë për efektivitetin e këtyre mjeteve në arsim, ose për sigurinë e tyre, apo edhe për idenë se ato kanë një ndikim pozitiv”, tha Holmes.
Prof. Holmes theksoi hulumtimin rreth atrofisë konjitive, ku aftësitë dhe shkathtësitë e dikujt përkeqësohen pas përdorimit të inteligjencës artificiale. bw
Blerta Sejdija ishte 17-vjeçare kur e pranoi një pije nga një burrë i panjohur.
“Disa herë i thashë se nuk doja”, tregon Sejdija për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë.
Megjithatë, ai këmbënguli dhe shkoi ta blinte një pije energjike. Pikërisht kjo këmbëngulje e shtyu Blertën ta ndiqte atë instinktivisht për të parë sesi ai po hidhte diçka në pijen e saj.
“Edhe pse prindërit të thonë vazhdimisht të jesh e kujdesshme, nuk mendoja se diçka e tillë ndodh vërtet” thotë ajo.
Ngjarja në një kafene pranë Prishtinës e ndryshoi rrjedhën e karrierës së saj dhe e shtyu atë të përkushtohej ndaj problemit të hedhjes së drogës apo substancave të tjera në pije pa dijeninë dhe pëlqimin e personit.
Arsyeja pse atë natë ajo veproi instinktivisht dhe u mbrojt lidhet me njohuritë që kishte fituar përmes organizatës “Beat Sexism”, të cilën e kishte themeluar një vit më parë për, siç thotë ajo, ta luftuar patriarkatin.
E lindur dhe e rritur në Çeki, nga prindër me prejardhje nga Kosova, Sejdija sot e ndan kohën dhe angazhimin e saj mes këtyre dy vendeve. Megjithatë, se ndotja e pijes me substanca narkotike ishte kaq e përhapur, ajo e kuptoi vetëm në vitin 2021, kur vendosi ta ndajë publikisht përvojën e saj dhe të hapë një diskutim në Çeki.
“Vendosëm të mbledhim rrëfime të grave të tjera, sepse kuptuam se ky nuk ishte problem i izoluar, por diçka që prek shumë gra”, tregon Sejdija.
Blerta Sejdija dhe Veronika Shimkova gjatë prezantimit të platformës së sapothemeluar “Blurred”, në Pragë më 10 nëntor.
Se nuk bëhet fjalë për raste të veçuara, por për një problem më të gjerë shoqëror, e dëshmojnë edhe të dhënat dhe historitë që viktimat kanë ndarë me ta.
Sipas të dhënave që organizata e saj ka mbledhur në bashkëpunim me policinë dhe qeverinë në fillim të këtij viti, çdo i treti i anketuar në Pragë është përballur me hedhje të padëshiruar të drogës në pije.
Kjo ndodh më së shpeshti te gratë e reja, shpjegon Sejdija, por rasti i fundit i përdhunimit të Gisele Pelicot në Francë ka treguar se mund të ndodhë në çdo kohë dhe në çdo rrethanë.
“Mund të ndodhë në një takim romantik, mes një çifti apo edhe mes personash të martuar, mund të ndodhë edhe mes miqsh ‘për qejf’”, sipas saj.
Se bëhet fjalë për një dukuri të përhapur e dëshmon edhe rasti në një festival muzikor, po ashtu në Francë, ku 145 njerëz raportuan se ishin shpuar me shiringë.
Arsyet pse ndodh kjo janë të ndryshme dhe nuk lidhen vetëm me sulme seksuale, por edhe me vjedhje, forma të tjera dhune, madje ndonjëherë edhe “për shaka”, pavarësisht se pasojat mund të jenë shkatërruese. Në shumicën e vendeve ky akt nuk është i kriminalizuar veçmas, ndërsa Sejdija shton se Mbretëria e Bashkuar ka një praktikë pozitive.
Shtimi i alkoolit, drogës së jashtëligjshme ose ilaçeve në ushqim, pije apo cigare të një personi është i paligjshëm dhe, përmes ligjeve të ndryshme britanike, mund të dënohet nga gjashtë muaj deri me burgim të përjetshëm. Së fundmi, kryeministri britanik, Keir Starmer, ka paralajmëruar edhe krijimin e një vepre të veçantë penale që lidhet me këtë çështje.
“Qëllimi ynë me futjen e kësaj vepre të re penale është të inkurajojmë viktimat të dalin hapur dhe t’i raportojnë incidentet në polici, si dhe të ndihmojmë në tejkalimin e pengesave kryesore në ndjekjen penale të rasteve të hedhjes së substancave në pije, në mbledhjen e provave dhe identifikimin e autorëve”, thuhet në njoftimin e Ministrisë britanike të Drejtësisë lidhur me këtë dispozitë të ardhshme ligjore.
Problem edhe në Ballkanin Perëndimor
Se edhe të rinjtë në vendet e Ballkanit Perëndimor përballen me këtë problem, e konfirmon Stefan Pejiq nga organizata beogradase “Re Generation”, por, sipas tij, është e vështirë të flitet për përhapjen reale të hedhjes së substancave në pije, pasi këto raste raportohen shumë rrallë.
“Organizatave si e jona u drejtohen persona që besojnë se janë përballur me hedhje të substancave në pijen e tyre, ose kanë dyshime të bazuara, por shpesh nuk i raportojnë rastet te autoritetet. Arsyet janë frika, mungesa e besimit në institucione, stigma, por edhe pasiguria. Shumë persona nuk janë të sigurt se çfarë ka ndodhur saktësisht, veçanërisht nëse nuk u kujtohet saktë, ose nuk kanë prova të qarta”, thotë ai.
Për këto arsye, thekson Pejiq, është e rëndësishme të punohet në njohjen dhe parandalimin e kësaj forme dhune, në edukim, si dhe në përmirësimin e reagimit institucional.
“Parandalimi duhet të shkojë shumë më tej sesa këshilla ‘kujdes se mos të hedhin diçka në pije’. Mesazhe të tilla, edhe pse me qëllim të mirë, e transferojnë përgjegjësinë te personat që mund të jenë viktima, në vend se te ai që e shkakton dhunën” shpjegon Pejiq.
Sipas tij, parandalimi nënkupton staf të trajnuar në bare, si dhe protokolle të qarta.
“Parandalimi duhet të shkojë shumë më tej sesa këshilla ‘kujdes se mos të hedhin diçka në pije’”.
Stefan Pejiq
Të gjitha këto i kishte parasysh edhe Blerta Sejdija kur, në mes të nëntorit, së bashku me kolegen e saj Veronika Shimkova, lansoi platformën “Blurred”.
Bëhet fjalë për një platformë digjitale unike që përfshin programe edukative, trajnime për parandalim, punëtori dhe ligjërata për shkolla, si dhe mundësinë që një person të raportojë nëse dyshon se është droguar pa dijeninë e tij.
Qëllimi, siç shpjegon Sejdija, është që përmes avokimit, shkencës dhe inovacionit të luftohet problemi i hedhjes së substancave në pije dhe që aktivizmi të shndërrohet në diçka që ofron ndihmë konkrete.
“Ne nuk i lidhim vetëm dhembshurinë dhe sigurinë, por edhe shkencën dhe teknologjinë për të krijuar diçka funksionale. Sepse, siç e dimë, ekzistojnë disa teste në treg që në fakt nuk ndihmojnë nëse dëshironi të kontrolloni pijen dhe krijojnë një ndjenjë të rreme sigurie”, nënvizon ajo.
Në treg ekzistojnë teste të ndryshme që shiten me pretendimin se ndihmojnë në zbulimin e substancave të padëshiruara – nga manikyr të thonjve që ndryshojnë ngjyrë, deri te teste të ndryshme që mund të porositen online, mjafton një klikim online.
Lansimi i platformës “Blurred” kundër hedhjes së substancave në pije, në Pargë, nga themelueset Blerta Sejdija dhe Veronika Shimkova, 10 nëntor.
Megjithatë, se ato nuk janë më të besueshmet, e konfirmon edhe Martin Kuchar, shef i Laboratorit për Analizë Forenzike të Substancave Bioaktive në Universitetin Teknologjik të Pragës. Një nga problemet është se testet nuk funksionojnë në pije me ngjyrë dhe se përqindja e drogës në pije duhet të jetë e lartë që testi ta zbulojë atë. Por, Kuchar shpjegon se edhe një përqindje më e vogël e drogës mund të ndikojë te viktima.
“Ndryshimi i ngjyrës ndodh vetëm në nivele më të larta të substancës aktive. Po flas për GBL, MDMA, benzodiazepina dhe droga të tjera. Nga perspektiva ime, testet komerciale nuk funksionojnë dhe mund të çojnë në rezultate të rrejshme negative” thotë ky ekspert forenzik.
Testet janë verifikuar edhe në laboratorin e Fakultetit Teknologjik. Droga është hedhur në pije të ndryshme, nga vera e kuqe dhe e bardhë e deri te pijet joalkoolike. Megjithatë, testet, të dizajnuara për të ndryshuar ngjyrë në prani të drogës, nuk reaguan.
“Ndoshta funksionojnë nëse testohen vetëm me ujë dhe drogë”, thotë Kuchar. “Kemi dokumentacion fotografik që tregon se testet nuk ndryshuan ngjyrë. Nëse kanë ndryshuar, atëherë në pije ka pasur një dozë shumë të lartë alkooli ose ngjyra është ndikuar nga vetë ngjyra e pijes”.
Për momentin, thotë Kuchar, nuk ka teste te të cilat përdoruesit mund të mbështeten 100 për qind.
Çfarë të bëni nëse sulmoheni?
Kur dikush ju drogon kundër vullnetit tuaj, keni 20–30 minuta për të ndërmarrë diçka, shpjegon Blerta Sejdija.
“Së pari vini re se diçka po ndodh në organizmin tuaj. Ndjeni marramendje, shikimi ju turbullohet, mund të filloni të mos i ndieni fare disa pjesë të trupit”, thotë ajo.
“Nuk është faji juaj, përgjegjësia është gjithmonë në anën e sulmuesit”.
Blerta Sejdija
Ndonjëherë droga e ndryshon shijen e pijes dhe ajo bëhet e hidhur, ndonjëherë i ndryshon ngjyrën ose bëhet e turbullt.
“Të gjitha këto janë gjëra të vogla që mund t’i vini re dhe që janë nën kontrollin tuaj. Ajo që nuk është nën kontrollin tuaj është mënyra se si trupi juaj do të reagojë”, sipas saj.
Të gjithë këshillohen që, nëse papritur nuk ndihen mirë, t’i tregojnë personit pranë ose stafit të lokalit.
“Mos u izoloni, sepse nuk e dini se çfarë doze keni marrë dhe si mund të reagojë trupi juaj”.
Nëse është e mundur, do të ishte e dëshirueshme të ruhet pjesa e mbetur e pijes, pasi ajo mund të testohet për prani droge, sepse substanca largohet shpejt nga trupi. Duhet të pini shumë ujë, të shkoni në një vend të sigurt, të vendoseni në një pozicion të qëndrueshëm dhe patjetër të telefononi policinë.
“Kur të arrini në urgjencë, kërkoni që t’ju bëhet analizë toksikologjike, sepse mund të mos e dinë se ju ka droguar dikush. Shpesh ndodh që të shkoni në urgjencë dhe t’ju thonë se keni pirë shumë”, shpjegon Sejdija.
Ajo që ndodh shpesh është edhe fakti që njerëzit nuk e raportojnë rastin në polici, sepse do t’i fajësojnë ose nuk do t’iu besojnë.
“Nuk është faji juaj, përgjegjësia është gjithmonë në anën e sulmuesit”, thotë ajo.
Kur atë mbrëmje në kafenenë pranë Prishtinës burri i panjohur u kthye me pijen, në të cilën tashmë kishte diçka për të cilën ajo nuk kishte dhënë pëlqimin, Blertën e zuri paniku. Por, ajo nuk e shfaqi këtë.
“Nga ajo anë isha krenare për veten. Por, nuk jam krenare për mënyrën se si e zgjidha më pas situatën – nuk e raportova, nuk u përballa me të, thjesht ika, gjë që ishte një akt vetëmbrojtjeje”, shpjegon ajo.
Në atë moment, thotë ajo, nuk donte që ai të bëhej edhe më agresiv, ndaj trilloi se duhej të shkonte në tualet me shoqen dhe nuk u kthyen më kurrë.
“Ajo natë vërtet e ka formësuar mënyrën se si mendoj për sigurinë gjatë daljeve dhe veçanërisht për hedhjen e substancave në pije si një fenomen të tërë, të cilin që nga ai moment kam filluar ta hulumtoj”, tregon ajo.
Me organizatën e saj, Sejdija sot planifikon të punojë në edukim dhe në gjetjen e zgjidhjeve për problemin e hedhjes së substancave në pije. Për momentin ata veprojnë në Evropën Qendrore, por në të ardhmen planifikojnë të zgjerojnë aktivitetet e tyre edhe në vendet e Ballkanit Perëndimor dhe në pjesë të tjera të Evropës.
Kreu i PD Sali Berisha ka reaguar në lidhje me kërcënimin me jetë ndaj gazetarit Osman Stafa, pas denoncimeve për Spitalin Onkologjik.
Në një konferencë për shtyp nga selia blu,. Berisha u shpreh se gazetari faktoi se tek Onkologjiku kanë ndodhur krime kundër njerëzimit.
“Kërcënimi vjen vetëm një muaj pasi mafia më e rrezikshme i vendosi minën gazetarit të mirënjohur italian kundër mafias shqiptare.
Osman Stafa me investigimet e tij ka provuar para shqiptarëve dhe mbarë Europës se regjimi i Ramës ka kryer krime kundër njerëzimit tek Onkologjiku,, se të sëmurët janë privuar nga ilaçet jetike në betejën e tyre me sëmundjen. Të sëmurët janë privuar nga aparaturat e domosdoshme të mjekimit dhe diagnozës.
Këto qendrime që tejkalojnë çdo imagjinatë kanë kushtuar me qindare vite jetë të këtyre të sëmurëve të marrë së bashku.
Rama është kryeministri i parë që pohon publikisht se ilaçet nuk i siguruam sepse të sëmurët me këtë sëmundje janë të shumtë në numër.
Në shumë raste vërtetoi se ishin vjedhjet e abuzimet mafioze të atyre që plaçkitën, bënë tenderat dhe nuk sollën një ilaç të vetën. Ministra dhe drejtor spitali.
Kanë ndodhur krime të rënda në 32 vite, por garantoj shqiptarët se krimi më i shëmtuar ka ndodhur në atë spital”, tha ai. bw
Në studion e “News24 Fundjavë” ishte sot e ftuar psikiatrja Denisa Hoxha, e cila foli në lidhje me ankthin, atakët e panikut dhe çrregullimet me të cilat përballen sot shqiptarët, e kryesisht rinia.
Ajo u shpreh zgjidhja më e mirë kur je në një situatë ku ankthi dhe stresi po të mposht, është t’i drejtohesh specialistit.
“Stresi është kthyer në kryefjalën e shqiptarëve. Vuajmë shumë nga ankthi dhe stresi por kujdesemi shumë pak për t’i menaxhuar ato. Pyetjet që has më shumë janë: Si ta menaxhoj stresin e punës dhe të balancojmë punën dhe jetën personale? Njerëzit jetojnë në multi tasking kur duhet të bëjnë 2 -3 gjëra njëherazi.
Kur stresi të mbyt nuk ke më shpëtim dhe i drejtohesh psikologut apo psikiatrit, ose edhe një faqe si e jona ku marrim c çdo ditë të paktën 500 pyetje të cilëve u përgjigjemi brenda 24 orëve. Atë që mendja mundohet të fshehë, trupi nuk e harron. Ndodh që njerëzit që më në fund arritën të kenë një ambient stabël, papritur ndodh një atak paniku dhe një gjendje ankthi. Kjo ndodh sepse përgjatë jetës janë funksionalë dhe mekanikë, duke shkelur dhe neglizhuar emocionet dhe ndjesitë. Në këtë kohë nuk e kontrollon më trupin tënd.
Trupi të thotë merru me veten më shumë”, tha ajo, ndërsa ka sugjeruar edhe një ushtrim frymëmarrjeje që ndihmon në qetësimin e trupit dhe uljen e rrahjeve të zemrës në momente të tilla.”, tha ajo.
Psikiatrja u shpreh se ushtrimi konsiston në frymë marrjen nga hundë për 4 sekonda, mbajtjen për 6 sekondë, dhe frymë nxjerrjen për 8 sekonda.
Komentet e pasakta të një mjeku në rrjetet sociale mbi një studim mjekësor në Korenë e Jugut u kthyen në një fushatë online keqinformimi dhe paniku.
Më 9 nëntor, kardiokirurgu Edvin Prifti shpërndau katër foto nga një studim i kryer në Korenë e Jugut, me titull: “Rreziqet 1-vjeçare të kancerit të lidhura me vaksinimin COVID-19: një studim kohorte i bazuar në popullsi në Korenë e Jugut”.
Prifti e shoqëroi postimin me një interpretim personal, duke pretenduar se materiali vërtetonte një lidhje direkte mes vaksinave dhe kancerit.
“Nuk ka asnjë shpjegim tjetër përveçse urrejtjes ndaj njeriut! Një holokaust pa asnjë diskriminim!”, shkroi ai.
Mbi 15 faqe online në gjuhën shqipe, përfshirë të përditshmen Gazeta Dita dhe portale të tjera, e shpërndanë postimin e Priftit me tituj alarmues. Postimi u rishpërnda nga 129 ndjekës të kardiokirurgut shqiptar dhe gjeneroi video virale në rrjetet sociale.
Studimi që i referohet Dr.Prifti, i publikuar nga revista “Biomarker Research”, ka si autorë katër shkencëtarë koreano jugor.
Megjithatë, ndryshe nga pretendimi i doktorit shqiptar, ai nuk shkruan se ka një lidhje shkakësorë midis vaksinimit kundër COVID-19 dhe rritjes së rrezikut të sëmundjes së kancerit.
Vetë autorët e studimit theksojnë në mënyrë specifike në konkluzionet e publikuara se gjetjet e tyre nuk provojnë lidhje shkak-pasojë mes kancerit dhe vaksinës.
“Nevojiten studime të mëtejshme për të sqaruar marrëdhëniet e mundshme shkakësore,” shkruajnë ata në konkluzionet e studimit.
I pyetur nga BIRN mbi deklaratën e tij për studimin, kardiokirurgu Prifti këmbënguli në qëndrimin e tij për lidhjen e vaksinë me kancerin.
“Në konkluzion, mendoj që të dhënat janë të shumta dhe kokëforta,” tha ai, duke pranuar gjithsesi se “duhen studime të tjera”.
Një lajm i vjetër dhe i përgënjeshtruar
Zhurma e krijuar së fundmi në Shqipëri mbi këtë studim, bazohet në një lajm që është përgënjeshtruar prej kohësh në arenën ndërkombëtare. Studimi, i publikuar fillimisht në “Biomarker Research” si letër për redaktorin, u bë viral në botën anglisht folëse pas një artikulli sensacionalist në gazetën britanike ‘Daily Mail‘ më 29 shtator.
Ekspertët dhe faqe të verifikimit të fakteve, si Full Fact, reaguan menjëherë, duke detyruar Daily Mail të korrigjonte artikullin. Në versionin e rishikuar, gazeta sqaroi se studimi nuk provonte lidhje mes vaksinës dhe tumoreve. Patologët shpjeguan se “është e pamundur mjekësisht që një kancer solid të zhvillohet deri në atë pikë sa të diagnostikohet brenda një viti”.
Sipas ekspertëve, rritja e numrit të diagnozave lidhet me faktin se personat e vaksinuar kanë kryer më shumë vizita mjekësore gjatë pandemisë COVID-19, duke çuar në zbulimin e sëmundjeve ekzistuese, jo në krijimin e tyre nga vaksina.
Përtej studimit koreano-jugor, Dr.Prifti tha se ishte i bindur për vërtetësinë e lidhjes midis vaksinës kundër COVID-19 dhe tumoreve.
Për të mbështetur tezën e tij, Prifti referoi një tjetër studim nga Italia me rreth 300,000 banorë, ku sipas tij ishte gjetur një rritje prej 23% e tumoreve te të vaksinuarit. Por edhe në këtë rast, interpretimi bie ndesh me konkluzionet e autorëve. Studiuesit italianë theksojnë se: “Subjektet që morën vaksinën treguan pothuajse përgjysmim të rrezikut të vdekjes nga çdo shkak pas një periudhe ndjekjeje prej 25 muajsh.”
Edhe këtu, autorët sqarojnë se zbulimi i më shumë rasteve të kancerit lidhet me monitorimin më të shpeshtë mjekësor të personave të vaksinuar dhe jo me shkaktimin e sëmundjes nga vaksina.
Rishpërndarja e shpejtë e këtij informacioni alarmant në një numër të madh mediash online shqiptare tregon sërish për cenueshmërinë e publikut dhe mangësitë serioze në procesin e verifikimit të fakteve në peizazhin mediatik vendas.
Dezinformatat shëndetësore, veçanërisht ato që lidhen me vaksinat, gjejnë shpesh terren pjellor në Shqipëri, veçanërisht kur vijnë nga figura autoritare si mjekët.
Pandemia e COVID-19, në nivel global, u shoqërua me atë që Organizata Botërore e Shëndetësisë e quajti “infodemi” – një përhapje masive dhe e shpejtë e informacionit të pasaktë, shpeshherë me qëllim manipulimin.
Në Shqipëri, kjo valë dezinformimi goditi veçanërisht vaksinat, duke ushqyer hezitimin te një pjesë e konsiderueshme e qytetarëve, pavarësisht fushatës së institucioneve shëndetësore për imunizim.
Pasojat e drejtpërdrejta të këtyre pretendimeve të pavërteta shëndetësore janë të rënda. Ato jo vetëm mbjellin panik dhe pasiguri, por potencialisht pengojnë shkallën e vaksinimit dhe rrisin rrezikun e sëmundshmërisë dhe vdekshmërisë në popullatë.
Edhe një shkëndijë e vetme mjafton për të ndezur një zjarr. Njerëzimi e kishte harruar se qindra vjet të shkuar besohej se Toka ishte e sheshtë. U desh një shaka interneti, më saktë krijimi i një faqeje online ku pretendohej se Toka është e sheshtë që të riniste në shekullin e 21-të konspiracioni që ende vazhdon.
Në rastin e vaksinave ishte sërish një shkëndijë. Mjeku anglez Andrew Wakefield, kirurg i njohur, por pa asnjë lidhje me vaksinat dhe autizmin, duke analizuar një grup prej vetëm 12 fëmijësh, publikoi artikullin tashmë famëkeq që lidhte vaksinën MMR (fruth, shyta, rubeolë) me një sëmundje të zorrëve dhe me autizmin.
Që nga viti 1998, kur ky artikull u botua për herë të parë, janë botuar me qindra studime që provojnë jashtë çdo dyshimi se midis vaksinave dhe autizmit nuk ka asnjë lidhje, as nga ana statistikore dhe as nga ana biologjike.
Nëse mjeku anglez studioi vetëm 12 pacientë, studiuesit nga vendet nordike studiuan me miliona fëmijë, nisur edhe nga statistikat tepër të sakta që këto vende mbajnë prej dekadash. Nuk u gjet asnjë lidhje midis ndonjë vaksine dhe autizmit.
Ndërkohë është zbuluar tashmë se në 60 deri 90% të rasteve, autizmi shkaktohet nga shumë faktorë, ku ndërthurren faktorët gjenetikë dhe ata të zhvillimit të shtatzënisë.
Pas botimit të artikullit në fjalë dhe nisjes së lëvizjes anti-vax, shumë vende patën rënie të shkallës së vaksinimit. Nëse teoria e lidhjes së vaksinimit me autizmin do të ishte e saktë, shkalla e autizmit në këto vende do të ulej. Në fakt, asnjë ulje e tillë nuk u konstatua.
Nga ana tjetër, si pasojë e mosvaksinimit kundër fruthit, pati shpërthime të sëmundjes të pasuara nga vdekjet, shurdhime dhe ndërlikime të tjera shëndetësore.
***
Vaksina kundër COVID-19 u bë shënjestra e radhës e konspiracionistëve.
Disa gabime në politikën e vaksinimit që duhej të ishin shmangur, si p.sh., rekomandimi për të vaksinuar fëmijët, rigjallëruan lëvizjen anti-vax dhe i dhanë asaj një përmasë dhe vëmendje që nuk e kishte patur kurrë më parë.
Kësaj radhe, vaksinat u etiketuan si terapi gjenetike dhe “lidhja” e tyre u gjet me kancerin! Dhe duke qënë se kanceri njihet si sëmundje që zhvillohet tepër ngadalë, ka raste me dekada të tëra, u “shpik” termi “turbokancer”, një term i padëgjuar më parë dhe që nuk figuron në asnjë manual mjeksor.
Studime të veçanta që arrijnë të kalojnë filtrat e shkencës dhe etikës, pretendojnë se vende të caktuara janë duke përjetuar rritje të formave të caktuara të tumoreve dhe kjo lidhur me vaksinimin. Sërish, studime të tjera, shumë më të sakta, shumë më shkencore, nuk zbulojnë asnjë lidhje të tillë.
Ato që kemi mësuar deri më sot lidhur me tumoret (dhe që nuk është pak) nuk sugjeron ndonjë mekanizëm se si vaksinat mund të shkaktojnë kancer.
Edhe shifrat dhe statistikat janë kokëforte. Ndërsa me vaksinën anti-COVID u vaksinuan miliarda njerëz në gjithë botën, asnjë ndryshim nuk ka në incidencën e kancerit. Rastet e reja dhe vdekjet nga kanceri në shkallë globi dhe në vende të veçanta kanë mbetur në të njëjtat nivele si para pandemisë.
***
Kirurgu anglez që i dha jetë tërbimit anti-vax, u gjet më vonë se kishte manipuluar të dhënat dhe se synonte të përfitonte financiarisht nga “zbulimi” i bërë. Pas disa vitesh, atij madje edhe ju hoq e drejta e ushtrimit të profesionit, aq të rënda u gjykuan sjelljet e veta. Sot, ky ish-mjek fiton para duke bërë filma dhe organizuar tubime anti-vax.
Ndërkohë dëmi që teoritë e të fantaksurve anti-vax po shkaktojnë është i jashtëzakonshëm.
Vaksinat në shekullin e 20-të shpëtuan dhjetëra miliona jetë fëmijësh dhe e ndihmuan njerëzimin të fitonte luftën kundër sëmundjeve infektive.
Si të tilla, ato e kanë në fakt një “lidhje” me kancerin.
Duke mundësuar që njerëzit të jetojnë më gjatë, duke i lejuar atyre të arrijnë të tetëdhjetat dhe të nëntëdhjetat, sigurisht që në këtë moshë rreziku i shfaqjes së tumoreve është më i lartë.
Pra sot kemi më shumë tumore, sepse njerëzit po jetojnë më gjatë, për të arritur atë moshë, ku fatkeqësisht edhe tumoret janë më të shpeshta.
Dhe kjo në sajë edhe të vaksinave!
Prandaj, të nderuar ndjekës të faqes dhe lexues, sa më larg konspiracioneve dhe konspiracionistëve.
Mund t’i lexoni apo t’i shikoni ata, si një shaka, një satirë, madje edhe si një provë se fantazia njerëzore nuk ka kufi.
Qeshni dhe argëtohuni me ta si në një shfaqje humori!
Frutat e thata janë ndër ushqimet më të pasura me vitamina, minerale dhe yndyra të shëndetshme. Të konsumuara rregullisht, ato mund të përmirësojnë funksionet kryesore të trupit, duke mbrojtur zemrën, duke forcuar kockat dhe duke rritur aktivitetin e trurit. Ja katër prej më të dobishmeve:
1. Arrat, aleatet më të forta të trurit
Arrat janë të pasura me omega-3, antioksidantë dhe vitamina që ndihmojnë në përmirësimin e kujtesës, fokusit dhe shëndetit të përgjithshëm të trurit. Studimet i cilësojnë si një nga ushqimet më të mira për sistemin nervor.
2. Bajamet, mbrojtje për zemrën dhe kockat
Bajamet përmbajnë vitaminë E, kalcium, magnez dhe yndyra të shëndetshme që ndihmojnë në uljen e kolesterolit, parandalimin e sëmundjeve të zemrës dhe forcimin e kockave.
3. Fistikët, energji për trupin dhe zemrën
Fistikët ndihmojnë në qarkullimin e mirë të gjakut, ulin tensionin arterial dhe janë të shkëlqyer për mirëmbajtjen e një zemre të shëndetshme. Aroma dhe vlerat e tyre ushqyese i bëjnë një nga zgjedhjet më të mira për snack të shëndetshëm.
4. Kajsitë e thata, kocka të forta dhe imunitet më i mirë
Kajsitë e thata janë të mbushura me kalium, hekur dhe vitaminë A. Ato ndihmojnë në forcimin e kockave, përmirësojnë tretjen dhe mbështesin sistemin imunitar. bw
Gazetari, Osman Stafa, i pranishëm në protestën tek Onkologjiku për mungesën e medikamenteve, theksoi se duhet reagim nga masa e qytetarëve.
Ai tha se 43 milionë euro duhet të shkonin vetëm për medikamentet për kancerin e gjirit.
Në këtë protestë të pranishmit mbanin tullumbace me ngjyrën e zezë në shenjë.
“Nuk mund të rrijë 8 orë në ditë për qejf në karrige, si mund të lesh një pacient? Është e dhimbshme ndaj duhet të reagojmë.
43 milionë euro do të ishin medikamentet e për kancerin e gjirit. Nuk janë rrush e kumbulla janë paratë tona.
Duhet të reagojmë sepse askush nuk është imun. Ka histori për të treguar ka pasur një familjar.
Është shumë e rëndësishme që në këtë ditë ata që sot janë duke u përballur me. Ta themi një të vërtetë që ata sot janë duke u përballuar me një sëmundje. Ta themi një të vërtetë që ta dëgjojnë të gjithë.”, tha Stafa. bw
Përveç sëmundjes, gratë e diagnostikuara nga kanceri i gjirit në Lezhë duhet të përballojnë udhëtime rraskapitëse dhe të kushtueshme drejt Tiranës për trajtimet e kimioterapisë, pasi shërbimi në spitalin rajonal nuk ofrohet për shkak të mungesës së një aparature.
Vjeshta e vitit 2024 shënoi një kthesë të vështirë në jetën e Vera Loshit, një 56-vjeçare nga Ishull Lezha. Pas disa vizitave nisur nga shqetësimet fizike, diagnoza ishte e prerë: kancer gjiri.
Ky ishte vetëm fillimi i një beteje të dyfishtë për Loshin; ajo me sëmundjen dhe me një sistem shëndetësor, që e detyron të udhëtojë rreth 120 kilometra për të marrë trajtimin jetik.
“Trajtimi i sëmundjes ka qenë një sfidë dhe me shumë kosto,” tregon ajo për BIRN. “Më është dashur të shkoj në Tiranë për të zhvilluar seancat e terapisë, pasi këtu në Spitalin e Lezhës nuk ofrohet ky shërbim,” shtoi gruaja.
Nëna e dy fëmijëve e quan veten me fat, pasi u diagnostikua në fazë të hershme. Por pas trajtimeve prej 1 viti në Tiranë, Loshi shpreson që spitali rajonal i Lezhës të jetë në gjendje ta ofrojë këtë shërbim sa më parë.
“Fillimisht, godina e spitalit ishte në rikonstruksion, por edhe tani që kanë përfunduar punimet, nuk bëhet kimioterapia sepse thonë se mungon një aparaturë. Janë shumë gra si puna ime që po vuajnë për shkak të kësaj situate, sepse është një makth i vërtetë të udhëtosh drejt Tiranës për të marrë këtë shërbim,” theksoi ajo.
Mungesa e trajtimit me kimioterapi në spitalet rajonale është pjesë e një problemi sistemik të shëndetësisë shqiptare, e cila reflekton një centralizim ekstrem të shërbimeve të specializuara në Tiranë. Siç ka gjetur BIRN në një sërë investigimesh, pacientët nga i gjithë vendi detyrohen të ndërmarrin udhëtime të kushtueshme dhe rraskapitëse drejt kryeqytetit për trajtime jetike, ndërkohë që spitalet rajonale vuajnë nga mungesa e investimeve në aparatura dhe në personel të specializuar.
Sipas drejtorit të spitalit rajonal të Lezhës, Leon Kaza, njësia e kimioterapisë u hap para dy vitesh për t’u mbyllur sërish.
“Për shkak të rikonstruksionit që ka qenë në proces prej kohësh, shërbimi nuk është ofruar plotësisht. Aktualisht po përfundojmë sistemimin në të gjitha pavionet dhe sigurisht, kimioterapia do të rikthehet në funksion,” premtoi Kaza, ndërsa shtoi se ishin në pritje të aparaturave të reja për “zgjerimin dhe përmirësimin e shërbimeve të kimioterapisë.
Në qarkun e Lezhës, numri i grave të prekura nga kanceri i gjirit është në rritje. Sipas mjekes onkologe, Bardha Gjoni, vetëm gjatë këtij viti janë diagnostikuar përmes analizave dhe biopsive rreth 30 raste të reja.
“Nga përvoja ime 25-vjeçare, shohim një rritje të rasteve çdo vit. Krahasuar me 15 vite më parë, ka një dyfishim të grave të prekura,” tha Gjoni për BIRN.
Ajo shton se problematik mbetet fakti që shumica e rasteve diagnostikohen në faza të avancuara. “Duhet një sensibilizim më i madh i grave dhe vajzave që të kryejnë kontrolle të paktën një herë në vit, në mënyrë që sëmundja të kapet në kohë dhe të shërohet,” apelon ajo.
Sipas Afërdita Gjonit, aktiviste për të drejtat e grave në qarkun e Lezhës, pavarësisht rritjes së ndjeshme të ndërgjegjësimit gjatë viteve të fundit, veçanërisht në muajin tetor, nevojitet ende shumë punë.
Gjoni shpjegon se përhapja e kancerit të gjirit mes grave në qarkun e Lezhës është pak më e lartë se mesatarja kombëtare, ndërsa apelon që shërbimi parësor duhet të luajë një rol kyç në nxitjen e grave për kryerjen e kontrolleve periodike. Ajo thekson gjithashtu se duhet përmirësuar trajtimi i tyre.
“Gratë që përballen me këtë sëmundje hasin shpesh vështirësi për t’u trajtuar, për shkak të pamundësive financiare. Duhet të ketë më shumë vëmendje për t’u ofruar këtyre pacientëve shërbime sa më afër vendbanimit të tyre dhe pa kosto financiare,” tha Gjoni.
Njëra prej pacienteve, e sapodiagnostikuar me kancer gjiri i tha BIRN në kushtet e anonimatit se detyrohet të udhëtojë deri në katër herë në javë në Tiranë për të marrë trajtimin.
“Përveç lodhjes dhe stresit që më është krijuar, udhëtimi ka edhe një kosto që për mua është e papërballueshme. Jam detyruar të marr borxh për t’u përballur me sëmundjen, pasi nuk kam mundësi financiare,” tha gruaja, ndërsa shtoi: “Është absurde që ky shërbim të mos ofrohet në Lezhë”.
Komentet