VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

BEFASIA POETIKE E HASAN SELIMIT – Nga QAZIM SHEHU

By | May 18, 2018

Komentet

Hamit F. Gurguri në librin: “AS ALIA, AS ILIA” – Recension nga KADRI TARELLI

Dheu i përgjakur i Dardanisë rrëfen!
Ka rreth një vit që më ra në dorë libri “As Alia, as Ilia”, të shkrimtarit Hamit F. Gurguri, shqiptar nga Dardania, sot mërgimtar në Suedi. Në ballinë, si në kornizë guri, paraqitet kambanorja e një kishe dhe minarja e një xhamie. Një mënyrë lakonike, që shpreh kuptim të dyfishtë, bashkëjetesë ose konflikt të heshtur. Nuk u befasova, sepse i kam qëlluar në shenjë mendimit të dytë.
E rifillova aty ku e kisha lënë para do kohësh, pikërisht në faqen e përthyer dhe për çudi më tërhoqi aq shumë, sa më shtyu për ta mbaruar shpejt dhe me kënaqësi deri në fund, duke i thënë vetes: Ky roman të përcëllon në dorë, të ngjeth trup e shpirt, aq sa loti nuk përton të mbushi syrin dhe të rrjedhë faqesh. Aty ngjizet, ndizet dhe fiket një histori e dashuri plot dhimbje, që noton në shtjellat e rrëmbyera të konfliktit. Dashuri mes dy të rinjve Mira dhe Aliu, që kanë kombësi, gjuhë dhe besime të ndryshme, me pak fjalë: vajza serbe dhe djali shqiptar i Kosovës.
Është libri i parë që lexoj nga ky autor, por dua të them, se ka një stil të bukur të shkruari, pa zgjatje të tepruara, dialog të shkurtër e të ngjeshur, mendim të qartë, të rrjedhshëm, në formën e një tregimi të qetë, që të mbërthen me çastet romantike dhe tragjike, të ndërthurura me shumë fantazi. Prisja me padurim të mësoja, kush është Alia dhe kush Ilia dhe pse ne kryetitull, thuhet: as njëri e as tjetri. Në faqen e fundit u zgjidh lëmshi, nga fjalët e priftit serb Rangjellko, që thotë me dy tre vargje, që nxijnë e pikojnë helm e vrer:
“As Alia, as Ilia
As me ne, as me ata.
Ku të dish, o djall, …çoje dikah…..!”
Tema e dashurisë e futur në mes të konfliktit, është shumë e njohur në letërsi, pasi kjo dhuratë e perëndisë, e hershme që kur ka lindur njeriu, nuk pranon logjikë, nuk pyet për kombe, raca, ngjyra, klasa, pozitë shoqërore dhe pasuri, as për grindje, thashetheme dhe opinione të shoqërisë. Ajo lind aty ku nuk e pret dhe është gati të sakrifikohet dhe të sakrifikojë gjithçka në emër të kësaj ndjenje të fuqishme, shpesh deri në marrëzi, ndaj është e bukur dhe e magjishme. Gjatë shekujve, për dashurinë janë krijuar mijëra vepra dhe kryevepra të admirueshme për të gjitha kohët. E kam fjalën për tragjedinë “Romeo dhe Zhuljeta”, të Shekspirit, si simbol të dashurisë, që pa u stepur, shkon drejt tragjedisë.
Edhe ky libër i ujdisur mjeshtërisht nga shkrimtari Hamit Gurguri, një tragjedi të tillë na rrëfen, veç në vend dhe kohë të ndryshme dhe me fund të zgjidhur ndryshe, ku heronjtë Mirushi dhe Alushi vdesin si “rastësisht”, por të pabujshëm për rrethin shoqëror, që qëndron mospërfillës, madje edhe poshtërues. Aliu, heroi i librit, është një shqiptar Kosove, mbetur jetim dhe pa pasuri, pasi xhandarët serb ia vranë babën, i dogjën shtëpinë dhe i grabitën tokën. Ai bie në dashuri me Mirën, vajzën bukuroshe serbe. Këtu hyn në veprim intriga e shtetit dhe e priftit, që shkon aq larg, sa përfshihet edhe mbreti dhe politika.
Lexuesi, shpejt, madje që në faqet e para e ndjen, se autori përdor dashurinë për një qëllim mbase më të madh, të shpjegojë politikën dhe armiqësinë mes dy popujve, mes dy kombeve, të gjuhëve dhe besimeve të ndryshme, që historia i vendosi dhunshëm dhe padrejtësisht në të njëjtin territor, që luftojnë për të njëjtin territor.
Autori e njeh mirë jetën dhe historinë e dardanëve, sepse në odën e burrave ka dëgjuar me qindra tregime, ku tema e fqinjit të pa ftuar, ishte ulur këmbëkryq, pranë çdo vatre, pranë çdo zjarri. Gjykimi i rrethanave, të cilat autori i njeh deri në hollësi, nuk janë shpikje e fantazi shkrimtari, por një realitet i prekshëm në truallin e Dardanisë, ndaj i përdor aq lirisht dhe bindës për çdo lexues.
Logjika e ngjarjeve të shtyjnë të pyesësh veten, besoj se edhe vetë autori kështu ka bërë: A mund të pajtohen dy kombe, që janë në konflikt shekullor, ku njëri kërkon ta shfarosë tjetrin, duke përdorur të gjitha mjetet politike, shtetërore dhe jo shtetërore, kishën dhe xhaminë, veprime të dukshme dhe të padukshme, mashtrime, përfshi këtu shpërnguljet, mallkimet, shpërblimet, vrasjet pas shpine, djegiet dhe fyerjet. Të gjitha këto nuk janë mjaft, sepse ideja dhe lufta për shfarosjen e shqiptareve nga Kosova, nga trojet e tyre shekullore, i shtyu deri te gjenocidi ushtarak, siç e solli fundi i shekullit njëzet, me luftën e Kosovës dhe ndërhyrjen e fuqive ndërkombëtare, për ta ndalur shpopullimin e truallit etnik. Kosova u bë e lirë dhe e mosvarme.
Ç’përgjigje pret lexuesi, ose më mirë, si do ta zgjidhte ai, fundin e këtij rrëfimi tronditës? – A mund të mbijetojë dashuria në një mjedis të tillë? Si mund të pajtohen dhe të gjejnë paqe, dy popuj të nxitur e të ushqyer me urrejtje që në djep? Këtu nuk është konflikti në mes dy të dashuruarve, që përpiqen t’i kapërcejnë pengesat, që lindin gjatë kohës, por nga politika e shtetit, në shërbim të një kombi agresor, që nuk pyet për fatin e të dashuruarve, sepse nuk i dhimbset as jeta dhe dashuria e tyre.
Autori, qëllimisht dhe mjeshtërisht fut ne lojën e madhe të politikes edhe institucionet fetare, ku predikuesit bëhen vegla, duhet thënë ushtarë dhe skllevër të politikës, njëri me bindje e tjetri me para. Dikush do të pyesë me dyshim: mirë prifti që është i një race me pushtuesin dhe kobure e fshehtë nën rrobën e zezë, po hoxha si shqiptar, si është e mundur të shesë shpirtin dhe besimin, duke i shërbyer gjakatarit? Lexuesi ka të drejtë të hamendësojë, se mbase është trillim letrar, siç ndodh në shumë raste frymëzimi.
Unë e lehtësoj dyshimin, duke iu përgjigjur me një fragment të shkurtër të mara hua, nga libri monografik dhe historik, “Ah Shqipni…. Mos thuj mbarova!”, kushtuar rapsodëve të shumë njohur, Dervish Shaqa dhe Demush Neziri, të autorit Bajram Halil Gashi, i cili në gojën e emrave të vërtetë, shprehet:
“Në verën e vitit 1982, në plazhin e Durrësit vijnë për pushime plot kosovarë nga perëndimi. Ndër ta dhe një kushëriri im, Haxhi Gashi nga Prigoda e Komunës së Istogut, me mikun e tij, Ukë Berisha nga Klina, që kurrë më parë, s’i kisha pa. Kishin vite që ishin larguar në Belgjikë
Lexuesi, besoj se është në një mendje me mua, sepse kur të përfundojë faqen e fundit, do të bindet, se kjo lloj letërsie, me drama dhe tragjedi të jetuara dhimbshëm, do të vazhdojë gjatë, pasi mbart mbi shpinë, ngjarje ndodhi, drama e tragjedi, që tronditin çdo shpirt e mendje njerëzore. Shqiptarët e Kosovës, mbi më shumë se një shekull, janë ndodhur në trysni dhe gjakosje në kufijtë e mbijetesës. S’besoj se ka mbetur familje, që nuk është prekur e përgjakur. Dardania e gjakosur, por jo e nënshtruar, është pjesë e jetës dhe kujtesës kolektive. Aty çdo pëllëmbë toke është gatuar me gjak, ajo rënkon e vajton për dashuritë e humbura, për jetët e prera pa filluar, për shtëpitë e djegura shpesh me familjarët brenda, për krimin e pa ndëshkuar, për fajin e pa pranuar dhe faljen e pa dëgjuar.
Lexuesi në fund të mbarimit të librit, ka të drejtë të japë përshtypjet dhe vlerësimet për gjithçka shkruhet në të, veç me një përkushtim që buron nga shpirti i lënduar, për të gjetur fabulën e këtij romani, që të trondit. Sepse është e pamundur që të japë frute dashuria, kur heroi i pret rrënjët e trungut të vet, apo kur harron gjakun e derdhur nga të parët e fisit. Është një thirrje që ushton së brendshmi: “Mos! Mos….”. Për një rast të tillë, gjëmojnë fjalët bubullimë të poetit hungarez Shandor Petëf, që thotë: “Për dashurinë jap jetën, për atdheun jap edhe dashurinë”

Nuk është e vështirë të nxjerrim këtë përfundim, mjafton të gjykojmë veprimin e dhjetëra familjeve kosovare, që e rindërtuan brenda pak kohësh shtëpinë e Hodos, të djegur nga kolonistët serb. Janë po këta kosovarë që e braktisën në mes të sheshit, birin e tyre Aliun, aq sa nuk pranuan t’i lenë dy metra vend për varr. Ai për hir të dashurisë mohoi gjakun dhe gjeti “strehë” tek shkau, i cili me përbuzje shprehet: “As me ne as me ata, merre djall, çoje dikah…..!
Zëri i kombit, djeg si hekur i skuqur, si majë thike shpon plagët e pa mbyllura, ushton si kambanë alarmine veshin e çdo krijuesi dhe dëgjuesi mëmëdhetar, që ka shpirt iliriani e gjak shqiptari. Ai thërret, për të thënë kumtin e madh: Kujdes me lirinë që kemi fituar. Nuk duhet të humbasim vëmendjen dhe të hallakatemi në vogëlsira dhe grindje pa kuptim. Lufta nuk ka sosur!
Urime shkrimtarit Hamit Gurguri, anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Suedisë, për vepra po kaq të bukura dhe me vlera artistike!

Kadri Tarelli
Durrës më 18. Janar. 2019

MISERDHE REXHEPI, MËMËZONJË TË FOLKORIT TË LABËRISË – Nga MSc. Albert HABAZAJ* studiues i Etnologjisë dhe Folkorit

Vitet e fundit, në Vlorë dhe në Labëri janë bërë mjaft botime monografike, historike, folkorike dhe letrare, të cilat kanë pasqyruar historinë dhe jetën e këtyre trevave me dëshmi e dokumente të reja. Po sot, përpara Rrapit të Lepenicës – Namik Hanos, djalit të madh të dëshmorit të lirisë Hano Rexhepi dhe Nënëmadhes Miserdhe Mançaj Rexhepaj, profesoreshës Myrvete [Rexhepaj (Xhaja)], vajzës së yllit me këngë Çlirimit, si dhe shkencëtarit të agrokulturës Kastriot Rexhepaj, nip i heroit, përpara studentëve të Gjuhës shqipe dhe Letërsisë dhe studentëve të tjerë, pedagogëve, studiuesve e dashamirësve të librit e kulturës shqiptare, në Bibliotekën Shkencore “Nermin Vlora Falaschi” të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë çelet gjerdani shpirtëror i veprimtarive të vitit 2019. Prolog i veprimtarive në nderim të Vitit të Plakut të Bardhë të Pavarësisë Kombëtare, Ismail Qemal Vlora Flamurit (24.01.1844-26.01.1919: 175 vjetori i lindjes dhe 100 vjetori i vdekjes), është promovimi i një libër të rrallë; “Miserdhe Rexhepi, rapsode e shquar e Labërisë”. E bën të veçantë këtë promovim libri, fakti që vepra ka personazh kryesor një grua labe, një atdhetare të njohur nga Lumi i Vlorës, Mëmëzonjë të folkorit lab, bartëse e shquar e këtij thesari shpirtëror dhe krijuese brilante e poezisë popullore, që i kalon hapësirat gjeografike dhe etnofolkorike të krahinës. Autori i veprës, prof.dr. Bardhosh Gaçe, përgjegjës i Qendrës së Studimeve Albanologjike dhe Ballkaniste të Universitetit “Ismail Qemali”, në gati një gjysmë shekulli kërkim shkencor e botime monografike, na ka dhuruar pothuaj të gjithë poetët popullorë dhe ata të kultivuar të Vlorës dhe të Labërisë, që nga kolosët e traditës Mato e Selim Hasani, Xhebro Gjika, etj., në fushën e fushën e folkoristikës; apo të lartët vlonjatë të letrave shqipe Ali Asllani, Petro Marko e Fatos Arapi me studimet monografike gati shteruese në shkencën e historisë së letërsisë. Bota femërore e bartësve të folkorit të trevës, si krijimtari artistike specifike dhe po ashtu bota femërore e rapsodëve të këngës labe, këtij visari të paçmuar vjen për herë të parë për lexuesit dhe dashamirësit e fushës apo studiuesit e tjerë nëpërmjet librit “Miserdhe Rexhepi, rapsode e shquar e Labërisë” shkruar me seriozitet shkencor e dashuri njerëzore nga dora, mendja dhe zemra e profesorit të mbarënjohur Bardhosh Gaçe, këtij Babëzoti të devotshëm të foklorit dhe etnokulturës shqiptare.


Dëshiroj të shprehem edhe si përgjegjës i Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falschi” të Universitetit “Ismail Qemali”, që ky libër dhe autori i saj na nderojnë edhe ne, si institucion kulturor dhe informues dhe njësi ndihmëse e Universitetit, me përurimin e veprës këtu, ku i takon edhe e meriton, në Bibliotekën universitare, në bashkëpunim me Qendrën e Studimeve Albanologjike dhe Ballkaniste të Universitetit, Shoqatën Kulturore Mabrëkombëtare “Ismail Qemali”, Shoqatën Atdhetare-Kulturore “Labëria”, dega Vlorë dhe me familjen Rexhepaj. Në përputhje dhe me misionin e arsimit të lartë, Kërkoj prej Jush, theksoj se ky botim i prof. Gaçes është një kontribut i vyer për etnologjinë dhe folkorin shqiptar duke na sjellë një etalon të artë lokal me vlerat e veçanta të shpirtit atdhetar dhe artistik të një nëne të mrekullueshme labe, që familja e saj, si nga baba dhe nga burri, qe dhe mbeti vatër e ngrohtë e Plakut të Urtë të Flamurit dhe trimave të Pararësisë, një Pastërtore kombi, në të gjitha kuptimet më të mira e më të larta të fjalës, që me kohë emri i së cilës vjen e rritet. Libri na vjen vërtet në formën e një monografie shkencore, por funksionon shumë mirë e dobishëm edhe si tekst universitar për studentët e degës përkatëse jo vetëm në universitetin tonë, por edhe gjetkë, apo doktorantët që synojnë të arrijnë, falë emrit të madh që ka profesori ynë me shpirtin që derdh, diturinë, dashurinë profesionale dhe ndershmërinë akademike që na fal aq bujarisht. Nuk mund të quhet e plotë dita e sotme, nëse themi se me këtë libër realizuam thjesht një veprimtari letrare social-kulturore, sepse, duke e studuar tekstin me vëmendje e dëshirë, kuptojmë që kemi të bëjmë me një shërbim të çmuar në fushën e kërkimit shkencor në universitet. Libri ka një strukturë të qëmtuar me shtatë kre, ka album përfaqësues fotografik dhe aparat të plotë bibliografik sipas standardeve të shkrimit akademik dhe shkencës së folkoristikës. Pas hyrjes, kreu i parë na njeh me udhët e jetës të Miserdhe Tahir e Hamide Mançaj nga Velça (1900- 1983), kësaj zonje që dha e mori mirësi në Lepenicë, ku u martua me Hano Rexhepin e Epopesës së Vlorës, 1920, të Lëvizjes Demokratike, 1920-1924 dhe të viteve të Luftës së Dytë Botërore, ku ai fali gjënë më të shtrenjtë-gjakun dhe jetën e tij duke luftuar për Çlirimin e Atdheut kundër pushtuesve italianë dhe mercenarëve të Halil Alisë, më 1 janar 1943, kur “Hano Rexhepi lule,/ si zhgabonja nëpër re,/ mbi një shkëmb të Ksirolakut,/ Si lulëkuqe iu hap gjaku”. Ai ra, por Lufta Antifashiste Nacional-Çlirimtare vazhdoi heroikisht nga bijtë e bijat e shqiponjës shqiptare.

Edhe nënë Miserdhja vazhdoi misionin e saj të madh jo vetëm si kaçovë, endëse e qëndistare, si frymëzimtare, nikoqire shtëpie e mikpritëse sofërmbudhë, nënëmirë e dhemshur për bijtë e lirisë, por mori mbi supe me dinjitet edhe rolin e burrit për drejtimin e shtëpisë, sipas traditës më të mirë të familjes e Labërisë, vijoi udhëtimin fisnik të jetës atje ku burrit iu pre në mes. Në ballë të shtëpinë e saj, te oda e miqve dritëronin bukur flamuri kombëtar dhe portreti i Ismail Qemalit, të dy qëndisur nga duararta labe, nënë miserdhe, e zonja e shtëpisë së madhe. Ajo dinte kur e qante burrin me ligje drithëruese, dinte kur u jepte fëmijëve ushqim, dinte kur u këndonte fëmijëtve këngë edukimi atdhetar, trimash e derte jete me shpresë e besim tek liria, e mira, e drejta, jeta qytetare. Kreu i dytë na prezanton Miserdhe Rexhepin dhe vatrën e saj familjare, me shkëlqim bije atdhetare e pastër jo vetëm në pikat kultore të historisë së Mançajve, por edhe në përditshmërinë e zakonshme të jetës, sa qe vajze. Kreu i tretë flet për figurën e vajzës labe që u bë grua shtëpie familjare dhe shtëpie kombëtare, për nënë Miserdhen që lartëson emrin në vatrën familjare të Rexhepajve, ku ndihet fuqishëm roli i kësaj gruaje të rrallë, ngaqë zë vend edhe në panteonin e kulturës popullore të Labërisë. Kreu i katërt na njeh më hollësisht me Miserdhe Rexhepin si rapsode e shquar e Labërisë me këngët epiko-lirike, të trimave dhe historisë, të gjakut të saj dhe të Shqipërisë, ato të motmotit, të punës, të nizamëve dhe kurbetit, të dashurisë dhe dasmës, me ninullat, përrallat, anekdodat, fjalët e urta, vajet e këngët e përvajshme, që nuk përsëriten dy herë as si dhembje njerëzore, as si krijim shpirti i menjëherëshëm, i atypëratyshëm, spontanisht dhe me nivel të lartë artistik. Hap pas hapi e në rritje, autori na e paraqet herinën e librit të tij jo vetëm si veqile e mëmëzonjë shtëpie, por ashtu siç ajo qe, Veqile e Mëmëzonjë e Folkorit të Lepenicës, Lumit të Vlorës e Labërisë. Me të drejtë prof. Qemal Haxhihasani shprehet për heroinën e këtij studimi monografik të prof. Gaçes, duke e portretizuar qartë këtë poete të shquar popullore të këngës labe: “Bartësja dhe vajtonjësja Miserdhe Rexhepi, trashëgonte një kulturë të thellë tradicionale të Labërisë. Ajo dinte mijëra vargje nga thesari i këngëve popullore, por edhe vet thurte vargje brilante vajtimesh, duke u bërë një model i papërsëritshëm i kësaj tradite të mrekullueshme të popullit tonë…”. Kreu i pestë është i mbushur me 46 materiale folkorike të traditës popullore aq të pasur e të begatë të Lepenicës dhe Lumit të Vlorë, bartëse dhe treguese e të cilave është Miserdhe Rexhepi. Kreu i gjashtë vjen hijshëm më i zbukuruar me 31 tufa lulesh të zgjedhura folklorike të thurura nga vetë shpirti i bukur i fisnikes sonë labe, nënë Miserdhes. Ndërsa në kreun e shtatë, autori na paraqet mendime të bashkëkohësve për nënë Miserdhen, ku spikasin Rebi Alikaj, Fatos M. Rrapaj, Fitim Caushi, Ilirjan Balla, Izet Çuli, Albert Habazaj, Namik Hano Rexhepi, Myrvete Rexhepi Xhaja, Kastriot Rexhepaj, Enver Memishaj, Mehmet Karabolli, Sinan Gjondeda, Muharrem Derri, Nuredin Veshaj, Qerim Pyllaj dhe Luan I. Memishaj që shprehin mendimet, ndjenjat dhe vlerësimet e tyre për këtë rapsode të rrallë të Labërisë, ligjëruese të 100 vajtimeve, që si një grua e zonjë labe dhe nënë zemërluane, me këngën e saj gëzimtare apo elegjiake, u bë melhem dhembjeje dhe dritë dashurie për të triumfuar me dinjitet mbi dallgët e jetës.

Të them të drejtën, sapo e mora librin në dorë, m’u ringjall portreti i nënë Miserdhes, si një grua brilante, këngëtare, krijuese tekstesh të kënduara e vajtonjëse e shkëlqyeshme, që e kam njohur vetë dhe e kam vjelur në shumë materiale folkorike. Miserdhe Rexhepi mbahet mend si një grua e rrallë, por në këtë libër ajo na shfaqet si atdhetare, luftëtare, fisnike e mbi të gjitha, si bartëse e traditave zakonore në mënyrën më të përsosur. Nuk përbën rastësi që ajo është takuar me personalitete të tillë si prof. Dhimitër Shuteriqi, Qemal Haxhihasani, Kozma Vasili, Rebi Alikaj, Musa Muho, Fatos Mero Rrapaj, Llambi Durolli, prof. Bardhosh Gaçe, etj., me synimin që atë pasuri tradicionale që ajo kishte, sot ta kemi dhe në këtë botim. Është mençuria dhe filozofia e Labërisë, e ushqyer qysh në Mançaj të Velçës e pastaj te Rexhepajt në Lepenicë, ku ajo formatoi personalitetin e saj, si një nga gratë më të njohura të Labërisë. Si Miserdhja dhe Havaja e Rexhepe, ne kemi disa në Labëri, si: Haxho Mustafai, Shaho Luçi e Pestrovë Gjokutaj në Kuç, Duze Bajramja e Tefo Karabolli në Kallarat, Hervo Bushi e Asife Leskaj në Bolenë, Aishe Kongjoni e Zonjë Jonuzaj në Vranisht, Esma Deromemaj, Esma Derraj e Nurhane Lelaj në Mesaplik, Shaniko Hoxha, Bedrie Hodo e Shero Lushaj në Tërbaç, Safë Mingaj e Hamide Zotaj në Brataj, Inxhi Selimaj e Hava Seitaj në Gjorm, etj. në Kurvelesh e Labëri, por që fatkeqësisht nuk pati një dorë t’i mbledhë në kohë rrëfimet, këngët e vajtimet e rralla që mbanin mend e thurën vetë rapsodet labe, kështu që, për ne, shpirti i tyre poetik ka humbur, se e morën me vete edhe floririn e kujtesës…Siç e shprehëm, vështruar në rrafshin e gjinisë femërore të figurave të folkorit të Labërisë, ky punim shkencor klasifikohet edhe kronologjikisht i pari në llojin e vetë. Miserdhe Rexhepi, në këtë libër, na jep një dëshmi të qartë, se etnokultura jonë ka patur pasuri të rralla në shprirtin e popullit përgjatë shekujve, në rrjedhat e historisë së banorëve. Është e drejtë ajo që thuhet nga studiuesit, se nënat dhe gratë shqiptare janë djepi ku përkundet tradita dhe kultura shqpitare, por edhe brezat e rinj të këtij vendi. Kushdo sot nga studiuesit e Labërisë, që merr në dorë një libër të tillë, mrekullohet, pasi kemi të bëjmë me një figurë patriotike të rrallë, por edhe me një kulturë që do t’u mbetet brezave që do të vijnë.
*) përgjegjës i Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falaschi”, Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë

Ka shumë varfëri në shpirtrat e atyre që gojën e kanë plotë fjalë të mëdha – Nga Viron Kona

 

(Përshtypje nga leximi i librit “Shqetësime mërgimtarësh” të shkrimtares shqiptare-norvegjeze Emine S. Hoti

“Të mos përkulemi para askujt, të mos cenojmë të drejtat e askujt, t`i mbrojmë ato që janë tonat, duke mos rrezikuar të tjerët”.
Emine S. Hoti

“Shqetësime mërgimtarësh” është një tjetër libër i shkruar në prozë nga shkrimtarja, stilistja dhe atdhetarja Emine S. Hoti. Nisa ta shfletoj me interes këtë libër dhe shpejt u përfshiva i tëri në përmbajtjen e artikujve të tij. I shkruar në gjininë e eseve, ai rrok problematika të llojllojshme që shqetësojnë sot mërgimtarët shqiptarë të shpërndarë si zogjtë shtegtarë nëpër botë.
Libri ka redaktor studiuesin dhe publicistin e njohur Frrok Kristaj, dizajni nga Festim Matoshi; ai është botim i “Unionit të Letrarëve të Kryeqytetit të Kosovës”, Prishtinë 2015. “Temat që kam trajtuar këtu, – shkruan autorja në parathënie, – kanë të bëjnë me preokupimet e mërgimtarëve tanë, të cilët u larguan nga vendlindja me qëllim për t`u kthyer shpejt, por, ja se tani kaluan disa decenie e, edhe sot po vazhdojmë të jetojmë dhe punojmë në shumë shtete nikoqire – mike të atdheut tonë, përkatësisht të popullit tonë.” E më tej: “Është krejt e natyrshme se çdo lëvizje, ngjarje apo ndryshim në atdhe, ne në mërgim na preokupon. Bile ngase nuk jemi në atdhe, t`i shohim gjërat ashtu siç janë, shpesh edhe i kuptojmë ndryshe për çka edhe shqetësohemi deri në atë masë sa dhe japim kualifikime nga më të ndryshmet.”

Emine S. Hoti, duke folur para studentëve
të universitetit “Luigj Gurakuqi”,Shkodër.
(qershor 2016)
Në thelb, në artikujt e këtij libri, znj. Hoti shpreh jo vetëm shqetësimet e saj, por edhe të bashkatdhetarëve të tjerë që punojnë dhe jetojnë kryesisht në Norvegji. Teksa unë, duke vijuar leximin, pajtohem plotësisht me komentin interesant, që i bënë këtij libri gazetarja e talentuar e “Bota Sot” Ajete Zogaj, e cila midis të tjerash shkruan: “Autorja Emine S. Hoti, kësaj radhe na sjellë ese interesante, të cilat shpalosin realitetin tonë, ashtu siç është pa zbukurime të theksuara, duke u munduar të prekë poret më të rëndësishme të jetës dhe përditshmërisë. Ajo kritikon dhe këshillon, sjellë përvoja prej vendit ku jeton tash e sa vite, por në shumë raste shpreh dëshpërim e zhgënjim, me lutjen e përhershme se do të bëhet më mirë!”
Dalëngadalë, duke shfletuar “Shqetësime mërgimtarësh”, bindesh për vlerat e këtij libri, i cili të vë në mendime, të emocionon deri, herë-herë, edhe të trondit, ndërkohë që na bënë t`i shohim disa gjëra me më shumë realizëm e vërtetësi, duke nxjerrë mësime prej tyre, ndërsa autorja nuk harron t`u shpreh mirënjohjen qytetare shteteve mike ku mërgimtarët shqiptarë jetojnë e punojnë prej vitesh.

Të mos përkulemi para askujt,
të mos cenojmë të drejtat e askujt

Libri përfshin tema, kënd shikime dhe vizione tepër të ndjeshme e humane, që sigurisht ndriçohen edhe nga drita demokratike dhe zhvillimet e një vendi siç është Norvegjia, ndërsa prekin mendjet dhe zemrat e mërgimtarëve, sidomos kur sjellin në fokus temën e familjes, të cilën znj. Hoti e konsideron të shenjtë. “Jeta, – thotë autorja, – është lulëzim me vuajtje e sakrifica, e ëmbël dhe e hidhët me plot batica e zbatica gjatë saj. Çdo njeri duhet të jetoj jetën e vet, me ato që i sjellë ajo.” Bindesh në vërtetësinë e këtij mendimi kur ke parasysh se vet autorja është njëra nga mërgimtaret që ka kaluar një jetë plotë peripeci e sakrifica të jashtëzakonshme, por që me formimin dhe karakterin e saj, të një gruaje të fortë dhe të emancipuar, ia ka dalë që t`u bëj atyre ballë dhe të eci me dinjitet, me besim e shpresë në rrugët plot vështirësi të jetës. E në këtë kontekst, ajo kërkon që njeriu të jetë vetvetja, as kopje, por dhe as të ndikohet nga mendimet e të tjerëve, pasi secili ka jetën e vetë. “Çdo njeriu i duhet një mendje e shëndoshë, që ta shfrytëzojë së pari për familjen e tij. Familja është e shenjtë për tërë botën. Assesi, të mos përkulemi para askujt, të mos cenojmë të drejtat e askujt, por t`i mbrojmë ato që janë tonat duke mos rrezikuar të tjerët”. Ndërkaq, ajo na kujton se të gjithë kemi obligime ndaj fëmijëve dhe të rinjve, për ata duhet të kujdesemi, por edhe t`i edukojmë e t`i udhëzojmë në rrugën e drejtë…

Dielli lëshon rrezet mbi mua,
por ato rreze nuk më ngrohin,
se shpirtin e kam akull, e sytë i kam plot lot

Mërgimtarët, duke qenë larg atdheut, kanë dashuri të madhe dhe të jashtëzakonshme për familjet që kanë lënë pas, për prindërit e tyre dhe më së shumti dashuria ndalet tek nënat e dashura, që i presin me mall fëmijët e tyre në sokakët e shtëpive e në dritare, duke përfytyruar e ëndërruar çdo çast kthimin e tyre: Ja, ata janë duke ardhur, në mos sot, nesër ata do të kthehen në atdhe, sepse, shtëpia dhe atdheu, kanë forcën tërheqëse të një magneti natyror e shpirtëror tepër të fuqishëm. Ja se si shprehet autorja, duke iu drejtuar nënës së saj: “Nëna ime e shtrenjtë, nëna ime e dashur, tërë natën e kalova me ty në ëndërr. Dëshiroja që ëndrra të zgjaste e të zgjaste, dhe unë ashtu, si me qilimin magjik të vija atje tek ti, të ta përqafoja ballin e rrudhur nga vitet. Por, ja se ajo ishte vetëm një ëndërr. Unë isha larg teje, e tretur në dhe` të huaj. Shumë shpesh jastëku ku e mbështet kokën më bëhet qullë nga lotët.” Pastaj, me një gjuhë dhe mendim që të trondit, ajo vazhdon: “Dielli rrezet lëshon mbi mua, por ato rreze nuk më ngrohin nënë, se shpirtin e kam akull, e sytë i kam plot lot… I drejtohem shumë herë hënës: Hënë, o hënë, ma dërgo zemrën time në Kosovë, në Drenicë, atje te nëna ime…U plakëm në dhe` të huaj…Vite të tëra pa shikuar lindjen dhe perëndimin e diellit në atdhe…” Lexuesi përfshihet kështu në një emocion dhe rrëfim plot ndjenjë, plot mendim, dhembshuri dhe mesazhe jete realiste e të ngrohta, ashtu siç është shpirti i bukur dhe zemra e madhe e autores së këtij libri. Janë rrëfime të një gruaje, zemra e së cilës ndizet nga ndjenja të thella njerëzore, nga dashuria për atdheun, për Kosovën e shtrenjtë. Duke qenë e kulturuar dhe e formuar, si dhe me karakter të fortë, ajo nuk e lë veten të rrëmbehet nga mëshira dhe dallgët e fatit, por qëndron e palëkundur, vlerëson dhe përcjell kurdoherë te lexuesi mesazhe mendime dhe vlerësime të vërteta, që njeriu s`mund t`i largojë kurrë nga vetja, pasi ato mendime dhe ndjenja janë si rrjedhja e gjakut në trupin e gjithkujt, e shoqërojnë njeriun gjatë jetës dhe veprimtarisë së tij. Ndodh që çdo mërgimtar, teksa e ka shikimin te ndërtesat e larta, rrugët e gjera plot lëvizje makinash dhe bukuri të pasosura, te gjithçka që sheh e përjeton, ai përfytyron çdo çast atdheun, shtëpinë e tij, njerëzit e familjes. Ai dëshiron që edhe atdheu i tij të jetë i bukur, i fuqishëm dhe i pasur ekonomikisht, njerëzit të jetojnë sa më mirë pranë e pranë mes të dashurve të tyre, të mos detyrohen t`i braktisin ata, qoftë edhe përkohësisht për të siguruar bukën e gojës dhe mbijetesën. Doemos që ishin dhe janë kushtet ekonomike-sociale apo politike që e çojnë aq larg, shumë larg, e largojnë njeriun nga familja me një “dhunë të padukshme”, teksa malli dhe dashuria për atdheun që ka lënë pas shtohen e shtohen pakufi. Natyrisht që nuk ka dhunë më të madhe sesa të jesh i varfër ekonomikisht, të mos jesh në gjendje të sigurish jetesën për familjen tënde, të shohësh ëndrra sesi do të nxjerrësh ditën e nesërme për të ushqyer fëmijët e vegjël që ashtu me sytë bojë qielli dhe pafajësinë e tyre, sikur të thonë: “O babi, o mami, të varfër jemi ne?!”….Vijoj leximin e librit dhe krijoj një bindje edhe më të plotë se këto ese, jo thjesht letrare, sikur shoqërohen me tingëllimat e thirrjeve të fuqishme dhe gjëmimin e kambanave, që tronditin shpirtrat dhe zemrat e gjithkujt, si për t`u thënë se sa i rëndësishëm është atdheu, vendlindja dhe njerëzit e dashur, ndërsa brenda gjakut dhe zemrës ngrihet pyetja: “Pse, pse neve që kemi këtë vend plot diell e që e ka bekuar Zoti, këtë Shqipëri dhe këtë Kosovës kaq të bukur, të mos jemi në nivelin e vendeve më të zhvilluara evropiane ?! …

Ka shumë varfëri
në shpirtrat e atyre që gojën e kanë plotë fjalë të mëdha

Po aq prekës është edhe eseja “Të përkrahen nënat e Kosovës”, e ku, që në fillim, autorja shkruan: “Njeriu kur është larg vendit të vetë edhe më shumë e ndjen mallin dhe mungesën e atdheut. U gëzohet sukseseve dhe zhvillimeve pozitive që ndodhin në atdhe, por njëkohësisht pikëllohet për lajmet e këqija që merr për vendin e vet, për njerëzit e vet.” Dhe, në vazhdim të kësaj ideje, ajo nënvizon faktin se duke u ndodhur në një vend të zhvilluar siç është Norvegjia, ku respektohen të drejtat e njeriut, kur nëna dhe fëmija kanë trajtim të dinjitetshëm, s`ke se si të mos dëshpërohesh kur krahason këto të drejta me vendin ku je lindur e rritur. Në rrëfimin e saj, ajo debaton në distancë me një “ministër” të Kosovës, i cili, me një deklaratë të papërgjegjshme e fyen rëndë femrën shqiptare, nënën shqiptare, duke u shprehur kundër lindjeve të shumta. Deklarata e këtij “ministri”, se “duhet t`i shtrijmë këmbët sa kemi jorganin”, ishte krejt e pamatur, pasi, siç shprehet autorja, ai, “ministër”, sikur shumë shpejt e ka harruar të kaluarën e popullit të shumëvuajtur të Kosovës. Dhe, nëse ky “ministër”, ka qenë i ri në kohën kur politika serbe bënte luftë speciale dhe përpiqej të frenonte me gjithfarë lloje mënyrash shtimin e lindjeve në Kosovë, “ministri” është dashur të pyes nënën e tij për ato vite të rënda, e cila, me siguri do t`i tregonte për gjenocidin serb mbi popullsinë e Kosovës, do t`i tregonte për ato fushata të egra të serbomëdhenjve, ku femrat shqiptare i quajtën “fabrika të lindjes së fëmijëve”; do t`i tregonte kur ata helmonin të rinjtë në shkolla, apo kur vaksinonin femrat dhe meshkujt për të kufizuar numrin lindjeve…
Në vijim të esesë së saj realiste dhe emocionuese, znj. Hoti kujton lexuesve se “Arma më e fuqishme kundër armikut në vitet 90-të, ishte lindja e fëmijëve…” Ndërkohë, spikat i drejt mendimi i autores, kur thotë se: “Nuk është përparim nëse ndërtoni pallate shumëkatëshe, por ndihmojini ato familje që nuk kanë kulm mbi kokë, nuk kanë askënd të punësuar…” Duke qenë vet nënë, madje edhe gjyshe, znj. Hoti nënvizon një porosi të nënës së saj: “Bija ime, lind sa më shumë fëmijë, sepse ne rritemi dhe plakemi, ikim nga kjo botë, nëse nuk lind fëmija nuk lulëzon shtëpia, nuk lulëzon kombi”.
Është shumë realiste znj. Hoti edhe kur thekson se “Njerëzit e ndryshojnë kohën.” E në kontekst të kësaj thënieje filozofike ajo shprehet se “Njerëzit me mendje të ngushtuar, që nuk shohin më larg se hunda e tyre, çdo gjë e mirë u duket keq dhe japin vërejtje: mos fol shumë, nuk ke të drejtë të shprehësh mendimin tënd, mos u merr me vallëzim, mos u jep dije e përvojë kulture rinisë se është turp…” Dhe, të mendojmë se, nga këto lloje mentalitetesh të prapambetura, vuajti edhe protagonistja e romanit të saj të njohur nga lexuesi “Jetë ferri”, ku shkrimtarja Hoti përshkruan në mënyrë drithëruese fatin dhe jetën e personazhit të romanit të saj. Nisur nga përvoja, autorja këshillon rininë, që ajo të mos bjerë në grackat e injorantëve dhe të paragjykimeve frenuese e prapanike. “Nëse e duan sportin të merren me sport, nëse e duan kulturën të japin kontributin e tyre në zhvillimin e saj, pra të zhvillojnë talentin e tyre që ua ka dhuruar natyra”. Një këshillë të vlefshme ajo e ka edhe për vajzat e reja: “Mendoni mirë para se të vendosni se cili do të jetë shoku juaj i jetës, cili do të jetë profesioni juaj…cila është rruga juaj jetësore…” Por, autorja, u drejtohet rreptë edhe qeveritarëve që sikundër shkruan: “Unë shohë shumë varfëri në shpirtrat e atyre që gojën e kanë plotë fjalë të mëdha…”, por që në realitet pak përpiqen për të përmirësuar kushtet social-ekonomike-kulturore dhe nivelin e jetesës së shtetasve të tyre. Ndërkaq, në esenë “Të bëhemi më punëtorë!” znj. Hoti shprehet me dhembje për gjendje e tokave të lëna djerrë dhe të papunuara të Kosovës. Ajo ironizon me dhembje momentet kur fshatari shkon në dyqane të qytetit për të blerë një “pulë braziliane” apo për të blerë vezë. “Shumë shtëpive fshati, – nënvizon ajo, – u mungon blegërima e qengjave, deleve…, qumështin fshatarët shkojnë dhe e blejnë në qytet e, ndërkohë amvisat dhe shumë njerëz që rrinë strukur nëpër shtëpi, shohin vetëm serialet pa fund të telenovelave turke-latine-spanjolle, apo janë të zëna me faqet e FB. Dhe, këshilla e saj nuk mungon: “Dua t`u them njerëzve të vendit tim, se shumë vende në botë janë zhvilluar dhe përparuar nga zhvillimi i bujqësisë dhe i blegtorisë. Kthejuni tokës, mbillni grurin e misrin, pemë e perime”…Vërejtjet e znj. Hoti shkojnë edhe për kaosin urbanistik, ku ndërtohet me vende e pa vend, duke pushtuar me ndërtime tokat më pjellore.
E edukuar në një vend me zhvillim të madh në saj të punës, siç është Norvegjia, tingëllon realiste thirrja e znj. Hoti: “Bujku t`i kthehet tokës, bariu të rris kopenë, amvisa të kultivojë shpezët dhe perimet, të gatuaj bukën e grurit të tokës së Kosovës…”

Atyre fëmijëve, përpiqesha t`u ktheja buzëqeshjen,
që ua kishte vrarë pushtuesi serb

Një mërgimtar e di më mirë se cilido se sa i rëndë është emigracioni, edhe atëherë kur atij “i ecën fati”. E, në këtë kuadër, znj. Hoti, në esenë që i ka dhënë edhe titullin librit: “Shqetësime mërgimtarësh” thekson se “Jeta në mërgim është sikur të përfundosh një fakultet që të mëson, të jep edukatë për ata që mendojnë për të ardhmen.” Ajo argumenton bindshëm se çfarë mëson konkretisht njeriu nga jeta mërgimtare, e cila, sipas autores, i jep forcë mërgimtarit, e kalit, e bënë të përballojë shumë gjëra, ndërkaq e shtynë që përherë të mbaj mendjen tek atdheu, te vendlindja…Në këtë rrjedhë është edhe eseja “Në mërgim ruhet tradita shqiptare”, ku theksohet se në emigracion duhet treguar kujdes më i madh dhe i veçantë për ruajtjes dhe mësimin e gjuhës së bukur shqipe, por edhe të kulturës kombëtare. Duke qenë disa kohë edukatore e fëmijëve mërgimtarë në Norvegji, autorja kujton se ishin momente të paharruara ato kohë kur ajo u angazhua me punë edukatore e fëmijëve shqiptarë në kohë lufte: “Në fytyrat e fëmijëve që kishin ikur nga lufta, sikur më parafytyrohej e tërë Kosova, e cila digjej e shkrumbohej nga okupatori serb. E këtë e përjetova edhe më rëndë sepse unë vija nga rajoni i Drenicës, rajon ky i cili gjatë gjithë historisë ishte cak i masakrave e mizorive serbe mbi popullatën shqiptare…Atyre fëmijëve përpiqesha t`u ktheja buzëqeshjen, që ua kishte vrarë pushtuesi serb, por njëkohësisht, angazhohesha që t`ua ngjallja dashurinë për atdheun, për Kosovën e për viset shqiptare.”

“Kurrë mos pyet se çka bërë atdheu për ty,
por ç`ke bërë ti për atdheun!”

Në esetë në vazhdim, Emine S. Hoti tregon për kontributet që ka dhënë mërgata për Luftën e UCK-së për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës, nisur gjithnjë nga thënie e njohur: “Kurrë mos pyet se çka bërë atdheu për ty, por ç`ke bërë ti për atdheun!” Më tej ajo nënvizon se “Kosovës i nevojitet shkollimi cilësor”, teksa shpreh dhembjen që rinia e Kosovës po largohet për në vende të tjera për shkak të mungesave të vendeve të punës dhe perspektivave për një jetë më të mirë. E, në këtë kontekst, autorja ironizon vetëkënaqësinë e pushtetarëve: “Klasat e sotme politike të Kosovës janë ngritur aq lart, sa sikur duan të pushtojnë retë! Aspak nuk i kanë këmbët në tokë!” Në vijim të kësaj kritike, ajo nënvizon se në vende të tjera të botës, që janë shumë të zhvilluara, sundon rendi e ligji, jo anarkia e hipokrizia. Në ato vende, – vijon ajo, – pranohesh në punë në bazë të aftësive profesionale dhe jo me njohje e me lidhje miqësore e nepotike! Këto vende dinë të çmojnë dijen, vlerën e punës, dinë ta vlerësojnë studiuesin dhe njeriun e ngritur…Ndaj kambana e saj bie fort në esenë “Të vetëdijesohemi për shtet ligjor”, teksa përcjell te lexuesi respektin për njerëzit e mëdhenj të kombit, duke u ndalur te figura emblematike e Hasan Prishtinës, i cili tërë pasurinë e tij, që nga Vushtrria e deri në Prishtinë, e shkriu që të ndihmonte kombin. Krahas kësaj, mblodhi edhe pasuri të tjera për t`i shkolluar vëllezërit kosovarë në shkollën e Elbasanit, që t`i dalin zot tokës së tyre, deri sa u vra nga dora e armikut në gushtin e vitit 1933. Po ashtu ajo përmend edhe heroin tjetër Nazmi Gafurri, i cili tërë jetën ia kushtoi popullit të vetë….

Bashkohuni për interesat e popullit!

Po aq interesante janë dhe temat “Në përvjetorin e shtatë të Pavarësisë së Kosovës”, “Liria e nëpërkëmbur”, eseja optimiste “Kosovën e presin ditë më të mira!”, “Të investohet më shumë për fëmijë”, “Të vjetrit, t`ua lënë vendin të rinjve”, “Mbahu për toke e ngrihu për toke”, “Të mos copëtohen më trojet shqiptare”…Në këtë ese, autorja shfaq mendime dhe konsiderata tepër interesante. Ndër të tjera ajo shprehet: “Po i lus nga zemra ta dëgjojnë zërin e popullit tonë dhe mos të gjunjëzohen para Vucicave e Dacicave e kërkesave të atyre, që historikisht na shkatërruan me të vetmin motiv që jemi shqiptar. Duhet ta dini që presioni ndërkombëtar është përherë ndaj nesh dhe kjo na bëhet edhe të na matet pulsi ynë deri ku jemi të gatshëm që të lëshojmë pe para atyre që nuk meritojnë të jenë përballë nesh…” Me përvojën e saj si një mërgimtare në shtetin norvegjez, që i prezanton botës përherë zhvillime të rëndësishme demokratike dhe ekonomike, znj. Hoti u bën apel deputetëve të Kosovës, që të ndjejnë më shumë obligim ndaj votuesve të tyre.
Në vijim, lexuesi ndalet tek eseja “Bashkohuni për interesat e popullit”, teksa vijohet me esenë emocionuese “Futbollistët – heronj, që nderuan kombin dhe flamurin”. Në përfundim të librit të saj me mendime origjinale, tërheqëse dhe interesante për cilindo lexues, autorja shpreh me fuqinë e shpirtit dhe të zemrës krenarinë që është shqiptare.
Duke mbyllur faqet e këtij libri të thjeshtë në dukje, por të pasur dhe të shëndetshëm në përmbajtje, dëshiroj të them se artikujt në formën e eseve të shkurtra pasqyrojnë ide dhe mesazhe që të vënë në mendime, veçanërisht kur ato shoqërohen me përvoja konkrete, me ballafaqime apo me thënie të lashta të njerëzve të ditur të popullit. Thuajse tërë artikujt-ese të këtij libri, i përshkon dashuria dhe malli për atdheun e vendlindjen; dëshira për ta parë Kosovën, Shqipërinë dhe të gjithë kombin sa më të zhvilluar dhe me mirëqenie të lartë, teksa shfaqen cilësi dhe virtyte të mrekullueshme që karakterizojnë popullin tonë, por, edhe kritikohen e thumbohen disa mangësi që, duke u shëruar e ndrequr, do të na ndihmojnë në ecjen më përpara në rrugën e demokracisë dhe të zhvillimit…

PËR NJË STRATEGJI TË PËRBASHKËT MBARËKOMBËTARE – Nga Frank Shkreli

 

Para nja tri javësh më ra në dorë libri më i fundit i autorit Prof. Asc. Dr. Thanas Gjika, “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm”.  Para se të emigronte në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në vitin 1996, Profesor Gjika, ka punuar si redaktor dhe gazetar në Radio Tirana dhe si studiues në Institutin e Gjuhësisë e të Letërsisë të Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë.  Përveç librit të fundit “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm” – subjekt i të cilit është edhe ky shënim modest — i posa botuar në Tiranë — Prof. Gjika është edhe autor i disa librave të tjera dhe i një numri veprash shkencore, mjaft të vlerësuara nga eskpertë dhe specialistë shqiptarë dhe të huaj.  Por, përveç këtyre veprave shkencore, ndoshta autori njihet nga lexuesi më së miri dhe më shumë për publicistikën e tij aktuale, për artikujt, portretet dhe kumtesat, me të cilat ai është i pranishëm rregullisht në medien e shkruar në Shqipëri, në Kosovë dhe në komunitetin shqiptaro-amerikan.

Në librin “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm”, është një përmbledhje artiukujsh, vlerësime veprash, eseshë dhe monografishë kushtuar intelektualëve të pavarur shqiptarë, si dhe portrete, kujtime, diskutime dhe komente dhe letra të përzgjedhura nga autori, të botuara gjatë viteve të fundit në media të ndryshme shqiptare në Amerikë dhe anë e mbanë trojeve të Kombit shqiptar.  Janë këto shkrime, në një frymë mbarë kombëtare, ashtu siç sugjeron edhe titulli i librit.  Ndërsa shkruan se, “populli shqiptar është një nga popujt më të abuzuar të kontinentit evropian”, Profesor Thanas Gjika bën thirrje për një “Shqipëri të Vërtetë”, me “Një strategji Mbarëkombëtare”, ku të përfshiheshin gjithë trojet që banohen në shumicë nga shqiptarët.  Profesor Gjika e përshkruan si të favorshme për veprim, gjëndjen aktuale politike të shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor — me dy shtete të pavarura, Shqipëria dhe Kosova, ndërsa faktorët e tjerë shqiptarë në Ballkan gëzojnë gjithashtu më shumë se përpara të drejta e liri, ndërkohë që shqiptarët kanë ende mbështetjen e aleatëve të fuqishëm perëndimorë, Shteteve të Bashkuara dhe të Bashkimit Evropian.  Ai u bën thirrje, “Intelektualëve dhe politikanëve shqiptarë kudo që ata jetojnë: që të punojnë intensivisht për krijimin e një strategjie të përbashkët mbarëkombëtare: pra për një politikë, një letërsi dhe një kulturë kombëtare shqiptare.”  Krijimi i një politike të tillë mbarëkombëtare në fushën politike, kulturore dhe të letërsisë kombëtare do të çojë në një shtet kombëtar shqiptar, sipas tij, “Të Shqipërisë së vërtetë, ëndërra e rilindësve tanë, duke korrigjuar kështu padrejtësinë që kreu diplomacia eropiane në vitin 1913.”  Mjaft humbëm kohë, shprehet Profesor Gjika, duke thekësuar se të gjithë ata që nuk punojnë për një strategji të tillë mbarëkombëtare, janë në rrugë të gabuar, thekson autori.

 

Është e qartë dhe e natyrshme se në librin — në pjesën dërmuese të shkrimeve në librin, “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm” — Profesor Gjika ka përzgjedhur artikujt dhe portretet me temat dhe subjektet që, kryesisht, përputhen me titullin e librit dhe me thirrjen e tij të pëgjithëshme për krijimin e një strategjie të përbashkët mbarë kombëtare, si një hap i domosdoshëm për krjimin eventual të një shteti shqiptar, për të gjithë shqiptarët që jetojnë në trojet e veta autoktone.  Autori e bën këtë thirrje, me një angazhim të plotë shpirtëror, “Për emancipimin e popullit të tij në frymën e demokracisë përendimore”, siç vlerëson edhe Profesor Dr. Sadri Fetiu në parathënien e librit të fundit të Profesor Thanas Gjikës.  Pasi jep një vlerësim mjaft interesant dhe të hollësishëm të një numri portretesh shqiptaro-amerikanësh dhe të tjerë përfaqsues me origjinë, pothuaj, nga të gjitha trojet shqiptare, si dhe artikujsh dhe kujtimesh të përfshirë në librin e sipërpërmendur, Profesor Dr. Sadri Fetiu shkruan për librin e Profesorit Gjika duke u shprehur:  “Kjo vepër është rezultat i një pune këmbëngulëse në studimin e çështjeve të parashtruara dhe do të shërbejë për zgjërimin e dijeve tona në fushën e letërsisë, të historisë, të kulturës shqiptare dhe do të japë ndihmesën e veçantë për demokratizimin dhe përparimin e jetës së shqiptarëve, duke synuar unitetin e tyre të plotë drejt realizimit të ëndrrës së rilindësve tanë dhe atë atdhetarëve të denjë të të gjitha kohëve: Për një Shqipëri të vërtetë, të lirë e sovrane, paqëdashëse dhe demokratike në të gjitha viset e saj, brenda dhe jashtë Siujdhesës Ballkanike”, përfundon vlerësimin e tij,  veprës së Dr. Thanas Gjikës, “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm”, Prof. Dr. Sadri Fetiu nga Prishtina.

 

Në librin “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm” nuk mungojnë as temat aktuale që kanë të bëjnë me zhvillimet politike kombëtare dhe ndërkombëtare të shqiptarëve.  Në shkrimin, “Për Diskutimin e Kufijve Kosovë-Serbi”, Dr. Thanasi shprehet se, “Ekzistenca e shtetit të Kosovës si shtet shqiptar i pavarur ishte një zgjidhje e përkohëshme…” dhe sugjeron se, “Zgjidhje më e mirë dhe paqësjellëse është bashkimi i Republikës së Shqipërisë me Republikën e Kosovës në një shtet dhe shkrirja e Maqedonisë midis Bullgarisë dhe Shqipërisë së bashkuar…zgjidhje të tjera janë afatshkurtëra”, shkruan Profesori i nderuar.   Ndërkaq, mbi një çështje tjetër aktuale, Profesor Thanas Gjika, në një letër të hapur drejtuar Hirësisë së tij Anastas Janullatos, udhëheqsit të Kishës Ortodokse në Shqipëri, i bën thirrje atij që të dënojë krimet, “që kreu ushtria e rregullt e shtetit grek kundër popullit shqiptar, si dhe përkujtimin e tyre me ceremoni meshësh të veçanta”, ka shkruar ai në letrën e hapur drejtuar udhëheqsit të Kishës Ortodokse në Shqipëri.  Njëkohsisht, Profesor Gjika i drejtohet atij me kërkesën, që “për disa dhjetëra mijëra shqiptarë të vrarë e të shpërngulur nga shtëpitë dhe tokat e tyre atërore…të ngrihen memoriale në kujtim të viktimave shqiptare që shkaktuan ushtarët e shtetit grek.” Profesor Thanas Gjika përfundon letrën duke u shprehur se “Miqësia midis Shqipërisë dhe Greqisë do të forcohet jo duke ndërtuar vorreza e memoriale në tokat shqiptare vetëm për disa ushtarë që ranë në luftën Italo-Greke jashtë kufirit të Greqisë më 1940, por duke ndërtuar edhe memoriale për viktimat që i shkaktoi popullit shqiptar ushtria greke, si ushtri e një qeverie shoviniste”.

 

Vepra përfundon me një vlerësim të librit të mëparshëm — të parafundit –të Profesor Thanasit, librit me titull: “Mosdënimi i Krimit është Krim i ri, nga Viktora Vllahu, ku citohet pedagogu Dr. Neli Naço të ketë thënë gjatë një promovimi në Korçë, se “Kur merr në dorë librin e Profesor Thanas Gjikës dhe lexon thënien proverbiale: Mosdënimi i krimit është një krim i ri, ke ndeshur edhe me kredon e cila ka qenë gjithmonë qëllimi kryesor i autorit.  Shpallja pra e një lloj humanizmi bashkohës që ai ka për qëllim ta shpallë dhe ta argumentojë përmes shkrimeve të tij.”

 

Kjo kredo mund të shpjegohet edhe si një shfaqje shprese e autorit, ndoshta edhe si mundësi e një përtëritjeje morale e shoqërore, sepse sipas vlerësimit të Dr, Naço-s, “Kjo kredo (e Dr. Thanas Gjikës) është një besim i palëkundur i autorit që ai e artikulon në shkrime të ndryshme, por ka bindje se kjo kredo është shumë e rëndësishme që atdheu të zhvilohet dhe të përparojë  nepërmjet një procesi  pastrimi shoqëror dhe politik.  Fshehja e krimit, sipas Profesorit, quhet krim dhe mungesa e dënimit, mundëson që të çojë në përsëritjen e tij.  Kur lexon shkrimet e tija, është e qartë se kjo kredo është pjesë e pandarë e pikpamjeve filozofike të Profesor Thanas Gjikës, ashtu siç i shpreh ai me vendosmëri e bindje, në shkrimet dhe komentet e tija.

 

Libri i Prof. Dr. Thanas Gjikës me portretet e të cilëve dhe materiale të tjera që pasqyrohen në vëllimin, “Një Letërsi Kombëtare, Një Atdhe i Vetëm”, është një punim me shumë vlerë, pasqyrues i jo vetëm mendimeve personale të autorëve dhe personaliteteve të përfshira aty, mbi çështje aktuale dhe historike të interesit kombëtar, por njëkohsisht paraqet edhe një pjesë të historisë  dhe të rrejdhave politike të Shqipërisë dhe të shqiptarëve: për sfidat dhe problemet, për aktualitetin politik dhe ekonomik, për mënyrat e qeverisjes, për lirinë dhe zhvillimet demokratike, si dhe hollësi të tjera nga bota shqiptare në përgjithësi, përfshirë diasporën.  Ky është një libër prej një njeriu dhe intelektuali kompetent, ku përfshihet sado pak një pjesë e historisë sonë kombëtare, e pasqyruar në publicistikë dhe e përmbledhur me shumë kujdes në këtë vëllim të veçant nga Profesor Thanas Gjika.  Me këtë vepër, ai na jep një kontribut të vlefshëm ndaj historisë dhe kulturës së përbashkët mbarëkombëtare shqiptare, një parakusht asgjëmangut ky që sipas Profesor Gjikës, është i doemodoshëm për unitetin kombëtar të gjithë shqiptarëve.  Për këtë, do t’i jemi gjithmonë mirënjohës Profesorit!

KONKURS POETIK për Dëshmorin BYLBYL HAZIR BREÇANI

 

 

“Botimet TROPOJA”, në nderim të emrit e veprës të Bylbyl Hazir Breçanit: “Dëshmor i Kosovës dhe i Shqipërisë”, “Qytetar Nderi” i Tropojës, do të organizojmë një:

 

KONKURS  POETIK

 

        Me krijimtari poetike për jetën e veprimtarinë e tij

               në 20 vjetorin e rënies së tij në Kosovë

 

Ky Konkurs poetik do të ketë tre çmime: Çmimi i Parë, Çmimi i dytë, Çmimi i tretë dhe për të gjithë krijuesit do të jepet Çertifikatë pjesmarrjeje në këtë veprimtari letrare, të cilët kanë të drejtë të marrin pjesë dhe me dy apo ma shumë krijime poetike.

 

Me poezitë më të mira të këtij Konkursi Poetik do të botohet një vëllim poetik në qershor 2019.

 

Konkursi Poetik do të mbyllet të premten e 31 majit 2019.

 

Shpallja zyrtare e fituesve të këtij Konkursi Poetik për Dëshmorin Bylbyl Hazir Breçani do të jetë në Akademinë Përkujtimore të 24 qershorit 2019 në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë, ku do të recitohen dhe disa nga këto krijime poetike.

 

Pjesmarrësit në Konkursin Poetik për Dëshmorin Bylbyl Hazir Breçani duhet të dërgojnë poezitë, poemat e kangët e tyre në adresat postare: Botimet Tropoja – Kutia Postare 96. Tirana – Albania. E-mail: botimettropoja@gmail.com

 

Secili pjesmarrës në këtë Konkurs Poetik duhet të sjellin së bashku me poezitë dhe një CV të shkurtër të tij, e cila do të botohet (së bashku me poezinë, poemën, këngën tuaj) në librin poetik për Dëshmorin Bylbyl Hazir Breçani i Tropojës, i Shqipërisë e i Kosovës.

 

BOTIMET TROPOJA

 

Tiranë, 10 janar 2019

Dramaturgu austro-shqiptar Gjergj Jozef Kola nderohet nga Kryeministri austriak Sebastian Kurz –

Vazhdon te nderohet kultura shqiptare ne Bote porse jo ne Atdhe.

Dramaturgu austro-shqiptar Gjergj Jozef Kola nderohet nga Kryeministri austriak Sebastian Kurz per dramen e tij “Mrekullia e heshtun e Nane Terezes”. Me sa duket Austria vazhdon me perkrahe artin dhe letersine shqipe, tradite kjo qindravjecare.


Ne motivacionin per kete drame thuhet: Diplome i jepet Autorit per dramen ” Mrekullia e heshtun e Nane Terezes”, si dhe mesazhin e fuqishem e te jashtzakonshem qe jep kjo drame per Europen.
Autori kete drame ja ka nise edhe presidendit te Shqipnise si dhe ministres se kultures Kumbaro ne projektet e kesaj ministrije, porse as pergjigje nuk ka marre, te pakten per miresjellje.
Drama asht botue ne tri gjuhe, shqip, anglisht dhe gjermanisht e mund te merret te webfaqja e autorit. Ajo asht vue ne skene ne New York dhe ne Vjene porse jo ne atdheun e autorit, ne Shqipni. Teatri i qytetit te vendlindjes se autorit Shkoder, ku ai ka luejte si femije dhe i ri per disa vite, jo vetem qe nuk ja ka vue ne skene porse drejtuesja e tij nepermjet medias sociale ka shfrye mllefin e saj ndaj Nane Terezes dhe Autorit.
Me sa duket njoftja ndaj te bukures ne institucionet shqiptare dhe ato europiane ndryshojne rranjesisht.
Autori ka botue derimetash 22 Drama, ku trajtohen figurat ma te spikatuna te kombit shqiptar, heroj si Gjergj kastrioti – Skanderbeg, shejte si Nane Tereza, politikane si Rama, Berisha apo Topalli, shkrimtare si Martin Camaj, Arshi Pipa apo Ismail Kadare,martire te demokracise si Rini Monajka, Frano Illia- Arqipeshkevi i Shkodres dhe mbare Shqipnise, Mark Dushi Famullitar i Elbasanit dhe i Vlores, Zef Bici famullitar i Tiranes, (keto dy te fundit te pushkatuem nga diktatura komuniste) e dhjetra karaktere te tjere.
Te gjitha keto mund te lexohen ne faqen: http://gjejokola.com/

GAZETA”DIELLI” SHPALL KONKURS ME RASTIN E 110 VJETORIT – ARRIJNË DËRGESAT E PARA PËR KONKURSIN E GAZETËS “DIELLI

Njoftojmë lexuesit e Diellit se kanë nisë prurjet e para për Konkursin e hapur nga Gazeta “Dielli” me rastin e 110 vjetorit të saj. Konkuruesit e deritanishëm janë nga SHBA, Kosovë, Suedi dhe Itali. Ndërkohë është përcaktuar edhe Juria e Konkursit, e cila përbëhet nga gazetarë dhe studiues të njohur. Po ripublikojmë edhe një herë tekstin e shpalljes së KONKURSIT.

GAZETA”DIELLI” SHPALL KONKURS ME RASTIN E 110 VJETORIT

Nju Jork, 29 Dhjetor 2018 – Viti 2019 përkon me 110 vjetorin e daljes të numrit të parë të Gazetës Dielli. Si gazetë e shoqërisë Besa-Besën numri i parë i gazetës doli në Boston me 15 Shkurt 1909 me editor Fan S. Noli dhe menaxher George Konda(Gjonleka).

Nga tetori i vitit 1909, Editor u bë Faik Konica.

Pronare dhe themelonjëse e gazetës ishte Shoqata Besa-Besën, e cila qe krijuar që me 6 Janar 1907, duke patur si zyrtarë: Fan S. Noli-Kryetar; Goni Katundi-nën/Kryetar; Nini Fani Katundi-Sekretar; dhe anëtarë-(Pleq): John Gjoka, Mihal Panajot Katundi, Lazo Kozma, Nisi Konomi, dhe Lambi Josif.

Dielli, që zëvendësoi “Kombin” e Sotir Pecit,që u mbyll me 10 Janar 1909, ishte gazetë javore dhe e para e përditshme shqiptare më 1914 me Kostë Cekrezin Editor.

Në mbledhjen themeluese të Federatës Panshqiptare të Amerikës”VATRA” me 28 Prill 1912, gazeta Dielli u bë pronë e saj me editor Kristo Floqin dhe menaxher Kristo Kirkën.

Në Kuvendin e parë të Vatrës pas themelimit të 14 Korrikut 1912, Editor u bë sërish Faik Konica, i cili kishte dhe postin e sekretarit të Përgjithshëm të Vatrës.

Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA do ta festojë 110 vjetorin e Gazetës me një sërë veprimtarish, që do të bëhen të njohura në ditët në vijim. Gazeta në përkujtim të këtij përvjetori , dhe në nderim të Editorëve të saj për 110 vite, shpall Konkursin për gazetarë e studiues.

Preferohen libra të rinj, që janë botuar gjatë vitit 2018 dhe përgjatë vitit 2019(deri me 31 mars 2019); esse(shqip dhe anglisht), artikuj studimorë, Kritikë letrare, analiza, portrete, Dossier, Fejtone, kushtuar Vatrës, gazetës Dielli dhe editorëve të saj ndër vite. Cmimet do të mbajën emrat e editorëve më të shquar të Diellit.

Konkursi mbyllet me 31 Mars 2019. Fituesit do të shpallen me 6 Prill.

Së shpejti do të publikojmë edhe Jurinë, e cila tashmë është e përcaktuar dhe anëtarë të saj janë gazetarë.

Adresa ku dërgohen materialet:
Email: gazetadielli@gmail.com
Adresa e Postimit:
VATRA
2437 Southern BLVD
Bronx, NY 10458
USA

Ähnliches Foto

Fotografia e Dielli Vatra

MUSTAFA KRUJA mjeshtër gjuhe – Nga ZEF VALENTINI

60 vjet mё parё ndёrroi jetё MUSTAFA MERLIKA – KRUJA 

(Krujё 1887 – Niagara Falls 1958)

 

Tjera herë pata rasë me folë për M.Krujën si nieri kulture përgjithsisht.

Tash rasa më bje të flas, për nji ânë të veçantë, medjé për ânën kryesore në të cilën ai përmblidhte gjith kulturën, ndoshta edhé gjith virtytet e shpirtit të vet: gjuhsija; e këtë rasë ma jep mâ i mbrâmi punim i tí, nji daktiloshkrim i madh në të cilin, më si duket, ai u mundue me rindërtue fjalorin e vet të madh qi i pat hupë tue dalë prei Shqipnije më 1944.

Me këtê ai këthen më nji lloj punimi me atê mâ të parin me të cilin pat dalë, nën pseudonym Shpend Bardhi, në revistën Leka tue shoshitun imtë fjalorin e Matí Logorecit. Due me thánë, mâ fort nji fjaluer kritik se sá nji fjaluer fjesht tregimtár.

E do të thomi se këta i përshtatej mâ së miri karakterit të tí të hollë e njiheri të drejtpeshuem.

Sakt nuk i mungon kultura e pёrgjithshme; ndoshta ndonji herё ndonji njoftim shifet se e ká marrё atŷ nga fjalorёt e enqiklopedít qi ka pasё pёr doresh. Por kush nuk e bân kёtê?  Veçse i kulturuemi kujtohet kúr kёtê nevojё e ká, se i pákulturuemi jo.

Difton edhe nji interesim gjithmonë të zgjuem për historí të kulturës osè të dokevet, sikur p.sh. n’art. “agallìk”, kû na tregon jo vetëm se d.m.th. “cilsija e agait, titull’i tij”, por edhè “pjesa e zotnisë nga t’ardhunat e pronave të punueme prei bulqёvet të tij”.

Njoftja e tí reth historìs së gjuhës âsht shum e haptë, me gjith qi, pothue për herë në mërgim, s’ká pasë lehtësí me shfletue, s’po tham bibliothekat e Shqipnís, por as bibliotheken e vet.

Ai njef mirё p.sh. morfologjín e moçme, mund tё shifet nё tё gjatin artikull qi i kushton zânores a, kû merr rasёn me studjue lakimin e emnavet me themё nё –a (tё gjatё): “ablativja shumse e pashqueme, nё pёrdorimin e sodshёm, ka marrё edhe formёn gjenitivore: prej do grave pёr prej do grash; ajo e shquemja e ka humbun kryekёput formёn e vet arkaike, qi ka qênё grashit”.

Tue sajuem pasqyrat e lakimevet nё gjendjen e tyne tё sotshme ai nuk kufizohet tue qitё vetёm rasat e rendomshme tё soçme, por me kujdes shtjen edhe format e rasavet dikúr tё rendomshme e sot pёrdorimi sё rrallё, sikursè lokativja e ablativja (sh.p.sh. prep art. a-ja).

Gjithashtû, tue mbatjtun para sýsh historín e morfologjís, ai gjen mâ të drejtë formёn e lashtë (dikû dikû, p.sh. në Malsít e Shkodrës, të ruejtun deri sot) djelme të mij, kundrejt formës mâ të vonëshme djelmve sepse “v eufonike hýn thjesht si eufonike ndërmjet dy zânoresh te mbrapashtesat rasore” (prep n’art. á-ja).

Edhè, tue marrë para sŷsh edhé historin e vonshme, tash e tash kujton shpikjet e Matí Logorecit, ato të gjuhës burokratike, ase të shkrimtarve tjerë. Kështû (n’art. af-i) shënon: “Kjo fjalë qi ka nxjerrë në qarkullim Koço Tasi me fjalorin e tij, për ndryshimet e dukuna  te ngjyrat e nji stofe me push si mbas perthesave (reflekseve) të dritës, si në kadifet b.fj., âsht gjallë tyrq. hav, e don me thânë push“.

Tue shtrî veshtrimin e vet edhe jasht e rreth shqipjet, si glotolog i zgjuet, ai vëren p.sh. te art. â: = âsht. Frengjit e shkruejnë est, por e shqiptojnë e. Italjanët si me gojë ashtu me shkrim e kanë bâmë è. Anglezët ìs, Gjermanët, në djalektin e Vjenës, gjithashtu is“. Nji vërejtje, kjo giuhësije së krahasueme qi nuk âsht pá interes e pá ndonji dobí.

As ethymologjín ai nuk e lên pá shërbye. Qe p.sh. nji imtim qi mund të vyejë edhe për shtitrime tjera (si për kuptim t’arb. aljarta etj.): “a-, parashtesë premnore e adverbore qi tregon largsì, kundra parashtesës k– qi tregon afrì: krahaso ai, ajo, ashtu, aty, atje, andej, kundra ky, kjo, kështu, këtu, këtje, këndej“.

Natyrisht, se kështû e lypë sádokûdó nji fjaluer, ai të hapet shpesh e gjânë ndër zhvillime semantike. Qe do shembuj: I. “Abrash – Nё tyrq. Nga e cila vjen, ka kuptimin e kalit allç; nё shqipet, i â shtuem atij kuptimi edhe shênj’i bardhё nё ballё, por nji shênj i bardhё qi mbёrrîn deri ke flegrat e hundёs: e tue qênё se nji shênj i kёtillё quhet se e bân tё mbrapёsht kalin, fjala pёrdoret fytyrisht edhe pёr njeri tё mbrapёsht, qi me nji tjetёr fjalё prap tyrqisht, si pёr kalё ashtu edhe pёr njeri, thohet edhe ters”. II. “ag-u 1) = agim: agu i dritёs = kur ende s’shifet mirё, por ka nisё me dalё drita (Gazulli). – 2) = gjysё terri:e pashё si neper ag (Gazulli). – 3) agu i sŷnit = bebja e sŷnit (Gazulli). – 4) = cipa pёrqark bebes qi ka ngjyrёn e posaçme tё syve tё çdo individi (Logoreci). – 5) = shênj i zi rreth sŷve tё tё dekunit (Mann). Vetёm dý kuptimet e para duhen marrё pёr tё saktё. Pёr mâ tё parin dёshmon verbi aguem, shum mâ i njoftun se vetё rrânja ag; dёshmon edhe gr. augé qi ka po atё kuptim. S’ka dyshim qi nё rrânjёn mâ tё motshmen indoevropjane, tek e cila pёrpiqen dy fjalёt shqip e greqisht, gjithçka na çon te kuptim’i ngjyrёs sё bardhё pёr to, pra te drita kundra natёs sё zezё. Pikё sё pari tё marrim synonymet e ag-agimit nё gjuhёn t’onё: tё zbardhun, zbardhullim; mbasandej lat. alba, qi ka mbetun  po kёshtu edhe n’italishtet e âsht bâmё nё frêngjishtet aube, âsht gjinija femnore e emnosun e adjektivit albus = i bardhё. Kuptim’i dytё s’ka ardhun prej nji krahasimi i dritёs, qi fillon tё zbardhё, me terrin e zi tё natёs, por drejtё pёr sё drejti nga sa shohin sŷtё gjatё atyne çaseve nё tё cilat s’âsht as krejt natё as krejt ditё, as krejt zi as krejt bardhё, por diçka ndёrmjet njânёs e tjetrёs, gjymsё terri ase gjymsё drite, tё cilёn me nji fjalё tё veçantё e quejmё nё gjuhёn t’onё muzg. Kjo fjalё e fundit, veç, pёrdoret pёr dý kohna tё 24 ore. kur âsht tue i a lёshuem vêndin  errsina dritёs, qi âsht agu ase agimi e i thohet edhe muzgu i dritёs, edhe kur gján e kundёrta e ksaj, dmth., kur âsht tue mbaruem drita e tue filluem errsina e qi i thohet muzgu i natёs a i mbramjes. Si kёtё fjalё pёrdorin Gjermanёt pёr agun, e thonё Morgendämmerung  = muzgu i mёngjesit. Tё gjitha kuptimet e tjera, un i quej ndёrpretime tё gabueme shkrimtarёsh e gjuhtarёsh t’anё tё pёrcipёt, sё paku tё gabuem. Prej kuptimit tё dytё ka dalё frsa: me i vûmё sŷtё ag = me i vûmё  sŷtё perde, me i mbyllё Zoti sŷtё, me i marrё Zoti mênt, me u hutuem, me u verbuem!. – III anё-a. 1) Desha nji litёr voj…. por s’po kam anё ku t’a shtie; enёt e gjelltores; uthull’ i fortё plas anёn e vet (prov.)….2) S’i a kam anёn = s’kam mjet….; n’i a gjetsh anёn, bâne = nё paç sesi…; i a dёrgove lajmin me anёn e nji miku…  3) mb’at anё…; n’anё tё Shkodrёs…; nepёr gjith’anёt e botёs; e kёrkova nё tё katёr anёt. 4) E tёrhoqa mё nji anё (mbёnjanё) pёr t’i thânё nji fjalё nё vesh; ai âsht tёrhjekun kamot mbё nji anё e s’âsht ndiem mâ;… ka vûmё do pare tё mira mbё nji anё… 5) An’e detit…; shkoj anёs sё lumit… 6) Anёt e tryezёs…; dý anёt e pёlhurёs…; faculetё me anё tё qёndisuna; trekândshi ka trí anё  7) An’e djathtё…; tё katёr anёt e rruzullimit… 8) Dý anёt e kafshёs sё ngarkueme…; nji anё kali drû…;  barka perёndon mb’at’ anё [ = bordo] kah e shtyn era. 9) Me i mbajtun kuj anёn… 10) Me e marrё ana = me anuem, me prjerrё mbё nji anё… 11) An’ e mbarё, an’ e praptё;…; katёr anёt e nji ndёrtese…; anё e nji prismi… 12) Anёt firmatare tё nji traktati…; ana kundёrshtare, anmike…; dý anёt e nji barazije… algjebrike… 13) Falju me shёndet prej anёs s’eme… 14) Ai… nё nji anё qahet se ka shumё punё e nё tjetrёn rrin e humb kohёn… 15) Ana teknike e problemёs   16) Jemi kushrÎj nga an’e nânavet.

Nji kujdes tё veçantё ká edhe pёr sinonymí: I. “a, lidhzё – Sin.: ase, apo, ndo, ndose. – Ii “agjitat,-ta… fr. agitation, it. agitazione, gjer. Agitation, ang. Agitation. – Siç po shihet, kjo fjalё, pёr kuptimin politik qi ka marrё, pёrdoret nё tё gjitha gjuhnat e mёdhá; por na kemi edhe fjalё shqipe qi mund t’i pёrshtaten; nёse turbullina (= trub –) na duket diçka mâ tepёr se agjitata, mund tё pёrdorim tundullim nga tundulluem. E para, turbullina, na jep kuptimin e efektit pozitiv tё veprёs s’agjitatorit, ndёrsa e dyta, tundullima a tundullimi, kishte me qênё shi kjo vepёr vetё dmth. Propaganda e agjitatorit; sinonim me turbullimёn kemi edhe trazimin ( = trazirё, trazyrё etj.). Si shifet nё kёtё shembull tё dytё ai merr shkas pёr tё qitun sinonime sidomos prej zâvendsimi qi i duket i nevojshёm tё barbarizmavet.

Nё tё gjitha kёto ai shtjen nё punё nji hollёsí leksikografike shum tё prehёt. Qe p.sh.: “a, adv. Pёrdoret pёr tё pyetun, nё krye e nё fund tё fjalisё; nё krye edhe nё funt, vetёm; e bashkueme me adv. mohimtar s: A more vesht? Kёshtu po thue a? A pёrnjimend e ké a? – á (me tingull tё gjallё e si me çudí, kur na thotё kush gjâ qi gadi s’bâhet me e besuem). – Pra ti po vjen nesёr te un, as? ( = apo jo ?). Si pёrgjegje kúr âsht tue na rrёfyem kush gjâ, a tue na shfaqun nji mendim: As? ( = pá fjalё, sigurisht jam krejt me tý).

Si ká mujtё m’u kujtue gjithkushi prej gadi tё gjith shembujvet qi qitёm, Mustafa e ká pasё ndonji prierje kah konsevatorizma. Le tё kujtojё lexuesi si ai e pron edhè e pёrdorё formёn e rasavet shumse pá –v- eufonike.

Kёshtu i pёlqejnё má fort trajtat origjinare tё fjalvet t’uhajtuna: 1. – “ambashatё… Disave u pёlqen forma frênge ambassad -; mue jo. Sepse: a) vetё frêngjit e kanё marrё prej italishtes (A. Dauzat, Dict. Étym., Larousse), b) italishtja i ka ruejtun mámirё format latine, e ujёt sa mâ afёr gurrёs tё merret aqё mâ tё pastёr âsht…” -2. “analys-a… VR. Fjalёt e hueja me rrânjё greko – latine qi na duhet me shtimё nё gjuhёt t’onё, sa tё mundemi duhet t’i marrim me orthografín e origjinёs e t’i shqiptojmё ashtu siç janё shkruem. Kёshtu, p.sh., kёto qi po kemi kёtu pёrpara sŷshё: analysё, et. S’ka asnji arsye qi t’a italjanosim me –li mbasi shqipes s’i mёngon y – ja si italishtes, dhe s-nё s’kemi pse e kthejmё nё z tue shkruem –lyz-, sepse nё shqipen t’onё s-ja nuk zbutet me u bâmё z ndёrmjet zânoresh si nё gjuhё tjera”.

Edhè mbrenda qarkut tё shqipes, koservator se konservator – e hallall i kjoftё! – ai don tё ruejtuna zânoret e giata;  (sh. art. a-ja kû qet nё pah paradigmin e veçantё t’emnavet nё zânore tё gjatё pёrgjithsisht), edhe n’art. tё posaçёm qi i kushton akcentit, ja njef ndonji vend edhe akcentit tё prehtё si shênj giatsije tё zânores.

As nuk i mungon fjalorit të Mustafës ndonji ndjesí hesthetike. Interesohet për eufoní, p.sh. kúr te art. â = âsht vёren  “formë e volitshme për me i ikun nji kakofonije, si p.sh. a (sht) shkruem“. Nji synim stilistik e ká tu art. “â:  mënyrë njerzish të pagdhêndun për të pyetun si?, si thé?, si urdhnove?, kur s’e marrim vesht fjalën”.

Ana kritike del nё shesh hap pёr hap. Qe do shembuj: I.  – “abetar-i – dikur gabimisht thohej libra me gjiní femnore, e kёshtu thohej edhe abetare, me nênkuptim libra abetare: nji gabim tёrhjekё pёrmbrapa nji tjetёr”. – “ahmarrё etj. – Neologjizma pa nevojё, pa shije e pa kuptim: fjala ah s’ka pasun kurrё e s’ka askund domethânё shpagimi, por vetёm mjerimi”.

-III- “akcent-i… Me kuptimin gjuhsuer mund t’a pёrdorim edhe na si tё tjerёt kёtё fjalё me rrânjё latine… nё vend tё fjalёs theks qi kemi krijuem prej shqipes, e qi âsht mjaft e mirё pёr gramatikat shkollore… Tash te akcenti grafik, te akcenti i shkruem, i shёnuem me shkrim. Shí ky ka hije me u quejtun me emnin qi apim shqip, theks”.- IV. Te art. akord-i… Mos thuej kurrё dakord (fr. d’accord, it. d’accordo), por thuej n’akord = nё pajtim mendimesh, nё nji mendim, ase mos e pёrdor fare atё fjalё me kёtё kuptim”.- V. –“akt-i… Mos thuej ap akt, por vёrtetoj ase vёrtes (vёrtetun); jo marr akt, por marr shёnim”. – VI. – “aktiv… Pёr tё gjitha kuptimet qi ka ky adjektiv i huej kemi fjalёt t’ona: puntuer, i gjallё, i papёrtueshёm, i palodhshёm, i fórt, veprimtár. Vetёm emni (aktiv-i) besoj se duhet mbajtun si skânj financuer…” – VII.- “anesё-a… Mâ e bukura fjalё pёr prjerrё a prerrje nё kuptim fytyruer (gabimisht prirje), qi vjen nga pёrvjerrё, e nё gojё tё popullit âsht bâmё edhe pjerrё”.

Si nё disá ndёr rasa qi kemi prûmё deri kёtû, ashtû edhè nё sá tjera, konservatorizma e tíj merr trajtёn e purizmёs, kjoftё tue shfrytёzue visarin e giuhёs, kjoftё edhè tue pёlqye a tue paraqitё neologjizmat e nevojshme: – I. –  a, lidhzё (ja, o, jo)ja âsht tyrq., o it., jo djalekt”. – II. –“abanoz-i  prej gr. nёpёr tyrq. Shum mâ mirё me pёrdorё formёn evropjanё  eben-i… krahaso fr. ébène…, it. ebano…, gjer. Ebenholz…, angl. Ebony”. – III –  “abatí...  Kemi marrё nga it. abat. Por s’ka asnji arsye qi tё marrim drejtpёrdrejtё andej edhe abaci, tue qênё se prej fjalёs abat del rregullisht nё gjuhёn t’onё edhe abatí”. IV. – “abe-ja… Sipёrveshё fetarёsh myslimanё e, nё Lindje, edhe civilash. Fjalё tyrq. -arm. Pak e njohun nё Shqipní e me nji kuptim tё zgjânuem e tё ndryshuem, qi duhet lânё me dekun gjithsejt, se pa kurrfarё dobije pёr gjuhёn t’onё. – V.- “”administruem… fjalё qi ka hymё nё burokratinё t’onё thjesht prej njerzish qi s’kanё dijtun se populli i Shqipnisё sё Mesme ka fjalёn e vet mataruem. Edhe neol. mbarshtoj âsht shum mâ me vend se fjal’e huej, e ndoshta s’âsht as neol”. – VI. –“agrar…. Pёrtesa me menduem, shpesh herё na ka bâmё me e mbushun gjuhёn t’onё me fjalё tё hueja; pse mos me thânё bulqsuer-ore?” – VII. – “akcident-i… Me kuptimet qi ka kjo fjalё ne frêngjishtet e italishtet, na s’kemi nevojё t’a pёrdorim, se kemi ase mund tё bâjmё fjalёt t’ona… Mbajmё fjalёn e huej vetёm si skânj filosofik pёr tё kundёrtёn e substancёs”. – VIII. – “amatuer… Mbas mendimit t’em do tё pёrshtatej mâ sё miri fjala ândatar”. Shif edhè shka u prû sypri pёr fjalёn agjitatё.   

             Me gjithё kёtê, ai din me diftue edhè nji farë europeisme, tue përanue do skânje të pёrdorimit të përgjithshëm ndër kombet perëndimore. Kështû kemi pá fjalën eben për abanoz lindore, e kështû fjalën akcent. Po për ato arësyena ai nuk e pranon me i rreshtue dámas si shkrola të veçanta shêjet dýfíshe si dh etj., por me i rreshtue tue njehë setëcillen germë në rend t’alfabetit të përbashktë të përdorimit europjan; p.sh. -dh– mbas -da– e përpara –de-s.

Me këtê ai difton se din me i vûm vedit nji masë, shka âsht pak si të rallë nder “andatarë” të giuhës; e këta edhè në sá rasa tjera. P.sh., tue ja ruejtë vendin rasës lokative tash vonë në të hupun vëren se u xâvendsue rendom me akusativen “aqë hov të fortë ka marrë” (art. a-ja). E, tue pëlqye mâ fort formёn analysë sa sá analiz, përanon se “fjalët e hueja qi na duhet me shtimë në gjuhët t’onë” nuk mungojnë.

Përandej përanon se ka përjashtime edhe ndër rregullat e mira: “ndër këto hollsina âsht gjygjtár vetë mjeshtri i gjuhës, por mjeshtri, jo kushdo” (art. a-ja).

*****

Detyra e lypё, sё fundi, qi tё cekim edhè do imtime qi mue mё vjen vёshtirё t’i pёranoj, sádó qi Mustafёn un e kam njoftё mjeshtёr t’emin  bashk me P.Mark Harapin, me P.Gjon Karmёn, me D. Ndré Mjedёn, me Injac Zamputin (kur shkruente endè gegёnisht, e medje mirё e mâ mirё se sá sot qi shkruen nё nji soji tosknishtje, si sá tjerё, si s’do Zoti as sedra e gjuhёs shqipe), me Karl Gurakuqin e me Aleksandёr Xuvanin.

S’mё duket e drejtё, fonetikisht, me shkrue si shkruen ai sodshёm pёr sotshem; as s’mё duket e drejtё me thânё, si toska, “Koço Tasi me fjalorin e tij” pёr “Koço Tasi me fjalorin e vet”.

Ai e pёranon se ká nji theksё tё hollё me diftue giatёsín e zânorevet, porsè i duket se nuk âsht e domosdoshme si ajo cirkonflexe pёr zânoret hundake; mue, besa, mё duket e kundёrta, mbasi giatёsija e zânorevet shkon po tue hupё nên ndikimin e tosknishtes, por âsht nji vetí e rrallё e e çmueshme qi pak gjuhё moderne e kanё ruejtё, nё sá e ruejnё gegёt jo vetёm, por mjaft edhe arbёresht, e pёr mâ tepёr ká  edhè nji zyrё dalluese mes sá skânje ekuivoke.

Sá pёr trajtat e skánjevet Mustafa anon kah altari mâ se kah elteri, mbassi kênka mâ afёr burimit latin; mirё po tё vjetrit qi thojshin elter ishin me ligjё mâ afёr latinishtjet se jemi na, e altari ká dalё mâ vonё prej atyne qi s’dishin se shqipja e kishte bâ teshmâ tё veten tue ja pёrshtatё ndonji nevoje fonetike instinktive. Ambashatё thotё Mustafa e jo ambasadё, e kёta pёr me i ardhun italishtes qi e paska nё burim e jo huajtun si frêngjishtja; mirё po italishtja vetё nё burim ka kênё nё dyshim  mes dý ý trajtavet, herё tue shkruem ambassata, herё ambaxata, lexó ambashata apor edhe ambazata (shif indeksat e “Acta Albanie Veneta”); e mue ma ha mendja se del veç pёr nji tё pёrziem populluer nga ambascia ( = angshtí), por me tё drejtё nga gr. enbasis, rrjedhё nga embaino, lat. adeo, i siellem kúj pёr m’u pjekun me tê. Amiral thotё ai, jo admiral; kёta,  besoj, pse kёshtu kje n’arabishten kû e ká burimin, mirё po, venetishtja e sh. XV ka jo vetёm amirato, por edhè admirato e deri armirato e  armiraio; e titulli ishte i njoftun  ndёr sqele tё Durrsit e tё Shkodrёs, kû i ipej nji zyrtari qi kujdesej pёr armё e pёr almistre t’anívet! (shih prep A. A. V.).

Besoj, sё fundi, se e ká gabim Mustafa tue shkruem “an’ e malit… si anё mali = si yll, si asllan”; un ndjeva si hanё malit = si hanё qi shndritё maje osè nё qafё tё malit, (osè edhè zanё mali). Gjithashtû s’po mё duket e drejtё “shkoj anёs sё lumit”, se e njeh pёr rasё dhântore shkoj anёs lumit gjit si shkoj rrugёs.

Por kёto s’janё por imtime dytenike qi nuk e rrxojnё vlerёn kryesore tё kёsaj vepre tё madhe e tё randsishme qi âsht mёkat mos tё qitet nё dritё. Porsè  patriotët e Tiranës Mustafa Krues s’po donë me ja ndiem zânin, sikúrsè Fishtës, se mâ gegënishtes jo se jo.

 

Marrё nga broshura “MUSTAFA KRUJA si njeri e si gjuhwtar”  “Shêjzat” 1973

Recension mbi vëllimin me poezi “Vdekje më të mirë nuk dua” të Bedri Zyberajt – Nga Alisa VELAJ

Nga pak ,,diogjen” te secili prej nesh

ose rreth të vërtetave të një poetike

 

Të gjithë poetët e vërtete mbartin në vetvete nga pak ,,Diogjen”. Ata dinë të jenë vetvetja, si në misionin e shenjtë të jetës, si në misionin e shenjtë të fjalës. Vëllimi ,,Vdekje më të mirë nuk dua” i poetit Bedri Zyberaj vjen si testament poetik i njeriut që gjithçka që shkruan mes vargjesh, e ka vuajtur plot guxim edhe në jetën e tij jashtëletrare. Në poezitë e Zyberajt, me një kthjelltësi të pashoqe, konturohet koha e marrëzisë në atdheun e shqipeve. ,,Zambakë të marrëzisë kanë hapur petalet anembanë”, shprehet poeti në poezinë ,,Shpërfytyrim”. Të mundesh të jesh, në një kohë kur mundësia për të qenë vetvetja është shndërruar në një sfidë kapitëse, kjo është drama më e madhe e një individi, i cili gjer më dje vajtonte lirinë, ndërsa sot nuk di ç’të bëjë me të.

,,Tani

Edhe me lirinë u ngopëm
,,Tretësirë e ngopur”

Në një kohë kur ngopja me liri është gjeneza e lindjes së tiranisë, për të cilën dikur mallkonim fatin tonë në gur e në dru, ndërsa sot e kemi para syve si dritën e diellit. Titulli i vëllimit me poezi ,,Vdekje më të mirë nuk dua” ironizon pikërisht këtë metamorfozë tonën. Na vjen drita në prag dhe përmes saj nuk dimë të shohim. Humbasim në mbretërinë e saj, ndryshe nga koha kur dikur i gjenim drejtimet në errësirën që e kishim mallkim prej tjetërkujt, ndërsa nuk dimë si t’i gjejmë horizontet e ëndërruara me dritën e lindur në shtëpinë tonë (binomi atdheu-shtëpia) falë mundit tonë sizifian.

,,Sa mirë shihnim nga majat e maleve

Sa të verbër jemi pranë llambadarëve”
,,
Dëshpërim”

Përse ndodh kjo mpakje e horizonteve para syve tanë, kur ka dritë mjaftueshëm për të parë dhe për të kuptuar?

Përgjigjen e jep vetë poeti, kur shkruan në vargun çelës të krejt vëllimit poetik, se  diogjenëve fenerët nuk u bëjnë më dritë si dikur.

Po t’u rikthehemi për një çast legjendave mbi filozofin e lashtë, ato na rrëfejnë dy ndodhi mjaft domethënëse, të cilat mund t’i përdorim si analogji pikante për realitetin e rrëfyer në vargjet kuptimplote të këtij vëllimi. Gojëdhënat rrëfejnë se filozofi endej rrugëve në mes të ditës me një qiri në dorë për të kërkuar një njeri (pak vetë për të e meritonin statusin e njeriut), ndërsa Aleksandrit të Madh që kishte shkuar për ta vizituar i ishte drejtuar me fjalët: ,,Mos më privo të vetmen gjë që nuk mund të ma japësh – Diellin”.

Vargu konceptual i Zyberajt na shpie drejt përfundimit se kemi mungesë drite në vetvete. Ndaj, misioni për të gjetur Njeriun (tjetrin) bëhet kështu krejt i pamundur. Kur drita humb në vetvete, verbimi është shumëdimensional, pasi ti, qenia (po jo Njeriu) e ke privuar veten prej Diellit-at, duke u shndërruar në një Shën Pjetër që nuk mban me çelësat e parajsës për Dheun-mëmë, por në një Prijatar që i bie mohut. Kështu, natyrshëm, pas leximit të vargjeve lind tek lexuesi dilema; kur prijatarët e sotëm nuk janë besnikë të vetvetes, si mund të jenë besnikë të atdheut dhe turmave? Mohojmë diellin, të vetmin dëshmitar të denjë dhe endemi si busulla të çorientuara në tokën prej errësirë drite…

,,Në fund të fundit, ne duhet ta mbajmë mbi shpinë vetveten”[1], shkruan Borgesi në intervistën e tij të fundit, më 1979. Zyberaj nënkupton me ironi se neve na ka rënë vetvetja nga shpina. Poezitë e tij janë elegji për humbjen e lirisë, dëshpërim për mosshijimin e fryteve që ne vetë i mbollëm plot dashuri. E tash s’dimë se ëndërrojmë ndanë degëve të këputura nga vetë ne.

Për sa i përket poezisë erotike, aty poeti na vjen si një lirik me të tëra ngjyrat e ylberit. Vargjet e tij të dashurisë janë plot dritë. E dashura, si me praninë, si me mungesën e saj i përndrit poetit krejt hapësirën e tij ekzistenciale. Ndaj edhe kohën pastokësore ai e koncepton të mbushur veç me dritë dashurie. Poezia ,,Dëshirim” përcjell aktin sublim të heroit (aq shumë të përngjashëm më kreshnikët e eposit tonë) që dërgon drejt përtejbotës që në të gjallë të tij, dhimbjen e dashurisë, për ta bërë varrin e tij një varr të përndritur. Plagët e shpirtit për t’i kuruar me melhem dashurie. Sërish kjo të risjell në mend kreshnikët tanë që në jetën e përtejme, nuk janë në varr të vdekur e të pakallur, po rrinë e jetojnë aty, njësoj si në udhëtimin tokësor. Poeti ynë gjithashtu preferon të jetë jo një i larguar sidokudo, po një i ikur i rrethuar nga drita e dashurisë. Kështu në lirikën erotike BedriZyberaj na vjen, jo si një Diogjen me fener në dorë, po si një Mujë i shlodhur ndanë një kroi, ku sapo e ka gjetur gjysmën tjetër të tij, Tanushën e bukur e ëmbëlake që ia ndez gjakun e zemrës e dritën e shpirtit.

,,Na u thafshin krahët vashë mu dhe ty

Gurë e dru u bëfshim

e mbi ne rëntë zemërimi i gjithë brezave

pasi nuk hëngrëm të tërë pjesën e mëkatit që na takonte”.

,,Vetmallkim”

 

Gjuha e lirikes së dashurisë, e poezisë së Bedri Zyberajt, mbart gjithashtu një nuancë nga gjuha mrekullore e këngëve tona epike, ku mallkimet tanimë nuk janë mallkime të atij konteksti, por mallkime-premtime, për këngën më të bukur të jetës – dashurinë.

Ky lloj poezie që i shërben të vërtetat plot guxim përmes një vargu, ku ironia ngjizet në formën e saj me gjithëpërfshirëse; ky lloj lirike erotike me metafora të kulluara ekzistenciale, ku dashuria ngjizet si zanafilla e parë dhe e vetme e çdo gazmendi a pikëllimi shpirtëror, padyshim që është një vlerë e shtuar në poezinë bashkëkohore shqipe.

 

 

[1] Borges, Jorgeo Luis; Tango me Jorgeo Luis Borgesin, intervista e fundit/Jorge Luis Borges; intervistoi Alina Diaconu, Shtëpia botuese “Ideart”, Tiranë 2004, f.6

Bedri Zyberaj

 

Cikël me poezi nga përmbledhja ,,Vdekje më të mirë nuk dua”, ShBArmagedoni, Prishtinë 2018.

 

Dëshpërim

 

Zotynë

Sa të fortë ishim kur shkruanim në gurë

Sa anemik jemi nën dritat e neoneve

 

Sa me besë ishim kur patëm shpata në dorë

Sa vëllavrasës u bëmë në udhën e shkronjave

 

Sa mirë shihnim nga majat e maleve

Sa të verbër jemi pranë llambadarëve

 

Zotynë

Sa madhështor qemë në vogëlsinë tonë

Sa të vegjël u bëmë me madhështinë tonë

 

Prishtinë, më 9. XII. 2011

 

 

 

Kohë sterile

 

Gjuhës i kanë rënë dhëmbët

Fjalës i ka humbur pesha

Penës i është tharë ngjyra

 

Fletoret e kohës

Beronja kanë mbetur

 

 

 

Tretësirë e ngopur

 

Dikur

Etje kishim për çdo gjë

Përveç robërisë

që n’majet’hundës na pat ardhur

 

Tani

Edhe me lirinë  u ngopëm

 

Rrugëve të jetës rendim si tretësirë e ngopur

 

 

 

Struk(t)Urë

 

Mbi shtatin tim

lumenjtë e fatit vijëzonin vijat e ndarjes

 

Ura – kërkonte jeta

 

Labirinteve të shpirtit u struk ajo urë

Për t’u bërë

Struk(t)Urë

 

28.VI.2014

 

 

Antijetë

 

Bulëzat e mallit bulëzojnë nga fundbota e shpirtit tim

Krahni i kohës kreh lulet e ditëve të ikura

Në majëbjeshkë guri i Sizifit ka lëshuar rrënjë

S’ka kush e shtyn tatëpjetë

Pemës së diturisë i janë kalbur frytet

Eva edhe po të dojë nuk i ha dot

Këtej e tutje

Adami do të dergjet në Parajsë

S’ka zot që do të kujtohet për të

Vdekja nga vetmia e lumtur do t’i vjen

 

Prishtinë, 28. VII. 2015

 

 

Iluzion

 

Rri si peshku në zall

Zoti më ka harruar

Përpëlitem me shpresë se një pikë ujë do të më vjen nga njeriu

 

  1. XII. 2015

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mujsharë të vetvetes

 

Rrëmujshëm shaluam kuajt e lirisë

Sofrën e lirisë rrëmujshëm shtruam

Ne

Mujsharët e vetvetes

 

25.I.2017

 

 

 

 

Nën hijen e zhgënjimit

 

Në mungesë të zotësisë së përkuljes

I kërrusur nga peshë e dinjiteti

Ripërtyp kujtimet e kohës

kur shpresën kishim ushqim

 

Tani

Harlisem nën hijen e zhgënjimit

 

12.III.2017

 

 

 

Vetëvrasje

 

Sa pak që ishim

Në kohë të vështira

Frikën

Vramë

Robërinë

 

Sa shumë u bëmë

Në kohë paqeje

Vrasim veten

 

Gjakhumbur do të shkojmë

 

  1. VI. 2014

 

Shpërfytyrim

 

Zemërimit

Më shumë se asnjëherë po i rrah zemra

Zambakë të marrëzisë kanë hapur petalet anembanë

Faqja e zezë doli ne sheshnajë pa u skuqur aspak nga e zeza e vet

Zoti ka dhënë shpirt ka kohë

Minjtë e gjirizeve mbajnë rendin

 

Shpërfytyrimi ka pllakosur çdo gjë

Identitet

Askund

Në këtë pus pa fund

 

  1. II. 2016

 

 

 

Pelegrinazh në Antikë

Në qytetin e Apollonisë

 

I.

Në maje të Kodrës ngjitem

Në thellësinë e kohës për të zbritur

 

Përballë gurëve e mureve

Në heshtje

Mëkohem me të largëtën

 

II.

Mjeshtër

Arkitektë

Gurgdhendës

Muratorë

Mjaftë keni pushuar tash e dymijë vjet

Në këtë ditë shtatori të vitit 2017

Ejani ta ndezim nga një duhan

………………………………………..

 

III.

N’tokë e n’qiell

U përgjërohem

N’ujë

N’diell e n’frymen e shpirtit

Më tregoni

Për idenë e parë të themeleve të këtij qyteti

Për mundin tuaj të skalitur në këto mure tempujsh

Për makutërinë e kohës që kulmet ka ngrënë

Për qyqarllëkun tonë ndërsa shkelim mbi këtë tokë

……………………………………………..

 

IV.

Do të heshtni?

 

S’ka gjë

Në gjunjë i bie vuajtjes tuaj

Heshtjes ja puth ballin madhështor

Kujtimit i falem si diellit

Me djersën tuaj shuaj etjen e epokave

 

V.

Mjeshtër

Arkitektë

Gurgdhendës

Muratorë

Juve që në këta gurë e në këto mure

Gdhendur e murosur keni

Djersë

Mendje

Dashni

U falem

Me përunjësi

 

Apolloni – Fier

10.IX.2017

 

 

 

Vdekje më të mirë nuk dua

 

Në takimin e parë

Shikimi yt vezullues më dorëzoi çelësat e shpirtit tënd

 

Që atë ditë i bart në qafë

 

 

 

Zëri yt

Më është ngulur në shtat

Ofshamë dashnie ka mbjell në shpitin tim

Si gurgullimë gurre shpërthen harlisur

Vetëm kur jam me ty

 

Buzëqeshja jote mbështjell shtatin tim të zhveshur

Pashë njat Zot

Më shtrëngo fort

edhe nëse shpirtin ma merr

 

Vdekje ma të mirë

nuk dua

As të jetoj pas këtij çasti

Nuk dua

 

  1. XII. 2015

 

 

 

 

Vetëm me ty

 

Kokrrat e mendimeve

m’i thyen një nga një

Si të ishin arra

Bajame

Lajthi

Dëshirat mi stolis me lule ëndrrash

Prangat e hipokrizisë mi këput

 

Lirinë e vërtetë shijoj

Vetëm kur jam me ty

Vetmi

 

6.II.2017

 

Nëse

 

Nëse vjen në ferr

të më takosh

Do të shoqëroj për në parajsë…!!!

 

1.VII.2016

 

 

Shterpërisht

 

Kur vrasim dashurinë

Fundjeta fërkon duart

Rrah flatrat e dëshirës së vet

Farkon harqet e shpresës

Kur dyert ia mbyllim dashurisë

Flakëron bukurinë vrastare

 

Lisit të jetës i bien gjethet e lumturisë pa qen stinë vjeshte

Shëmtia lëshon shtat

 

Kur dashurinë e shtrijmë në sarkofagun e moralit

 

Jeta shterpërisht jeton

 

 

19.VII.2017

 

NGUTUNI TA KAPNI ASHENSORIN – LIBRI I PËRKTHYER NGA SHKRIMTARI NAUM PRIFTI JU GARANTON TË QESHURA PËR TËRË VITIN

Me perkthim nga shkrimtari Naum Prifti, Botime Cabej i sjellin lexuesit shqiptar vepren klasike të autorit Roald Dahl “Çarli dhe Ashensori i Madh prej Xhami”.

Botimi me format te madh dhe kopertine te forte permban 160 faqe dhe ilustrime me ngjyra nga Kuentin Bjeik.

Aventurat e Carlit dhe Vili Vonkes ne ashensor i kapercejne kufijte planetar dhe me fantazi te mrekullueshme japin mesime te hatashme per cilindo ne toke.

Ne faqet e librit gjenden edhe formula komike sesi te behesh politikan, te mposhtesh semundjet e pleqerise,

te kthehesh ne moshen e femijerise edhe me pertej ne saje te dy barnave:

Vonka-Vite dhe Vita-Vonka.

Këtë herë Roald Dahl vjen në shqip në një format të madh krejt të ndryshëm nga më parë dhe plot ngjyra, për të na ofruar të gjithëve një lexim kozmik!

Por çfarë po ndodh ndërkohë me Çarli Buketin dhe Vili Vonkën pasi lanë pas Fabrikën e Çokollatave?

Ashensori i madh prej xhami po vozit hijshëm lart në qiell, treqind metra mbi Fabrikën e Çokollatave! Vili Vonka, Çarli Buket dhe familja e tij mund ta shohin gjithë botën poshtë tyre.

Mirëpo ata nuk e dinë që nuk janë vetëm atje lart!
Në hotelin hapësinor SHBA, mrekullia e arritjeve të epokës kozmike, i cili sapo është lëshuar në orbitë, kanë hyrë vermicjet përbindëshe, qeniet më lebetitëse të krejt universit…
Me shqipërimin mjeshtëror të Naum Priftit, “Çarli dhe ashensori i madh prej xhami” është dhurata e përkryer për lexuesin shqiptar që i jepet në dorë një kryevepër me përkthim kryevepër!

 

NGUTUNI TA KAPNI ASHENSORIN. LIBRI I  PERKTHYER NGA SHKRIMTARI  NAUM PRIFTI JU GARANTON TE QESHURA PER TERE VITIN.

SIMETRIA ORGANIKE NE POEZINE E LUZIM LOGUT – Vështrim libri nga TAHIR BEZHANI

Lulzim Logu: ”Akoma Hiri im”,poezi 2018, botoi “Blini” Gjakovë.

“Nuk e di sesi puthin buzët e tua

Kam frikë,

Kurrë s’e kam kuptuar

Gjakun pas dashurisë….”

Poeti i mirënjohur  tropojan,z. Lulzim Logu,në fundvitin që sapo e lamë pas,doli  para lexuesve me librin më të ri poetik ”Akoma hiri im”,libër i përkthyer në tri gjuhë ,greqisht, italisht dhe anglisht. Emri i këtij krijuesi ,tani më është i njohur në gjithë hapësirat e trojeve tona, sepse  është autor i katërmbëdhjetë  librave të botuar deri tani. Një personalitet i angazhuar me mish e shpirt në jetën kulturore në Tropojë e jo vetëm.

Egoja poetike në krijimtarinë e Lulzim Logut.

Poezia e poetit Lulëzim  Logu  në  tërësi , është  një  përplasje  e ndjesive shpirtërore,nga i cili burim vjen vargu i  nxehtë,i lëmuar, me gjetjet figurative poetike, me stilin e tij krijues logian ,me vlera  të theksuara, të përkrahura   edhe  nga masa e lexuesve kudo në trojet tona. Kohezioni krijues i poetit Logu,përfshin një hapësirë kohore të largët e të afërt,që nga vitet e 90-ta, atëbotë kur Shqipëria, por edhe vendlindja e poetit, ishte përfshirë nga rrëmuja të padëshiruara politike, brenda kohës së konsolidimit të ecjes vetjake,tranzicionit…

Të dy këto hapësira kohore,të kaluarën e të tashmen,poeti i ka përjetuar e interpretuar artistikisht, me atë brilandësinë poetike, duke i shndërruar në një simetri gërshetimesh artistike, për të” jetuar”si kohë e ngjarje ne kujtesë ,si të pa përsëritshme…

Në librin më të ri,”Akoma hiri im”poeti Lulzim Logu, me penën e mprehtë prej krijuesi te spikatur,trajton tema të së kaluarës  plot vuajtje e sakrifica,duke e ndier në shpirt peshën e dhimbjes. Nuk ka poet që mund të qëndrojë anash ngjarjeve të prekshme, kur ato lidhen me popullin që i përket. Egoja poetike kurrë nuk është e qetë para ngjarjeve tragjike. Pena e poetit Logu,me mjeshtëri  të rrallë skalit ato ngjarje të dhimbshme të viteve 90-ta. Po të mos ishin të cekura datat kur poeti i ka shkruar poezitë ,vështirë që do të hetohej ajo kohë e brishtë ngjarjesh, për faktin se poeti, heshtazi, pa“piskamë” i ka shkrirë në vargje ngjarjet tragjike, të cilat i ka ndjerë rëndë në shpirtin e vet,si poet. Këto raste i rrëfen në fillim të këtij libri, duke  hedhur gjithë  peshën e dhimbjes për rininë e atyre viteve. Në poezinë “Frikë”,shkruan:

”Nuk e di/sesi puthin buzët tua

Kam frikë

Kurrë s’e kam kuptuar

Gjakun,pas dashurisë”…

Pra, një kohë shterpë pa dashuri , nga droja se ajo mund të “lahej” me gjak, në ato kohë të mjegullta, ku frika ka rrugëtuar poreve të jetës,te secili qytetar.Vetëm poeti e ka strehuar dhimbjen në  shpirt e zemër, për ta shndërruar në varg prekës….

Personifikuese e rasteve është  poezia “Ditët e mia”,ku poeti me zemër të plasët, identifikohet me dhimbjen e gjithëmbarshme njerëzore. Poezia ”Të gjithë po ikin…”bart konsekuencat e kohës besnikërisht,duke trajtuar gjithë atë rrëmujë ikjesh nga vendi,me tërë dhimbjen  tok me vuajtjen.Pak rreshta të kësaj poezie, flasin më së miri, për egon njerëzore të poetit, ku mjeshtëria krijuese  qëndis  më së bukuri ndjeshmërinë e poetit, me vargjet:

”Ditët e mia krenare, sa s’thuhet,

Rreziten në diellin, që akoma s’ka lindur,

Duke  besuar se bëhen më të mira,

Me gjaklindje veshur”…

Ose te poezia” Letrat që digjen”:

”Digjeshin ngadalë

Duke kërcitur

Sikur brinjët e mia

Kur therin dimrit…

Ashtu ngadalë

Pa flakë të dukshme

Digjeshin vet

Dhe digjnin”…

Me vigjilencë të lartë poetike, dora e tij mjeshtërore, na paraqet butë, lëmueshëm, pa lot e kukamë, një situatë tejet prekëse e dramatike. Kam përshtypjen se poeti Logu në këso rastesh ka zgjedhur vetëm një kahe përcaktuese; që mos t’i “dramatizojë” të gjitha shtresat, vet të përpijë vuajtjen si helm për të gjithë, deri në shpirt. Mendoj se do pajtoheni se kjo mënyrë e poetizimit të ngjarjeve  të tilla, paraqet pikën e lartët të evolimit poetik progresiv,  në poezinë e Lulzim Logut.

Në librin më të ri të z.Logu,”Akoma hiri im”, poezi me tematikë të tillë ka mjaft,por poeti i ka “shkrirë”dy kohët në  kujtesën personale, për t’i lidhur në gërshetat e një risie-kohe më të lumtura…

Bukuritë e natyrës alpine, dashuria,pjesë e shpirtit krijues

Poeti Lulzim Logu, njihet si një poet apasionat i bukurive natyrore. Shpirti i tij është  i ngjizur me majat e pishat e gjata, me gurgullimën e lumenjve të bjeshkëve, me ushtimën melankolike të Valbonës, me thepat e lartë e atraktive, me mjedrën, çain e boronicën, jeta baritore në një anë, ku përherë gjen inspirim për haikun e bukur dhe poezinë në përgjithësi. Me kënaqësi të zemrës i këndon Jezercës, ku kalon net të tëra verës, duke thithur  ajrin e pastër,në shoqëri me hapsirën qiellore e gacat e yjeve . Sa i pangopshëm është për natyrën e bukur! Mrekullueshëm këndon për këto vende, poeti Lulëzim Logu:

”Nga Jezerca thërras

Poshtë pesimistë

Poshtë ata, për të cilët

Një lek nuk vlen jeta”. ..

Edhe në poezinë “Imazh”,poeti ndihet shumë më i fortë e i sigurt në jetën me gurë, drunj etj. prandaj frymëzohet si:

“Më i fortë jam sigurisht

Më i afërt me gjallesat dhe natyrën

Mbi enigma lulesh, gurësh dhe drurësh

Kundër bareve  gjumëndjellëse dhe vetmisë…”

Dashuria në poezinë e Lulzim Logut, në tërësi, por edhe në librin në fjalë, padyshim se zë vendin meritor për motivet që trajton dhe harmoninë e vargut. Por,përkundër “dinakërisë” së përzgjedhur stilistike brenda rreshtave, nuk mund të anashkalohet  pasioni i kujtesës djaloshare. Poezitë me motive erotike, lodrojnë në hapësirën kohore përmes emocioneve të përflakura, ku kujtimet bluajnë për të shëruar plagët e jetës; ose për të mbajtur të ndezur  fenerin e moshës rinore përmes kujtimeve. ..

Te ky zhanër poetik, z.Logu këndon aq bukur, me aq elegancë, sa mund ta krahasosh me bletën e cila tërë ditën thith polen, nektar e asnjë fletë të luleve nuk e dëmton. Këto mendime mund t’i argumentojmë me disa thënje poetike të poetit, të cilat janë tejet të pëlqyera:

”Ajo zbriti shkallët për në krua,

Era befas ia zbuloi gjunjët,

Dielli e mikloi dhe ajo u drodh,

Si prej dorës  huaj…”

(“Qumështore”)

”Boronica” është poezia që dridh kujtesën, përmes imagjinatës apo përjetimit dhe si e tillë rrjedh nga thellësi shpirti në këtë formë:

”Më bie ndermënd  për sytë

Për sytë e tu të shtrenjtë

S’gjeja kurrë krahasim më të mirë

Ishin dy boronica

Në mungesën tende të gjatë

Pi lëngun e ftoftë

Pi lëngun e zi

Pi sy…

Një shkrirje e bukur e intelektit poetik në vargjet erotike. Ndoshta edhe Poradeci do ia kishte lakmi!….

Një përkushtim i veçantë poetik, me disa krijime,  në librin “Akoma hiri im” nga poeti Lulzim Logu, iu dedikohen prindërve, posaçërisht babait të ndjerë, një personalitet i njohur në Tropojë e jo vetëm, në krijimin dhe formimin e arsimit në kohë të vështira. Meqë intelekti dhe formimi i përsonalitetit të poetit Logu, fillon nga familja, nga prindërit, me  arsimim të lartë, po këtë lami e ka trashëguar edhe tek fëmijët e tij. Në këtë prizëm, me nivel të lartë kulturo-arsimor, padyshim se autori me ndjenjen e një krijuesi të spikatur, i kushtohet babait të tij të ndjerë me disa strofa poezie, ku e ka burimin e pashtershëm të dijes e formimit. Mjafton të  lexojmë një poezi me ndjenjen e dashurisë dhe porosive te paharruara prindore,e cila është ngjyer në karakterin e pastër të edukatës familjare, si udhërrëfim jete. Poezia ”Jeta ime”:

“Jam i qetë për sot dhe nesër

Pa e dorëzuar veten dhe dinjitetin

Në humbje a fitore qoftë

Kurajo ime,shpresa ime

Jeta ime, ti qofsh!”

Marrë në tërësi, libri poetik “Akoma hiri im” është  një botim  me vlera të pakontestueshme,ku tematika dhe cilësitë e poezive,e bëjnë lexuesin të interesuar, edhe për shumë vlera tjera që ngërthen poezia logiane. Ato i ngjajnë një simfonie të mirëkomponuar artistikisht,duke ia dhënë vargut krejtësisht frymën e tij shpirtërore,si poet i një treve ku buron poezia e mirëfilltë,kthjellt, si  Valobona.

Edhe për lexuesin e huaj, për shkak te nivelit serioz të përkthimit, afruar nga tre përkthyesit kompetentë dhe me përvojë, poezite e këtij libri do të përbëjnë surprise dhe do të jenë padyshim një guidë e bukur kulturore dhe shpirtërore, që do ti shoqërojë këndshëm çasteve të tyre në viset shqiptare apo kudo tjetër.

 

Gjakovë, 3.01.2019

NGA SUEDIA VJEN SOKOLI, TIRANA, MIQTË I MBLODHI – Nga Kadri Tarelli

Kuvend përurimi, për librin “Kur vjen Sokoli”, të autorit Viron Kona.

Këto janë fjalët që rrodhën nxitimthi, në tubimin e organizuar në Tiranë, në “Jolly Hotel”, ditën e mërkurë, më: 26, të Dhjetori, 2018, me rastin e përurimit të librit “Kur vjen Sokoli!”, me autor, shkrimtarin, studiuesin dhe publicistin e njohur Viron Kona. Libër monografi, kushtuar Sokol Demakut atdhetarit mërgimtar nga Drenica e Dardanisë. Për të nderuar këtë kuvend të diturish, pjesëmarrja ishte mjaft e madhe, me personalitete të njohur, si akademikë, pedagogë, sociologë, shkrimtarë, poetë, gazetarë, botues librash, drejtorë shkollash, punonjës biblioteke, mësues, përkthyes, etj. Po përmend: Viron Kona, Sokol Demaku dhe Hamit Gurguri, Gjovalin Shkurtaj, Zyhdi Dervishi, Nuri Dragoj, Sejdo Harka, Bashkim Saliasi, Gëzim Tushi, Shefqet Tigani, Jaho Margjekaj, Caush Kullafi, Afrim Hurdha, Josif Devole, Bujar Poçari, Mal Buçpapaj, Delo Isufi, Kujtim Mateli, Andon Andoni, Pandeli Koci, Petrit Xhaja, etj.

Nga Durrësi, ku Sokoli ka nisur së pari bashkëpunimin me institucionet vendore, Bashki dhe Drejtori Arsimore, bibliotekë, shkolla publike dhe jo publike, QKF, etj, erdhën enkas: Avdyl Buçpapaj, Thoma Shtambari, Fuat Zerdelia, Merita Kuçi Thartori, Teuta Dhima, Gladiola Jorbus, Arjan Jorbus, Berinda Bulku (Busulla) dhe Kadri Tarelli. Ndërsa nga Shkodra: Ardiana Trumshi dhe Anxhelina. Nga Kosova: Nexhat Dedia, Murat Krelani. Të dy nga Mitrovica.

Është një përpjekje serioze e studiuesit Viron Kona, për të vendosur në libër, që unë e quaj “Arka e kujtesës”, figurën e një atdhetari të përkushtuar ndaj çështjes kombëtare në tërësi, që përpiqet si të gjithë të tjerët të mbijetojë në kushtet e emigrimit, njëkohësisht të tregojë vlerat, si mësues, shkrimtar, gazetar, poet, studiues, përkthyes, veprimtar dhe organizator i dorës së parë. Të gjitha këto “grada”, të merituara dhe më shumë të fituara me punë e mençuri, përkushtim dhe dhunti, njëkohësisht të mirënjohura e të vlerësuara nga bashkëkombasit tanë në Suedi, në mërgatën shqiptare kudo në botë dhe në mbarë trojet Arbërore.

Ashtu si autor Vironi, Sokolin kam pasur mundësi ta njoh edhe unë, atëherë në rolin e gazetarit, afro dhjetë vjet më parë, kur erdhi në shkollën “Demokracia” në Durrës, bashkë me drejtorin dhe disa mësues të shkollës “Fjardingskolan” nga qyteti Boras në Suedi. Dhe, që atëherë takohemi dhe shkëmbejmë mendime dhe libra, jo më pak se dy herë në vit, sa herë që ai vjen në Shqipëri, vetëm apo me mësues, shkrimtarë shqiptarë dhe suedezë, disa herë edhe me drejtues komune dhe drejtues të arsimit në Suedi. Ndaj sot them, se paskam pasur të drejtë, kur dikur pata shkruar: “Sokoli, për çështjen shqiptare, është një “Ambasador” pa “ferman””. Kadri Tarelli. “Misionarë në udhën e dijes”. Faqe 92. Kështu, që edhe unë pajtohem plotësisht me autorin Kona, kur në librin ”Kur vjen Sokoli”, shkruan:

“E kam njohur nga afër Sokolin, si në vizitat e shpeshta që kam bërë në Suedi, ashtu dhe në vizitat që ai ka bërë në Shqipëri, por njohjen më të plotë e kam krijuar në pjesëmarrjen e përbashkët të shumë veprimtarive kulturore e artistike, që ai ka iniciuar, ka kryer apo ka prezantuar, veçanërisht me shqiptarët e Boråsit, qytetit të njohur për tekstilet në Suedi, ashtu dhe në Shqipëri, Kosovë, me shqiptarët e Maqedonisë dhe të mërgatës”.

Duke lexuar librin, në këtë shportë të madhe vlerash për Sokolin, ndeshemi edhe me të tjera cilësi, që e nderojnë heroin e librit, por që i bëjnë nder edhe gjithë shqiptarisë: Sokoli është nismëtari i krijimit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni”, në po qytetin Borås të Suedisë, ideator dhe botues i revistës emër ndritur “Dituria”, i radios “Dituria” dhe i televizionit “Dituria”, organe këto mediatike, në dispozicion të shqiptarëve, që banojnë në Borås.

Nuk mjafton me kaq, sepse më tej më duhet të shtojmë: Krijimtaria letrare-poetike e Sokolit, ka tërhequr vëmendjen e Kryesisë së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Suedisë, të cilët e kanë pranuar anëtar të saj, Sokolin dhe tre mërgimtarët tanë nga Dardania, Hamit Gurguri, Riza Shaqiri dhe Fetah Bahtiri. Ndërkohë që, ai është i aktivizuar edhe në Shoqatën e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë, “Papa Klementi XI – Albani” të Suedisë, duke qenë nënkryetar i saj.

Duke parë të gjitha këto punë dhe veprimtari të shumta, secili nga ne, mund të shtrojë pyetjen, që në heshtje duhet t’i përgjigjet po vetë: Ku e gjen Sokoli kohën dhe energjinë, për të përballuar këtë ngarkesë kaq të madhe? Sepse gjithçka përkthehet në kohë, mendim e kulturë, mundim dhe përkushtim, për të nisur e bitisur idetë dhe projektet, sado të thjeshta qofshin ato, përfshirë edhe veprimtaritë me karakter kombëtar e gjithëpërfshirës të komunitetit në Suedi dhe në trojet Arbërore, ku flitet shqip.

Shkrimtari Kona, veç mjeshtërisë letrare, nuk ka shtuar asgjë më shumë, se ç’ka dhe çfarë meriton Sokoli, sepse ai është ndër ata atdhetarë të shquar, i cili me vepra të shkruara dhe veprimtari të prekshme, konkrete e të përhershme, ka ndihmuar në përhapjen dhe mos harrimin e gjuhës shqipe në mërgatë, njëkohësisht në paraqitjen e kulturës, folklorit dhe të traditave shqiptare. Pa anashkaluar këmbënguljen e tij, për të qenë aktiv në çuarjen e letërsisë shqiptare në Suedi nëpërmjet përkthimeve, ashtu dhe për prurjen e letërsisë suedeze përmes përkthimeve të tij në Shqipëri, Kosovë, në trojet shqiptare në Maqedoni, Mal të Zi, etj. Ndërkaq Sokol Demaku është nismëtar i binjakëzimit të shkollave suedeze me ato shqiptare, duke filluar me Durrësin e më tej në të tjera shkolla, si Tiranë, Kosovë etj. Ai është edhe realizues i organizimit të delegacioneve të ndërsjella kulturore dhe arsimore midis dy vendeve, Shqipëri-Suedi, duke përfshirë edhe takime të nivelit të lartë në Ministrinë e Arsimit, Tiranë. Ka të drejtë dijetari amerikan Bollduin, kur shkruan diku: “Vlera e një populli tregohet te figurat e shquara të tij”. Dhe, Sokoli është njëri prej racës tonë shqiptare.

Këtu i jap të drejtë sociologut Gëzim Tushi, pjesëmarrës në këtë kuvend të diturish, kur thotë: “Kam dëgjuar për Sokolin. Sot po e njoh nga afër dhe po bindem, se ne shqiptarëve na duhen shumë “Sokola”, që jo vetëm t’i tregojmë botës kush jemi, por edhe të ruajmë, të përhapim e të përcjellim ndër breza, rrënjët e kombit Arbëror. Ndaj duhet shkruar për ta, që, jo thjesht t’i vlerësojmë, por t’i kemi edhe si model në mbrojtje të vlerave tona kombëtare”.

Me të tillë veprimtarë, ne dhe brezat që do të vijnë, duhet të mburremi, sepse siç shprehet shkrimtarja dhe studiuesja Vilhelme Vranari Haxhiraj, me pseudonim “Vivra”: “S’është kombi, që nderon njerëzit e shquar, po janë ‘Ata’, që ia rrisin vlerat dhe nderojnë kombin!”.

Dikush nga të pranishmit u shpreh, se ky libër është një monument që i ngrihet Sokolit. Këtu ka diçka të vërtetë që duhet pranuar, sepse nuk është zmadhim, as fjalë e ngritur në re, pasi aty pasqyrohen ato vepra, ngjarje e veprimtari të ndodhura, të prekshme e të dukshme, pa pasur qëllim zmadhimin i emrit dhe vlerave të tij. E them këtë, pasi në këtë libër është pasqyruar vetëm një pjesë e krijimtarisë dhe veprimtarisë së Sokolit dhe, vetëm për këtë, duhet vlerësuar maksimalisht, pavarësisht modestisë së tij. Kam parasysh, se duhet shkuar edhe më tej, pasi ka edhe shumë shkrime dhe artikuj që janë shkruar enkas për të, duke e lënë shtegun të hapur, për t’i mbledhur në të tjerë libra, në të ardhmen.

Sidoqoftë, lexuesi do të ndeshet me një libër të mirë dhe të vërtetë, pasi e gjithë përmbajtja është mbështetur mbi çaste të jetuara dhe dokumente të mbledhura  e të shënuara me kujdes, duke i dhënë të drejtë studiuesit Mehmet Elezi, kur shkruan: “Një libër i mirë, s’ka nevojë për koment. Ai është si kroi në mal; mjafton të bësh me shenjë ku ndodhet, i eturi shkon vetë”.

Të shumtë ishin ata që e morën fjalën: së pari Viron Kona, si autor i librit, më pas akademiku Gjovalin Shkurtaj, Sejdo Harka, redaktor i librit Kadri Tarelli, Zyhdi Dervishi, Nuri Dragoj, Gëzim Tushi, Gladiola Jorbus, Teuta Dhima, Merita Kuçi Thartori, Bujar Poçari, Avdyl Buçpapaj, Jaho Margjekaj, Pandeli Koçi, Delo Isufi, Petrit Xhaja, Andon Andoni, Hamit Gurguri dhe vetë Sokol Demaku. Ai falënderoi të gjithë pjesëmarrësit, miqtë dhe bashkëveprimtarët, që e kanë mbështetur dhe përkrahur në realizimin e projekteve të tij me theks atdhetar, në dobi të edukimit, kulturës, shkëmbimit të vlerave arsimore dhe letrare-artistike, mes dy vendeve Shqipëri-Suedi.

Vlerat dhe bukurinë e këtij kuvendi të diturish, ia shtuan edhe mesazhet e ardhura nga miq e personalitete të letrave, të cilët nuk patën mundësi të jenë të pranishëm, ndaj dërguan përshendetje, si:  Emine S. Hoti nga Norvegjia, Murat Gecaj, Bardhyl Xhama, Mehmet Deliu, Florenc Gordani, Eduart Vathi, Demir Osmani, Muharrem Dardha, Fadil Kepi, Bujar Karoshi, Petrit Malushi, Luan Çipi, Veledin Durmishi, të gjithë nga Tirana.

Në fund, si qershia mbi tortë, Viron Kona, në shenjë nderimi i dhuroi Sokolit një punim artistik, portretin (Pikturë) e vetë Sokol Demakut.

Të gjithë, edhe në bisedat gjatë koktejit, i uruam Sokolit, mikut tonë, atdhetarit krijues dhe veprimtarit të palodhur, jetë, shëndet dhe suksese të mëtejshme, duke admiruar fjalët e të diturit Jakov Milaj, të shprehura aq bukur te “Raca shqiptare”: “Thesari më i çmuar i një vendi, nuk përbëhet prej pasurisë së tokës e të nëntokës së tij dhe prej mundësive të zhvillimit ekonomik, por prej njerëzve, prej gjakut që qarkullon nëpër venat e tyre”.

Urime edhe autorit Viron Kona, për vepra të tjera po kaq të mira e të arrira, artistikisht dhe shkencërisht!

 

Kadri Tarelli

Durrës më: 28, fillim dimri, 2018.