VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

BEFASIA POETIKE E HASAN SELIMIT – Nga QAZIM SHEHU

By | May 18, 2018

Komentet

GJERDANI KRIJUES I DASHURISË – VLERË DHE PESHË LETRARE KOMBËTARE – Nga Sejdi BERISHA

Doli nga shtypi Revista Kulturore Periodike “Urat” nr. 5 e Klubit të Shkrimtarëve dhe Artistëve Tropojë

Edhe sot e kësaj dite, kombi dhe atdheu, njeriu dhe popujt përgjithësisht kanë nevojë që t’i afirmojnë, t’i zhvillojnë dhe t’i përjetësojnë të arriturat shpirtërore, kulturore, letrare dhe historiografike, sepse, ato përveç se afirmojnë dhe i ofrojnë njerëzit, popujt dhe vendet e ndryshme të botës, dukshëm dhe padiskutueshëm i sensibilizojnë marrëdhëniet ndërnjerëzore, cilësinë krijuese, ngritin shkallën e afrimit dhe të dashurisë, por edhe të gjitha ato begatitë dhe madhështitë që u ngjajnë trenit në lëvizje dhe binarëve që nuk kanë fund as të sosur. Kjo, sepse, vlerat shpirtërore, kultura dhe historia janë i vetmi instrument, i vetmi almanak i cili njeriun jo vetëm se e fisnikëron, por edhe shndërron në temë studimi për njerëzoren, për rehatinë dhe peshën shpirtërore, për lirinë fizike dhe mendore të njeriut në tërë globin, gjë e cila edhe sot në këtë shekull i nevojitet popujve dhe kombeve, pa marrë parasysh se sa të zhvilluar janë dhe sa të ndritshme e të begatë e kanë historinë.
Kjo punë e rëndësishme por edhe shumë e mundimshme, i nevojitet edhe kombit shqiptar dhe shqiptarëve kudo që janë ata, duke pasur parasysh se historia ka qenë “njerkë” që asnjëherë nuk ka reshtur për ta rënduar ecjen përpara të shqiptarëve në të gjitha sferat dhe fushat. Gjithashtu, edhe sistemet totalitare e kanë ndrydhur, dhe nëse doni, edhe e kanë dergjur vullnetin, talentin dhe pathyeshmërinë mendore dhe shpirtërore të njeriut tonë dhe e kanë sjellë edhe deri tek ndarja e dhunshme edhe me kufi fizik por edhe me kufi tjerë. E gjithë kjo, tani konsiston nevojën që krijuesit, historianët, intelektualët dhe kuadro të tjera të ngarkohen me përgjegjësinë që gjërat t’i qojnë përpara, t’i rrënojnë kufijtë por edhe botëkuptimet që artificialisht u bënë si mur dhe beden i së keqes. Dhe, për të mos e zgjatur, në këtë drejtim ka sa vite që krijuesit, poetët, shkrimtarët, piktorët dhe artistët e artit skenik dhe filmit, kanë arritur shumë, e që, padyshim se duhet bërë edhe shumë më shumë në afirmimin e vlerave krijuese, duke i rrënuar të gjitha barrierat dhe duke vënë ura të forta e të qëndrueshme bashkëpunimi, të cilat do ta forcojnë peshën e fjalës së shkruar, të dëshmisë historike duke i begatuar përvojat e ndërsjella krijuese, më çfarë vlerat tona inkorporohen me plotë cilësi në shoqërinë bashkëkohore kulturore dhe shkencore evropiane dhe ndërkombëtare, për çfarë dëshmojnë e po dëshmojnë shumë rezultate në fushën e sportit, të muzikës, pikturës mbase edhe të letërsisë.

Pesha e fjalës së shkruar përveç se afirmon vlerat kulturore dhe historike, ajo ngrit në piedestal peshën e ndijimit dhe të përgjegjësisë shpirtërore mbase edhe kombëtare

Në këtë aspekt, krijuesit jo vetëm letrarë të Malësisë së Gjakovës por edhe të qendrave të tjera, si të Pejës, Klinës, Malishevës, Kukësit, Prishtinës, Prizrenit, Istogut dhe të qendrave të tjera, por edhe të Luginës së Preshevës, me organizimet e lloj-llojshme të aktiviteteve letrare i kanë quarpërpara shumë gjëra, e, në këtë drejtim, tani edhe shkrimtarët nga diaspora kanë arritur shumë në afirmimin e vlerave krijuese, cilësinë por edhe shumëllojshmërinë letrare.
Klubi i Shkrimtarëve dhe Artistëve-Tropojë, në krye të cilit qëndron, Lulzim Logu, njëri prej promotorëve kryesor të kulturës jo vetëm në Tropojë, tani e sa vite, përkundër vështirësive materiale por edhe problemeve të tjera, ka arritur që peshën e fjalës së shkruar jo vetëm se ta ngrit në piedestalin e ndijimit dhe të përgjegjësisë shpirtërore, por, atë ka arritur që ta shndërrojë si në ujin e pastër të Valbonës, dhe i kanë shtrirë krihet edhe në drejtim të Kosovës, respektivisht, të Gjakovës, e që bashkërisht me krijuesit e këtij qyteti t’ia forcojnë themelet historike dhe kulturore e letrare Mitingut Tradicional Kombëtar e Ndërkombëtar të Poezisë në Gjakovë, i cili ka një bagazh të historisë së tij mbi pesëdhjetëvjeçare. Kështu, në kuadër të këtij aktiviteti, në Bajram Curri u organizua edhe Ora Letrare Tradicionale në kuadër të mitingut, që kishte mesazh e synim të qartë-vënien e urave krijuese me shkrimtarët e Rrafshit të Dukagjinit dhe të Kosovës përgjithësisht, për çfarë edhe u arrit synimi, qëllimi dhe rezultatet.

Pengesat e formave të ndryshme apo edhe “lodhjet”, tmerrësisht i zvetënojnë dhe i dëmtojnë vlerat krijuese…!

Mirëpo, sikurse të gjitha rrugëtimet, edhe ky aktivitet i krijimtarisë letrare dhe kulturore, nganjëherë hasë në pengesa apo edhe në “lodhje”, që zvetënojnë dhe tmerrësisht dëmtojnë vlerat krijuese. Duke mos hyrë me gjerësisht në këtë temë as në “ikjen” e Mitingut të Poezisë në Gjakovë, krijuesit nga Tropoja, si nismë për ta provokuar “feniksin” letrar në Malësinë e Gjakovës dhe më gjerë, kanë vendosur të nxjerrin-botojnë revistën “Urat”, respektivisht, numrin pestë të kësaj reviste, e cila tani e sa kohë, në mënyrë periodike botohet, e ku përfshihet krijimtaria e shumë poetëve dhe krijuesve tjerë pothuajse nga të gjitha viset.

Siç dihet, gjithnjë me qëllim të afirmimit dhe zhvillimit të vlerave letrare, në vitin 2013 u botua edhe Antologjia e Poetëve të Malësisë së Gjakovë, me autorë, Lulzim Logu dhe Muharrem Kurti, ku janë përfshirë afro pesëdhjetë poetë, të cilët tani jetojnë e krijojnë anekënd trojeve shqiptare. Tani kjo vepër është një thesar dhe dëshmi letraro-historike.
Ky numër i revistës “Urat”, i cili kësaj radhe tërësisht për temë ka dashurinë, janë botuar poezitë e pesëdhjetë e tre poetëve nga të gjitha trevat shqiptare, dhe se kjo revistë do t’i paraprijë Manifestimit Tradicional “Ora e Poezisë”-Edicioni i VIII-të, i cili pritet se do të jetë në një format të ri, dhe do të ketë për qëllim e synim rifillimin apo nxitjen për urat më të forta të bashkëpunimit dhe të krijimtarisë, për ngritjen e vetëdijesimit dhe të ndërgjegjësimit për vazhdimin e traditës dhe respektimin e historisë mbi gjysmëshekullore të Mitingut Tradicional të Poezisë në Gjakovë, përmes së cilit, lirisht mund të thuhet se është afirmuar dhe njohur krijimtaria letrare shqiptare edhe instancat ndërkombëtare.
Në këtë numër të revistës “Urat”, është karakteristike se janë përfshirë autor pothuaj nga të gjitha trevat pa dallim, gjë e cila reflekton lloj-llojshmërinë e vlerave krijuese, e që lexuesi do të ketë mundësinë të njihet me krijuesit që ndoshta deri me tash krijimtarinë e tyre nuk kanë pasur mundësi ta kanë në duart e tyre, e aq më pak vargjet që i kushtohen temës më bazike jetësore dhe njerëzore-dashurisë.
Siç thamë edhe në fillim, pesha e këtij numri “Urat”, qëndron dhe është se poetët i kanë pikatur ndjenjat apo reflektimin e shpirtit të tyre në forma të ndryshme, ngase, dashuria si temë, nuk është e re dhe se ajo kurrë nuk plaket, pa marrë parasysh moshën e krijuesit. Në këtë “vorbull” zjarrmie, vargjet ngrehin në piedestal njerëzoren dhe madhështinë krijuese. Dhe, meqenëse autorët janë nga vende e treva të ndryshme, konsiderojmë se aty qëndron vlera dhe pesha e kësaj teme, e cila padyshim se i ngjason një pikture ku ngjyrat dhe mesazhi janë një kolorit shpirti, i cili mund të shijohet e kuptohet në mënyra e forma nga më të ndryshmet.

Afirmimi i krijimtarisë dhe zgjerimi e forcimi i bashkëpunimit gjithëkombëtar krijues-çështja më imediate dhe aktuale por edhe e përhershme kulturore dhe letrare

Në pamundësi për t’i cekur vetitë krijuese dhe të këndimit të secilit poet, po i veçojmë disa më karakteristike. Krijuesi Gjon Neçaj, cili është njëri prej atyre që kontribuoi jo vetëm në afirmimin e krijimtarisë letrare dhe historiografike në qytetin e Bajram Currit, por ai dha kontribut edhe në forcimin e bashkëpunimit krijues në shkallë vendi, e sidomos me Malësinë e Gjakovës, ja se si në mes tjerash ligjëron për dashurinë: “Dikur luanim bashkë lojë dasmash,/Unë bëhesha dhëndër, ti nusja me duvak/Nën hijen e mrizit të dy shtriheshim,/E drejt njëri tjetrit afroheshim nga pak…”. Ndërsa, Abër Ahmetaj, sikur i ngjanë lëruesit të pagabueshëm të ndijimit shpirtëror: “Kishit përparëse shkolle e bishtaleca/Fjongo, jaka e bluza të bardha/Kishit të brendshme pambuku e mbajtëse gjinjsh të thjeshta/Kishit erë të mirë vajzërisht/Dhe skuqje faqesh/Kishit lule nën lëkurë…”. Ndërsa, poetja, Manjolla Brahaj, duke “rrugëtuar nëpër labirintet e zjarrta të dashurisë, në mes tjerash ligjëron: “E ajo e mardhun, e ftofun, deri n’gjunj, deri n’palcë. /Veç kryet i punonte ende, /e pa veten kur kish’ qenë në nji shtrat, /jo re, po gacë. /Kur kish’ dhanë shpirtin për atë që i preku lëkurën,…”.
Edhe krijuesja dhe veprimtarja e kauzës kombëtare, Mevlyde Mezini Saraçi, temës së dashurisë i qaset si një fenomeni që gjithnjë “shëtitë e lodron” nëpër stinë e mote: “Dashuria kur lindet nuk njeh moshë/Përherë rilindet stinëve e nuk plaket/Nuk vesh rroba as nuk mbathë këpucë/Shëtitë botën e kthehet për një çast/Fluturon qiejve me krahët e shpirtit…”.
Ndërsa, krijuesja, profesoresha dhe studiuesja, Migena Arllati, këndimit poetik ia “ngarkon” atë subtilitetin njerëzor: “Merre me vete frymëzimin e qiellit /e mbi piano ulu sonte, /mos pusho së rëni melodisë sonë,/këngën e dashurisë mjellmat të vallëzojnë…”. Muharrem Kurti, njëri prej atyre që nuk pushoi së reshturi për mbarëvajtjen e Mitingut të Poezisë në Gjakovë dhe për vënien e urave krijuese me krahinën e Tropojës dhe më gjerë, ja se si i këndon dashurisë: “Më shumë se lule/Më e përjetshme se ato/E pa vyshkur as edhe në vjeshtë/Nuk e kalb as dimri/Acari i janarit se ngrin/As terri i natës nuk e nxinë…”.
Krijuesi, Nexhat Rexha, kësaj radhe temën e dashurisë e “prekë” kështu: “Kur ti shkrije të bardhën vesë/Pa mallkim përgjërohem/Në shpirtin tim…”. E Sabit Rrustemi, i cili vargun e kursen nga ngarkesat e mëdha shprehëse, ja se si këndon: “Shtrij krahët/duart/të të pres/Dua që rënia të jetë sa më me pak dhembje/e pa një baladë që e grimcoj pa zë…”.
Valbona Hykaj, vargëzon për të mos e harruar madhështinë e njeriut kur shndërrohet në dashuri e sinqeritet: “T’kam dashtë, që kur t’kam pasë /Njëlloj si çastin e parë. /T’kam dashtë kur t’kisha larg /E yjeve u lutesha për ty,për një vegim. /T’kam dashtë kur t’kisha pranë/E t’shtrëngoja me mall’ nga frika e takimit tjetër..!”. Ndërkaq, krijuesi dhe njëri prej shkrimtarëve që edhe ai kontribuoi dhe kontribuon në intensifikimin dhe afirmimin e vlerave të përbashkëta kulturore dhe letrare jo vetëm në Malësinë e Gjakovës, Tahir Bezhani, dashurinë e veçon edhe si përmallim: “Unë shoh, të ndiej/Të prek si gjithnjë/ Ëndrrave të djegura/Psherëtimë shpirti/E ti/Ku e fshehe kujtimin…”. Dhe, poeti Viktor Gjikolaj, i cili vjen nga Lezha e Skënderbeut, si gjithnjë, vargjet i ka të begatuara me tharmin e veçantë të dashurisë: “S’më joshin lirikat e Serembe arbëreshit /Për strigaren e bukur – meteor i djegur…/ Desha në këtë qytet një vajzë/Sonte,Të besonte, që e dua!…”.
Këndim tjetër bën edhe poetja karakteristike dhe shumë me vullnet jete, Zyra Ahmetaj: “Zëri yti ëmbël-simfoni jete;/notat e një kënge;/në pentagram zemre…/Ahh,/Vdeksha n`vend /për atë zërin tënd…!”. Kurse, poeti Idriz Gashi, i cili jeton dhe krijon në diasporë, prekë motivin e dashurisë në fshat, që ka peshën dhe mesazhin e veçantë: “…Trupi i saj shtat i hedhur si fiskajë/Bel të hollë në dy damarë/Sa herë që prishte gërshetin/Zemra më shprehej në vaj…”. Krijuesi dhe profesori, Shefqet Dinaj, sikur dëshiron që mos ta lëshojë atë që ia do dhe ia thotë zemra, dhe nga ajo të krijojë një çerdhe të përhershme ngrohtësie shpirti: “Ti vazhdon me zemrën kryeneçe,/unë gishtat thyej, s’kam ç’bëj./E dashur, ende bota sillet /e heshtja jote në zemër më therë…!”.
Me qëllim i vura në spikamë vargjet e disa nga autorët që janë prezantuar në këtë revistë, për të dëshmuar për larushinë e qasjes së temës të dashurisë, peshën e krijimtarisë, për të dëshmuar madhështinë dhe rëndësinë krijuese, e cila shprehet dhe lartësohet nga krijuesit në disa këndvështrime, e që vlerat veç sa i bëjnë më të qëndrueshme, pa marrë parasysh cilësinë apo edhe kuantitetin. Është shumë qenësore, që kësaj teme i janë qasur krijuesit nga këndi dhe nga thellësia e ndijimit shpirtëror ashtu siç dinë, e jo në mënyrë shabllone të krijohet, të shkruhet dhe t’i jepet gjallëria e mesazhi vargut e poezisë.
Padyshim, se të gjithë poetët që janë përfshirë në këtë revistë, i kanë vlerat e tyre krijuese, por në pamundësi për t’i veçuar të gjithë, e pashë të udhës t’i theksoj disa syresh dhe pa ndonjë paragjykim.
Dua të them se ky numër i kësaj reviste, tamam le të shërbejë si një provokim mbase edhe energji krijuese, që letërsia dhe kultura kombëtare përgjithësisht të merr rrugëtimin e vetë të merituar dhe të qëndrueshëm. Për këtë këtë shkrim do ta përfundoj edhe me një thënie të Jul Cezarit: “Është më mirë të krijosh, se krijimi është esenca e jetës”!

Jo vetëm KRISHTI u ngjall?!!! – Ese nga PËRPARIM HYSI

“Vetëm veten jo”- libri me tregime i PETRAQ ZOTOS

  Është pak sensacional ky titull i esesë  sime,por,gjithsesi, duhet të dini një gjë: sikur nuk jam  shumë larg të  vërtetës.
Kur shkruaj kështu dhe më shihni që i referohem një miti a legjende,kini parasysh një gjë: jam një nga ata që kurrë nuk besoja në ringjalljen e KRISHTIT. Mirëpo ndodh  ai fenomen që filozofia popullore e ka gdhëndur në kujtesën e kohës me një postulatë,si:-Njeriu plaket duke nxënë! Pra, gjatë jetës,nxura dhe unë. Se,në fund të fundit,çfarë ka qenë KRISHTI? Ka qenë njeri që ka marrë frymë si çdo i gjallë dhe,ngaqë ka qenë aq model,e”kryqëzuan” dhe ngaqë shkenca ka bërë përparime,sot për një të gjashëm; për një që ka ato virtyte aq njerëzore, themi: duhet “klonuar”.Kryqëzimi qe akt barbar.”Klonimi” është akti i butë dhe i pranishëm. Ndoshta jam duke korrur,pa mbjellë,por,sidoqoftë, nëse i hyra gjithë kësaj ligjërate dua që t’ju them:-Tanimë unë besoj në ringjalljen e KRISHTIT,se kam njohur një KRISHT të tillë,që ndërroi jetë para tri vjetësh, dhe,befas, u ringjall. Jo vetëm u ringjall,por ka 10-ditë që ka zënë vend në shtëpinë time dhe,aty me mua, prrallet e bën muhabet,siç bënim dikur,kur qe gjallë.
                                                      *     *    *
E di që do më mirrni si të lajthitur apo sikur po e lëshoj penën revan. Por nuk është hiç kështu. Mendjen e kam top në vend dhe tani më ndiqni që t’ju njoh me”KRISHTIN tim”. “KRISHTI IM” është PETRAQ ZOTO që ka ndërruar jetë para tri vjetësh. E kam patur mik dhe e mbroj me fanatizëm këtë”metaforën time kaq të guximshme”. I ndershëm, i urtë, altruist,shpirtbutë dhe me zemër të madhe-oqean. Ka patur një penë perfide në prozë dhe,ndërsa e quaja”dekan të Prozës SHqiptare”, ai, “i thjeshti deri në madhështi”, më kundërshtonte me politesë dhe skuqej si të kishte bërë një faj.
PETRAQ ZOTO qe i mirë si buka dhe,po aq i mirë,siç është ujë i pijshëm. Asnjë farë qibre apo kapërdisjeje dhe, kur ecte,kishte atë brishtësinë e një njeriu të sjellshëm dhe me shumë qytetari. Si fshatar që jam dhe  analogjitë i bëj me”pasazhe nga fshati”,në vizionin tim,PETRAQ ZOTO ishte si një shi i butë. Shiu i butë nuk i bën dëm as lulkuqes që është bima me kërcellin më të brishtë.
Gjithmonë, kur debatonim për shkrimet, i thosha:- More mik, po si nuk provove të shkruash poezi? Aha,- më përgjigjej,- vetëm poezi nuk shkruaj dot. Dhe tani,kur shfletoj disa nga tregimet e tij, i shoh se sa poezi ka në to.Fjali të shkurtëra.Fjalë të zgjedhura. Kur thonë andej  nga KORÇA:”Perona të ngulura në mur”. I kursyer në fjalë,e qëmton fjalën dhe,tek e sheh se sa mirë i rri pas trupit iks personazhi, të duket se ke  përpara edhe një piktor që hedh mbi kanavacë një model apo pak më saktë: një terzi që merr masën për iks veshje.
Kishte të drejtë,- them unë,- Borgesi që thoshte:”Arti është si pasqyrë që tregon tonën fytyrë”. Po të tilla janë të gjithë shkrimet e PETRAQ ZOTOS.
Kur flas për poezi në prozë të këtij vëllimi, e kam fjalën në qëmtimin aq delikat të një detaj në tregim. E përfytyroj tek e kap atë”fillin” që i duhet dhe,më tej, si me përvojë të gjatë në fushën e shkrimeve, vë në gojën e personazhit atë fjali si sentencë që të mbetë në mendje:”… era shuan qiriun,mirëpo zjarrin e forcon”(Pse t’u themi?). Ose dhe ca mëtej:”E paturpshmja./Çupa pa cipë/Zuska!!! A nuk janë këto epitete si gozhdë që ngulen në mur?
Dhe ndiqni tani një çast poetik:”… si fillim,ai vuri dorën mbi kofshë/… i drithëruar se mos ish një gjë e ëndërrt/… trupin e femrës e pushtoi një drithërimë/….O ç’përpjesëtime të mrekullueshme të gjymtyrëve,gjoksit.i hedhur dhe…një anë e vitheve dhe kofsha e derdhur si një fragment skulpture; tiparet e fytyrës,qafa…(Përtej keqardhjes).
Dhe ndiqni një tjetër:- Fiuuu!-duke e parë nga këmbët./Ç’pate?/Them se është errezikshme që të mbash fund të shkurtër, kur i ke këmbët  të bukura!!!(Bukuroshja e sokakut). Në tregim sa ka poezi,aq ka humor e shpoti.
                                             *      *    *
Nëse e sheh librin e tij që kam mbi tavolinën time të punës (u këputa nga puna.vetëm lexoj e shkruaj!), në shumë faqe jam ndalur,duke e thyer faqen dysh,për t’u rikthyer aty,sa herë të më duhet.Kështu ka ndodhur tek “Mësuesi i gjeografisë” ku vetëm me një faqe e gjysëm ai,mësues (e quaj koleg se më thërret”gjaku i profesionit) më kujton paksa veten dhe”kruhem” nga emocionet aq të gjalla. Sa model ai mësues gjeografie dhe,sikur të qe në dorën time, ky tregim le të qe si”referencë testimi” për mësuesët e sotëm.
Një faqe më vete (më mirë:një panel në”muzeunpstmortum” të shkrimeve të PETRAQ ZOTOS) zënë shkrimet për këngëtarët veteranë të korit”LIRA” të Korçës; aty gjen GAQO JORGANXHINË dhe ILO MOSKON;gjen VASKË XHERAHUN që me RAQIN ia marin asaj kënge aq këngë”Hapi sytë e zinj,moj/të na sjellësh behar…
Në këtë “lloj paneli”do të vija tregimin për AKTORIN e MADH,PANDI RAIDHI dhe,veç tij,edhe atë për professor ALEKO TURTULLI.
Një panel më vete ato  nga vizitat në Evropë dhe Amerikë ku ajo që ia rritë karizmën e shkrimtarit ëstë një fakt shumë domethënës:edhe si turist,ai mbetet shkrimtar që asgjë nuk i shpëton syrit të tij vëzhgues.
                                                        *    *    *
FROJDI, babai i psikoanalizës, ka thënë dikur për artin:” Shërimtar është arti për njerinë”. Unë e marr këtë thënie dhe  e pranëvë për shkrimet plot art të PETRAQ ZOTOS që të afeksojnë; që ta heqin stresin dhe të  shërojnë e të shëndoshin. Sa bukur e ka dhënë atë shpotinë popullore:”..dua nuse; e dua tani dhe e dua si tënden”.Duke e trajtuar artistikisht ai sikur ka trupëzuar atë që ekzintecilaisti i madh francez,ZHAN POL SARTËRI e ka gëdhendur me postulatin:”Faji është i tjetrit”. Tek Petraqi lëshohet kushtrimi:”Vetëm veten jo!”. Ka domethënie të madhe dhe,ngaqë është i tillë tregimi, është zgjedhur si”gurqosheje” që mban mbi supe gjithë”ndërtesën made in PETRAQ ZOTO”.
Dhe përsëri më vjen parasysh ZHAN POL SARTËR (i vetmi që i nxori gjuhën çmimit NOBEL),që thotë:”Shkrimtarët me veprat e tyre shpirtërojnë botën”. E sjell se të tillë janë tregimet e PETRAQIT: plot ndjejnjë;ta zbusin shpirtin dhe aq të ngjiten pas”midesë”,sa të rrinë e të shoqërojnë,sa herë që je i ngeshëm apo mediton. I kam palosur fletët, tek”Lari Posti”; tek “Loti i heshtjes”; tek “Inati i mirë”; tek “GJERONDAI”,tek…,po ku mund të ndahem dot me të?
                                                      *    *   *
Duke e mbyllur këtë shkrim timin,për të mirin PETRAQ ZOTO, nuk kam sikur bëj që mos vë re atë punë aq të kujdesshme dhe aq profesionale, të bashkëshortes të të  ndjerit PETRAQ ZOTO, TATJANËS që ka punuar me veneracion e përkushtim duke qemëtuar sepeteve e sirtarëve; duke i redaktuar si një profesioniste e vërtetë dhe e risolli të gjallë PETRAQIN.
Njëkohësisht, duke e parë me syrin e një krijuesi, vlerësoj punën aq me cilësi të Botuesit”UEGEN”,zotit XHEVAHIR LLESHI që sikur të thotë:- E sheh sa mirë,punojmë? Mos shko gjëkundi!
 
                                  Tiranë, 12 tetor  2018

POETI FATOS ARAPI, FISNIKU I BUKURIVE TË SHPIRTIT! – Nga KOLEC TRABOINI

Fatos Arapi ishte dhe mbetet një ndër nga poetët më të shquar e më të veçantë në letërsinë shqipe. Tek ai gjente harmoni të përkryer njeriu dhe poeti. Të gjitha ata që shfryjnë mllefe në këtë dite zie për poezinë shqipe e nuk njohin vlerat e vërteta të një jete krijuese, e kanë paguar dhe vetë haraçin e diktaturës, por kinse janë ndryshe e dalin si vaj mbi lakra. Po kërkojnë të na thonë se kush ka qenë Fatos Arapi (1929-2018) dhe krijimtaria e tij. E kush po ngutet ta përgojojë poetin e vdekur dhe ende të pavarrosur? Bash ata që as e kanë njohur e as e kanë lexuar ndonjëherë poetin e profesorin tonë të nderuar. Nuk ka pasur njeri në Shqipëri që nuk e ka paguar haraçin e vet në diktaturë, por në fund të fundit siç njeriut i vjen vdekja, vjen peshorja që mat vlerat e ndan grurin nga egjra.

Nuk më pëlqejnë as urra-të e surrogateve komuniste, por as dhe të sharat pa tru në kokë për çdo artist që fati e vuri të jetojë në kohë të keqe. Në fund të fundit kush ka qenë i talentuar ka lënë edhe vlera. Ne flasim për vlerat e jo për plehrat. Mirëpo disa nuk munden ndryshe, veç duke gërmuar ndër plehra. Poetët nuk i krijojnë diktaturat. Përkundrazi poetet janë të parat viktima të diktaturave edhe dje edhe sot. Ky është një mësim historik. Është tragjedi jo vetëm për shkrimtarin, por edhe për popullin, kur regjimet i kthejnë krijuesit në vegla të tyre të verbra.

Fatos Arapi pavarësisht se ka paguar haraç të madh krijues, është një familje patriotesh, ai e donte atdheun e vet, lindi e jetoi dhe vdiq në këtë Atdhe për të cilin ndjente krenari. Lexoni poezinë e tij për atdheun me një dashuri sublime. Po sjell një strofë:

Atdheu është dhimbje, është dhimbje.

një prill i pikëlluar në shpirt.

atdheu është kryqi, është kryqi.

e mban – dhe të mban ty – në shpirt.

Edhe atdheu ndjen krenari për të tillë bij. Ai ka qenë një poet lirik me vlera të veçanta që nuk ka mbet për ta vlerësuar disa që as nuk e kanë idenë çfarë është poezia, por telendisën e përpëliten si daci në gaviç në mjerimin e vet mohues e smirëzi. A nuk shpifin edhe për Migjenin kështu, atë gjeni që e ktheu në rrugë të mbarë hullinë e poetikes shqiptare duke e modernizuar atë.

Në një poezi të tij, ndoshta të fundit nga dora e Fatos Arapit, shkruante:

Lexoni heshtjen.

Këtë forcë e qetësi shpirtërore, që me

dorë të saj vendos epoka të tëra para e prapa jush.

Lexoni heshtjen,

Ajo do t’ju tregojë dramën e vërtetë

të një shpirti të papërlyer

me gjakun e ëndrrave hyjnore.

Lexoni heshtjen,

Zbërtheni kodin e moçëm të saj

dhe përshëndetni ditëlindjen e një shprese.

Po ne a nuk po mundemi ta ruajmë kodin e heshtjes pikërisht në ditën e humbjen se madhe të poetikës shqiptare, në ditën e nderimit të fundit për poetin? Një smirë e ligësi e madhe po e shtyn njeriun të flasë pikërisht atëherë kur duhet të heshtë, sepse për analiza poetike, nëse kanë prirje kritizerësh, ka edhe të nesërme. Gjithsesi, edhe nëse i hyjmë një komenti që bëjnë dashakeqësit duke e vendosur Fatos Arapin në rendin e tretë të poetëve të asaj kohe, duhet të dini çfarë mendonim ne studentët që merreshim me letërsi atëbotë dhe botonim edhe ndonjë libër. Treshen në vlerësimin zyrtar e shihnim të përmbysur, sepse e vërteta ishte se ai i treti, pra Fatos Arapi, në të vërtetë ishte i pari dhe liriku më i mirë i atyre viteve, me pas do te dilnim Frederik Rreshpja, Vehbi Skënderi dhe Ndoc Gjetja e të tjerë.

“E bukura do ta shpëtojë botën” ka thënë Dostojevski. Dhe poeti ynë Fatos Arapi ka lënë perla poetike, çfarë e motivon më së miri dashurinë e lexuesit për autorin. Po citojmë një perlë poetike drithëruese të këtij autori “Si s’të desha pak më tepër”:

Unë e desha përtej vdekjes,

Ashtu dashurova unë

Edhe prap s’ia fal dot vetes:

S’i s’e desha pak më shumë…

Pak më shumë ku shpirti thyhet,

T’i them ndarjes: – Prit, ca pak…

Të gënjejmë mallin që s’shuhet,

Kujtimin të gënjejmë pak.

Përtej vdekjes, përtej botëve,

Atje ku nis “ca pak” tjetër,-

Asaj që më rri mes Zotave:

“Si s’të desha pak më tepër…”.

Lirikat e Fatos Arapit janë poezi që mbijetojnë në kujtesën e popullit, në bukurinë shpirtërore të brezave. Nuk i harroj kurrë fjalët që më ka thënë në Athinë në vitin 1995, shkrimtari i njohur ndërkombëtarisht Kosta Valeta, kur po flisnim për letërsinë shqipe: “Padyshim Fatos Arapi është liriku më i madh i poezisë së sotme shqipe, një poet që ju nderon ndër popuj të tjerë. Them kështu sepse e njoh poezinë e tij.”

Urdhëroni tani e lexoni këto poezi dhe uluni e shkruani të tilla perla, po të keni këllqe, o ju kritizerë. Por pikësëpari duhet ta dini, e nëse nuk e dini ta mësoni para se të uleni e të shkruani me shafran kundër poetit, se shpifja dhe denigrimi nuk kanë qenë e kurrë nuk do të jenë art.

Nderim për poetin lirik Fatos Arapi, këtë fisnik të rrallë të bukurive të shpirtit.

12 tetor 2018

Në nderim dhe në kujtim të poetit Fatos Arapi – Nga XHAHID BUSHATI

 

Mësova nga media se u nda nga jeta në moshën 89-vjeçare poeti Fatos Arapi. Humbi poezia shqipe një personalitet të shquar të letrave shqipe. Poet i figurës dhe i një mendimi filozofal. Vargu i tij mbartëte dramë, dhimbje, lirizëm dhe realitete jetësore.
Trishtim i madh ikja e tij! Nderim Fatos Arapi!
Fatos Arapi, 49-vjet më parë, botoi shkrimin “Letërsia e botës së madhe të fëmijëve”, në revistën “Ylli”, janar 1969. Është i vetmi shkrim për letërsinë për fëmijë e të rinj. Në ato rreshta shprehet shqetësimi i poetit për problematikat, realitetet dhe rrugëtimin e kësaj letërsie që me të drejtë e quan “Letërsi e botës së madhe të fëmijëve”.
Problemi i parë, që trajtohet në këtë shkrim është, dhe me të drejtë autori pyet: Ku ndodhet Letërsia shqipe për fëmijë? Autori thotë: “… në momentin e tanishëm… letërsia jonë për fëmijë, zhvillimi i saj, është prapa dhe nuk i përgjigjet kërkesave objective të zhvillimit shoqëror për një edukim ideo-estetik më të thellë, më të plotë e të gjithanshëm të fëmijëvë tanë.” Po t’i referohemi aktualitetit të sotëm , do të thonim se kjo letërsi ka pësuar tkurrje e, për rrjedhojë po humb dhe identitetin e saj, një ditë.
Problemi i dytë, që trajtohet në këtë shkrim është, me të drejtë poeti shtron dy probleme: 1. Formimin e fantazisë së gjallë të fëmijës, dhe 2. Guximin e të menduarit. Janë dy probleme që duhet të bashkëjetojnë me fëmijën, por aktualisht marrëdhëniet e dobëta të tij me leximin dhe me librin si “një mik i harruar” na bëjnë të themi se këto dy nocione nuk po gjallojnë, po shuhen dita-ditës, ndaj dhe errësira e padijes, po ashtu, dita-ditës po afrohet… Ndaj, Autori thotë: “… letërsia me gjuhën e saj të figurshme, të kapshme e të pranueshme për fëmijën, nëpërmjet një ninulle, një përrallëze a një legjende… e duke arritur pastaj tek vepra me heronj të vërtetë letrarë, realë e të plotë, nxit e formon fantazinë e gjallë të fëmijës, krijon tek ai guximin e të menduarit”.
Problemi i tretë, që trajtohet në këtë shkrim, me të drejtë poeti i mëshon disa veçori që domosdoshmërisht duhen patur parasysh: a) specifika e krijimit, b) roli i saj edukativ c) të mos e konceptojmë si një letërsi “të vogël e për të vegjëlit”, d) kjo letërsi nuk pranon mungesën e talentit, dh) kjo letërsi nuk pranon thjeshtëzimin vulgar e primitivizmin, e) kjo letërsi nuk pranon mendimin dhe edukatën e vjetër, f) është e nevojshme të përgatiten “lexime për fëmijët”, ku do t’i ndihmonte ata në afrimin gradual të tyre me letërsinë në përgjithësi.
Gjatë gjithë tekstit, autori Arapi pohon herëpashere, dhe e ka si lajtmotiv të shkrimit të tij problemor, se “letërsia për fëmijë është letërsi e botës së madhe të fëmijëve…” për të arritur, pastaj, në atë devizë: “letërsia e madhe” për fëmijë është një indeks e kusht i domosdoshëm për një shoqëri të qytetëruar.
Vallë, jemi të përgatitur ne, po institucionet kulturore, po shkollat, po mësuesi, po prindërit, etj., a janë të përgatitur për këtë mision të rëndësishëm?

Shkoder, 11.10.2018, xhb.

FATOS ARAPI, EMËR I LARTË, NJË NGA ETËRIT E POEZISË BASHKËKOHORE SHQIPE – Nga MSc. Albert HABAZAJ

POETI I MIRËNJOHUR IKU ME GUXIMIN E HESHTJES

Poeti Fatos Arapi (1929-2018) iku me guximin e heshtjes, të lundrojë mes yjesh, me ecjen e dritës që s’ndalet … Iku Fatos Arapi ynë. Mbijnë ullinj të gjelbër në Zvërnec e në kodrat e buta mbi Vlorë dhe pikon lotë zie Lirika shqiptare. Dhembje në frymë, në ndjenjë, në mendim. Dritë emrit të tij të lartë me dritë!

Fatos Arapi (1929-11.10.2018). Shkrimtar, ekonomist, matematikan, filolog, studiues i folkoristikës. Ka gradën Shkencore “Doktor i Shkencave”, fituar qysh me fillimet e evidentimit të emrit të tij të përveçëm. Si pakkush tjetër në Shqipëri, ka një biografi të plotë intelektuale dhe letrare kulturore. Me emrin e tij Shqipëria mundet të krenohet botërisht, sepse i plotëson parametrat e duhur krahasimtarë për kalibrin europian e botëror të vlerësimit. Kur kujtoj e përmend emrin e Fatos Arapit, fatmirësisht në ekranin e memories më vijnë imazhet e poetëve të antikitetit, që ishin edhe shkrimtarë, edhe filozofë, edhe matematikanë, edhe astronomë etj., dhe janë ngulitur në Kujtesën e Botës, përjetësisht si ikona të mendimit antologjik botëror. Jo si kjo turma e gjithologëve tanë që na gufosën frymëmarrjen, leximin, studimin. Na mbytën! As nga pena e Xhovani Shytit nuk tuten më derrat… Ndërsa shkëlqimtari i Zvërnecit është i thjeshtë si e vërteta, i madhërishëm, i pashfaqshëm, i dhembshur, i mirë, i dobishëm, qytetar. Është një Atdhe i vogël që lëviz, që merr frymë, që gëzon, që loton, që s’përgjunjet. Ecën. Le gjurmë. Të bukura. Përjetësore.

Ai është POETI

Fatos Arapi është cilësuar  poet elitar shqiptar, kuota më e lartë e krijimit poetik. Ky vlerësim vjen si nga studiuesit e huaj dhe nga kritika letrare shqiptare. Ndërsa studiuesi dhe shkrimtari polak Andrzej Zanieëski e cilëson Fatosin: “poeti më i madh shqiptar”. Sigurisht që tashmë kritika jonë ka pranuar se Petro Marko është një nga etërit themelues të prozës moderne shqiptare, ndërsa ne plotësojmë mendimin për të dy krahët e peshores letrare prozë- poezi dhe shprehemi se, Fatos Arapi është një nga etërit themeltarë të poezisë bashkëkohore shqipe. Fatosi ynë është lindur në Zvërnecin magjik të Vlorës bregdetare më 1929 në një familje intelektuale dhe atdhetare. Babai i tij Tol Stavre Arapi njihet në krahinën e Vlorës qysh para Shpalljes së Pavarësisë për veprimtarinë e tij patriotike e kulturore në shërbim të Atdheut, ndërsa në vitin 1914 botoi poemën “Kuçedëra” me 20 faqe, shtypur në “Shypshkronjën e shtetit shtypëtar” dhe publicistikën e tij atdhetare e la në dorëshkrim e cila u botua në librin “Që të bënet Shqipëria” (1996). I biri, Fatosi njihet si autor i poezisë ekzistenciale filozofike, i lirikave prillore të dashurisë dhe i elegjive prekëse për vdekjen. Botërisht njihet si poet i imazhit shqiptar dhe përbën fenomen poetik. Njeri i dashur, i dhembshur, me një zë të dridhshëm si një fije në erë, i padukshëm, i pabujshëm. Ka një penë të mprehtë, një botë të madhe, një shpirt të gjerë, që prodhon miliona dashuri jo vetëm me vargun, por me tërë qenien e tij. Ka një varg tronditës. Vërtetësi që kullon art e plagë. Varg të ngjeshur, konciz. Kush si ai i këndoi Luftës? Fatos Arapi është poet i luftës. Në poezitë me tematikë nga lufta tek “Alarme të përgjakura” shfaqet poet i impulseve të forta dhe i shprehjes së vrullshme, përmes vargjesh të rrëmbyera, të ngjyrosura me tonae të asghpra dhe të mbrujtura me një theks polemik dhe disi të zemëruar, sikur vjen të pohojë me zë të lartë, të afirmojë vizionin e vet artistik përmes poezisë së ashpër të luftës. Krijimtaria e tij vijon me këtë tematikë gjatë gjithë jetës. Por…Patriotizëm i trishtë, patriotizëm që dhëmb… E kush si ai i këndoi detit? Fatos Arapi është poet i detit. Si rrallë kush. Kush si ai i këndoi atdheut sy më sy, me të vërtetën korrente, duke e ulur në tokë, duke e zbritur nga monumentet e rënda rënduar me lavdishmëria e fasadës fodulle: Atdheu është dhembje, është dhembje./ një prill i pikëlluar në shpirt./…Atdheu është toka e premtuar./…Atdheu është  buka e uritur:/…në një pikë loti lirinë e lind./ Atdheu yt i vogli, i vogli,/ ai hyjnori, i pavdekshmi-loti”. Fatos Arapi sot është poet kombëtar… “Është e dhembshme Aulona e zhdukur…” bën apel qytetar zëri shqetësues i poetit, që tingëllon vajtueshëm, si një klithmë gati mitike, i qartë se duke mbrojtur kujtesën e gjallë kulturore, të kaluarën e Vlorës antike, ruajtur nga suferinat e mijëravjeçarëve, mbron dhe ndërton të ardhmen letrare, kulurore qytetare. Ai s’kërkon gjë. As tokat e babait që ia kanë grabitur zuzarët. Ai s’kërkon. Vetëm jep. Jep…Vetëm botuesi bujar Jani Malo, njeriu qytetar i kulturës,  ia botoi veprën e plotë poetike në katër vëllime. Fundvitin 2014. Ashtu siç Fatos Arapi e meriton. Edhe në formë. Klas! Vëllimi i parë me Poezi të zgjedhura titullohet “Më jepni një emër” dhe ka krijimtarinë poezitike të viteve 1962-1989; vëllimi idytë titullohet “Në kaq pak Tiranë” dhe ka poezitë e zgjedhura të viteve 1990- 1996; vëllimi i tretë ka titullin”Urna e vogël” dhe përfshin poezitëe zgjedhura të viteve 1997-2003 dhe, vëllimi i katërt me poezitë e zgjedhura të viteve 2005-2010 ka titullin “Një buzqëqeshje e pabesueshme”. Botimi ka ruajtur drejtshkrimin e kohës. Dhe do të vijojë botuesi fisnik i “Neraidës” me botimin e plotë të veprës letrare të Fatos Arapit duke ndjekur kriterin kronologjik sipas gjinive e llojeve letrare, sipas fushave dhe nënfushave të diturisë që autori ka lëvruar. Ja çfarë shkruan Poeti në fillim të vëllimit të tij të parë serial me Poezi të Zgjedhura “Më jepni një emër”:

Dy fjalë

Sa herë botoja diçka, unë nuk e lexoja. Thellë vetes më mundonte dhembja: mund ta kisha bërë më të mirë. Dhe më e rëndësishmja: një poezi e botuar je ti, është shpirti tënd. Jo ai që ti mendon për veten, por ai që je në të vërtetë. Në jetë mund të sillesh ndryshe nga ç’je, mund ta zbukurosh veten, mund ta fshehësh. Nuk është diçka e jashtëzakonshme hipokrizia e përditshme njerëzore. Ajo shpesh na bëhet natyrë e dytë. Në art jo, në poezi jo. Në shpirtin tonë, fatlumturisht, ka një këndth, një kthinë, ku nuk hyn dot shtirja, hipokrizia. Atje është arti, ai i vërteti, dua të them. Jeta ime ka kaluar nëpër kohë tmerrësisht të rënda, që shtrihen gati prej fillimit të shekullit të 20 – të. Ndër mokrat e fatit shqiptar, ajo ka qenë tepër e vështirë dhe tragjike. Sa mund t’i qëndroja besnik vetvetes? Çfarë Fatosi krijova prej vetes sime? E keni në veprat e mia. Ju them sinqerisht se, cilido që do të jetë njeriu që ju takoni aty, unë përsëri do të ndjej dhembje. Nuk do të jem i kënaqur prej tij. Përherë ka diçka të paarritshme drejt së cilës duhet të shkojmë. Fatos Arapi”.

Pak biografi letrare

Fatos Arapi, pasi kreu gjimnazin në Vlorë dhe përfundoi studimet e larta në Sofje të Bullgarisë në Fakultetin e Matematikës dhe të Ekonomisë, ka punuar shumë vjet mësues, gazetar dhe pedagog në Fakultetin Histori- Filologji të Tiranës. Fatos Arapi, bashkë me Ismail Kadarenë dhe Dritëro Agollin qenë një treshe e fuqishme, të cilët  bënë pjesë ndër ata poetë që sollën një kthesë të rëndësishme në poezinë shqiptare të viteve ’60. Arapi solli në këtë poezi elemente të modernizmit, madje të hermetizmit. Disa herë ka fituar çmime kombëtare e ndërkombëtare për poezi, ndërsa krijimet e tij janë përkthyer në shumë gjuhë të botës. Në vitin 2008, Fatos Arapi fitoi “Kurorën e Artë” në veprimtarinë letrare ndërkombëtare, që shndrrohet në  një manifestim poetik “Mbrëmjet poetike të Strugës” dhe është i pari poet shqiptar që e ka fituar këtë çmim të madh, në historinë 50 vjeçare të Netëve poetike Strugane. Fatos Arapi ka botuar libra me poezi: “Shtigje poetike” (1962), Ka botuar vëllimet poetike “Shtigje poetike” (1962), “Poema dhe vjersha” (1966), “Ritme të hekurta” (1968). “Drejt qindra shekujsh shkojmë” (1977), “Fatet” më 1979, “Duke dalë prej ëndrrës” (1989), “Ku shkoni ju statuja” (1990), “Dafina nën shi” (1991), “Ne, pikëllimi i dritave ” (1993),”Më vjen keq për Jagon ” (1994), “In – tenebris” (1996),” Gloria Victis” (1997), “Më duhet një gjysmë ëndrre” (1999), “Vëllezër Hamletë” (2001), “Ah, sikur të isha një përrallë” (2003), “Shëtitje pa veten” (2005), “Një zemër falet për mua” (2005); si dhe përmbledhjet poetike “Kaltërisa”, Prishtinë (1971), “Poezi të zgjedhura”, Tiranë (1974), “Poezi”, T. (1983), “Antologji personale” T. (2001), “Eklipsi i ëndrrës” T. (2001), “Dorë për dorë me tragjedinë”, Tetovë (2004), “Fatos Arapi, Selected Poems”, Struga, 2008 etj. Një vend të dukshëm në krijimtarinë e tij, krahas lirikave  të shkurtra, zenë poemat “Drashovica”(1961), “Alarme të përgjakura (1966), dhe “Antiburokratike”(1968). Ndër librat e tij me tregime veçojmë “Horrat e ndershëm” (2007). Fatos Arapi ka lëvruar dhe novelën, si “Patat e egra” (1970), “Dikush më buzëqeshte” (1972), “Cipa e borës” (1985); “Unë vdiqa në brigjet e Jonit”, 1993; “Gjeniu pa kokë” (1999), “Nuk shitet shpirti në tetor” (2002)  si dhe romanet “Dhjetor i shqetësuar” (1970), “Shokët” (1977), “Deti në mes” (1977). Kritika shqiptare ka mendimin se, në prozën e tij ndihet një fillesë poetike në kapjen e motiveve, ndonëse jo kurdoherë subjektte shtjellohen me shtrirje të gjerë. Ky përfundim vlen për t’u diskutuar, sepse dhe në detin e prozës, autori lundron hijshëm me anijen e bardhë të poezisë, që kurrë s’ka kthim prapa dhe çan dallgë. Ndonjë dhe s’ i shikon. Varet nga lentet që përdor. Ndoshta duhet të shikojë syri i studiesve të huaj, që s’kanë komplekse, edhe në këtë lëmë. Krijuesi vlonjat Pali Shtëmbari, psh., novelën “Dikush më buzëqeshte” e quan simbol të prozës tonë, e cila prodhon shije estetike me frazën e shkurtër, me moszgjatjen në të shprehurit pavend, përpos ngjyrimit të veçantë poetik që  përmban fraza. Dhe habitet se përse kritika hesht. Gjithashtu, F. Arapi ka shkruar dramat: “Partizani pa emër” (1962), “Qezari dhe ushtari i mirë Shvejk, në front e diku…” (1995). Në vitin 2000 botoi biografinë historike “Kush ishte Vllasi?” kushtuar vëllait të tij partizan i Luftës për Çlirim, vrarë në mënyrë misterioze mbas luftës. Ka shkruar edhe vëllimin me kritikë letrare: “Fjalë për poezinë” (1987). Një kontribut të veçantë Fatos Arapi ka dhënë edhe  me botimet e studimeve dhe eseve për problemet e shkencës së folkoristikës (“Këngë të moçme shqiptare”, 1986), vështrime historike për Ballkanin, “Çështja shqiptare dhe kriza ballkanike”, 2001), për Vlorën, për poezinë, si për Lasgush Poradecin etj. Është marrë dhe me përkthime “Kënga e popujve”, 1978; “Këngë për njeriun” të Nikolla Vapcarov, 1981; “Poezi” nga Pablo Neruda, 1989; “Safo”, 1990; “Rrathët e Ferrit” nga Husto Horhe Padron, 1995; “Poezi të zgjedhura” nga Ëislaëa Szymborska, 1997; “Fluturimi i shpendit të kuq” nga Mateja Matevski, 2000;  “Providenca” nga A. Popovski, 2000 “Antologji e poezisë turke të shekullit XX”, 2001; (përkthime nga poezia spanjolle, kiliane, polake, bullgare, maqedonase, turke etj.). Ka botuar dhe librin me kujtime autobiografike “Kujtohem që jam”, 1997, që pa e lexuar, nuk besoj se mund të thotë kush: “Unë e njoh Fatos Arapin”. Ka botuar edhe shumë tregime, novela, studime e artikuj në faqet e shtypit të përditshëm apo në botime të tjera periodike. Zërin për të në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar e ka përgatitur Dalan Shapllo. Duke e gjykuar krijimtarinë e F. Arapit në kontekst, duhet të mos dëshpërohemi kur kemi kuptuar se libri me poezi “Ritme të hekurta” (1968) ka nota konformiste, si refleks i Revolucionit Kulturor. Ndërkohë, duhet të mos harrojmë se vëllimin “Më jepni një emër” (1972) diktatura ia ndaloi. I kritikuar me spastrimet e vitit 1973, s’kishte sit ë mos kthehej në karton ai libër i bukur: “Më jepni jë emër…/ Ku unë të jem tek ju,/ si jeta në pikën e gjakut;/ ku ju të ecni mbi mua,/ siç ecni në rrugë…./ Më jepni një emër…/ Ku brenda një bulëze loti/ të fluturoj si Ikari.”. Krahas shumë veprave të tjera letrare, ra në heshtje për një farë kohe si poet dhe nuk botoi gjë me peshë deri më 1989. Logjika e studimit të veprës së tij na fton që të dallojmë se, qysh  në hapat e parë ai paralajmëroi për një zë të veçantë në artikulimin gjuhësor të botës dhe të njeriut, një vizion të vetin mbi realitetin. Fillimet poetike të Fatosit do të jenë tematikisht të rrudhura e të reduktuara, duke u kushtëzuar nga rrethanat politike të kohës. Në frymën e hovit ndërtimor dhe të entuziazmit për çlirimin e vendit, që mbizotëronte brenda parimeve krijuese të realizmit socialist poeti shpaloste besimin se Shqipëria ecte drejt një rruge të re, të lirë, dhe ky besim bënte të përballohej më lehtë durimi dhe sakrifica. Brenda këtij vizioni, Fatos Arapi shpesh do t’i përqeshë e përbuzë burokratët dhe demagogët, si në poezinë “Antiburokratike”, apo do të sjellë disa veçanti përmbajtësore dhe ekspresive si në poezinë “Pse erdha në jetë”. Siç shihet, poeti i thur ode lirisë dhe “mejtimit të lirë” siç e quan ai. Është synim dhe ideal madhor, pas të cilit poeti magjepset dhe përbetohet. Lirikat e Fatosit janë të një niveli evropian, lirika universale, tërheqëse dhe emocionuese që bëjnë për vete çdo lexues në Ballkan, në Mesdhe, në Europë. Lirika te tij bëhen të afërta për qytetarët e botës, sepse ai paraqet figurë botërore në sferën e krijimit poetik, poet elitar shqiptar dhe një nga poetët e lartë të gjallë të ditëve të sotme. Fjala poetike e tij është moderne, universale dhe e përjetshme. Ka lënë këtë lloj përjetësie të flasë për të, ndërsa ai vetë ka zgjedhur të tërhiqet prej të qenit publik.  Dhe pret të enjten e datës 11 tetor 2018, si ditë e mirë dhe ikën “të lundrojë midis yjesh, … me ecje drite që s’ndalet…”

 

Studiuesit e huaj

Më vjen çudi, që brilantini poet shqiptar nga Zvërneci i Vlorës, i cili rrok lartësitë e qiejve letrarë të Europës (tash e  gjysmë shekulli fluturim pandalur e pa ulur lartësitë), nuk përmendet në veprën e natyrës enciklopedike  “Fjalori Enciklopedik Shqiptar”, Tiranë, Akademia e Shkencave e RPSSH, 1985. Sinqerisht tronditem. Dhe hesht hidhur. Dhe vargu i Poetit është  lënduar. Atdheu i tij dhembja dhe varri. Ndërkohë, që  studiuesit e huaj, si Giuseppe Gradilone, Joyce Lussu, Anté Popovski, Robert  Elsie etj., shkruajnë studime shkencore me vlerësime të kalibrit europian dhe universal për Poetin e Madh Shqiptar Fatos Tol Arapi: Anté Popovski -“Poezia e Fatos Arapit është vertikalja estetike dhe morale e poezisë bashkëkohore shqiptare të gjysmës së dytë të shekullit XX. Vuajtjet përmes kohës së turbullt e të keqe, Fatos Arapi i përshkoi sipas rrugës ë vet, duke mbetur gjithmonë origjinal e i qëndrueshëm me veten, i pakapërcyeshëm e i afirmuar, me vërtetësi poetike e morale…Në mënyrë konseguente e me një vazhdimësi të sigurt ndërtoi vizionin e tij prekës dhe tragjik në poezinë e tij dhe u bë tribun i dinjitetit njerëzor”. Fatet shqiptare përmes poezinë së Fatos Arapit, lëvizin duke mbajtur në gjokse si hajmali prushe të ndezura nga hiri i jetës shqiptare. Me sy të lodhur nga akrepët e epitafeve , duke mos mundur të jetojë pa truppin dhe shpirtin e ullinjve, dorë për dorë me tragjedinë, autori e lut vdekjen që të respektojë fatin e tij njerëzor.  Janë homerike vargje të tilla: “Në kryqin e skeletit të Fatosit/ Kryqëzova gjithë padrejtësitë e botës./ Liria ime! Më mjafton ti,/ edhe pa Fatosin.”.  Joyce Lussu shprehet: “Karakteristikë e poezisë së tij është një ndërthurje e vazhdueshme e temave të mëdha historike e sociale dhe ato personale e intime; imazhet e revolucionit dhe të vajzës së dashur, ndjesitë familjare dhe të ndërtimit të një shoqërie të re, dalin me një frymë nga goja e poetit, me një stil autentik, pa skematizma”. Ndërsa Giuseppe Gradilone thekson: “Poezia e Fatos Arapit është një gur themeli në historinë e poezisë shqiptare: ai…duke u nisur atje ku kishin mbrritur Koliqi e Poradeci, dhe, duke përvetësuar mësimet e tyre për përtëritjen dhe pasurimin e lirikës së popullit të vet, shkonte më tej duke u bërë kështu sjellësi i një poezie akoma më moderne në përjetimin e fatit të njeriut…”. Është për t’u theksuar, se qyshnë fiilimet krijuese F.Arapi përdori forma poetike më bashkëkohore se kolegët dhe i dha tonin rinovimit të poezisë shqiptare .

Albanalogu kanadez Robert Elsie

Në librin enciklopedik “Histori e Letërsisë Shqiptare”, në kapitullin “Letërsia nën regjimin e Enver Hoxhës (1944-1985) dhe dalja nga izolimi”, duke shkruar për poezinë e sotme në Shqipëri, studiuesi Robert Elsie shkruan: “Më i mirënjohuri ndër poetët e sotëm shqiptarë, që e kanë zgjidhur dilemën e poetit me mision të paracaktuar është Fatos Arapi”. Dhe më tej: “Fëmijë i Bregdetit, Arapi nuk e ka humbur kurrë magjepsjen nga ujërat vezuellues të detit, nga shija e ajrit të njelmët dhe nga dielli i fortë i Mesdheut, të cilat vërshojnë dhe njomin vargun  e tij. Madje , prapa këmbimit plot patos të temave të prodhimit e të ndërtimeve industriale apo atyre politike në vëllimet e mëvonëshme, vokacioni i vërtetë poetik i tij mund të hetohet në krijimin e një baraspeshe midis harmonisë së valëve të detit dhe rrahjeve ritmike të qenies së tij. “U krodha në ujrat e Jonit,/ Në ngjyrat dhe dritat e tij./ Notoj mes përflakje mirazhesh./ Kthjelltësia e tyre më prek/ E më rrënqeth trupin… dhe ndjej/ Nëpër shpirtin tim,/ Si rryma të kaltra gëzimi/ Shkojnë dritat e ngjyrat e Jonit./ Si rryma të kaltra gëzimi.” Duke dhënë një mendim të përmbledhur e substancial, Elsie rrok edhe prodhimtarinë letrare të Arapit në  lëmin e prozës, duke e cilësuar kryesisht poet, që nuk i nënçmon prozën dhe kritikën letrare, edhe pse studiuesit në fjalë, një pjesë e letërsisë në prozë e autorit  i duket jo fort bindëse. Telegrafisht mund të theksojmë se romani “Shokët” ( Tiranë, 1978) rrëfen për brengat e Azem Bungës, fshatar nga Bregu i Labërisë, dy bijtë e të cilit janë vrarë njëherësh në luftën e rezistencës, kurse ai vetë e ndjeu detyrim të paktën t’i varrosë në mënyrë të duhur. “Kritikët, – shkruan Elsie- e interpretuan romanin si një kundërpërgjigje ndaj romanit “Nëntori i një kryeqyteti” të Kadaresë, të cilin Arapi e kritikonte ashpër. Deti në mes” (Tiranë 1986) ka vënë në qendër vuajtjet dhe fundin tragjik të një njësie ushtarësh italianë  në vjeshtën e vitit 1943. Duke u munduar t’i shpëtojnë një kasaphane tjetër pas kapitullimit të trupave italiane në Shqipëri, ky grup djemsh ushtarë, të braktisur në rrugë të madhe diku buzë bregdetit jugor të Shqipërisë, gjen strehë në kishën e Trinisë së Shenjtë me shpresën e kotë se mos gjejnë ndonjë varkë që t’i shpjerë shëndoshë e mirë në Itali”. Duket se kemi disa pika takimi në prozën e gjatë të F. Arapit për vizionin e tij letrar e njerëzor të përafërt me atë të bashkëpatriotit të tij humanistit universal Petro Marko apo me botën e madhe të titanit Hemingëay (Ernest Heminguej).

Kritika shqiptare

Po ashtu, kritika e mirëfilltë letrare dhe stuiduesit më në zë shqiptarë, si Ali Podrimja, Ali Aliu, Agim Vinca, Isak Shema, Razi Brahimi, Jorgo Bulo, Dalan Shapllo, Gjergj Zheji, Bashkim Kuçuku, Roland Zisi, etj. Ndërkohë, patjetër, që në botimin më të ri të nivelit akademik “Fjalor Enciklopedik Shqiptar” (Shih: FESH, vëll. 1, Tiranë, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2008, f. 86-87) ia paraqet biografinë letrare: poet, prozatore e eseist, që nisi të shkruajë qysh në vitet e studimeve, duke u orientuar drejt poezisë filozofike. Zërin për të në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar e ka përgatitur kritiku D. Shapllo. Fatos Arapi i përket brezit të poetëve të poetëve që në vitet ’60 të shek. XX sollën një mendim e figuracion të ri, duke e emancipuar poezinë e kohës nga rutina poetike dhe notat retorike të vargëzimit të angazhuar. Poeti u mbështet tek fryma e poezisë popullore dhe forca e saj përgjithësuese, duke iu larguar stilit narrativ, përshkrues. Tingëllim të veçantë në poezinë e tij kanë motivet kundër mendësisë burokratike dhe meskinitetit. Në disa nga krijimet, më të goditurat, Poeti evokon me nota himnike heroizmin e viteve të luftës antifashiste (kujtojmë ciklin “Në varrezat e dëshmorëve në Vlorë”, apo vargjet për Margarita Tutulanin, për Hysen Çinon, Teli Ndinin, për Shyqyri Alimerkon, për Vllasin…). Poezinë e tij e dallon mendimi përgjithësues dhe forca e dëpërtimit në botën e individit dhe përsiatjet e tij subjektive. Me kalimin e viteve ajo është bërë më metaforike; përmes vargjeve eliptike dhe përmes simbolit e alegorisë, ajo synon të hyjë në nënshtresat e ndërgjegjes dhe në të fshehtat e shpirtit njerëzor. Disa motive të poezisë së tij pasqyrojnë tragjizmin e jetës njerëzore, bëjnë fjalë për një horizont të mjegullt, brenda të cilit ndihen ankthe dhe pasiguri. Metonomia, simboli, detajete goditura i japin forcë shprehëse kësaj poezie. Vargu i Fatos Arapit është një gërshetim i vargut klasik me vargun me ritëm të lirë, që fiton një tingëllim origjinal. Me të drejtë, studiuesi dhe poeti Agim Vinca vëren se në krijmtarinë e F. Arapit ka dy linja poetike, ka dy lloj inspirimesh qytetare dhe letrare: linjën e frymëzimit kolektiv  (me bllokun poetik për atdheun, me të kaluarën dhe të ardhmen e tij, për marrëdhëniet e reja shoqërore, afirmimin evlerave njerëzore e atdhetare, me kundërshtimin e psikologjive negative për kohën, me lirikat e dashurisë për natyrën etj., etj.) dhe linjën e frymëzimit intim, ku poeti shfaq preokupimet e veta intime, zbulon botën e tij të brendshme, përsiat për jetën, dashurinë, natyrën, edhe për vdekjen”. Këngëtari i Pavarësisë, i paharruari Ali Podrimja, në parathënien e vëllimit me poezi të zgjedhura “Eklipsi i ëndrrës” (2002), si lexim i një dëshpërimi, kur ndjen në poezinë si klithmë denoncimi “Dhe je Evropë” vargjet e Fatosit tonë që i thur popullit të tij “Ç’të bëjë vdekja me vdekjen tënde/ i pavdekshmi im?”shkruan: “Fatos Arapi ndaj momentit të pikërishëm të shoqërisë shqiptare është mjaft kritik. Kërkon shoqëri të pastër e dinjitoze. Nuk mund të pranojë “se se masakrojnë ëndrrat në gjumë”. Duke lexuar jo vetëm poezitë e tij, frikësohem se nuk po tregohemi më të kujdesshëm. Shqipëria ëshët shenjë, “i vetmi që ka mbetur”… e pranon poeti. “Përtej është koha ku s’mund tëshkelim”. Dëshpërimi i tij është dhe dëshpërimi ynë për gjysmën tjetër të ëndrrës, kur të dalim nga eklipsi i saj. Vetëm dhembja mund t’i bashkojë njerëzit dhe t’i vërë në lëvizje, pohon Podrimja dhe është dakort me Poetin tonë se duhet të kemi raportetë tjera jo vetëm me Evropën, që të mos mbesim vrimë e zezë në univers. Ali Aliu shkruan: “Te figurshëmria poetike e Fatos Arapit zbulojmë ngjyrat e një horizonti të hapur, të kaltër, hetojmë tonet që synojnë pushtimin e kaltërsive dhe të horizonteve të pafund. Figura poetike e Fatos Arapit, zakonisht është përmasash universale kozmike – ajo sikur përherë lakmon dhe synon sinteza të gjithëpushtetshme duke qenë përherë e thellë posaçërisht në mendim”. Studiuesi i poezisë në letërsisë bashkëkohore shqipe Roland Zisi shkruan: “Fatos Arapi është investuar në poezinë shqipe për një krijimtari të fortë atdhetare e shoqërore. Ai shfaqet gjithmonë i dashuruar me Atdheun, me Shqipërinë e shqiptarët, nuk i idealizon e hyjnizon, madje ndonjëherë edhe i qorton e kritikon, por gjithmonë ruan në zemër e në shpirt mirënjohje përvujatëse…ai mbetet poeti i besimit tek Atdheu, Liria dhe Njeriu, poeti i shpresës, si pika e fundit e jetës njerëzore. Këtë mesazh përcjell edhe poezia me titull “Edhe pak, zemra ime”, me të cilën ai përmbyll përmbledhjen poetike “Ah sikur të isha përrallë”. Sepse poezia e Fatos Arapit më mbush me dritë të bardhë e të ngrohtë letrare, nga që poezia e tij ka fiuar vlera të plota dhe universale, kam bërë  një poezi si prelud për detin e Vlorës, ku këndoj: Pijmë birrë e valë, e këngë e zjarr,/ e gurgullullojmë si rruaza xhevahiri,/ vargjet për ty burojnë ujëvarë,/ i vemë kurorë një gjethe ulliri./ Krijojmë e ndezim diellin si Fatos Arapi,/ Si zogj furtune në buzë të detit,/ s’është gjë takimi i mbretit me mbretin/ para takimit të poetit me poetin!

 

*Bibliograf, studiues,

Përgjegjës i Bibliotekës Shkencore

 “Nermin Vlora Falaschi”,

Universiteti “Ismail Qemali’, Vlorë, Albania

SABIJE DERVISHI VESELI DHE ROMANET E SAJ TË BOTUARA NË AMERIKË!.. Nga Skifter Këlliçi

…Dukuri që me të vërtetë bën krenar çdo shqiptar kudo që jeton. Sepse Sabija, lindur dhe rritur më 1967 në fshatin Livadhi pranë Strugës, shkuar në Prishtinë, ku ka kryer shkollën e mesme, shtrënguar nga krimet e përbindshme të ushtrive ushtrive barbare sërbe në Kosovë në vitet e fundit të shekullit të kaluar, lë vendlindjen dhe të detyrohet të vendoset në Amerikë, më saktësisht në Nju Xhërsi.

Në shkollën tetëvjeçare ka luajtur bukur fort hendboll, ka dashur të bëhet profesoreshë e kulturës fiizke, por edhe ka lexuar shumë, ka shkruar edhe hartime që kanë tërhequr vemendjen e mësuesve të saj.

Në “Tokën premtuar”, siç quajnë Amerikën, lë pas ëndërrimet e para rinore dhe bashkë me to edhe hendbollin. Por në shpirt dhe zemër ruan dashurinë për leximin, për gjuhën angleze që e mëson me ngulm, për të hyrë në botën e madhe dhe të vështirë të artitletrar, me emra shkrimtarësh që deri atëherë veç i ka dëgjuar, madje edhe të shkrimtarëve që njihen edhe në atë gjini, tashmë aq të pëlqyer, që quhet horror. Dhe nuk mjaftohet vetëm me kaq, por edhe provon tëhedhë hapat e parë në këtë lëmë.

Sidoqoftë, prologu i krijimtarisë së saj është një novelë e shkruar në shqip, ku ajo e ndjen veten plotësisht të sigurtë. Novela titullohet “Përse u dashurove me mua?”, botuar më 2003.

”Autorja,- shkruan poetesha Violeta Allmuça,- ivendos ngjarjet në një vend ku personazhet, edhepse të vdekur, dalin të vështrojnë botën, pra janë të zhveshur nga pajetësia e tyre, duke u bërë pjesë etë gjallëve, që kaplojnë edhe pranë varreve… Lexuesi e kupton që në krye të librit se ka të bëjë më një vision për jetën, për atdheun, njeriun, i cili shfaqet nëpërmjët një fantazie të brendshme dhe jashtë botës së autores…. Mbyllja e novelës më mbajtjen e besës së dhënë shqiptarit, tregon se kjo shkrimtare,së pari shqiptare dhe pastaj me vlera të përbotshme, na zbulon më thellë në kohë identitetin tonë kombëtar, si komb që mbetet i etur për lirinë. (“Dielli”, 29 korrik 2014).

Sabije Dervishi ngul kështu gurin e parë në rrugëtimin e saj drejt krijimtarisë letrare. Një provëqë e shtyn atë të bëjë përpara, drejt shtigjesh të panjohura pwr lexuesin tonë, me një roman të titulluar “I live in Hell”, ( “Unë jetoj në Ferr”), shkruar në anglisht. Dhe, siç pwrmenda më sipër, është një roman horror,i pari i këtij lloji në letërsinë mbarëshqiptare, që quhet edhe “Ghost Story”, (Histori shpirti), babai i së cilës është shkrimtari njohur anglez Horace Valpone, (1717-1977), me romanin “Kështjella e Otrantos”, të botuar në vitin 1764. (Për më shumë- veprat me temë horror, (nga anglishtja), ngërthejnë ngjarje që përshkohen nga frika, tmerri, ankthi, vdekja, vrasjet,misteret, me elemente supernatyrore…).

Me elemente të tilla janë ngritur dhe 5 romanet horror të Sabije Dervishit. Por jo për t’I krijuar lexuesit një gjendje të rëndë shpirtërore, jo për ta frikësuar, jopër t’i kallur datën,sepse në situata të ndërlikuara që të emocionojnë, që të grishin të ndjekësh hap pas hapi ngjarjet e gërshetuara me mjeshtri të admirueshme artistike, lufton bujaria, me ligësinë, e bukura me të shëmtuarën, e mira me të keqen, ku triumfojnë të parat, edhepse në mënyrë tragjike.

Po rendis shkurtimisht përmbajtjen e romaneve horror, të shkruara nga Sabije, sipas katalogwve të publikuar on line nga Shtwpia Botuese “New Age Publishing”, ndwr më të njohurat në Kaliforni dhe Amerikë.

Po e nisim me romanin e parë ”Pse u dashurove me mua?”:

Njw vajzw e re ngacmon shpirtin e shqetwsuar tw njw oficeri misterioz dhe provokues tw njw ushtrie tw huaj, i cili ka rwnw nw tokwn tonw gjatw Luftws sw Parw Botwrore. Kwshtu ai jeton pwrfundimisht nw mendimet, shpirtin dhe trupin e kwsaj vajze tw re, krejt e kundwrta e tij. Sidoqoftw, dallimet midis gjuhwve, kulturave, feve dhe botwkuptimeve tw tyre,nashpien nw takime tw wmbla, por edhe tw tmerrshme, ndwrsa lexuesinjihet me botwn e ngrirw midis tw gjallwve dhe tw vdekurve.

“Mysterious Secret” (After Death), “Sekret misterioz”, (“Pas vdekjes”):

“Unë e dua jetën”… Njw dashuri e pashpresë menjw shpirt të ringjallur, një skeleti njwkrijesë që vdiq në vitin 1916 dhe trupi i të cilit tani qëndron i varrosur në oborrin e shtwpisw sw vajzws qw dashuron.!

Në skena të gjalla të marra nga ditari i saj, kjo vajzwzbulon detaje tw njw luftetë guximshme, për të zotëruar shpirtin e vet, një luftë midis islamit dhe krishterimit, një luftë midis fuqive të jetës dhe vdekjes.

“Interpretation of Dreams”, (”Interpretimi i wndrrave”):

Sa të vërteta janë ëndrrat tona? A realizohen ato në jetë? A parashikojmë me to të ardhmen?

Në ditarin e saj, atw që autorja e quan ngrohtësisht “paketë e saj e pazëvendësueshme” e ëndrrave, Sabije Dervishi Veseli shqyrton këto tri pyetje dhe më shumë.

Çdo ëndërr mund të parashikojë një mister dhe ka vlerën dhe rëndësinë e saj. Secila ka kuptimin e vet. Ëndrrat dërgojnë mesazhe! Me këtë libër lexuesi mund të zbulojë:

Si mund t’i interpretojmë ëndrrat tona?… Si mund t’i parashikojmë misteret …

A jane  ëndrrat të rëndësishme?…

“Dangerous Road’, (“Rrugë të rrezikshme”):

Në këtë, i katërti i saj , Sabije Dervishi Veseli përsëri hulumton marrëdhënien e errët midis ëndrrave dhe fatit të njerëzimit…Endrra që mund të mundojnë të rinjtë, ëndrra që mund të parashikojnë katastrofën, ëndrrat që do ta shkatërronin dashurinë. Udhëtim nëpër këtë “rrugë të rrezikshme”, pranë një vajze të mbushur me shpresë për jetë dhe dashuri, megjithatë, të përhumbur nga ëndrrat e neveritshme të dhunës dhe vdekjes.

“Dreams: our  Divine Messages”, (“Endrrat: mesazhet tona hyjnore”):

Duke u nisur nga libri i saj i fundit, “Interpretimi i ëndrrave”, nw kwtw libwr Sabije Dervishi Veseli zbulon misterin e interpretimit të katër llojeve të ëndrrave. Parimet e para – Parashikimet, paralajmërimet shpirtërore dhe wndrrat e jetës së përditshme – janë të lehta krahasuar me ato ëndrra të veçanta që autori i quan Mesazhet Hyjnore. Çdo ëndërr ngre një gjykim dhe ka vlerën dhe rëndësinë e tij. Ëndrrat dërgojnë mesazhe! Me këtë libër, lexuesi mund të zbulojë: Si mund t’i interpretojmë ëndrrat tona, si t’i përdorim ato për të paracaktuar misteret, dhe sa të vërtetë janë ëndrrat e rëndësishme.

“I live in Hell’, (“Unë jetoj në ferr”):

Çfarë ndodh kur një vajze e re ndodhet nw udhwkryqin e një pike tw thyer, njw vajzw e cila dwshton nw martese? Larg pwrshkrimit twzakonshëm surreal dheimagjinativ, qe kemi parw nw romanet e mwsipwrme, autorja ndwrmerr këtë radhw një udhëtim realist. Eshtë e vërtetë qw Teuta, nga dashuria e saj e pafajshme për njeriun e gabuar, i cili e e ka dhunuarfizikisht dhe psiqikisht, dhe nga lodhja e tepwrt nga jeta, si dhe nga kanceri nw gji, jeton nw varr tw hapur… Si mbijeton? …

Ja si e përshkruan Sabija rrethanat si nisi botimin e romaneve tw saj nw Amerikw.

“Mora guximim t’i dwrgoj dorshkrimete mia nw “New Age Publishing”, shtwpI botuese nw Kaliforni. Kisha edhe drojtje, por edhe besim, sepse lexuesi amerikan wshtw i prirw tw lexojwvepra letrare tw llojit qw kam kultivuar nw to. Dhe merret me mend gwzimi im, kur, pa humbur shumw kohw, nga kjo shtwpi botuese mw erdhi njw mesazh, kushpjegohej se “Misterious Secret” ishte pwlqyer dhe do tw botohej, dhe se pritej prej meje qw tw vazhdoja bashkwpunimin me romane tw tilla.

Ishte kwnaqwsi pwr mua qw lexues qw mw njihnin, ose mw takonin pwr herw tw parw, shprehnin kwnaqwsi pwr debutimin tim. Kjo mw shtyu qw tw vazhdoja bashkwpunim me kwtw shtepi botuese edhe me romane tw tjera”.

Duke klikuar nw google emrin ”Sabije Dervishi,(Veseli)”, çdo lexues mund tw njhetedhe me vleresime tw shumw lexuesve pwr romanet e Sabijes. Nw to, midis twtjerash, vihet nw dukje stili i ve$antw, mwnyra e ndwrtimit tw fabulws, twrheqwse dhe intrguese, qw tw nxit t’i lexosh me ankth, por edhe kwnaqwsi librat e saj”.

Por opinione rreth vlerave dhe personalitetit të shkrimtaresshqiptaro-amerikane Sabije Dervishi, kanë dhënë edhe krijues të “Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro- Amerikanë”. Raimonda Moisiu, shkrimtare e njohur dhe kryetare e kësaj shoqate, midis të të tjerash vë në dukje:

“Sabije Dervishi Veseli është zëri krijues intelektual femëror,që i përket letërsisë postkomuniste tëDiasporës dhe e njohur tashmë edhe si autore bilinguale, shqip-anglisht, mjeshtre e rrëfimitnë gjininë e thrilerit. Ajo është një zë krejt i veçantë në letërsinë amerikane dhe shqiptaro-amerikane…Me dhëmbjen e mërgimtares, por më sytë nga atdheu, me pasionin dhe talentin për letërsinë, nëpërmjet komunikimit në anglisht, ajohodhinë letër përvojatjetësore, kalvarin e dhëmbjeve…mallin dhe kujtesën, grotesken dhe paradoksen , dallgët e jetës që na rrahin çdo ditë, vuajtjet dhe mbijetesën, ekzistencwn dhe vdekjen. Ajoka zgjedhur të shkruajë në gjuhën angleze nën aureolën e kauzës së lirisë së shpirtit të lirë, në tokën e lirë, çka ka bërë që këto ngarkesa emocionale t’i ndajë me“bashkëqytetarët e saj amerikanë”, t’i bëjë pjesë të dhëmbjes dhe të gëzimit të saj në Amerikën multikulturore, si një metaforë dhe bestseller për letërsinë bashkëkohore”. (Gazeta “Dielli”, 30 gusht 2014).

Nuk mbetet që një ditë , besoj sa më të afërt, botuesit tanë,t’i japin lexuesit të paktën një ose dy nga veprat më të mira të Sabije DervishiVeselit, të kësaj shkrimtareje që nderon jo vetëm letërsinë amerikane, dhe, në tënjejtën kohë, edhe letërsinë tonë.

Rrëfimi si “vetëterapi” kujtese dhe dashurie – Nga Dukagjin HATA

Rreth dy përmbledhjeve me tregimeve dhe dy romaneve të shkrimtares Kristina Demiri Dojçe

 

 

Të flasësh për krijimtarinë e një shkrimareje si Kristina Demiri Dojçe duhen studime të tëra, analiza të imëta e të holla, të kaluara në një sitë të imët gjykimi dhe analize, por këtu, në këtë shkrim, unë do të cek vetëm disa gjëra që lidhen me prozën e saj, e cila, e them që në krye të herës, është një prozë me sens të fortë komunikues dhe emocional.

Kristina Demiri Dojçe, shkrimtarja shqiptare me banim në Selanik të Greqisë, ku jeton prej njëzet e pesë vjetësh, qoftë në librin me tregime, qoftë në dy romanet e saj, na sjell një prozë të ngjeshur e të shkruar me një stil vështrimi në thellësi, plot ndjesi dhe emocion. “Prekjet” që Kristina i bën realitetit shqiptar janë prekje në një truall që ajo e njeh mirë, duke fokusuar në gamën tematike dhe ideoemocionale kohën e një brezi të keqkuptuar, ku traditat, zakonet, kodet psikike dhe morale, tabutë dhe klishetë kanë një fytyrë tipike ballkanike.

Në përmbledhjen e parë me tregime “Unë mbretëresha e Trojes”, autorja shpalos raporte personale dhe ndërpersonale me kujtesën, duke nxjerrë në pah një përbashkësi vlerash të cilave ajo iu referohet poetikisht dhe semantikisht. Tregimet e saj janë spontane dhe të shtruara, pa sajime dhe artikulime të sforcuara, pa retorikë dhe klithje; ku sundon ngrohtësia dhe lirizmi i detajit të hollë, përshkrimet e imëta, të cilat shkrihen në botën e brendshme të personazheve, që janë thuajse gjithnjë në lypje të imazheve të së kaluarës dhe në përpjekje për t’u identifikuar në lidhje me emocionin që buron prej saj.

Në librin e saj të dytë me tregime “Aroma dehëse e jargavanit”, autorja e thellon orvajtjen e vështrimit në thellësi, duke tentuar të bëj një eksplorim në botën e ndjenjave “delikate” dhe emocionit “delikat”, që konturohen në një reliev të thyer rrëfimtar.Ky libër është një udhëtim i shkrimtares në kohën e shpirtit dhe na sjell sjell copëra kujtese, malli, idili, marrëdhëniesh njerëzore, pa filtra paragjykimi dhe pa maska, derdhur në një rrëfim të ngjeshur e mjeshtëror, ku sundon përshkrimi i gjallë, personazhe që të mbeten në mendje dhe gjendje analize e psikoanalize, përmes labirintheve dhe “sekreteve” të një narracioni të beftë. Zënë vend në këto tregime aspekte të përditshmërisë sonë, me ballafaqimin e njeriut disi të vetmuar bashkëkohor me vetveten dhe të tjerët, me mungesat, trillet, raportet e përmbysura etike, sociale, filozifike e humane, pasqyruar me artin e një fjale të përpunuar me shije estetike e finesë, me një gjuhë të gjallë dhe mjaft të latuar në sensin semantik dhe stilistik, me një sintaksë të zhdërvjellët dhe filmike, cilësi këto që duhet thënë se e bëjnë prozën e Kristinës të lexohet me endje dhe kureshtje, duke u pasprirë ky lexim me një kohë tjetër shqyrtimi dhe reflektimi.

Në romanin e saj “Fal dashuri”, Kristina na përcjellë ajzergun e një jete plot trazime, ku dhimbja ndërkallet me shpresën dhe realiteti i dhënë në gjithë thellësinë e tij, të ngjet me një triller plot befasime.

Lufta për jetën dhe dashurinë njerëzore është tema e këtij romani, ku ngjarjet e subjketit, të fragmentizuara hap pas hapi e faqe pas faqeje, të çojnë në kthina të panjohura të kujtesës së autores, e cila njëherësh është dhe protagonistja e romanit.

Në sprovën e saj kurajoze për të na dëshmuar një realitet që nuk është aspak poetik, përkundrazi është ankthioz, lexuesi gjen megjithatë një frymë të përndezur lirizmi dhe poetike, që autorja na i sjell me anë të një rrëfimi të “situr” hollë, ku shpalosen të ndodhurat e saj në kohë dhe të cilat i lidh filli magjik i dashurisë.

Të falësh dashuri, edhe kur brenda teje “fati” të ka falur dhimbje, dhimbje fizike e shpirtërore, edhe kur e rrethuar nga stresi, ngutja gjer në alarm, që të dikton një sëmundje e rëndë, ora duket sikur shkon në të kundërt të akrepave të saj, kjo është vetëterapia e Kristinës në rrugën drejt shërimit dhe shpresës.

“Fal dashuri” është një roman i shkruar me nerv, me një stil të zhdërvjellët, ku përzihet lirizmi me dramën e protagonistes, me një gjuhë të latuar dhe plot mesazhe të thella filozofike, etike, njerëzore dhe estetike.

Heroina e romanit nuk na përcjellë një dramë sentimentale e melankolike të vuajtjes dhe rënkimit, por një sagë qëndrese, që merr kuptim në udhëtimin e saj drejt vetvetes, drejt kujtesës, drejt historisë së saj dhe të brezit të saj, në raport me kohën dhe bashkëkohësin.

Romani përshkohet nga një narracion i beftë, i çliruar nga proliksiteti, nga rëndomësirat, nga truket dhe recetat, nga moralizimet dhe shtampat agjustive, me të cilat është mbushur dëng romani shqiptar, edhe pse jetojmë në një epokë të çlirimit të madh të estetikës nga jashtëestetika.

Aftësia e pazakontë e autores për të rrëfyer përfundimet e vëzhgimeve, soditjeve, përsiatjeve të mjediseve, njerëzve, ndodhive, por mbi të gjitha të thellësive të trazuara të unit dhe të kohës, vijnë e përcillen me një intenstitet të lartë në romanin e fundit të Krsitinës “Përballë një kërcënimi”. Në qendër të rrëfimit është jeta e një gazetari investigues, që ngrihet kundër mekanizmave diabolikë të lidhjes së pushtetit dhe politikës me krimin, duke dëshmuar një rezistencë aktive ndaj çdo forme të shpërdorimit dhe tjetërsimit të lirisë.

Ingranazhet e një bote të nëndheshme, ku gëlojnë pasione të errëta krimianle, i kundërvihen këtij gazetari, duke i rrëmbyer motrën dhe duke e kërcënuar që të mos zbulojë në shkrimet e tij lidhjet e pushtetit politik të një ministri me paratë e pista, të ardhura nga kanale informale kriminale,por ai nuk dorëzohet dhe vazhdon të bëjë luftën e tij të radhës, pa u lëkundur në misionin e tij informues dhe mesazhues për shoqërionë shqiptare.

Tonaliteti lirik, vëzhgimi i hollë, i ndjeshëm, i imët në përshkrime, thellësisht realiste dhe transhendente, duket se janë produkte të një shpirti të ushqyer me dashurinë e madhe për jetën, me frymëzime nga lufta për të triumfuar mbi të keqen, mbi rënien dhe zvetënimin, mbi fatin që duket si fatalitet, por që heroi i romanit, e çliron nga çdo dozë pesimizmi dhe fataliteti.

Psikanaliza e fakteve, detajeve, gjendjeve të trajtuara me aq realzëm, me nota lirike dhe poetike, kapërcimi i çdo kornize trajtimi bardhë e zi të situatave narrative, të gjitha këto e cilësi të tjera të procedimit estetik të tregimtares, e bëjnë romanin e saj aq të gjallë dhe komunikuese në vetëdijen e lexuesit të çdo moshe.

Kristina shkruan lehtë, sikur hedh me një dorë të shpejtë shenja mbi tealajo; ajo di të zgjedhë e të selektojë me kamerën e saj vëzhguese, prej shkrimtareje shijehollë, të veçantat e produktit artistik, duke ia nënshtruar ato një analize të imët, tekstore e nëntekstore, të drejtpërdrejtë dhe poetike.

Romani, i përshkruar nga nota të forta realiste, sjell dramën e fortë të këtij tranzicioni të pafund shqiptar, ku përpjekjet e misionarëve të mediave dhe shtypit të lirë përballen me ingranzahet më djallëzore të pushtetit politik, në tentaivën e tij për të ruajtur strukturat në hije të oligarkisë së lidhur me fije të padukshme me botën e krimit dhe mafies.

Ajo nuk kërkon të bëjë “filozofira të mëdha”, me të cilat janë mbushur dëng mjaft autorë e që shpesh, ngaqë bëhen për t’u dukur, kthehen në shtampa deklarative dhe ilustrative; ajo është një rrëfimtare e sinqertë, e ngrohtë, spontane, me gjithëfarë ritmesh e ngjyrash jete e ku rrinë në bashkëjetesë të plotë elementët klasikë e modernë, duke na përvijuar trajta dhe peizazhe të thyer të shpirtit njerëzor dhe përditshmërisë.

Kur lexon romanin “Përballë një këcënimi” të shkrimtares Kristina Demiri Dojçe, lexuesi ndjen thellësi, ngrohtësi, realizëm, fiksion, trill, rezistencë, shpresë dhe kupton se ka të bëjë ë me një autore që ka një përvojë të thellë jetësore, çfarë kërkon ta përpunojë në filtrin e saj estetik, me një qartësi dhe thjeshtësi tronditëse, gjë që mendoj se është edhe ana më e veçnatë e vlerave të këtij romani dhe gjithë krijimtarisë së saj në gjininë e prozës.

Krijimtaria në prozë e shkrimtares Kristina Demiri Dojçe është një krijimtari që mbart energjinë pozitiviste të një krijuesje që në çdo rrëfim të saj shtyhet dhe motivohet nga kujtesa, duke zgjedhur në shenjimet e saj gjithçka që ka të bëjë me fisnikërinë dhe dashutrinë, si akte të shpirtërave të pasur e të bukur njerëzorë.

 

Mësimi i gjuhës amtare, detyrë e shenjtë e çdo mërgimtari – Nga VIRON KONA

(Duke lexuar  librin VEPRA 2 “ARSIMI SHQIP NË SUEDI” të Hysen Ibrahimit)

 

“Se Zoti vet e tha me gojë,/Që kombe shuhen përmbi dhe`,/Po Shqipëria do të rrojë,/Për të, për të luftojmë ne.”

 (Nga “Himni i Flamurit”, shkruar nga Asdreni).

 

Ka shumë libra sot në treg, por njeriu zgjedh të lexojë dhe, kur bindet në bukurinë dhe vlerat, i lind edhe dëshira të shprehet, të komunikojë me lexuesin për mendimet dhe përshtypjet që i krijon leximi i librit. Kështu më ndodhi me “Veprën 2, ARSIMI SHQIP NË SUEDI” të Hysen Ibrahimit, kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI Albani”, Suedi dhe Nënkryetar i Lidhjes së Krijuesve Shqiptarë në Mërgatë. Libri ka redaktor Prof. Bedri Paci, recensente Prof. Migena Arllati, Lektorë: Prof. Fidan Baliu dhe Prof. Muhamet Ibrahimi. Botues është Shoqata e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI Albani”, Suedi, kurse shtypja e librit është realizuar në  shtypshkronjën “Printing Press”, Prishtinë.

Kjo vepër e re e z. Ibrahimi jo vetëm më mbajti të  ndezur kureshtjen nga faqja  e parë e deri në fund të saj, por edhe më futi në mendime, madje më emocionoi dhe më bëri të ndjehesha mirë, si me arritjet dhe zhvillimet e mërgatës shqiptare, me përpjekjet e  saj të jashtëzakonshme për afirmimin e vlerave kombëtare, për gjuhën tonë të bukur shqipe dhe për traditat, artin dhe letërsinë…Libri më solli natyrshëm në kujtesë Rilindjen tonë Kombëtare, përpjekjet e  mëdha  intelektuale të atyre burrave të mëdhenj dhe të atyre grave të jashtëzakonshme, që bën aq shumë për atdheun dhe kombin.

                  Çfarë përmban ky libër i ri i z. Hysen Ibrahimi?

Në kopertinë autori na bënë të ditur se libri i kushtohet arsimit shqip në Suedi, i cili e ka zanafillën qysh nga vitit 1968, me synimin e vetëm që të ruaj gjuhën amtare shqipe. Ndërkaq, ai na shpjegon se “Pushteti okupues ish–jugosllav e ndjeu rëndë hapjen e shkollave shqipe në Suedi…Ishin intelektualët me mbështetje të fuqishme nga prindërit e fëmijëve shqiptarë, që refuzuan në mënyrë demonstrative planet dhe programet e arsimit serb-sllav, duke deklaruar hapur se gjuha shqipe dallon rrënjësisht nga gjuhët sllave dhe se gjuha sllave nuk është gjuhë amtare e tyre”. Z. Ibrahimi shkruan: “Përderisa në vendet e banuara me shqiptarë (Kosovë) mbylleshin shkollat nga pushtuesi serb: me rrahje, helmime, vrasje, burgosje e kërcënime, deri në likuidim fizik, në Suedi lejohej mësimi në gjuhën amtare, jo vetëm për shqiptarët, por për të gjitha pakicat kombëtare, duke iu ofruar kushte të shkëlqyera për mbarëvajtjen e mësimit në gjuhët e tyre amtare”.

Duke u përpjekur shumë për arsimimin e fëmijëve me gjuhën amtare shqipe, intelektualët dhe mësuesit atdhetarë shqiptarë i dhanë edhe një argument tjetër të madh botës së qytetëruar se populli shqiptarë i Kosovës e meritonte plotësisht çlirimin nga okupacioni i egër serb-sllav dhe se Kosova dhe tërë shqiptarët kudo në trojet e tyre, jo vetëm nuk e  durojnë dhe nuk e pranojnë pushtimin, por ata janë të aftë që të afirmojnë vlerat e shkëlqyera të një populli vital dhe të lashtë, që u ka rezistuar kohërave,  shekujve dhe dyndjeve, që ka ditur të mbijetojë nga këto sulme dhe të ruaj të pacenuar kulturën, gjuhën traditat e tij të shkëlqyera që e radhitin ndër popujt  e përparuar të Europës. Dhe, si për të na vërtetuar këtë, z.Hysen Ibrahimi rendit në librin e  tij emra atdhetarësh shqiptarë  të flakët në Suedi, të cilët që nga viti 1968 kanë punuar dhe luftuar me këmbëngulje për njohjen dhe integrimin e  gjuhës shqipe në planet dhe programet shkollore, një dëshirë dhe përpjekje kjo e miratuar dhe  e nxitur edhe nga vet shteti i përparuar demokratik suedez. Nëpërmjet këtij libri ai gjen rastin të falënderoj nga zemra dhe t`u shprehë mirënjohjen të gjithë atyre misionarëve të shquar të shqipes, që kanë luftuar pareshtur që shkronjat e  saj të ndritin në fletoret dhe mendjet e  fëmijëve shqiptarë, që ata të mos e harrojnë kurrë, por ta ruajnë të pacenuar gjuhën e bukur dhe të shenjtë shqipe. Njëherazi, falënderimet e tij shkojnë dhe për Shtetin Demokratik dhe të përparuar suedez, që mbështet dhe ndihmon qytetarët e botës së lirë për afirmimin e vlerave të tyre kombëtare, të gjuhëve, të kulturave dhe të traditave të kombeve të cilëve ata u përkasin.

Me shumë interes në këtë libër janë fjalën e redaktorit të librit prof. Bedri Paci, i cili nënvizon dukshëm qartësinë e librit të mbështetur në dokumente dhe fakte. Ai shprehet se “Pikërisht kjo magji stolis dokumentet mbi ngjarjet në mërgatën shqiptare në Suedi për kultivimin, zhvillimin dhe mbajtjen e gjuhës së shenjtë shqipe, në mënyrë të organizuar dhe gjithëpërfshirëse, në këtë vend nordik skandinav”. Kurse  prof. Migena Arllati, në recencën e saj, ndër të tjera vë në dukje se “Vet autori i këtij libri është një nga bijtë më të devotshëm në ndihmesën e dhënë për kombin shqiptar. Ai ndihmoi çështjen shqiptare nga kënde të ndryshme, duke nisur thjesht si një emigrant, madje si një intelektual, për të arritur deri te kontributi Kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI Albani” një rrugë e gjatë kjo, në të cilën ai u tregua një shqiptar me zemër të madhe, një njeri me energji të pasosura ndaj kombit, me përkushtim dhe dinjitet të pashembullt”.

  Shqiptarët në mërgim luftëtarë të dijes

Qysh në faqet e para të librit mësojmë se “Në Suedi filluan mësimin në 262 strehimore dhe në lokale të shkollave suedeze ku ishin shqiptarët…” Janë këto vende, ku mërgata shqiptare ka bërë përpjekjet e  saj maksimale për ta ruajtur gjuhën, kulturën dhe traditën shqiptare përmes arsimit. Për të na bindur për këtë të vërtetë, z. Hysen Ibrahimi shpalos listën e vendeve ku është mbajtur mësimi plotësues i gjuhës shqipe, e ku vihet në dukje roli i veçantë i misionarëve të parë të shqipes, por, ai rendit edhe emrat e  470 punëtorëve të arsimit, që dhanë kontributin  tyre të madh dhe që me të drejtë i cilëson Heronj në librin e  tij.

Dr. Ibrahim Rugova dhe Hysen Ibrahimi

Nga sa na shpjegon autori i këtij libri, por edhe nga njohja që kam personalisht për arsimin shqip në Suedi, futja dhe integrimi i gjuhës shqipe në shkollat suedeze, kishte të bënte në radhë të parë me qartësimin e faktit se shqiptarët janë një komb më vete, kanë gjuhën dhe kulturën e tyre dhe se propaganda ish jugosllave mashtronte kur ngulmonte të krijonte përshtypjen  e rreme  te shteti suedez se “shqiptarët janë jugosllavë” dhe se “gjuha e tyre është serbishtja”. Në “favor”, propaganda serbe-sllave, kishte “faktin” se pasaportat e shqiptarëve ishin nga ish shteti jugosllav. Dhe, pikërisht këtu qëndron një nga meritat më të mëdha të intelektualëve dhe mësuesve shqiptarëve, sepse ata, jo vetëm sqaruan dhe qartësuan entet shkollore dhe ato botuese suedeze, se nuk janë jugosllavë, por janë shqiptarë, se kanë gjuhën e tyre, e cila ishte tepër e  veçantë, një gjuhë e lashtë e familjes indoevropiane, dhe, se, serbët, të cilët i zbuan shqiptarët me dhunë nga vendlindja e tyre e lashtë, po kërkonin në mënyrë të paturp dhe me arrogancë që, edhe aty në emigracion, konkretisht në vendet skandinave, të silleshin me shqiptarët përsëri si pushtues, si okupues të gjuhës, kulturës, traditave, besimeve. Këtu, shkëlqyen në Suedi burra si Begzad Beqiri, Sadulla Zendeli-Daja, Faredin Isai, Bedri Paci,  Osman Ahmetgjekaj, Fetah Bahtiri, Ramadan Rexhepi-Osmani, Nimet Nesim, Ahmet Bella, Remzi Rashidi, Bajram Maloku, Hidajete Zhuta, Xhelal Ademi, Shpëtim Fida, Ismail Rugova, Ibrahim Egriu, Faruk Berisha, Kosovë Rezh Bala, Nuhi Fetiu, Mexhid Selmani… Dhe, siç shkruan z. Hysen Ibrahimi, më pas vijnë gjeneratat e viteve 90-të, ku dhe u themelua Lidhja e Arsimtarëve Shqiptarë   “Naim Frashëri” – dega Suedi (LASH) ku kryetar i parë i saj u zgjodh Ramadan Shala dhe, pas gjashtë muajve, u zgjodh Bedri Paci.

  1. Hysen Ibrahimi vlerëson shumë kontributin e kolegëve: Muhamet Shatri, Ramadan Shala, Osman Ahmetgjekaj, Fetah Bahtiri, Beqir Sadiku, Nazmi Shabani, Shyqyri Abazi, Ilaz Bicaj, Kimete Miftari, Shpend Koleci, Samir Hajdari, Xhevat Topalli, Enver Sojeva, Ejup Ramadani, Shemsi Kahrimani…Ndërkaq, ai veçon punën profesionale në fushën e arsimit dhe mbështetjen e kontributin e veçantë të Ministrit të Arsimit të Qeverisë së Republikës së Kosovës (në ekzil) Muhamet Bicaj, të Rexhep Osmanit, Meriman Braha e të tjerë. Duhet të nënvizojmë se në atë kohë, në të gjithë Suedinë vepronin në dobi të arsimit shqip edhe rreth 200 degë të këshillave të prindërve, shoqata kulturore shqiptare, punëtorë të arsimit në të gjithë nivelet.

Këto e të tjera që do të shkruajmë në vazhdim mendoj se e bëjnë këtë vepër, një dokument unik dhe historik për gjuhën shqipe në mërgatë. Ndërkaq, i jep rëndësi këtij vlerësimi edhe fakti se, gjithçka e realizuar, nuk ishte një punë e përciptë, por e mirë menduar, e koordinuar veçanërisht për programet dhe tekstet shkollore, edhe me Ministrinë e Arsimit të Suedisë, edhe me Ministrinë e Arsimit të Republikës së Shqipërisë.

 

Gjuha ruhet atje ku shkruhet

Në faktet dhe dokumentet në vazhdim, z. Hysen Ibrahimi, duke i qëndruar korrekt realitetit dhe historisë, përmend shumë emra mësuesish dhe atdhetarësh të shquar që nuk reshtën përpjekjet e tyre që të afirmojnë vlerat shqiptare, ndërkohë që u kujdesën që fëmijët doemos të mësonin shqipen, ta shkruanin dhe ta lexonin, dhe duke u nisur nga parimi se gjuha ruhet atje ku shkruhet, ata  e konsideruan këtë pjesëmarrje dhe angazhim si një detyrë të shenjtë.

Duke folur në konferencën për arsimtarët e gjuhës amtare shqipe në Landskrona 11-12 maj 2006, “Miku i Madh i Shqiptarëve” Ullmar Qvick(Kvik), mes të tjerave shprehet: “Sot dihet se një përqindje e madhe nga shqiptarët në Suedi nuk do të kthehen në vendlindje. Të pranosh këtë fakt kërkon një realizëm të dhimbshëm. Të jesh mërgimtar do të thotë humbja e vazhdueshme e atdheut… Fati i mërgimtarit është të jetë i ndarë dysh. Nga ana tjetër përvoja dhe ndërgjegjja, të fituara me aq shumë mundim bile vuajtje, kanë vlerën e vetë, dhe kush e di, mërgimtari ndoshta mund të durojë furtunat e jetës më me lehtësi se vendasi?! Kurse, kur flet për gjuhën, ai nënvizon: “Shkencëtarët kanë dëshmuar se njohuria e mirë e gjuhës së prindërve është kyçi i mësimit të gjuhës së dytë, të tretë etj. Me fjale të tjera: Nëse themeli është i shëndosh, mund të ndërtohet shtëpia e njohurive për shkollën dhe për jetën”.

Duke u udhëhequr edhe nga këto koncepte shkencore, Shteti Suedez ndihmon dhe mbështet mërgimtarët, që fëmijët e tyre jo vetëm të mos e harrojnë gjuhën e vendit nga vijnë, por edhe ta mësojnë e përvetësojnë atë në baza shkencore, gjë që mund të bëhet vetëm në shkollë. Në këtë kuadër, janë emocionuese faqet e librit ku z. Hysen përshkruan përkushtimin e rrallë të kryetarit të LASH-it prof. Bedri Paci, i cili i mbështetur edhe nga të tjerë intelektualë dhe mësues atdhetarë që përmenden në këtë vepër, arriti të vendoste kontakte dhe marrëveshje të shkëlqyera me Entin e Lartë Shkollor, veçanërisht me zonjën Maj Beijer-Drejtoreshë e Entit të Lartë Shkollor në Ministrinë e Arsimit të Suedisë. Me emocion përshkruhet gjithashtu, shpërndarja  e librave në të gjitha strehimoret dhe komunat, ku zhvillohej gjuha shqipe.

Siç është vënë në dukje, edhe nga artikuj të tjerë kushtuar kësaj vepre, autori krahas dokumentacionit të pasur faktik të z. Bedri Paci, është mbështetur edhe në Këshillat e Prindërve, te mësuesit e përkushtuar shqiptarë, që shpjegonin gjuhën shqipe, por edhe te komunitetet e bashkatdhetarëve, që ishin shumë të interesuar që fëmijët e tyre të mësonin doemos gjuhën shqipe, gjuhën e lashtë, gjuhën e prindërve, gjyshërve dhe stërgjyshërve brez pas brezi të tokës dardane ilire.

Nga libri “Ju dua më shumë se veten!”(botuar në 2015)që ia kam kushtuar leksikografit, poetit dhe atdhetarit Sadulla Zendeli-Daja, rikujtoj gjithnjë ato që më ka treguar vetë Sadulla Zendeli-Daja, për hapjen e shkollës së parë shqipe në qytetin Nybro të Suedisë. Edhe z. Hysen Ibrahimi i ka marrë intervistë direkt Dajës dhe, ja se si e shpjegon ai atë ngjarje të madhe: “Në Nybro, – nis Daja,-shkollë shqipe të regjistruar nuk kishte. Fatkeqësisht fëmijët shqiptarë ishin të regjistruar në shkolla të ashtuquajtura shkolla serbo-kroate, ku merrnin pjesë fëmijët e nacionaliteteve: serb, kroat, maqedon, bosan etj. Në këtë vend pashë se shpirti i bashkatdhetarëve ish i etur për gjuhën dhe kulturën e tij të trashëguar brez pas brezi nga të parët tanë. Atëherë zgjodha nga bashkatdhetarët tre persona, që do të kërkonin hapjen e shkollës shqipe në qytetin Nybro, dy persona në qytetin Emmaboda, dhe dy persona të tjerë në qytetin Kalmar. Në Nybro kish më shumë nxënës shqiptarë që merrnin pjesë në shkollën jugosllave. Pas bisedës me Drejtorin e Seksionit të Arsimit në Nybro zotin Harald Magnusson, ai ra dakord që katër drejtorët e shkollave nëntëvjeçare të mblidheshin në klasën e arsimtarit serb dhe të bisedohej me nxënësit  shqiptarë sa e zotëronin gjuhën serbokroate dhe atë shqipe. Në këtë mbledhje duhej të merrja pjesë edhe unë.

Filloi mbledhja në prezencën e nxënësve të shkollës jugosllave, ku merrnin pjesë tetë nxënës shqiptarë.

Zoti Harald Magnusson urdhëroi arsimtarin e gjuhës serbokroate të bisedonte dhe të pyeste fëmijët shqiptarë: Sa ata dinin gjuhën serbokroate dhe sa atë shqipe?

Arsimtari serb pyeti një nxënës shqiptar:

“-Kakosi ljepi Lulzime!” (Si je, bukurosh Lulzim!).

Përgjigja ishte:

– “Nuk di!”-u përgjigj ai shqip

Pyeti edhe një vajzë, edha ajo tha: “-Nuk di”.

Arsimtari serb i tha drejtorit se këta nxënës vijnë nga Kosova dhe kanë një dialekt tjetër të serbokroatishtes, kurse ne i kemi në klasë që tua mësojmë gjuhën letrare serbokroate.

Unë  rrija i qetë, sepse i njihja mashtrimet e serbëve. Fëmijët që ishin nxënës në atë klasë, ishin bijë emigrantësh të ardhur nga Struga, Ohri, Gostivari,  Tetova dhe Kosova.

Drejtori Harald Magnusson m`u drejtua mua:

-Ju zoti bibliotekist, bisedoni shqip me fëmijët shqiptarë!

Shihja gjatë gjithë kohës fëmijët në klasë se si reagonin dhe iu drejtova me një përplasje duarsh që t`i zgjojë se m`u dukën sikur flinin në mendimet e tyre fëmijërore.

Të gjithë drejtuan vështrimet nga unë.

– “Unë jam shqiptar dhe flas shqip. Nëna ime e ka emrin Kadime, motra ime  e ka emrin Lindita, gjyshi im e ka emrin Zenel Gurra. Unë njoh baballarët dhe nënat tuaja, Adilin, Isenin, Qenanin, Ramizin, Hamitin, Selajdinin, Nurjetin… A më kuptoni mua, se ju kështu bisedoni në shtëpi gjuhën shqipe! Ju e keni parë flamurin shqiptar me shqiponjën dykrenore?

-Po! Po! Edhe ne kështu folim në shtëpi, – tha një vajzë. – Atje larg, ku ne e kemi shtëpinë te gjyshi e gjyshja, na ka lindur një motër e vogël, por ata nuk na lënë që ajo ta ketë emrin Liridonë.

Me fjalët e kësaj vajze, m’u duk sikur armiku qet me armë zjarri e unë nuk kam dhimbje, por një dëshpërim që më nxiste të qajë…

-Dilni, ecni këtu, këtu afër meje, t’u shoh, se qenki shumë të mirë!

Tetë nxënësit dolën nga bankat, m`u afruan dhe filluan të më kapnin për duarsh. Aq rëndësi kisha, aq shtypje në shpirt,  sa nuk më ra pika e gjakut në tru a zemër e të piskas si i çmendur.

Drejtori Harald Magnusson, duke  iu drejtua arsimtarit serb, ngriti dorën, tregoi me gisht dhe i tha:

“-Prej nesër fëmijët shqiptarë nuk do të vazhdojnë në klasën serbokroate. Ata do të kenë shkollën e vet shqipe, gjuhën që e flasin në shtëpi”.

Dolëm në korridor, ku ndodheshin gazetarët e gazetës “Brometern”.

Më 5 mars 1975 ata  shkruan: “Ambitiös skolbibliotekari undervisa även i albanska” (Bibliotekisti ambicioz ligjëron edhe në gjuhën shqipe) 5 mars 1975. Shkolla shqipe u hap më vete me arsimtarin Sadulla Zendeli -Daja…”

Atë ditë, nga gëzimi, shqiptari Ali Zhuta theri demin e tij, për  ta festuar hapjen e shkollës shqipe. Kurse, po ato ditë, Ambasada Jugosllave në Suedi, nëpërmjet ambasadorit të saj, e kërcënoi Sadulla Zendeli-Dajën, madje e privoi që, për 20 vjet, i ndalohej kthimi në vendlindje.

Natyrisht që raste, episode dhe ngjarje si ajo që përmenda më sipër, ka pasur shumë në ato kohë, ndaj dhe z. Hysen Ibrahimi jo vetëm vë theksin aty ku duhet, por edhe përgëzon, mbështet dhe u shpreh mirënjohje të thellë këtyre luftëtarëve të arsimit shqip, që nisur nga ndjenja të larta atdhetare, kanë sakrifikuar që fëmijët e  mërgimtarëve të arsimohen doemos në gjuhën shqipe. Duke qenë se edhe vet autori i këtij libri ka qenë në ballë të këtyre përpjekjeve, ai i ka dhënë më shumë jetë dhe gjallëri librit, duke përshkruar edhe veprimtarinë e tij  si Kryetar i Këshillit të Prindërve për komunën e Bastadit, që nga fillimi i mësimit plotësues të gjuhës shqipe. Në këtë pozicion, ai ka mbledhur një material mjaft të çmuar dhe të hollësishëm, i cili i ka shërbyer edhe si nxitje dhe frymëzim për këtë libër me rrezatim të gjerë kombëtar.

Ndërkaq, mësojmë se shqiptarët nga Kosova kanë ardhur në Suedi në fillimin e viteve 60 dhe ishte një numër shumë i vogël, kurse ka pasur shqiptarë nga Shqipëria me një numër simbolik e që kanë ardhur në Suedi menjëherë pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore (1945-46). Grupet e shqiptarëve ardhur nga Kosova ishin ata të viteve 60-të, kurse grupi i dytë, ishin të ardhur të viteve 1970 e më shumë pas vitit 1981, gjatë dhe pas demonstratave që nisën në Kosovë. Ata të gjithë kishin kërkuar strehim politik dhe ishin pranuar nga shteti suedez.

Dokumentet faktike në libër janë të shumta, të larmishme dhe njëra më interesante se tjetra, por unë po përmend këtu Lajmin e madh se shkolla e parë shqipe në Suedi u hap në vjeshtën e vitit 1968 në Malmö, duke vazhduar me mësuesit e shquar të shqipes Bejzat Beqiri, Faredin Isai; Sadulla Zendeli-Daja( në Nybro, Emmaboda, Kalmar -1975), të cilët iu kundërvunë makinerisë sllave, demaskuan pretendimet e  tyre raciste dhe ishin model të organizimit të mësimit plotësues të gjuhës shqipe. Përshkruhet në libër me shumë emocion drejtori i  shkollës suedeze Karlec Ejderbrand, i cili udhëhiqej nga parimi që:   “Unë çdo ditë, kur zgjohem në mëngjes, i lutem Zotit të më mundësojë të bëj ndonjë vepër të mirë, ky është qëllimi dhe dëshira ime”.

Dokumentet origjinale kanë vlerën e xhevahireve

Një përshtypje të veçantë më kanë bërë në këtë libër dokumentet dhe “procesverbalet origjinale të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë   “Naim Frashëri”, dega Suedi, shumica e të cilave të mbajtura me kujdes të madh nga prof. Osman Ahmetgjekaj, i cili me këtë vëmendje dhe përkujdesje të veçantë ka dhënë një kontribut mjaft të çmuar për dokumentimin e arsimit shqip në Suedi. Ato janë procesverbale të takimeve  e mbledhjeve, vendimeve që janë marrë, thirrjeve që janë bërë, urimeve që u janë shprehur mësuesve, nxënësve dhe prindërve, vendime të  ndryshme, vërtetime, lista me emra mësuesish, nxënësish, emra të prindërve donatorë për shkollën, vlerësime: fleta nderi dhe dekorime, dokumente që shprehin falënderime dhe respekt ndaj Shtetit Suedez, që është kujdesur të plotësojë çdo kërkesë të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë. Duket se, duar të shkathëta dhe të kujdesshme, nuk kanë lënë asgjë pa shënuar e shprehur, dhe mendoj se ia ka vlejtur. Edhe ne sot, edhe brezat që do të vijnë, do të mësojnë saktë dhe deri me hollësi përpjekjet e paraardhësve të tyre atdhetarë për të ruajtur dhe programuar gjuhën shqipe në shkollat suedeze, që ajo të përdoret gjerësisht, edhe e folur, edhe e shkruar, të mos harrohet por t`u trashëgohet brezave…Teksa  lexoj dhe rilexoj këto procesverbale dhe dokumente autentike, i japë edhe një herë të drejtë dhe mbështes plotësisht redaktorin e librit z. Paci, i cili e quan magji këtë praktikë që i jep shumë vlerë, vërtetësi dhe bukuri këtij libri të çmuar. Nëpërmjet tyre pasqyrohet përkushtimi i madh, sakrificat dhe lufta e pandërprerë që fëmijët doemos të mësojnë gjuhën shqipe. Ndaj dhe me të drejt z.Ibrahimi vlerëson një për një me emra kontribuuesit  dhe atdhetarët e mëdhenj, që me përkushtim të plotë iu janë gjendur shkollimit dhe arsimimi të fëmijëve shqiptarë në Suedi e tërë Skandinavinë. Autori i ka fotokopjuar shumë prej këtyre dokumenteve e fotografive origjinale pa asnjë retush dhe lexuesi mund t`i shohë ato qartë si në formë dhe në përmbajtje, duke mësuar nëpërmjet tyre, kohën kur janë shkruar, kush i ka shkruar, kujt i janë dërguar, kulturën e të shkruarit dhe dinjitetin e mësuesve, atdhetarëve dhe intelektualëve që përbënin LASH. Por mëson realisht sesi këta intelektualë, nuk e gjetën asgjë shtruar, por gjithçka e krijuan me punë dhe vendosmëri, jeta duhej jetuar me dinjitet. Doemos që lexuesi emocionohet kur ndjek rrëfimin e sinqertë të z.Paci: “Këtu u vendosa, bleva një tokë dhe ndërtova shtëpinë. U mirëprita shumë mirë nga vendasit, suedezët, që po ashtu si unë, në këtë pjesë veriperëndimore të komunës së Vellinges, në V. Ingelstad, ku edhe 40 familje të tjera kishin blerë tokë. Ishim të gjithë të rinj dhe unë ndjeva një ngrohtësi, një afrim gjatë tërë kohës, pa vërejtur asnjë dallim se isha i huaj…”

Motive të fuqishme që kanë në themel atdhetarizmin

Libri krijon emocion në çdo kapitull të tij, lexuesit i mbetet në mendje dashuria e shqiptarëve për gjuhën e bukur shqipe, për arsimimin e fëmijëve, gjithnjë duke ngulmuar se “Ku ka familje shqiptare, organizohet shkolla shqipe” dhe, se “Lufta për gjuhën amtare-detyrë e shenjtë e çdo mërgimtari.”

Autori tregon kurdoherë, me korrektesë mbështetjen e madhe të Shtetit Suedez, siç është për shembull rasti me Entin e Lartë Shkollor të Suedisë për botimin  e herëpashershëm të teksteve shkollore në gjuhën shqipe, por dhe  mbështetjen e shumë e shumë intelektualëve dhe zyrtarëve të tjerë suedezë, që përmenden në librin e z. Ibrahimi, të cilët, meritojnë respekt dhe mirënjohje të thellë për gjithçka kanë bërë në mbështetje të mërgimtarëve shqiptarë dhe fëmijëve të tyre. Natyrisht që, me modestinë e tyre, këta njerëz human dhe të zotë, kur i vlerëson, buzëqeshin me dashamirësi dhe tërë respekt të sjellin në bisedë Nënë Terezën, si të duan të na thonë:  “Ju jeni një komb i madh dhe i shquar, sepse nga gjiri i popullit tuaj keni nxjerrë një grua madhështore:NËNË TEREZËN, NOBELISTE dhe SHENJTORE, nga e cila, sot mëson dhe frymëzohet e gjithë bota”. Ndërsa, sa kam parë në shkollën “Fjardingskolan” të qytetit të Boråsit, ku punon mësues, poeti, përkthyesi dhe atdhetari Sokol Demaku, dhe ku mësojnë edhe shumë fëmijë shqiptarë, rektori i asaj shkolle, suedezi Per Kettisen mban me respekt dhe krenari në zyrën e tij një bust të Heroit tonë Kombëtar  Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Ai dhe mësueset suedeze Annette Ekelund dhe Sonja Persson, tregoheshin të interesuar që nxënësit shqiptarë të kishin për lexim edhe libra për fëmijë në gjuhën shqipe, por edhe ngulmuan për ndonjë përkthim të veçantë nga shqipja në suedisht, që nxënësit ta lexonin librin edhe shqip, edhe suedisht. Kurse, me nismën e Sokol Demakut dhe mbështetjen e drejtorisë së shkollës “Fjardingskolan”, si dhe komunës së Borasit, u arrit binjakëzimi i shkollës “Fjardingskolan” me shkollën “Demokracia” të qytetit të Durrësit në Shqipëri, që u pasua me veprimtari të shumta arsimore e kulturore disa vjeçare, si dhe këmbim përvojash.

Teksa shkruaj këto radhë për mësimin e gjuhës shqipe në emigracion, sjellë në kujtesë një thënie të shkrimtarit tonë të madh Ismail Kadare:“Shqiptarët janë krijuesit dhe bartësit e një prej gjuhëve themelore të njerëzimit. Gjuha jonë vazhdon ta ketë vendin e saj të paluajtshëm midis dhjetë gjuhëve më kryesore të botës.”

Mendoj se me të drejtë Z.Ibrahimi, nënvizon që: “Të drejtat e pakicave kombëtare në Suedi janë model për botën perëndimore, sidomos në arsim”, ndërkohë që “Shteti i Suedisë e kishte të rregulluar me ligj mësimin plotësues të gjuhës amtare për secilin komunitet”. Ndaj ai vlerëson dhe falënderon shoqërinë dhe Shtetin Suedez, të cilët me koncepte tërësisht demokratike dhe me respektimin e të drejtave të emigrantëve për t`u arsimuar në gjuhën e tyre, për të folur dhe shkruar, mbështetnin gjerësisht nismat e atdhetarëve shqiptarë. Kështu, duke iu referuar librit, del se në vitet 1992/93 numri i nxënësve shqiptarë ishte 10 mijë. Midis dokumenteve të shumtë, po zgjedh të citoj një shkresë që i dërgon arsimtarëve  kryetari i Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë prof. Bedri Paci dhe kryetari i Këshillit pedagogjik Prof. Ibrahim Egriu, të cilët, ndër të tjera shkruajnë: “Meqenëse po afron mbarimi i vitit shkollor 1994/1995, njëherit ju përshëndesim dhe ju urojmë për punën tuaj fisnike, morale dhe atdhedashëse. Të arsimosh fëmijët në gjuhën amtare është një punë e shenjtë. Ju arsimtarë të nderuar, keni dhënë dhe po jepni një kontribut fisnik, human dhe atdhedashës, në mbajtjen e kultivimin e gjuhës amtare. Për këtë ju nderoni veten tuaj dhe kombin që i përkisni, të jeni krenar për angazhimin tuaj.”

Madje, me nismën e atdhetarëve shqiptarë dhe mbështetjen e vendasve suedezë, u arrit që “Kudo ku ka familje shqiptare-organizohet shkolla shqipe.” dhe në vijim të kësaj rruge, shkruhet se “Enti i Lartë Shkollor  i Suedisë për sivjet ka botuar 50 mijë ekzemplarë tekste shkollore në gjuhën shqipe.”(Ky lajm është i muajit shtator të  vitit 1995).

Entuziazmohemi me seriozitetin dhe përkushtimin e madh atdhetarë të mësuesve shqiptarë, të cilët edhe në kushtet e emigracionit organizonin deri kuvende, konferenca shkencore, seminare, takime të rëndësishme etj, gjithnjë në dobi të arsimimit të fëmijëve shqiptarë. I tillë është edhe Kuvendi  i katërt i Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri” dega Suedi, mbajtur në Jönköping, më 28 tetor të vitit 1995, ku u vlerësua puna e madhe atdhetare e mësuesve shqiptarë për arsimimin e fëmijëve dhe detyrat për të ardhmen. Në vazhdim u mbajt edhe Kuvendi i pestë zgjedhor i LASH-it dhe, më pas, të tjerë kuvende, takime, seminare përgjithësuese, si dhe të tjera veprimtari dobiprurëse për arsimimin e fëmijëve të mërgimtarëve shqiptarë. Në këto veprimtari, siç dokumentohet në libër, kanë qenë të ftuar dhe kanë marrë pjesë zyrtarë të lartë, specialistë dhe studiues të arsimit, jo vetëm nga Suedia, por edhe nga Kosova dhe Shqipëria, duke dhënë edhe ata ndihmesën e tyre të vyer për ecjen gjithnjë përpara dhe pa pengesa të arsimit shqip në Suedi.

Po aq interesante janënë këtë libër edhe korrespondencat mes intelektualëve shqiptarë apo dhe institucioneve arsimore suedeze, kur vihen në dijeni shkollat, mësuesit, prindërit për Plan-Programet e shkollave dhe Këshillat Pedagogjike, për librat e botuar në shërbim të mësimit të gjuhës shqipe, fjalorët dhe doracakët e përvojave që ndihmonin punën e mësuesve, ftesat, thirrjet për takime, mbledhje dhe kuvende, raporte, informacione, lista me emra mësuesish dhe nxënësish, skenarë shfaqjesh artistike dhe kulturore, letra dhe kartolina urimi për festat kombëtare… Emocionuese shfaqet në një kopertinë një vajzë e vogël që qëndis flamurin kombëtar dhe që shoqërohet me tekstin:“Të gjithë shqiptarëve kudo që janë,   “Doruntina” ua uron 28 Nëntorin-Ditën e Flamurit.”

Vend të dukshëm zënë në këtë libër  veprimet aktive të intelektualëve dhe luftëtarëve atdhetarë shqiptarë për mbështetjen e Luftës Çlirimtare për pavarësinë e Kosovës, kontributet dhe veprimtaritë e tyre aktive në tubime dhe demonstrata, në thirrje dhe protesta për sensibilizimin e opinionit suedez dhe atij botëror, duke treguar me fakte dhe argumente sesa  e drejtë ishte  ajo luftë çlirimtare që, Kosova, më në fund  të shkëputej nga vargonjtë e okupatorëve serb-sllav dhe të fitonte dhe ajo mëvetësinë dhe lirinë si të gjithë kombet e përparuara dhe të qytetëruara  të Europës dhe të botës. Janë këto faqe plot ndjenjë dhe emocion, të dokumentuara dhe të shkruara me gjuhë të qartë e frymëzuese, ashtu siç zhvillohej dhe vet veprimtaria e shqiptarëve atdhetarë në Suedi.

Hysen Ibrahimi, lider aktiv i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI Albani” të Suedisë.

 

Edhe herë të tjera kam shkruar për Hysen Ibrahimin, po kur e shoh në lëvizje të vazhdueshme në të gjithë trojet shqiptare dhe në mërgatë, nuk mund të rri pa shprehur mendimin tim të ngulitur thellësisht në kokë se, ai, është një lider aktiv i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI Albani” të Suedisë. Së bashku me anëtarë të kryesisë, ai, pa u lodhur dhe pa u tërhequr nga vështirësitë, organizon veprimtari të vazhdueshme promovuese, veçanërisht për propagandimin e “Thesarit Kombëtar”, i cili është i botuar deri në numrin 9 dhe vijon në numrin 10 e në vazhdim.

Veprimtaritë që ai drejton fokusojnë edhe shumë aspekte të tjera të jetës së shqiptarëve. Ata promovojnë libra, organizojnë veprimtari të traditës, kulturore dhe artistike, festivale dhe konkurse, takime, kuvende dhe konferenca, nderojnë dëshmorët dhe veteranët e arsimit, u qëndrojnë pranë shpirtërisht familjeve të tyre, krijojnë dhe vendosin lidhje e bashkëpunime me shoqata dhe organizata të tjera simotra, bëjnë plane dhe marrëveshje kulturore dhe arsimore me institucione shtetërore në Suedi, Kosovë, Shqipëri, duke i shërbyer afirmimit të vlerave kombëtare shqiptare, ngjarjeve të mëdha dhe aspekteve humane që preokupojnë shqiptarët në Suedi dhe më gjerë.

Si dhe vepra të tjera të z. Hysen Ibrahimi, edhe Vepra 2, do t`i tregojë kohëve përpjekjet e mëdha, të mundimshme dhe të jashtëzakonshme, që kanë kryer mësuesit shqiptarë, që edhe në kushte të emigracionit, kanë bërë ç`është e mundur që gjuha jonë e  shenjtë të zërë vendin që i takon, të gjallërohet dhe të zhvillohet, e mbi të gjitha të ruhet e trashëgohet nga një brez tek tjetri si një gjerdan margaritarësh të vyer. Mendoj se kjo vepër e z. Hysen Ibrahimi, si dhe shumë vepra të tjera të  tij, ashtu dhe veprimtaritë e shumta dobiprurëse, do të shërbejnë edhe si një HISTORIK i drejtpërdrejtë i arsimit shqip në Suedi.

          Mirënjohje popullore “kalorësve” të arsimit shqip në mërgatë

 

Duke u shprehur për gjuhën shqipe  dhe arsimin në mërgatë, doemos që na vijnë ndërmend rilindësit tanë, dhe, me sa po shohim, ato çfarë bëjnë sot atdhetarët shqiptarë, sigurisht në kushtet të tjera, përafrohen me ato punë të mira dhe përpjekje që bënin  ata, atëherë, veçanërisht për rruajtjen, përhapjen dhe konsolidimin e gjuhës së bukur shqipe, për transmetimin e traditave më të mira të popullit tonë te brezat e rinj. Rilindësit, atëherë, ngritën lart frymën e dashurisë dhe të ndërgjegjes kombëtare, përgatitën shpirtërisht dhe diturisht popullin shqiptarë për çlirimin nga okupacioni i rëndë osman, e njëherazi mbrojtjen nga copëtimi dhe babëzia e fqinjëve lakmitarë. Ata ngritën peshë në këmbë kombin shqiptar me vargjet e “Himnit të Flamurit”, që fillojnë me strofën: “Rreth flamurit të përbashkuar,/Me një dëshirë me një qëllim,/Të gjithë Atij duke u betuar,/Të lidhim besën për shpëtim.” Dhe që përfundojnë me strofën:  “Se Zoti vet e tha me gojë,/Që kombe shuhen përmbi dhe`,/Po Shqipëria do të rrojë,/Për të, për të luftojmë ne.”

Në këtë hapësirë dhe në këtë mision të madh historik të rilindësve, pa dyshim që mbeten kurdoherë të ndritshëm ata që sakrifikuan aq shumë: Naum Veqilharxhi, Jeronim De Rada, Konstandin Kristoforidhi, Pashko Vasa, Hasan Tahsini, Ismail Qemaili, Zef Jubani, Sami Frashëri, Abdyl Frashëri, Naim Frashëri, Aleksandër Stavre Drenova (Asdreni), Pashko Vasa,  Gavrill Dara (i riu vazhdues i traditave atdhetare të babait dhe gjyshit), Luigj Gurakuqi, Nikolla Naco, Zef Serembe, Ndre Mjeda, Mihal Grameno, Cerciz Topulli, Risto Siliqi, Andon Zako Cajupi, Teodor Haxh Filipi (Dhaskal Todri), Zef Skiroi, Thimi Mitko, Elena Gjika (Dora d`Istria), Gjergj Fishta, Fan Noli, Faik Konica, Parashqevi, Gjerasim dhe Sevasti Qiriazi, Petro Nini Luarasi, Iliaz Pashë Dibra, Ali Pashë Gucia, Sheh Mustafa Tetova, Ymer Prizreni, Sulejman Vokshi, Jani Vreto, Zija Prishtina, Mehmet Ali Vrioni, Haxhi Zeka, Idriz Seferi, Isa Boletini, Ded Gjo Luli…Mundi i tyre u shpërblye me lirinë dhe pavarësinë e fituar më 28 Nëntor të vitit 1912, por ata krijuan një literaturë të jashtëzakonshme dijesh dhe kulture, ku i tregonin popullit vendin që zinte në historinë e kombeve, lashtësinë, traditat, përfaqësuesit e mëdhenj të betejave të dijes, të kulturës dhe qytetërimit, ata u treguan shqiptarëve lashtësinë e gjuhës së ëmbël shqipe, e vlerësuan dhe i kënduan asaj, e lartësuan dhe e vendosën në piedestalin më të lartë dhe të meritueshëm. Vlerat  e rilindësve janë të jashtëzakonshme në të gjitha drejtimet. Përveç të tjerash ata përgatitën dhe nxorën nga arkivat e historisë një literaturë të madhe, që si projektor i fuqishëm drite ndriçonte errësirën dhe tregonte rrugën e dijes dhe përparimit, duke shkundur prapambetjen dhe pluhurin e harresës, duke rigjallëruar jetën e kombit dhe kujtesën historike, ata çelën shtëpi botuese, nxorën gazeta dhe revista, botuan libra dhe vepra të tjera arti, shkruan për shkencën dhe arritjet intelektuale të një populli të pamposhtur në shekuj, që bashkë me pushkën për mbrojtjen e atdheut, mbante dhe penën e ndritur, që zgjonte ëndrra dhe përfytyrime, që nxiste fëmijët, të rinjtë e gjithë popullin për arritje gjithnjë e më të mëdha. Me punë titanike ata gjallëruan jetën, duke rinxjerrë në skenë ilirët e lashtë, nxorën në dritë përfaqësuesit e mëdhenj të të parëve tanë, por i kujtuan popullit edhe të kaluarën e afërt: Epokën Historike dhe Legjendare të Gjergj Kastriotit Skënderbeut…Ata shkruan Himnin e Flamurit, vunë bazat e shkrimit të shqipes nëpërmjet Abetareve dhe tubimeve të mëdha shkencore dhe gjuhësore me jehonë të madhe, shkruan libra dhe fjalorë, e bënë të njohur kombin tonë në botë me diplomatët e  tyre të talentuar. Ata shtruan trasenë e një rruge të ndritshme që fton edhe sot këdo që dëshiron të ecë në ato gjurmë dhe të kontribuoj për Kombin.

Faktet dhe eksperiencat po tregojnë se në atë rrugëtë ndritshme po ecin dhe mërgimtarët tanë, atje ku jetojnë dhe punojnë në të gjithë vendet e botës. Të mbështetur nga shtete të përparuara e demokratike, ata kanë ngritur Shoqata Shkrimtarësh dhe Artistësh, botojnë libra dhe revista, gazeta dhe vepra arti, ata kanë çelur portale me nivel të lart shkrimor, ku shqiptarët e shpërndarë nëpër botë bashkohen intelektualisht dhe shprehin fjalën e lirë, idetë, mendimet dhe eksperiencat e  tyre, por ata angazhohen dhe ndihmojnë në forcimin e lidhjeve rreth një boshti të madh kombëtar. Ka midis tyre poetë, prozatorë, publicistë, kritikë, studiues, botues, kompozitorë, këngëtarë, piktorë, skulptorë, ilustrues, valltarë, kërcimtarë, instrumentistë, historianë, gjeografë, inxhinierë të fushave të ndryshme, mjekë, shkencëtarë, krijues të zhanreve të ndryshme, të cilët, të gjithë i bashkon Kombi, malli dhe dashuria për t`i qëndruar atij gjithnjë pranë, në jetën e tij, në hallet dhe problemet, në brengat dhe vështirësitë, duke ndihmuar secili me sa mundet. Me shembullin e tyre, ata nxitin mendimin e lirë, krijimtarinë letrare e artistike, zhanret e tjera të artit, shkencat, gjithnjë nëpërmjet edukimit të vlerave atdhetare, traditave të shkëlqyera të popullit tonë në shekuj, eksperiencave më të përparuara që njihen sot në botë. Duke u mbështetur në truallin nga ata vijnë, motivet e tyre krijuese janë tërësisht kombëtare, në to spikatin vlerat më të mira shqiptare në të gjitha fushat e jetës dhe të zhvillimit.

 

                                        Historia nuk harron

Ndër këta njerëz me shumë vlera, them me bindje se është dhe autori i librit “Vepra 2 Arsimi Shqip në Suedi”, biri i Mitrovicës trime Hysen Ibrahimi, së bashku me shokët dhe kolegët e tij të shquar, anëtarë të Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve  “Papa Klementi XI Albani”, Suedi, i cili vepron dhe sakrifikon gjithnjë duke mbështetur në devizën e tij: “Vetëm duke i kufizuar dëshirat e tua, mund t`ua plotësosh dëshirat të tjerëve”.

Të gjitha sa shkruan z. Hysen Ibrahim në këtë vepër të re shkrimore, që bart vlera të mëdha, normalisht mund të realizoheshin nga institucione shtetërore, nga njerëz që paguheshin, nga zyrtarë, studiues dhe specialistë, përfaqësues shtetëror. Por, protagonistët e këtij libri, këta luftëtarë shpirtmëdhenj e zemër-bukur, nuk kanë kërkuar dhe nuk kërkojnë  asgjë në këmbim, as  pagë, as honorarë dhe as shpërblime të tjera për punët e kryera. Ata e kanë kryer gjithçka me vetëdije, me mendje dhe me zemër, të  udhëhequr nga motive të mëdha dhe të fuqishme, që  i frymëzon natyrshëm kombi i ynë i shenjtë. Ndaj, si një qytetar i Shqipërisë, kam dëshirën t`i quaj  ata Rilindës Modern, bijë të denjë të popullit shqiptar. Historia dëshmon dhe nuk harron…

Festivali Folkorik “Buçet Kënga Labe”: Drashovicë, 2018 – Nga MSc. Albert HABAZAJ, studiues i Etnologjisë dhe Folkorit

Te Monumenti me lule

Shqiponjat me këngë ulen …

 Kapaku i dosjes së Festivalit Folkorik. Buçet kënga labe, Drashovicë, 2018

Duke u marrë me mbarëvajtjen dhe realizimin sa më të përsosur artistik dhe estetik të Festivalit  Folkorik  “Buçet kënga labe”, Drashovicë, 2018, kujtesa sociale na sjell para syve festimet aq të bukura, simbolike e mbresëlënëse, kur duke filluar qysh në vitet 1960, te rrepet e Drashovicës, çdo 14 shtator e çdo vit shndërrohej në një ditë sa të gëzueshme aq krenare, që i tejkalonte përmasat lokale dhe shënohej në ngjarjet e nivelt kombëtar për nga niveli i organizimit, realizimit dhe mesazheve që përcillte ndër banorë e nëpër breza. Mbështetur në këtë përvojë të mrekullueshme, synimi është që kjo ditë e shënuar e vjeshtës së parë në të ardhmen të jetë dita e festivaleve folkorike me tematikë “Buçet kënga labe”. Sivjet, të shtunën e të dielën e datave 15 dhe16 shtator u zhvillua Festivali Folkorik “Buçet kënga labe”, Drashovicë, 2018 në një atmosferë etnofestive model dhe vërtet emocionuese. Morën pjesë 19 grupe labe, që aktualisht bëjnë jetë aktive folkorike, banorë të fshatrave të 3 bashkive: Himarë, Selenicë e Vlorë. Organizatore e këtij Takimi Folkorik: Shoqata Kulturore-Atdhetare “Drashovica”. Ndihmoi organizimin Piro Bregaj. Udhëheqës artistik i Festivalit ishte Albert Habazaj. Ideja dhe realizimi ishte i shpirtit të madh e bujar të birit të Drashovicës e Vlorës, labit 24 karatësh, kryefisnikut të kulturës shqiptare Dr. Bujar Leskaj, të cilit i shprehim mirënjohje dhe falënderime të pafundme. Takimi Folkorik i Drashovicës përfundoi shkëlqyeshëm. Për këtë realizim shembullor kanë meritë të 163 artistët popullorë të zonës, për interpretimin virtuoz, kostumet folkorike, pasuruar e zbukuruar sipas traditës, për disiplinën e lartë artistike, si dhe 2 prezantueset: Ana H. Meçaj, studente e Universitetit “Ismali Qemali” dhe Hava Çelaj Muçaj, mësuese, të veshura plot hijeshi sipas kostumografisë tradicionale të krahinës. Ende më vjen në vesh e freskët, kumbuese, e mirëfilltë jehona e asaj mbrëmjeje magjike të së shtunës së atij Takimi Folkorik. Si vëlla, si mik e shok, si djalë Labërie nga Tërbaçi himariot i Lumit të Vlorës më tepër sesa si Udhëheqës artistik i Festivalit Folkorik “Buçet kënga labe”, Drashovicë, 2018”, falënderoj nga zemra të gjithë artistët popullorë, ata këngëtarë biblila e ato këngëtare thëllëza të labërishtes sonë të dashur në këngë e valle të kënduara, sipas stileve muzikore, varianteve dhe nënvarianteve të çdo fshati, grupet pjesëmarrës në këtë fetsë polifonike labe, si dhe përgjegjësit e grupeve, me të cilët bashkërenduam aq mirëkuptueshëm, me përgjegjësi e harmonishëm ditë e netë pune shpirtërore e fizike për të realizuar synimin: të kënaqnim banorët dhe artistët me paraqitjen tonë. Pa komente, por me përulje të thellë po i përmendim grupet pjesëmarrës dhe përgjegjësit përkatës:

1.Grupi “Drashovica” – Nazmi Kola;

  1. Grupi “Ali Asllani” – Defrim Mustafaraj;
  2. Grupi i Armenit – Gjelosh Hodaj;
  3. Grupi “Bilbili” – Sejmen Gjokoli;
  4. Grupi “Buronjat labe” – Mecan Myrtaj;
  5. Grupi “Çipini” – Tomorr Lelo;
  6. Grupi “Djemtë e Vlorës” – Lefter Lamani;
  7. Grupi i Dukatit – Fatosh Likoj;
  8. Grupin tim të zemrës “10 Shqiponjat e Tërbaçit” (A.H);
  9. Grupi i Gorrishtit – Gëzim Rakipaj;
  10. Grupi “Ismail Qemali” Kaninë – Piro Bregaj;
  11. Grupi “Jehona Labe” – Berdo Berdaj;
  12. Grupi Kudhës-Grehot (Sevaster) – Ëngjëllush Dapaj;
  13. Grupi i Lapardhasë – Nazif Cela;
  14. Grupi “Pavarësia” – Sofokli Bega;
  15. Grupi “Bejkë e bardhë” i Pilurit – Kristo Çipa;
  16. Grupi i Vezhdanishtit – Fuat H. Breshani; si dhe:
  17. Grupin e Dushkarakut – Feta Dëraj;
  18. Grupi e Selenicës – Paskal Kota, që bashkë me grupin e Armenit ishin tre grupet që, edhe pse u paraqitën në çastin e hapjes së Festivalit, u futën në program (j/r). Veçse, pa bashkëpunimin e frytshëm me ta Takimi “Buçet kënga labe” nuk do të realizohej kaq bukur. Mirënjohje, miq të mirë! Ju këndoftë zemra o thëllëza e bilbila të këngës labe!

Grupi i Lapardhasë, Drashovicë, 2018

Për banorët bujarë të Drashovicës, krahinës së Lumit të Vlorës, artistët popullorë të grupeve labe të Vlorës, miqtë e respektuar dhe të ftuar të tjerë gëzimtarë në këtë festë popullore, zotërinjtë e pushtetit vendor, pjesëmarrës në këtë ngjarje të madhe kulturore të folkorit zonal, para se të fillonte Takimi Folkorik dhe pa prezantim doli në skenën natyrore tek Monumenti i Drashovicës grupi polifonik i fshatit Drashovicë dhe përshëndeti me këngën: “Drashovica është me rrënjë”). Gjykojmë se, në atë mbrëmje të rrallë festive labërore, të gjithë festivalistët, përfshi dhe anëtarët e jurisë, me kryetar aktorin e mirënjohur të skenës dhe ekranit shqiptar Bujar Asqeriu “Nder i Kombit”, anëtarë: Novruz Bajrami, arkeolog, e kostumograf, si dhe kompozitorin e këngëtarin e njohur vlonjat Artur Dhamo “Mjeshtër i madh”, kontribuam në standardin e raportit të drejtë midis të mirëfilltës (autentikes) dhe spektakolares, jo thjeshtë duke paraqitur çdo grup dy materiale polifonike, një të traditës, një risi mbi shtratin karkteristik, me kostumet popullore të duhura, me tekst, melodi e interpretim artistik virtuoz për të lënë në kujtesën e regjistruar vulën autentike të çdo stili e nënstili muzikor të Labërisë së Lumit të Vlorës, Dukatit, Himarës, Topalltisë e Kudhës-Grehot Sevasterit. Ndamë bashkë emocionet e fuqishme, të bukura dhe krenare që na shkaktoi pozitivisht ai mjedis kaq i bukur e festiv, ata banorë bujarë të Drashovicës, ata njerëz të mrekullueshëm, me artistet dhe artistët popullorë të talentuar, që e firmosën me zërin e shpirtit të tyre të shtunën e 15 shtatorit 2018 si Ditën e këngës dhe valles labe.

Buronjat labe, Drashovicë 2018

Drashovica – Harku i Triumfit shqiptar, djep i shenjtë polifonie labe. Mbi shushurimën e Shushicës, me monumentin e bukur historik, të betejave legjendare të përmasave termopiliane (1920, 1943), ngritur, i tëri në bronz, që lidh të dy faqet e historisë në një të vetme dhe banorët e quajnë “Harku i Triumfit shqiptar” shfaqet Drashovica si një portë e hapur për t‘u futur pa trokikur në Luginën e Lumit të Vlorës. Ngritur mbi grykat e maleve e shpateve, Labëria e Vlorës, mbart si mesazh për brezat personazhe, ngjarje, data, episode dhe bëma të paharruara, në kohë e në hapësirë. Çdo qafë mali, çdo shpat, çdo grykë e rrëpirë këtu flet për një histori, për një betejë legjendare, për një sfidë ndaj pushtimeve të huaja. E vërteta është që banorët e Labërisë së Vlorës, janë edhe artistë prej natyre, me botë të brendshme të pasur, me shpirt të pastër e të lirë si zogjtë që fluturojnë mbi qiellin e Lumit të Bardhë e dy deteve të kaltra në mozaikun lirik, që të rrëmben, si me një magji gati hyjnore. Labëria ka traditë shumë të pasur folkoristike dhe ka patur grupe të famshëm, deri në nivel kombëtar e ndërkombëtar, por këto thesare të paçmuara të shpirtit popullor duhet të transmentohen fisnikërisht brezave.

Programi. Organizatore e Festivalit “Buçet kënga labe” është Shoqata Kulturore – Atdhetare “Drashovica”, me kryetarë Novruz Bajramaj dhe Ardian Resuli; ndihmoi organizimin Piro Bregaj; udhëheqës artistik Albert Habazaj. Ideja dhe realizimi i këtij festivali tepër të veçantë është  shpirti i madh e bujar i birit të Drashovicës e Vlorës, Labit 24 karatësh, kryefisnikut të kulturës shqiptare dr. Bujar Leskaj, aq të dashuruar me këngën e vallen labe!  Në këtë festival, që Ideatori dhe Realizuesi dëshiron ta kthejë në traditë të përvitshme, morën pjesë këngëtarë e vallëtarë popullorë të grupeve labe, që aktualisht kanë jetë aktive folkorike nga tre bashki: ajo e Himarës, e Selenicës dhe e Vlorës. Si Grup i vendit mikpritës, çel festivalin Grupi polifonik i fshatit Drashovicë, me përgjegjës Nazmi Kola: -“Drashovica është me rrënjë”, teksti: Nazmi Kola, marrës Flamur Serjani, kthyes Xheladin Runa, hedhës Ferdinand Runa; -“Moj kunadh’ egër!…”, teksti Nazmi Kola, marrës Frederik Kola, kthyes Xheladin Runa, hedhës Ferdindand Runa; -“Ku këndon labçe belxhiku” valle e kënduar burrash, teksti popullor, marrës Flamur Serjani, kthyes Xheladin Runa, hedhës Frederik Kola. Përveç grupit vendali të Drashovicës, që, sipas të drejtës zakonore, ka dhe rolin e mikpritësit dhe u paraqit me tre numra, çdo grup tjetër shfaqi në skenën natyrore aq hijerëndë e po aq lirike të Monumentit të Drashovicës dy numra, siç qe kërkesa, një të traditës, një risi. Në vijim, paraqitja e vlerave folkorike të grupeve vijoi me korrektesë sipas programit, duke ndjekur kriterin alfabetik të emërtimit të grupeve pjesëmarrës në festival: 2. Grupi “Ali Asllani”, përgjegjës Dëfrim Mustafaraj: -“Këngë për Ali Asllanin”, teksti: Tomorr Lelo, marrës, Dëfrim Mustafaraj, kthyes: Adriatik Revaj, hedhës, Valter Hodo; -“Moj, Mavrov’ e Drashovicë”, teksti popullor, marrës Ismet Binaj, kthyes Adriatik Revaj, hedhës Dëfrim Mustafaraj. 3. Grupi “Bilbili”, përgjegjës Sejmen Gjokoli: -“Labëri, me supezënë”, teksti: Muhamet Tartari, marrës Bilbil Basho, kthyes Sadik Hodo, hedhës Mirjan Agaraj; -“Hyn e del një hënë”, teksti Lulzim Lekdushi, marrës Piro Latifaj, kthyes Sadik Hodo, hedhës MirjanAgaraj. 4. Grupi “Buronjat Labe”, përgjegjës Meçan Myrtaj: -“Malet-o!”Jona, Labëria”, teksti Nertesi Asllani, marrës Meçan Myrtaj, kthyes Gëzim Veraj, hedhës Numan Canaj; “Jona, Labëria nëna”, teksti Astrit Zogaj, Marrës Numan Canaj dhe Meçan Myrtaj, kthyes Gëzim Veraj, hedhës Besnik Agaj. 5. Grupi “Çipini”, përgjegjës: Tomorr Lelo, “Mjeshtër i madh”: -“Trimat e zgjedhur me dorë” për dëshmorët e Njëzetës, teksti Tomorr Lelo, marrës/ solistë Tomorr Lelo, Gëzim Rakipaj, Vendim Zykaj e Katina Beleri “Mjeshtre e madhe”; kthyes Golik Likaj “Mjeshtër i madh”, hedhës Vendim Kapaj “Mjeshtër i madh”; -“Drashovicë, portë istikami”, teksti Tomorr Lelo, marrës Bexhet Mahmutaj, kthyes Golik Likaj “Mjeshtër i madh”, hedhës Vendim Kapaj “Mjeshtër i madh”. 6. Grupi “Djemtë e Vlorës”, përgjegjës Lefter Lamani: -“Kënga juaj e bekuar”, teksti Nertesi Asllani, marrës Vasil Sera, kthyes Sefer Gjika, hedhës Përparim Goxhi; -“Kur më shkon me hap sorkadhe”, teksti Nertesi Asllani, marrës Ahmet Rrapaj, kthyes Sefer Gjika, hedhës Përparim Goxhi. 7. Grupi i Dukatit, përgjegjës Fatosh Likoj: -“Nuk harrohen ato vite”, teksti Pelivan Bajramaj, marrës Fatosh Likoj, kthyes Syrja Brahimi, hedhës Aranit Kulluri; -“Telat-o po venë e vinë”, teksti popullor, marrës Barjam Hunda, kthyes Syrja Brahimi, hedhës Aranit Kulluri. 8. Grupi “10 Shqiponjat e Tërbaçit”, përgjegjës Albert Habazaj; -“Mesazhi i nënave: Ligjëro, moj kënga labe!” teksti Albert Habazaj, marrëse Shpresa Kapo Çelaj, kthyese Liri Gaçe Shkurtaj, hedhëse Vito Shiroku Vera; -“Nënave u falet Vlora”- valle e kënduar grarishte, teksti Albert Habazaj, heq vallen Shpresa Kapo Çelaj, marrëse Lirjana Rrapaj Kapo, kthyese Liri Gaçe Shkurtaj, hedhëse Vito Shiroku Vera. 9. Grupi i Gorrishtit “Vatra Gorrishjote”, përgjegjës: Gëzim Rakipaj: -“28 mijë dëshmorë”, teksti Arap Caushaj, marrës Isa Rakipaj, thyes Xhenet Xhelili, hedhës Përparim Sherifi; -“Shqipëri, moj hallemadhe”, teksti Festim Skëndaj, marrës Gëzim Rakipaj, thyes Lekmi Beqiraj, hedhës Fatos Avdulaj. 10. Grupi “Ismail QemaliKaninë, përgjegjës Piro Bregaj: -“Maj’ e këngës ata mbenë”, marrës Piro Bregaj, kthyes Besnik Merkaj, hedhës Fatjon Hyseni; -“Donika, zonjë e Kaninës” marrës Fatjon Hyseni e Piro Bregaj, kthyes Petro Limaj, hedhësVasil Halilaj. 11. Grupi “Jehona Labe”, përgjegjës Berdo Berdaj: -“Hajmedet, o Skëndo Lumi!”, teksti popullor, marrës Berdo Berdaj, kthyes Viron Laci, hedhës Resmi (Mico) Ferraj; -“Drashovicë, moj portë e hapur”, teksti Nertesi Asllani, marrëse Fatbardha Hosi Brahimaj, kthyes Viron Laci, hedhës Resmi Ferraj. 12. Grupi Kudhës-Grehot, përgjegjës Ëngjëllush Dapaj: -“Këngë për Pavarësinë” teksti Apostol Basho, marrës Ëngjëllush Dapaj, kthyes Salo Kanaj, hedhës Fako Fakaj; -“Një kala në Tepelenë”, teksti popullor, marrës Ëngjëllush Dapaj, kthyes Salo Kanaj, hedhës Fako Fakaj. 13. Grupi i Lapardhasë, përgjegjës Nazif Çela, “Mjeshtër i madh”: -“Ilegalët”. Teksti Feti Brahimaj, marrës Nazif Çela, kthyes Golik Likaj (të dy “Mjeshtër i madh”, hedhës Meleq Çelaj; -“O moj vajza bregdetare!”, teksti Feti Brahimaj, marrës Nazif Çela, kthyes Golik Likaj (të dy “Mjeshtër i madh”), hedhës Meleq Çelaj. 14. Grupi i Armenit, (ardhur në çast, j/r.) përgjegjës Gjolek Hodaj: -“Që kur m’u largove”, teksti Lefter Haxhiraj, marrës Sokrat Sejdiraj, kthyes Ervis Kocka, hedhës Lavdosh Aliraj; “E mban mënd, moj Drashovicë”, teksti Feti Brahimi, marrës Petrit Nuredini, kthyes Ervis Kocka, hedhës Lavdosh Aliraj. 15. Grupi “Pavarësia”, përgjegjës Sofokli Bega: -“Drashovicë, harku i legjendës”, teksti Sofokli Bega, marrës Sofokli Bega, kthyes Ladi Alikaj, hedhës Skënder Habili; -“Kënga labe, kënga ime”, teksti Sofokli Bega, marrës Sofokli Bega, refreni David Muhaj, kthyes Ladi Alikaj, hedhës Skënder Habili. 16. Grupi i Dushkarakut, (j/r. Bashkia Selenicë), përgjegjës Feta Deraj: – “Pleqtë me feste të kuqe” (këngë ode), teksti popullor, marrës Ilirjan Gabovaj, thyes Ariz Rrokaj, hedhës Bujar Sinani; “Gjeta një thëllëzë”, teksti Zaho Balili, marrës Bujar Sinani, Feta Deraj, thyes Xhezmi Hyseni, hedhës Përparim Sulçe. 17. Grupi “Bejkë e bardhë” i Pilurit, përgjegjës Kristo Çipa: -“Ylli sytë e bukur lau”, teksti Kristo Çipa, marrëse Zaharulla Koka, kthyes Dhimitraq Bala, hedhëse Leni Mërkuri; -“Kemi ty, o Skënderbe!”, teksti Kristo Çipa, marrëse Ermioni Mërkuri, kthyes Dhimitraq Bala, hedhëse Leni Mërkuri. 18. Grupi i Selenicës, (j/r.) përgjegjës Paskal Kota: “Malinë, e zeza malinë!”, teksti Përparim Çunaj, marrës: Përparim Çunaj, kthyes: Perlat Haxhiraj, hedhës: Tomor Haxhiraj; “Çtë bëjë fukarai?!”, teksti Përparim Çunaj,marrës: Përparim Çuni, kthyes: Perlat Haxhiraj, hedhës: Tomor Haxhiraj. 19. Grupi i Vezhdanishtit, përgjegjës Fuat H. Breshani: -“Portë e madhe e Labërisë”, teksti Ëngjëllush Tahiri, marrës Ëngjëllush Tahiri, kthyes Nebi Sina, hedhës Izedin Sina; -“Për ty, Vlora hane-hane”, teksti Nexhip Sera, marrës Ëngjëllush Tahiri, kthyes Nebi Sina, hedhës Izedin Sina. Çmim të parë mori grupi Grupi “Jehona Labe”, çmim të dytë grupi i Laparadhasë dhe çmim të tretë grupi i Vezhdanishtit.

Grupe labe në Festivalin e Drashovicës, 2018

Mesazhet e Festivalit Folkorik “Buçet kënga labe”, Drashovicë, 2018. Ky festival merr vlera të larta, sepse mban bukur gjallë shpirtin e popullit, të banorëve labë në këngë e valle popullore sipas stileve muzikore dhe nënstileve, varianteve dhe nënvarianteve të vendbanimeve me artistë labë, bij të këtij populli aq të fisëm të Labërisë, të shtrirë në tri bashki: Vlorë, Himarë e Selenicë ku këndojnë, kërcejnë (valle të kënduara) dhe qajnë sipas natyrës dhe traditës labe, kaluar brez pas brezi e shekull pas shekull si stafetë shpirti për gëzime e dhimbje. Aq më tepër shtohen këto vlera, sepse jemi në kohën kur Folkori duhet të përballet me sfidat e globalizmit dhe ruajtja e tipologjisë polifonike në kuadër të urbanizimit jo vetëm nga bartësit e folkorit, por edhe nga nipërit e mbesat e tyre, nga ne, studiuesit, miqtë e dashamirët e polifonisë labe (këngës dhe valles labe) kërkon të bëhemi misionarë të shpirtit të popullit të krahinës sonë në kënëge valle labe. Nga takime të përmasave të tilla vetëzbukurojmë jetën tonë, japim e marrim përvoja folkorike etnopolifonike në lokalitetet tona e qendrat e banuara nga labër, përfitojmë e nuk humbasim. Për këto arsye e shumë mesazhe të tjera të dashurisë së madhe, konkrete dhe pa u dukur ndaj vendlindjes, ndaj etnokulturës dhe folkorit të krahinës sonë të përbashkët të origjinës apo vendlindjes bujari ynë Bujar Leskaj e shton natyrshëm, vetvetiu përditë e më tepër respektin tonë për ç’ka jep nga shpirti i tij, nga fjala, nga zemra, nga mendimi dhe të ardhurat e tij financiare, që s’janë pak për Vlorën e Labërinë, por ai nuk do që t’i përmendim, biles shpesh herë dhe mërzitet. Mirënjohje dhe falënderime të pafundme prof. Bujar Leskaj për këtë kontribut të madh që po jepni për folkorin e Labërisë, që ai mos të shuhet, por të jetë i ndezur brez pas brezi, të trashëgohet nip pas nipi e mbese pas mbese në këto treva e të fluturojë tutje hapësirave labe me thëllëza e bilbila!

 

*) Udhëheqës artistik i Festivalit Folkorik “Buçet kënga labe”, Drashovicë, 2018

Doli nga botimi vëllimi poetik “Sa do të doja”i Vilhelme Vrana Haxhirajt, “Mjeshtre e Madhe e Penës”

 

      Sh.B. Nacional nxori nga botimi vëllimin poetik me titull, “Sa do të doja” i shkrimtares Vilhelme Vrana Haxhiraj. Ky libër erdhi si dhuratë më 1 tetor,apo si bekim për  Vjeshtën e ngjyrave, lajmëtaren apo Prologun e stinës së Dimrit, e cila sapo ka nisur rrugën e saj, me shira, bubullima e vetëtima, ulje dhe ngritje temperaturash e veçanërisht me ankesa dhe lotë dëshprimi për gjethet që bijen, duke i zhveshur pemët dhe gjithë natyrën.

  Libri “Sa do të doja “ është ndarë në tri(3) pjesë:

Në pjesën e parë(I-rë) janë pesëdhjetë e tetë (58) poezi lirike e me tema sociale.

Në pjesën e dytë ( II-të) janë njëmbëdhjetë (11)poema dhe tri (3) fabula. Kurse në pjesën e tretë (III-të) janë dyzetë e shtatë (47)poezi të shkurtra psiko-filozofike ku vihen në dukje karaktere njerëzore. Libri është një përmbledhje me114 poezi në 172 faqe. Ky botim u realizua nga  bashkëpunimi  i frytshëm i Sh.B. Nacional me shtypshkronjën Europrint. Ja ç’thotë “Mjeshtri Madh i Penës”Dr.Fatmir Terziu, për poezinë e Vilhelmes:  

   “Tredimensionaliteti filozofik i vargut në poezinë e Vranarit rreket në një substancë organike që del nga thellësia e shpirtit. “Loti nuk ka faj” (1996), ku loti dukej se ishte ai” gur diamanti” që prodhonte kënde, konfiguracione dhe hapësira për të thelluar arsyen e leximit dhe analizës.

Më pas në vëllimin “Të pres…” (2000) natyrshëm largësia, hapësira dhe vetë koha në këtë lidhje ishin aspekte sa metaforike aq edhe proverbiale. Mbi çdo fjalë ka një arsye, mbi çdo varg prehet një mesazh. Pakkush mund ta vë në dyshim hapësirën e ‘lotit’ të lexuar në poezinë e kësaj autoreje, pakkush…! As ata që e shohin se është poezi e dalë nga ‘vuajtja’, madje as ata që e shohin vuajtjen si frymëzim i kësaj poeteje.  Po të supozohet poezia e Vranari-Haxhirajt ,e krijuar nga ‘vuajtja’, atëherë si mund të mendohet që kjo poezi është një simbolikë jete?! Jeta ka mjaft hapësira veç ‘vuajtjes’ si proces…Ajo në fakt është një simbolikë jete, që ka anashkaluar vuajtjen, pasi është  tolerante, zemërgjerë dhe bashkëkohore. Është një poezi që vjen nga hapësirat e errëta dhe shtrihet gjerë e gjatë në hapësirat e lirisë, virtytit dhe respektit. Është një simbolikë që vjen nga shpirti dhe i falet buzëqeshjes.

Një simbolikë që vjen në tri mënyra për lexuesin.

   *E para, e vendos poezinë  në interaktivitetin e lexuesit.

   *E dyta, intensifikon jetën mes figurave retorike dhe përsëritjes.

*E treta, i sjell arsyet ‘konceptuale’ të gjykimit dhe njohjes së realitetit ….

“Një nga estetët më në zë të kohëve tona, Howell D. Chickering, duke analizuar poezitë e ‘vuajtjeve’, në librin e “V” të Troilus, shpjegon: “stigma e prodhuar nga sensibiliteti i vuajtjes e bën poezinë të ‘pakontrollueshme’,sepse …poezia në vetvete është e tillë, është një projekt që lidh marrëveshje të heshtura mes shpirtit dhe lexuesit. (Chickering, 2000: 243).

 Kështu duhet kuptuar edhe poezia e Vranarit.”

 Nga Dr. FatmirTerziu-poet, shkrimtar, kritik, publicist, kineast dhe botues, fitues i disa çmimve letrare dhe “Mjeshtër i Madh i Penës”  -6-12-2009

 

Kurse poeti Mujo Buçpapaj, i vlerësuar me disa çmime ndërkombëtare, analisti dhe botuesi  i veprave të autores shprehet:

Asnjë shkrimtar tjetër i ndaluar nga regjimi komunist, nuk ka mundur të imponohet me kaq dinjitet njerëzor dhe letrar si Vilhelme Haxhiraj. Ajo  i bëri disa shërbime të rëndësishme letërsisë shqipe:

   * Së pari prishi hierarkinë e emrave letrarë të vendosur në mënyrë të pandershme dhe shpesh mediokre  nga kritika e orientuar politikisht.

    *Së dyti solli një pasuri të pafundme origjinale të stilit, frazës dhe gjuhës, duke prishur uniformitetin e një letërsie standarte gati 50-vjecare.

*Së treti ajo shndërroi në letërsi vuajtjen e një kombi nën regjimin komunist, duke tronditur nga themelet piramidën letrare dhe psikologjinë që e prodhoi dhe mbrojti atë.

Proza e  Vilhelme Haxhiraj (Vranarit) për fat të keq nuk është  përkthyer në gjuhët kryesore ndërkombëtare në mënyrë që bota të njihte letërsinë e saj dhe artin e saj tronditës, megjithatë pa frikë mund  të them  se proza dhe poezia e Vranarit është e një niveli europian dhe botëror.Unë mund ta vlerësoj shkrimtaren shqiptare, vlonjaten Vilhelme Vranari si Herta Mulerin shqiptare, e cila fitoi çmimin Nobel për letërsinë 2009. Që të dyja këto shkrimtare që kaluan shumicën e jetës në “Perandorinë e së Keqes”,siç pati deklaruar Presidenti Regan, kanë të përbashkët jo vetëm  përsekutimin  e gjatë  komunist, përndjekjet, burgosjet dhe internimet, por edhe  artin  e të shkruarit, tematikat dhe personazhet. Dallimi ekziston vetëm në faktin se Herta shkruan në një gjuhë të madhe si gjermanishtja dhe ka pas vetes një shtet si Gjermania. Por dallon edhe  tek vuajtjet e Vranarit, të cilat janë të tmerrshme, të vazhdueshme dhe rrënuese. Vranarit nuk iu lejua nga regjimi komunist  që të botonte asgjë deri në rënien e tij në dhjetor 1990.

          M.Buçpapa-Tiranë Panairi i librit -2009

 

Kurse redaktorja e librit, znj. Lejla Gorishti thotë:” Në këto poezi, forma nuk është vetëm harmoni, por melodi e muzikë në vetvete, si dhe pjesë përbërëse origjinale e brendisë së simfonisë së luajtur në një orkestër filarmonike, ku bukuria e koncertit të luajtur, varet nga tërësia e akordimit të veglave muzikore. Kjo është meritë e dirigjentit, kurse në këtë rast është aftësi e autores që përmes fjalës së bukur, përcjell nota muzikore të tilla,  që e ngrehin shpirtin peshë.

  Me nota të theksuara zemërimi e revoltuar ajo ka ngritur në art letrar të ligat e kësaj bote të rreme, ku ajo kërkon një botë më të mirë:

“… Doja të shihja

një botë të mbarë.

Pa dhunë,

pa krime

pa prostitucion

dhe trafik.

Tej e ndanë globit

të mos enden më jetimë. 

E dua botën pa tradhti

të jetë e bukur dhe e dëlirë!…”

   “Po te kishte Çmim Nobel për liri” ,- thotë poetja , “-ai do t’i takonte pa dyshim Adem Jasharit dhe familjes së tij.

’Uroj vëllazërim                                                                                                       

 Bashkim kombëtar ,

 Fat e mbarësi,                                                                                                                                                                                                                                       Kudo që ka shqiptarë !’’ -Poezia e saj është sintezë poetike e ngjarjeve të kohës e mbushur me duf e revoltë, pa zbehur besimin dhe optimizmin për të ardhmen.

                                                                                                                                  Lejla Gorishti

***                                     

*Librin poetik të sapobotuar me titull, “Sa do të doja”, kushtuar kritikut letrar  më të drejtë dhe më të paanshëm, lexuesit të krijimtarisë së autores!

         Parathënia e këtij libri, me titull:Emocione, ndjenja dhe mendime duke lexuar  vargjet e poetes Vrana –Haxhiraj”, është punuar nga redaktorja  e këtij libri me poezi, znj. Lejla Gorishti, e cila është njohëse e mirë e normave letrare të gjuhës shqipe dhe drejtshkrimit.

         Ndërsa pasthënien, me titull, ”Melos i shpirtit që sfidon vuajtjet përmes poezisë së Vranarit” e ka qëndisur Dr. Fatmir Terziu” Mjershtër i Madh i Penës”, kritik bashkëkohor, i cili ka studiuar veprat e mbi 250 autorëve të paraqitur në dy vëllime, me titull,” Kritika Ndryshe” Vlerësuar nga Oksfordi si një nga tre kritikët më të mirë bashkëkohor.

       Për të dy zotërinjtë, si njohës të mirë të krijimtarisë së saj, autorja  Vilhelme Vrana Haxhiraj shpreh thellësisht nderim dhe mirënjohje!

Gjithashtu autorja Vivra vlerëson dhe falënderon  bashkëpunëtorët e tjerë si : ShB.Nacional, Shtypshkronjën Europrint me të palodhurën znj. Blerina Ndreu. Vlerëson tej mase shijen e hollë në punimin e ballinave të disenjatorit, Jorgo Saqellari, si dhe punën menaxhuese dhe fotografike të bashkëshortit,Fitim Haxhiraj që ka publikuar dhe publikon krijimtarinë e saj. Autorja ndihet komode me ekipin e saj në procesin e botimit të librit. 

                                                                                                               Sh.B. Nacional

 

 

 

                                                                Vendi im përrallor

   

                                                     Vendi im përrallor,

                                                     Hyjnitë

                                                     të kanë qëndisur me dorë.

                                                     Perlë margaritare,

                                                     që dielli, në 270 ditë në vit

                                                     të dhuron ngrohtësi e mirësi

                                                     të përkëdhel e të josh përditë,

                                                     por mbi të gjitha…

                                                       të fal shumë dashuri.

                                                    Të dha ujë, diell dhe dritë,

                                                     jeta gëlon në çdo stinë…,

                                                     gjallojnë kafshët, çelin lulet

                                                     dhe gjelbërojnë bimësitë.

                                                     Hyu me tepëri të fali bukurinë

                                                     me fusha, kodra e male të qëndisi,

                                                     dy dete e shumë lumenjë ujëplot,

                                                     me to të dhuroi mirësinë e gjithësisë.

                                                     Mbitoka mbushur me bukuri e begati

  kurse nëntoka, pambarim pasuri.

  Jo më kot, poeti vlerat t’i di:

  -pozitën e rrallë gjeografike,

                                                                 urëlidhëse për jugë e për veri,

                                                                 për lindje dhe  perëndim,

                                                                 t’i njeh mirë tekat joshëse,

  bukurinë me gjithë mirësitë.

  I gjori,  paçka se sa ndikon,

  po si gjyshet, me t’ëmblat ninulla,

  papushim  natë e ditë i këndon,

  vendit tim përrrallor!

                                                                Ndaj Zoti të bekoi,

                                                              të quajti të Përkëdhelurën e tij,

                                                              “Parajsa, ku kanë folenë dhe prehen

 “ Perënditë!”

                                                                               Vivra

 

Koha me dimensionin e saj njerëzor në poezinë e poetit Bedri Islami – Nga Xhahid Bushati

-Shënime rreth librit “Itaka e munguar” (poezi), Sh. B. “Naimi”, Tiranë, 2018.

1.Fllade kujtimesh…

Bedri Islami është një miku im i vjetër dhe i mirë. Nuk na lidh vetëm lagjja ku kaluam fëmijërinë, por edhe letërsia. E nisëm udhën e krijimit letrar që kur ishim gjimnazistë e më vonë studentë në Klubin e rinisë “Heronjtë e Vigut”, ku ishte drejtor Ferdinand Bushati, zotni Nardi siç i thoshim atëhere, po siç i themi edhe sot sa herë e takojmë…

Nga dritarja e viteve, shumë kujtime më vijnë radhë-radhë, kujtime që kanë në palcë ëmbëlsinë dhe ngrohtësinë e një puhize shkodrane, e cila përkëdhelte herëpashere ëndrrat tona. Në rrethin letrar, në të të vetmit klub me moshë rinie në qytetin tonë, aktivizoheshin shkodranë dhe studentë të ardhur nga qytete e krahina të ndryshme të Shqipërisë, që vazhdonin studimet (ahere në Institutin e lartë 3-vjeçar, sot Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”). Sot, mund të them me plot krenari, të gjithë ishin të mirë, të talentuar, miqësorë e rrezatonin mirësi. Do të kalonin vite, dhe disa prej tyre do të bëheshin personalitete të letrave shqipe. Tregues për këtë janë librat që botojnë. Në atë aradhë të atëherëshme ishte dhe emri i Bedri Islamit, shkruante poezi, dhe ishte më i talentuari ndër të gjithë ne. E kam ndjekur poezinë e tij në vitet e mëpastajme, edhe për qëllime studimi. Teksa po lexoja librin “Itaka e munguar”, m’u kujtuan  poezitë e Bedriut të botuara në almanakun “Shtigje të çelura, thashë me vete: “Po ai rrëfim, po ai stil, po ai dimension (sigurisht më të thelluara) shfaqet ende (në vijimësi) tek poezia e tij. Bedriu i talentuar ishte dhe i talentuar mbeti edhe sot e kësaj dite”.

2.Tipare të poezisë së poetit

Po përmend disa prej tyre:

-Në ligjërimin e tij poetik Bedriu është i prirur të ndërtojë një poezi me hapësirë universale, ku lëviz koha, bota e poetit, uni i tij poetik, paqja dhe dashuria… E gjithçka njerëzore shëtit në problematikën dhe tematikën e këtij libri me qenësi shoqërore e vlera artistike. Ndaj dhe shpirti i poetit flet: “të duash, përsëri të duash, të duash përsëri!” Lajtomotiv i përsëritur, i kthyer në metatezë dhe që shpreh vazhdimësi të përjetëshme, një vazhdimësi sa njerëzore aq dhe qiellore.

-Raportet e njeriut me fatin, mbart poetikën e metaforave të besimit, të luftës (motivet e Kosovës përbëjnë një studim më vete), të ekzistencës e të gjurmës si identitet…

-Raportet me historinë, gjithashtu, mbartin poetikën e metaforave të dhimbjes së zemrës e të dhimbjes së kujtimeve, të kujtesës dhe të mos-harresës, të përjetimit e të përkujtimit…

-Raportet me vetveten, intimja dhe shoqërorja, testament i emrit, autentikja, emri i paharruar i fisit, i të dashurve, e rrathët e kësaj embleme zgjerojnë diapazonin e tyre, dhe jetës i japin dritën e të jetuarit.

Poezia e Bedriut mbart dhe tiparet të tjera, si: thellësia e fjalës,  mënyra se si është rrëfyer e përditshmja e njeriut me ikjen dhe ardhjen e tij, me vazhdimësinë, me kodet, me mos-humbjen, me mos-harresën, me ëndrrat e shumta dhe shpesh zhgënjyese, me kujtimet e rikujtimet… të shprehura plot ngjyrë e finesë, sinqerisht dhe njerëzisht; e gjithë kjo botë jete derdhur mjeshtërisht në librin “Itaka e munguar” bën që lexuesi “ta prekë”, ta jetojë, ta dashurojë dhe ta ëndërrojë një poezi të tillë. Dhe “Itaka e munguar” nuk mund të na mungojë, sepse dëshmitë, të ndërtuara dhe të shprehura bukur artistikisht, poeti Bedri Islami i ka rrëfyer në ciklet e titulluara “Rrugët”, që përbëjnë godinën dhe arkitekturën e librit, ku lëvizin mëngjeset, shpirti që klith, dyzimi i së djeshmes, rikthimi i të parëve, pragu i së ardhmes, hija, ëndrra, puhiza, dallga, deti, bekimi, mbrëmja, vjeshta, ditët, zanafilla, mëkati, dhimbja, pikat e shiut, caku, malli, heshtja, dëshira, ikja, rikthimi, mungesa, dëbimi, puthja, falja, pavdekësia, plaga, fryma… Dhe frymon ajo frymë përmes vargjeve plot emocion, ku shpaloset filozofia e poetit tok me artikulimin e ringjalljes si mesazh: “Kur dashuria të shuhet / unë do të jem dashuria!”            Besoj një mrekulli poetike dhe njerëzore!

3.Detaje jete dhe adhurimi…

Libri i poetit Bedri Islami ka shumë pika shikimi për të interpretuar poezinë e tij refleksive, e mbushur me detaje jete, që rolet e tyre në avanguardë i kanë marrë përsipër metaforat, epitetet, krahasimet, inversioni, shkallëzimi ngjitës e zbritës, përsëritja, thekset logjike e plot figura të tjera të sintaksit poetik.

Nga dy librat poetikë të Bedriut “Vetmi akujsh” (Sh.B. “Naimi, Tiranë, 2018) e “Itaka e munguar” (Sh.B. “Naimi”, Tiranë, 2018) zgjodha një cikël me poezi gjatë qëmtimit tim, dhe i mblodha së bashku, ashtu siç mbledh njeriu një tufë xixëllonjash. Poezitë kanë të përbashkëtën: – i kushtohen Nënës, a siç thotë poeti: -Nënëzonjës sime, Drita.

Diku dukshëm dhe diku nënkuptuar, poezitë janë ndërtuar përmes dialogut të poetit me Nënën e tij, dialog që reflekton  me ngjyra madhështie deri në shenjëtërim. Kjo gjetje ka shenjat dhe kodet e saj në vizatimin e portretit të Nënës. Në këtë vizatim sa të jashtëm aq dhe të botës shpirtërore, lëviz koha me penelatat poetike të poetit, si: *do të jem fjalë agimi, *tokë e premtuar, *pema ku mblidhen zogjtë në stuhinë e borës, *mëngjes i madh i harruar, *do të jem i denjë për dashurinë e atyre që nuk janë më.

Frymon poezia përmes një rrëfimi poetiko-emocional, ku rrezaton dashuria e djalit për Nënën. Por autori ka shkuar edhe më tej, përsëritja e vargut: “Sa kohë ti do të jetosh”, mbetet  lajtmotiv e theks logjik bashkëngjizur me fjalët-çelësa: agim, premtim, pemë, zogj, mëngjes, yllëzim, etj., të cilët yllëzojnë e dritësojnë portretin e Nënëzonjës Dritë.

Figura e Nënës përshkruhet në një dimension tjetër, te poezia “Zemra”, e cila është e ndërtuar mbi këtë simbolikë, ku çdo varg me rrjedhshmërinë, ëmbëlsinë, ritmikën dhe theksat metrikë ngjan se rreh si rrahje zemre. Po e paraqesim të plotë:

“Netëve nëna ime lëviz në gjumë.

Kur lëviz majtas

është e shqetësuar për mua,

në krahun tjetër është e shqetësuar

për motrën e për vëllain tonë.

 

Oh, ajo e ka marrë zemrën në duar,

rreh pupthi,

e shtrëngon në gishtërinjtë e rreshkur

si trishtimi i saj

në mbështjelljen e shpresës…

 

E lindur nga dhimbja

Nëna ime plakë.

strukur si nën stuhi dëbore

beson në shpresën si një fëmijë…

 

Poezitë “Nëna”, “Pas pak” e “Zbritje” e kanë një përbashkësi në marrëdhënien e tyre, por ato poetikisht, si poezitë e mësipërme, thellojnë dhe plotësojnë më tej figurën e Nënëzonjës.

Te poezia “Nëna” trishtimi i ikjes së djalit mbetet dhimbje për Nënën. Edhe nga pikëpamja e konceptimit dhe strukturës së vargut, poezia është me varg të shkurtër,  monokolonë dhe përgjithësisht, metrikisht, lëviz me 5-rrokësh, ndoshta për t’i lehtësuar dhimbjen Nënës, e cila vizatohet në një moment dramatik, mbase statujë, mbase në lëvizje, në këtë mënyrë: “Nëna ime, / si mjellmë e lashtë ‘ po qan në shi”. “Po qan në shi” – një portretizim domethënës.

Kurse tek poezitë “Pas pak” dhe “Zbritje”, autori është ndalur në vitet e hershme të Nënës së tij, shpesh si kujtime vuajtjeje dhe të hidhura, njëkohësisht duke i dhënë madhështinë që meriton, në këtë pritje takimi të shumëëndërruar. Ja, se si shprehet takimi i poetit me Nënënzonjën, në një qiell e dhe të huaj: “Pas pak avioni do të ulet / Në qytetin e largët Shtutgart. … Nëpër shkallë / Si nëpër vite / Do të ulet Nëna!..” Ndërsa te poezia “Zbritje” takimi mbart vlerën e një testamenti… “Mos më ik, / E mira, / E shenjta, / E shtrenjta, Nëna ime! // Trak – traku i viteve dëgjohet që larg, Fëshfërimë e përhershme. / Medet! / Të paktën Nënat të qenë të përjetshme!”

* * *

Bedri Islami është poet lirik, një lirikë që ka veçoritë dhe të papërsëritshmen e saj. Ajo është e ndryshme nga ajo e Lasgushit, Fred Rreshpjes e Jorgo Bllacit. Lirika e tij ka zërin e kohës dhe të talentit të tij. Ka të rezonuar: të djeshmen, të sotme dhe të ardhmen. Vargu i tij brilant (me ngarkesa emocionale, figura, rrimë e asonanca, etj.) rrezaton dhe mban aromë jete, hapësirën e saj që të pushton. E, nëpër këtë hapësirë është një poetikë që udhëton Brenda cikleve “Rrugët” e jashtë tyre; që poeti Bedri Islami e përsërit me zërin e jetueshëm të shpirtit të tij: “E di, Itaka ime e ka emrin Shkodër…”

Shkodër, 02.10.2018

ROMANI ‘’GURANA’’,NJË REALITET I HISTORISË SONË TË DHIMSHME… – Vështrim libri nga Tahir Bezhani

Hysen Berisha

”Gurana”,roman,botoi “Lena” Prishtinë, gusht 2018.

Hysen Berisha,tanimë krijues i njohur për lexuesit anekënd vendit tonë e jo vetëm, si në prozë,poezi,dramë etj. këto ditë lexuesit ia dhuroi edhe një libër, roman,i cili ngërthen brenda faqeve te tij, një periudhë  kohore mjaft të vështirë e sfiduese,në luftën e fundit ,për liri e pavarësi..

Autori i romanit më të ri,”Gurana”,ia ka dalë në mënyrë të shkëlqyer që ta paraqesë ngjarjen si realitet të kohës me të gjitha  elementet sfiduese, duke  vënë  në lëvizje shumë protagonistë në vepër,përmes të cilëve pasqyron realitetin,sfidat e një populli në një luftë të pabarabartë për lirinë e tij.

Guximi,trimëria,qëndresa,janë disa cilësi të një populli  të paepur në vështirësi,kur atij i mungon liria. Ndërsa,raprezaliet e armikut,djegiet,dhunimet ,vrasjet e fëmijëve, pleqve, plakave, deri në gjenocid, janë pasqyra e një barbari të kohëve moderne,i cili nuk e ka guximin e luftës së vërtetë,por qyqarin e dobësitë gjenetike për të dëmtuar njerëzit e pafajshëm,të paarmatosur,me qëllim të krijimit të tmerrit në masat e gjëra.

Romani “Gurana”është libër që lexohet me një frymë,nuk të le kohë tjetër pa e mbaruar,për faktin se ngjarja është e kompozuar në një simetri rradhitëse,plot ngjarje tronditëse e kthesa të papritura saqë  lexuesin e mban të sensibilizuar në çdo moment.  Pos mjeshtërisë autoriale,një meritë e pamohueshme i takon edhe redaktorit të këtij romani,z.Lulzim Logu,i cili si profesionist  ka ndikuar në cilësinë e leximit të këtij romani.

Hysen Berisha,”Gurana”,roman

 

Autori,Hysen Berisha,ish mësues  në vendlindjen e tij, tani edhe në diasporë, në Norvegjinë e largët, përherë e gjithë jetën ka qënë, është dhe mbetet ngushtë i lidhur me Kosovën,duke frymuar sa i brengosur e sa i gëzuar me ecejaket e kësaj toke.

Kronika e romanit fillon me ngjarjet e rënda në fillim lufte, atëherë, kur qytetarët e Kosovës përgatiteshin për ta mbrojtur pragun e shtëpive të veta. Takoheshin mbrëmjeve padiktueshëm vendeve të tyre,te Dardha Plakë,Dardha e Shenjtë e fshatit Guranë. Përgjonin armikun dhe lëvizjet e tij,ditën e natën.

Një ditë sulmohet fshati nga policia serbe dhe paramilitarët e tyre dhe në hyrje të fshatit vrasin një shurdhmemec,i cili kalonte rrugës drejt shtëpisë së tij. Forcat serbe duke e menduar të “rrezikshëm”,kur ai nuk ndalet,hapin zjarr për vdekje. Në këtë moment,qytetarët e Guranës, mirë të organizuar në pusitë e tyre,hapin zjarr të papritur nga forcat serbe dhe vrasin disa policë, të cilët synojnë fshatin për vrasje, plaçkitje e djegie.

Duke përshkruar fillimin e një veprimi makabër nga forcat serbe dhe rezistencën e pashoqe të banorëve të Guranës, autori ngre në piedestal të mrekullisë rezistencën e banorëve,që nënkupton të popullit shqiptarë në mbrojtje të pragut të shtëpisë.

 

 

Autori i romanit “Gurana” nuk iu shmanget konfrontimeve të realitetit dhe ngjarjeve të luftës,ku ne mentalitetin e “ngujuar” brenda disa njerëzve,gjenden edhe persona  antikombëtar,të cilët duke mos kuptuar realitetin e ngjarjeve,tradhëtojnë me qëllim ose “pa qëllim”,ndërsa vështirësitë rriteshin në rezistencën e popullit.

Si të tillë,zoti Berisha e gjen Buzëkuqen me bashkëshortin e saj, Haxhi Shabanin,të cilët, gjenden kudo, duke përgjuar njerëzit e rezistencës, pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Pastaj pylltari, si bashkëpunëtor i policisë serbe,jo vetëm  se spiunon, por kryen dhunime ne femrat e fshatit. Llahtaria e luftës shkon deri aty sa forcat serbe, pos që kallin fshatin,kryejnë edhe përdhunime, ndajnë fëmijët nga prindërit. Ndjekjet e popullit ishin të parashikuara nga forcat serbe, si taktikë dhe metodë çfarosëse,   ku populli mbërthehet në drejtim të Maqedonisë e Shqipërisë.

Tragjikja e luftës arrin deri në atë masë sa që në Bllacë të Maqedonisë, aty ku mjerimi “këndohet” me lot fëmijësh të pasosur,ndahen shumë familjarë, nënë e djalë, babë e bijë, vëlla e motër, për t’u takuar pas njëzet viteve në Norvegjinë e largët.

Me imagjinatën e pasur të autorit të romanit “Gurana”, si në balada ritakohen familjarët atëherë kur nuk e njihnin njëri tjetrin, pas 2o vitesh jete në botën perëndimore. Këtë fat e patën protagonistët Aldrini e Bora,vëlla e motër,të cilët luanin në një ushtrimore për festë të 28 Nëntorit, ku rastësisht, ndezen xixat e ndjesisë gjaksore dhe me ndihmën e të tjerëve,identifikohen dhe bashkohen si vëlla e motër.

Ngjajshëm e pati edhe Fatmira me Dinin,babë e bijë,por Dini ftohet nga Vojvodina, pas mbarimit të burgut në Nish,shkon si rrogtar te një hungareze.Takohet buzë rruge me disa shqiptarë ,të cilët shkonin në perëndim. Si shkas ishte fyelli që i binte buzë rrugës, duke ruajtur bagëtinë e zotërinjëve, në melodi shqip…

Gjitha këto e shumë të tjera, përbëjnë atë katrahurën e një kohe të përgjakshme në Kosovë, e cila në historinë e njerëzimit le gjurmët e jetës dhe historinë e epokës së ngjarjeve njerëzore, ku luftohet të jesh apo mos të jesh më në sipërfaqen e  tokës.

Motivet e rinjohjes te romani “Gurana”i Hysen Berishës, nuk janë diçka e  re në letërsinë tonë, janë pjesë e bartur nga baladat tona. Kësi shembujsh ka plot edhe letërsia evropiane,posaqërisht në kohën e Aushviçit.

Romani “Gurana”përmban pasuri letrare, ku autori, në mënyrë artistike e plot realitet, ka paraqitur një luftë me sfida të një populli, pra popullit shqiptar, i cili me këmbëngulje luftoi për lirinë e pavarsinë e tij, që i mungoi me shekuj. Ky roman historik, është edhe një dëshmi letrare për nga tematika dhe artistikja e komponuar bukur. Ndër breza duhet të kujtohet lufta dhe sakrifica që bën një popull për t’u barazuar  me popuj të tjerë liridashës.

Hysen Berisha nuk heziton të jetë i ashpër në krijimin e  marrëdhënjeve gjatë e  pas luftës, kur heton sjelljet jo korekte të disa bashibuzukëve, të cilët dëmtojnë  luftën me sjelljet e tyre. Lotët e të gjithëve janë të njelmta, sepse burojnë nga ashti e dhimbja e shpirtit, por edhe gjaku një ngjyrë e ka. Prandaj duhet respektuar përjetësisht,të gjithë.

Krejt në fund dua të them se autori i romanit “Gurana”,z.Hysen Berisha,me librin e tij të shtatë, ka arritur të radhitet si njëri ndër letrarët e spikatur. Një krijues si Hysen Berisha,nuk i bën shërbim më të bukur vendit se sa t’i falë shpirtin e tij krijues përmes veprave letrare si në prozë apo poezi,e gjini të tjera.

Kam bindjen se ky libër është edhe një pasuri për bibliotekat tona  shkollore deri te ato universitare, si një kronikë objective e luftës shikuar me syrin realist të një patrioti dhe deshmitari real.

 

Gjakovë, 01.10.2018