VOAL

VOAL

Autori i sulmit në Mynih adhuronte Hitlerin

July 27, 2016
blank

Komentet

blank

Më 22 shtator 2023 u nda nga jeta Giorgio Napolitano, i pari president i rizgjedhur i Italisë

VOAL- Giorgio Napolitano lindi në Napoli më 29 qershor 1925.

Pasi u diplomua për drejtësi në fund të vitit 1947 në Universitetin e Napolit, nga viti 1945-1946 u aktivizua në lëvizjen për Këshillat Studentorë të Fakultetit dhe delegat në Kongresin e Parë Kombëtar të Universitetit.

Që nga viti 1942, në Napoli, pasi u regjistrua në Universitet, ai ishte pjesë e një grupi të rinjsh antifashistë që u bashkuan me Partinë Komuniste Italiane në 1945, ku Napolitano do të ishte militant dhe më pas udhëheqës deri në themelimin e Partisë Demokratike të majtas.

Nga vjeshta e vitit 1946 deri në pranverën e vitit 1948, Giorgio Napolitano ishte pjesë e sekretariatit të Qendrës Ekonomike Italiane për Jugun e kryesuar nga Senatori Paratore. Më pas mori pjesë aktive në Lëvizjen për Rilindjen e Italisë Jugore që nga lindja e saj (dhjetor 1947) dhe për më shumë se dhjetë vjet.

Fillimi i karrierës së tij parlamentare

U zgjodh për herë të parë në Dhomën e Deputetëve në vitin 1953 dhe do të jetë pjesë e saj – me përjashtim të legjislaturës së katërt – deri në vitin 1996, gjithmonë i rikonfirmuar në zonën elektorale të Napolit.

Veprimtaria e tij parlamentare zhvillohet në fazën fillestare në kuadër të Komisionit të Buxhetit dhe Pjesëmarrjeve Shtetërore, duke u fokusuar – edhe në debatet në Kuvend – në problemet e zhvillimit të Jugut dhe në çështjet e politikës ekonomike kombëtare.

Në vitin VIII (nga viti 1981) dhe legjislaturën IX (deri në 1986) ishte kryetar i Grupit të Deputetëve Komunistë.

Në vitet 1980 ai punoi për problemet e politikës ndërkombëtare dhe evropiane, si në Komisionin e Punëve të Jashtme të Dhomës së Deputetëve, ashtu edhe si anëtar (1984-1992 dhe 1994-1996) i delegacionit italian në Asamblenë e Atlantikut të Veriut, dhe përmes nismave të shumta politike dhe kulturore.

Tashmë që nga vitet 1970 ai ka zhvilluar aktivitete të gjera konferencash jashtë vendit: në institutet e politikës ndërkombëtare në Britaninë e Madhe dhe Gjermani, në universitete të shumta në Shtetet e Bashkuara (Harvard, Princeton, Yale, Chicago, Berkeley, SAIS dhe CSIS në Uashington).

Vitet 90

Nga viti 1989 deri në vitin 1992 ka qenë deputet i Parlamentit Evropian.

Në legjislaturën e 11-të, më 3 qershor 1992, Giorgio Napolitano u zgjodh President i Dhomës së Deputetëve, duke qëndruar në detyrë deri në fund të legjislaturës në prill 1994.

Në legjislaturën e 12-të është pjesë e Komisionit të Jashtëm dhe kryetar i Komisionit të Posaçëm për riorganizimin e sektorit të radiotelevizionit.

Në legjislaturën e 13-të ishte Ministër i Brendshëm dhe për koordinimin e mbrojtjes civile në Qeverinë Prodi, nga maji 1996 deri në tetor 1998.

Që nga viti 1995 është President i Këshillit Italian të Lëvizjes Evropiane.

Nga qershori 1999 deri në qershor 2004 ai ishte Kryetar i Komisionit për Çështjet Kushtetuese të Parlamentit Evropian.
Vitet 2000

Në legjislaturën e 14-të, Napolitano u emërua Kryetar i Fondacionit të Dhomës së Deputetëve nga Kryetari i Dhomës Pier Ferdinando Casini, duke mbajtur detyrën deri në fund të legjislaturës.

I emëruar senator i përjetshëm më 23 shtator 2005 nga Presidenti i Republikës Carlo Azeglio Ciampi, Napolitano e pasoi atë më 10 maj 2006 kur u zgjodh President i Republikës Italiane me 543 vota. Ai u betua më 15 maj 2006.

A ia vlen çmimi përkushtimi i tij për kauzën e demokracisë parlamentare dhe kontributi i tij në afrimin mes të majtës italiane dhe socializmit europian? në 1997 në Hannover? i çmimit ndërkombëtar Leibniz-Ring për “angazhim të përjetshëm”.

Në vitin 2004, Universiteti i Barit i dha një diplomë nderi në shkencat politike.

Botime dhe libra

Giorgio Napolitano bashkëpunoi veçanërisht me revistën “Società” dhe (nga viti 1954 deri në vitin 1960) me revistën “Cronache meridionali” me ese mbi debatin e jugut pas Çlirimit dhe mbi mendimin e Guido Dorsos, mbi politikat e reformës dhe agrare. tezat e Manlio Rossi -Doria, mbi industrializimin e Italisë së Jugut.

Në vitin 1962 ai botoi librin e tij të parë “Lëvizja e Punëtorëve dhe Industria Shtetërore”, duke iu referuar veçanërisht veprave të Pasquale Saraceno.

Në vitin 1975 ai botoi librin “Intervistë mbi PCI” me Eric Hobsbawm, i përkthyer në mbi dhjetë vende.

Libri “In mezzo al guado” daton në vitin 1979, duke iu referuar periudhës së solidaritetit demokratik (1976-79), gjatë së cilës ai ishte zëdhënës i PCI dhe mbajti marrëdhënie me qeverinë Andreotti për çështjet ekonomike dhe sindikaliste.

Libri i vitit 1988 “Përtej kufijve të vjetër” trajtoi problemet që u shfaqën në vitet e shkrirjes midis Lindjes dhe Perëndimit, me presidencën e Reganit në SHBA dhe udhëheqjen e Gorbaçovit në BRSS.

Libri “Përtej fordit: zgjedhja reformiste” përmban ndërhyrjet nga viti 1986 deri në vitin 1990.

Libri “Evropa dhe Amerika pas ’89”, i vitit 1992, mbledh konferencat e mbajtura në Shtetet e Bashkuara pas rënies së Murit të Berlinit dhe regjimeve komuniste në Evropën Qendrore dhe Lindore.

Në vitin 1994 botoi librin, pjesërisht në formën e një ditari, “Ku po shkon Republika – Një tranzicion i papërfunduar” kushtuar viteve të legjislaturës XI, të jetuar si Kryetar i Dhomës së Deputetëve.

Në vitin 2002 botoi librin “Evropa Politike”, në mes të angazhimit të tij si Kryetar i Komisionit për Çështjet Kushtetuese të Parlamentit Europian.

Libri i tij i fundit “Nga PCI në Socializmin Evropian: një autobiografi politike” u botua në 2005.

Presidenti i 11-të i Republikës Italiane

Ai u zgjodh President i Republikës në vitin 2006. Mandati i tij zgjati nga 15 maji i atij viti deri më 14 janar 2015, për dy mandate radhazi: ai është presidenti i parë në historinë italiane që zgjidhet për një mandat të dytë.

Përfundimi i mandatit të tij të parë si President i Republikës përkon me periudhën pas zgjedhjeve politike të vitit 2013; rezultatet e këtyre zgjedhjeve e shohin Partinë Demokratike si fituese por me një diferencë kaq të vogël në krahasim me partitë kundërshtare PDL dhe MoVimento 5 Stelle – sa Napolitano; Përpjekja katastrofike e palëve për të gjetur dhe zgjedhur një President të ri bën që Napolitano të kandidojë sërish për një mandat të dytë.

Për herë të parë në historinë e Republikës i njëjti president qëndron në detyrë dy herë radhazi: më 20 prill 2013, Giorgio Napolitano u zgjodh përsëri. Ai dha dorëheqjen nga posti i tij më 14 janar 2015, një ditë pas përfundimit të semestrit në të cilin Italia ishte në krye të Këshillit Evropian.

Gjatë viteve të detyrës së tij ai emëroi pesë kryetarë të Këshillit të Ministrave:

Romano Prodi (2006-2008)
Silvio Berlusconi (2008-2011)
Mario Monti (2011-2013)
Enrico Letta (2013-2014)
Matteo Renzi (2014-2016).

Ai emëroi pesë senatorë për jetë:

Mario Monti, 9 nëntor 2011;
Renzo Piano, Carlo Rubbia, Elena Cattaneo, Claudio Abbado, 30 gusht 2013.

Veprimtaria e tij si President u karakterizua nga vëmendja ndaj një teme shumë të dashur për të: sigurinë në punë.

Pasardhësi i tij ishte Sergio Mattarella.

Giorgio Napolitano ndërroi jetë në Romë më 22 shtator 2023 në moshën 98-vjeçare.

blank

Ndahet nga jeta ish Presidenti i Republikës Italiane, Giorgio Napolitano

Ish-Presidenti i Republikës Italiane, i shtruar prej ditësh në spital në gjendje kritike, ka ndërruar jetë sot në moshën 98-vjeçare

 

Giorgio Napolitano ishte i vetmi kryetar i shtetit italian i rizgjedhur nga Parlamenti për një mandat të dytë

 

VOAL- Giorgio Napolitano u nda nga jeta sot në moshën 98-vjeçare. Javët e fundit gjendja shëndetësore e ish-kreut të shtetit italian ka qenë kritike dhe së fundmi është përkeqësuar.

Deputet që nga viti 1953 dhe eksponent kryesor i Partisë Komuniste Italiane, nga fundi i viteve 1980 ishte ndër protagonistët e tranzicionit të PCI drejt socializmit demokratik të stilit europian. Postet institucionale që ai mbajti më pas ishin të ndryshme dhe të rëndësishme: nga kryesia e Dhomës së Deputetëve (1992-1994) deri te funksionet e ministrit të Brendshëm dhe të koordinimit të mbrojtjes civile (1996 – 1998) në ekzekutivin e parë të kryesuar nga Romano Prodi. .

Në maj 2006 ai u zgjodh në presidencën e republikës, duke marrë detyrën nga Carlo Azeglio Ciampi. Prandaj ai u bë në prill 2013, në një situatë ngërçi politik që u shfaq pas zgjedhjeve legjislative, kreu i parë i shtetit në historinë e republikës që u rizgjodh nga Parlamenti për një mandat të dytë. Sidoqoftë, Napolitano u largua përfundimisht nga Quirinale në fillim të 2015.

Gjendja e tij shëndetësore filloi të lëkundet në vitin 2018, kur u shtrua me urgjencë në spital dhe iu nënshtrua një operacioni në aortë. Në maj të vitit të kaluar ai iu nënshtrua një operacioni abdominal në spitalin Spallanzani në Romë.rsi-eb

blank

Në kujtim të mikes së Kosovës, ministres suedeze Lindh, vrarë nga një ekstremist serb – Nga ALBIN KURTI

Sot janë bërë 20 vite nga vdekja e Anna Lindh, ish-Ministres së Punëve të Jashtme së Suedisë (1998 – 2003). Anna Lindh vdiq mëngjesin e 11 shtatorit të vitit 2003, nga plagët e marra prej një sulmi të paramenduar ndaj saj që ia mori jetën.

Mbrëmjen e 10 shtatorit, Lindh kishte dalë të blente rroba në një dyqan në Stokholm, kur Mijailo Mijailoviç, një 24 vjeçar ekstremist i lindur në një familje të migruar nga Serbia në Suedi, e sulmoi ministren Lindh duke e goditur me thikë në gjoks.

Anna Lindh vdiq në spital disa orë më pas, duke e lënë të tronditur publikun evropian si viktimë e një prej atentateve më makabre ndaj një politikani evropian të profilit të lartë, siç ishte Ministrja e Punëve të Jashtme e Suedisë.

Ndërkaq, vrasësi i saj Mijailo Mijailoviq u arrestua pas dy javësh dhe pas procesesh gjyqësore, një vit më vonë, atij iu dha një aktgjykim që e dënoi me burgim të përjetshëm.

Sipas hetimeve, vrasësi serb Mijailo Mijailoviç nuk mund t’ia falte kurrë ministers së jashtme suedeze Anna Lindh, mbështetjen që ajo ia kishte dhënë fushatës së bombardimeve të NATO-s mbi Serbi, gjatë luftës së vitit 1999 në Kosovë.

Në një fjalim të mbajtur më 15 korrik 1999 në Almedalen, Ministrja e Jashtme e Suedisë Anna Lindh, e cila vinte nga radhët e socialdemokratëve, kishte thënë: “Lufta në Kosovë ishte unike në një aspekt: sulmet e NATO-s nuk u bazuan në politika të fuqisë, në resurse apo pretendime territoriale, por mbi të drejtat e njeriut.

Vendet demokratike thjesht nuk mund ta pranonin agresionin e Millosheviçit kundër njerëzve të pafajshëm. Kosova na tregoi se sa i rëndësishëm është bashkëpunimi në Evropë. Nuk është lufta, por anëtarësimi në BE ajo që mund ta sjellë paqen në Ballkan në planin afatgjatë. Kosova na kujton se sa është e rëndësishme të vazhdojmë të punojmë që të drejtat e njeriut të respektohen për ta parandaluar luftën.”

Sigurisht që atëherë Lindh nuk mund ta ketë menduar që fjalimet dhe politikat e saj në mbështetje të ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë, do të bëheshin shkaktari i vrasjes së saj.

Ndaj sot, teksa e kujtojmë miken e Kosovës, Anna Lindh, e kujtojmë bashkë edhe me vërtetësinë historike dhe fuqinë e fjalëve të saj për Kosovën!
Image

blank

‘Charles i zhgënjyer kur lindi Princi Harry’- Zbulohen të pathëna nga kaseta e princeshës Diana: Menduam se do të ishte vajzë

Për herë të parë janë zbuluar kaseta të padëgjuara të Princeshës Diana që pretendonin se mbreti Charles tha se ishte ‘i zhgënjyer’ kur lindi Princi Harry sepse çifti kishte menduar se do të ishte një vajzë.

Audioja u regjistrua nga Diana në vitet 1990 për biografin e saj Andrew Morton, i cili vazhdoi të botojë librin më të shitur Diana: Her True Story.

Pjesë nga klipet, të cilat do të transmetohen në një dokumentar të ardhshëm dhe janë publikuar vetëm një ditë pas 26 vjetorit të vdekjes së Dianës në një aksident automobilistik, janë publikuar në SHBA.

Diana dëgjohet të thotë në regjistrim se Charles i tha nënës së saj Frances Shand Kydd në pagëzimin e Princit Harry më 1984: “Jemi shumë të zhgënjyer, menduam se do të ishte një vajzë”.

Frances më pas ia ktheu dhe i tha se duhet ‘të kuptojë se je me fat që ke një fëmijë’, shtoi Diana.

Image

Publikimi i klipeve mund të jetë veçanërisht i dëmshëm për mbretin Charles, sepse ato vijnë vetëm një javë para përvjetorit të parë të vdekjes së nënës së tij, Mbretëreshës Elizabeth II.

Tom Jennings, producenti i dokumentarit të vitit 2017 dhe atij të ardhshëm, tha për ABC: “Kur doli filmi i parë, njerëzit u mahnitën sepse nuk e kishin dëgjuar Dianën të fliste kështu më parë”.

Ai shtoi: “Është një stil tregimi që është shumë i vështirë për t’u bërë, por mendoj se është gjëja më e afërt me të vërtetën që mund të arrish sepse asgjë nuk të pengon.

“Është e rëndësishme si pjesë e trashëgimisë së Dianës që të lejohen më shumë nga ato kaseta të dëgjohen.”

Princesha regjistroi shtatë orë audio ndërsa ishte ende e martuar me mbretin Charles, i cili në atë kohë ishte Princi i Uellsit.

Sidoqoftë, jo i gjithë audio u dëgjua në dokumentarin e 2017-ës.

Diana thotë për komentet e supozuara të Charles për lindjen e Princit Harry: “Burri im as nuk do të flasë me mamin, mezi.

Sepse në pagëzimin e Harrit, Charles iu afrua mamasë dhe i tha: “Jemi shumë të zhgënjyer, menduam se do të ishte një vajzë” dhe mamaja ia këputi kokën dhe tha se duhet të kuptosh se sa me fat je që të kesh një fëmijë që është normale.

“Që nga ajo ditë, grilat kanë rënë. Kjo është ajo që ai bën kur merr dikë që t’i përgjigjet atij.”

Një tjetër klip zbulon urrejtjen e Dianës për njerkën e saj Raine Spencer, me të cilën babai i saj John ishte martuar në vitin 1976 pasi nëna e saj Frances ishte larguar. syri.net

  • blank
blank

Më 30 gusht 1949 u nda nga jeta Sevasti Qiriazi

Sevasti Qiriazi-Dako, arsimuesja e atdhetarja e njohur shqiptare lindi më 24 shkurt të vitit 1871 në Manastir dhe vdiq më 30 gusht të vitit 1949. Ishte njëra prej femrave atdhetare shqiptare dhe nismëtare e organizimit të arsimit kombëtar për femra.

Gjatë qëndrimit në Stamboll, Naim Frashëri ai që i dha mundësi Sevasti Qiriazi-Dakos të studionte në kolegjin me emër Robert College në Konstandinopojë e të luante një rol aktiv në arsimimin e grave. Shkollën e lartë e kreu në Stamboll, pas kthimit në atdhe nisi të punojë për shkollën shqipe të vashave. Ajo qe e para grua shqiptare që studioi në këtë institucion amerikan, të cilin e kreu në qershor të vitit 1891.

Me t’u kthyer në Shqipëri ajo mori pjesë në ngritjen e shkollës së vashave në Korçë më 1891. Kjo shkollë është edhe fillimi i një shkolle mbi bazën laike.

Pas Luftës së Parë Botërore kjo shkollë njihej ende me emrin e familjes Qiriazi. Ajo mori pjesë edhe në Kongresin e Manastirit, ku u mor kryesisht me përgatitjen e teksteve shkollore.

Është thënë se Sevasti Qiriazi-Dako ka botuar një gramatikë për shkollat fillore (Manastir 1912) dhe ka redaktuar një radhë tekstesh historie. Me të shoqin, gazetarin dhe shkrimtarin Kristo Anastas Dako (1878-1941) e me të motrën Parashqevi Qiriazi ajo vajti në Rumani e prej andej emigroi në Shtetet e Bashkuara, ku bashkëpunoi me të përdyjavshmen “Yll’ i mëngjesit”.

Motrat Qiriazi ishin mësueset dhe edukatoret e para të shkollës së vashave që u hap më 1891 në Korçë. Nga kjo shkollë dolën shumë emra të njohur të femrave të cilat kontribuan , jo vetëm në fushën e arsimit , por u bënë edhe luftëtare të njohura të çështjes kombëtare.

Sevasti Qiriazi Mori pjesë në Kongresin e Elbasanit si dhe punoi në komisionin për shqyrtimin e teksteve shkollore të ngritur nga shoqëria “Përparimi”. Shkroi “Gramatika elementare për shkollat fillore”.

Bashkëpunoi me atdhetarë dhe me Ismail Qemalin për çështjen kombëtare.

Kur ishte kryetare e partisë “Partia Kombëtare Shqiptare” në SHBA, mbrojti të drejtat e shqiptarëve në shumë forume ndërkombëtare. Duke iu përkushtuar përparimit kombëtar dha ndihmesë në fushën e arsimit dhe emancipimit shoqëror të femrës shqiptare.

blank

Prof.Dr.Ing. Mira Mezini fiton një tjetër trofe: Çmimin “LOEWE Top Profesorship. 1.9 Milion euro për kërkim shkencor

Shkencëtarja shqiptare, prof.dr.ing. Mira Mezini, anëtare e jashtme e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, fiton një tjetër trofe, çmimin LOEWE Top Profesorship.

Ky çmim i siguron prof. Mezinit rreth 1.9 milionë euro për një periudhë prej pesë vjetësh për kërkimin shkencor mbi bazat e programimit për zhvillimin e sistemeve të softwer-it të të mësuarit interaktiv të decentralizuar, të sigurt dhe të besueshëm.

“LOEWE” është programi i promovimit të kërkimit shkencor që përdor shteti federal i Hessen-it që nga viti 2008, për të përcaktuar tendencat e politikave kërkimore, me objektivin që t’i japë një shtysë të qëndrueshme peizazhit kërkimor të Hessen-it.

LOEWE do të thotë “Landes-Offensive zur Entwicklung wissenschaftlich-ökonomischer Exzellenz” (Ofensivë shtetërore për zhvillimin e përsosmërisë/ekselencës shkencore dhe ekonomike).

Mira Mezini, profesore e shkencave kompjuterike në Universitetin Teknik të Darmstadt-it (Gjermani); profesore e ftuar në disa vende të Botës, duke përfshirë Britaninë e Madhe; zëvendëspresidente e Universitetit të Darmstadt-it për transferimin teknologjik dhe më pas edhe për kërkimin dhe inovacionin.

Mira Mezini është autore e 233 artikujve shkencorë, të indeksuar në Scopus List dhe i 293 artikujve të kuotuar në Research Gate, me rreth 7000 citime; e cilësuar kërkuese shkencore ekselente me njohje dhe vlerësim ndërkombëtar në fusha shumë të rëndësishme të shkencave kompjuterike si gjuhët e programimit dhe paradigmat, zhvillimi i softuerëve të automatizuar, analiza e programeve dhe siguria e softuerëve; bashkëthemeluese e nëndisiplinës mbi paradigmën e zhvillimit të softuerëve të orientuar duke vendosur parime të reja shkencore.

Mira Mezini,  në vitin 2012 ishte fituese e çmimit ERC Advanced Grant me shumën prej 2.3 milionë që e ndan Këshilli për Promovim të hulumtimeve shkencore (European Research Council ERC). Ky është çmimi me vlerën më të lartë monetare që ndahet në Evropë. Me këtë shumë parash ajo planifikon të vejë bazat për programimin softuerik të programit Cloud. Ky çmim jepet nga Bashkimi Evropian prej vitit 2007. Shkencëtarëve që fitojnë këtë çmim në fakt u ofrohen mjete për zhvillimin e projekteve bazike në fushën e tyre të studimit.

Prandaj voal.ch thotë se Mira Mezini fiton një tjeter trofe dhe po ashtu i urojmë që të fitojë edhe trofe të tjera përkrahë sukseseve të saj.

https://www.voal-online.ch/index.php?mod=article&cat=DIASPORAN%C3%8BZVIC%C3%8BRDHEBOT%C3%8B&article=28551&fbclid=IwAR2gM7qE5GIrsSs3QaWy-pXLiPHXlna3jqo1YRe8z-MHQrw0aTpX8K4zEvE

blank

(Video) Violinisti shqiptar 26 vjeçar Daniel Vlashi Lukaçi ngre në këmbë DSO-Berlin në sallën emblematike “Berliner Philharmonie”

Voal.ch – Në video do të shihni hyrjen e violinistit Daniel Vlashi Lukaçi në sallën emblematike “Berliner Philharmonie”, i cili e ngre në këmbë DSO-Berlin (Deutsches Symphonie-Orchester Berlin ) nën duartrokitjet plot simpati e vlerësim të platesë gjigande.

Megjithëse është normal si protokoll koncerti, por e kush mund të ta falë këtë ngjitje në DSO-Berlin, që prej garave aq konkuruese ngjan si kryefitoret e betejave ?!

E kush nuk do të emocionohet kur ta shohë këtë video se si ngrihet në këmbë e gjithë Orkestra Sinfonike e Gjermanisë, në Berlin përpara një djaloshi 26 vjeçar, violinistit virtuoz Daniel Vlashi Lukaçi.

Gjithë kjo arritje që bën krenar çdo shqiptar është frut i talentit, punës kolosale mbi 20 vjeçare, i edukatës, traditës e kulturës familjare nga babai dhe nëna.

Danieli ka lindur në Spanjë dhe sipas ligjit spanjoll ai i mban dy mbiemrat Vlashi – Lukaçi, që i japin dritë emrit të tij dhe Danieli dritë atyre, sepse janë dy familje të mëdha shqiptare.

Edhe paraqitje e tij kaq elegante, kaq emocionuese, që të ngre peshë,  që të rrit adrenalinën, që t’i loton sytë e të rrëqeth lidhet edhe ajo me prejardhjen e gjakut shqiptar!

Voal.ch i uron Daniel Vlashi Lukaçit lartësi të reja, për të treguar se shqiptarët rilindin e lartohen kësisoj, me talent, me punë dhe me dinjitet.

blank

blank

Nga Bedri Alimehmeti, Mjeshër i Madh: Yjet e Tiranës – Skënder Halili – Vezullimi i ndërprerë i një ylli, do të ndriçojë gjatë në futbollin shqiptar

DOSSIER/ Po te jetonte sot qendërmbrojtësit më i spikatur në historinë e futbollit shqiptar. Ka lindur më 20 gusht 1940.

Nga Bedri Alimehmeti,
Gazetar, shkrimtar – “Mjeshtër i Madh” & “Fisnikëria Tiranse”

Starti i një “ikone” që nuk zgjati shumë

 

Që ka mbetur ikonë në futbollin shqiptar, këtë te gjithë e thonë. Dhe, që e interpretonte qendërmbrojtësin e lirë në ato vite aq përsosmërish, kur nuk ishte zbatuar ende në disa vende me futboll të përparuar, e bëri që vështirë të përsëritet. Që askush nuk i bënte rofeshiatat deri në lartësinë e kokës, këtë e vërtetojnë ende bashkëlojtarët dhe rivalët, sepse ishte i shkëlqyer në luftën e ajrit. Skënder Halili i afronte dhe u jepte kurajë futbollistëve të rinj, dhe ai nuk u dëbua asnjëherë nga gjyqtarët, sepse ishte i thjeshtë dhe i dashur, edhe me tifozët.

Ai ishte njerëzor në gjithçka bënte, dhe të gjitha këto cilësi të patjetërsueshme janë të murosura në portretin emblematik të Skënder Halilit, legjendarit të ekipit bardheblu dhe të kombëtares, figura e të cilit teksa vitet kalojnë, merr gjithnjë e më tepër përmasa gati mitike. Ai ishte djalë i rrugës “Fortuzi”, që në Tiranë etiketohet “maternitet” i futbollit shqiptar. Vetëm duke përmendur emra të tillë futbollistësh të shquar, si Gani Merja, Panajot Pano, Skënder Halili, Indrit Fortuzi e Blendi Nallbani, bindesh për këtë fakt. Fillimisht te kopshti i “Rukes”, më pas te oborri i shkollës “10 Korriku” (sot “Sinan Tafaj”), apo te bulevardi ” Zogu I” bashkë me Panajot Panon, Eqerem Casllin, Bujar Hykën, Eshref Demnerin, Astrit Zhordën, Hasan Vocin etj, moshatarë, me të u mbrujt e u kalit talenti i tij si futbollist, modelin e të cilit ai e kishte te dy dajat: Xhaferri e Ganiu, të cilët bënin emër në ato vite.

blank

Më pas, thuajse të gjithë bashkë u gjendën te fusha “Puna” (ish-ekspozita Shqipëria Sot), ku nën drejtimin e teknikut Xhavit Demneri u bënë pjesë e të rinjve bardheblu. Aty takuan Osman Memën, Pavllo (Ben) Bukovikun, Luigj Bytyçin, Naim Ballën, Pjerin Perollin, Bujar Kulhekun etj, me të cilët vargëzojnë tituj kampionë. Ndërkohë, viti 1957 e gjen Skënderin në radhët e ekipit të të rriturve bardheblu, ishte koha kur trajneri Alla sapo kishte nisur të ndërtonte atë ekip që do të bënte epokë në vitet ‘60-të. Dhe shumë shpejt do të mbërrijnë sukseset. Më 29 nëntor 1959, 17 Nëntori fiton Kupën e 15 vjetorit të çlirimit, por fill pas kësaj arritjeje, të gjithë futbollistët e rinj që kishim shkëlqyer në atë aktivitet i thirrën ushtarë. Kështu ndodhi me Panon, Bytyçin, Bukovikun e Osman Memën që kaluan te Partizani, ndërsa Halili e Caslli shkuan te Dinamo.

blank

Largimi nga Dinamo, pasoja me një vit pezullim

Nga dhjetori 1959 e deri në dhjetor 1961, Skënderi kontribuoi për Dinamon, me të cilën u shpall kampion dhe fitues i Kupës. Pas përfundimit të ushtrisë, ai kërkon të kthehet, por has në kundërshtimin e drejtuesve të Dinamos, të cilët donin ta mbanin përgjithmonë. Ai nuk pranon e përfundimisht kthehet te 17 Nëntori, ndërsa drejtuesit e Dinamos ankohen në FSHF, e cila çuditërisht e dënon me një vit mosaktivizim. Gjithsesi, ai stërvitet intensivisht me ekipin e zemrës.

Është momenti kur mbërrin formën më të shkëlqyer si futbollist, falë së cilës bëhet pjesëtar i padiskutueshëm i ekipit kombëtar, që në qershor 1963 merr pjesë për herë të parë në Kupën e Evropës midis Kombeve, në dy ndeshje ndaj Danimarkës 0-4 dhe 1-0. Ndërkohë, me 17 Nëntorin spikat në ndeshjet e Kupës Ballkanike, dhe në sezonin 1964-1965 shpallet kampion i Shqipërisë, titulli i 7-të i bardhebluve, teksa Shqipëria ka nisur ndeshjet në grup për eliminatoret e Botërorit Angli 1966, ku garon me Zvicrën, Holandën dhe Irlandën e Veriut. Në Kupën e Kampioneve, 17 Nëntori eliminohet nga Kilmarnok i Skocisë, 0-0 dhe 0-1, ndërsa në sezonin 1965-1966, bardheblutë shpallen sërish kampion, pas një finaleje dramatike me Partizanin (2-1), duke qenë se e mbyllën kampionatin me pikë të barabarta.

blank
Arrestimi dhe burgosja për dy orë dore

Ishte fundgushti 1966. Në kuadër të përgatitjeve për pjesëmarrje në Kupën e Kampioneve, ku bardheblutë shorti i kishte vënë përballë një ekip relativisht të lehtë, kampionen e Norvegjisë “Oslo 04”, ishin grumbulluar në hotel “Durrësi”. Natën vonë, teksa flinin futbollistët, dëgjojnë zhurmë hapash dhe zëra, dhe kur dalin në ballkon shohin Skënder Halilin që e fusin në një “Gaz-69”. Të nesërmen mësojnë se shokun e tyre të skuadrës e kishin arrestuar.

Pas kësaj, nga autoritetet vendase, 17 Nëntori nuk u la të udhëtonte për në Norvegji, çka ju kushtoi dy vite pezullim nga UEFA. Ndodhi kështu, sepse dikush në tregun e zi ishte kapur duke shitur dy orë dore. Ai kishte dhënë emrin e Skënder Halilit, të cilit gjatë kontrollit në shtëpi i gjetën edhe 57 dollarë. Këto përbënë bazën e akuzës, pas së cilës e dënuan me 11 muaj burg (!), kur gjasat më të shumta ishin vetëm për 6 muaj kondicionel (me kusht).

Pas kësaj, Skënderi kryen dënim në galeritë e kromit në Bulqizë, ku shëndeti i merr goditjen e parë. Kur u lirua, kishte shumë dëshirë të kthehej sërish në fushë, sepse ishte ende i ri, 27 vjeç. Por, me gjithë dëshirën e drejtuesve, te 17 Nëntori ishte e pamundur. Klubi Flamurtari u përpoq, por nuk ia doli, ndërsa Besëlidhja e Lezhës këmbënguli më shumë. E afroi dhe e trajtoi, madje me fanellën e skuadrës lezhjane arriti të zhvillojë një ndeshje miqësore stërvitore ndaj ekipit kombëtar (0-0), e cila përgatitej për eliminatoret Euro 1968. Dhe vetëm kaq.

blank

Kalvari i jetës së vështirë, pjesë e paradokseve të kohës

Pas kësaj kthehet në Tiranë, ku punon në NRSH “17 Nëntori”, dhe në fushat e futbollit shfaqej vetën në kampionatin lokal të ndërmarrjeve, ku vetëm për të parë atë numri i shikuesve ishte tejet i madh. Nën kujdesin e klubit “17 Nëntori”, Skënder Halili kreu një kurs për trajner dhe pas kësaj u mor me përgatitjen e futbollistëve të grupmoshave.

Nga duart e tij dolën emrat e njohur, si Astrit Ramadani, Krenar Alimehmeti, Florian Riza, Ilir Daja, Fation Kepi, Fatos Daja etj. Kjo gjë i dha shumë kënaqësi, por sëmundja e rëndë e mposhti. Më 13 dhjetor 1982, vetëm 42 vjeç, Skënder Halili u nda nga jeta. Dhimbjen për humbjen e tij e ndjeu opinioni sportiv i gjithë vendit, ndaj atë ditë të largët dhjetori, kortezhi i përmortshëm që e përcolli për në banesën e fundit, dukej i pambarimtë. Por, është për të ardhur keq, që përpara atij varri nuk u mbajt e nuk u tha asnjë fjalë. Edhe ky fakt bënte pjesë në paradokset e asaj kohe të mbrapshtë.

Ai ishte njerëzor në gjithçka bënte dhe të gjitha këto cilësi të patjetërsueshme janë të murosura në portretin emblematik të Skënder Halilit, legjendarit të ekipit bardheblu dhe të kombëtares, figura e të cilit, teksa vitet kalojnë, merr gjithnjë e më tepër përmasa gati mitike

blank

Skeda
Skënder Halili
Datëlindja: 20 gusht 1940/ Vendlindja: Tiranë.
Roli: Qendërmbrojtës.
Ekipet ku është aktivizuar: Të rinjtë e Tiranës 1954-1957; Puna e Tiranës 1957-1959; Dinamo 1960-1962; 17 Nëntori 1963-1966.
Me kombëtaren: Luajtur në 9 ndeshje.
Tituj e trofe: Kampion me të rinjtë e Tiranës 1956, 1957; me Dinamon 1960; me 17 Nëntorin 1964-1965, 1965-1966. Kupa e Shqipërisë: Dinamon 1960; Kupa “50 vjetori i Pavarësisë” me Dinamon 1962.
Karriera si trajner: Me grupmoshat e 17 Nëntorit.
Tituj: “Mjeshtër Sporti”, “Mjeshtër i Merituar”, “Simbol i qytetit të Tiranës”, “Nderi i sportit shqiptar”, “Mjeshtër i Madh”, “Kalores i Urdherit te Skenderbeut”
U nda nga jeta: 13 dhjetor 1982
Përjetësimi: Nga viti 2000, qendra stërvitore e FK Tirana mban emrin “Skënder H

blank

Voal.ch i uron ditën e lindjes aktorit të mirënjohur Ymer Bala !

Aktori i mirënjohur i skenës, teatrit e kinematografisë shqiptar, “Mjeshtër i Madh” Ymer Bala, ka ditëlindjen.

Ai ka lindur më 16 gusht 1945

Ky artist i madh ia dedikoi jetën Teatrit, artit, kulturës shqiptare.

Ymer Bala eshte nje aktor i shquar i Teatrit “Migjeni”ne veçanti, por edhe mjaft i mirenjohur ne kinematografine shqiptare.
Te panumerta jane rolet ne kete teater perkrah emrave te medhenj si Ndreke Luca e Tinka Kurti, Zef Jubani, Tano Banushi e Lec Bushati.
Interpretimet e tij të mrekullueshme e rradhisin atë ne brezin e aktoreve te shquar te “Migjenit”.
Ai e lidhi jetën e tij artistike me Teatrin Migjeni që në fillimet e karierës së tij që nga viti 1968 kur interpreton në në dramën “Shqiponjat”, e cila ka një veçanti, ndoshta mund të jetë unikale, pasi ka 5 autorë. Ato janë: Ton Shoshi, Paulin Sekuj, Jonuz Dini, Frederik Rreshpja dhe Fadil Kraja, por spektatori shkodran dhe ai shqiptar  e ka te fiksuar imazhin e tij prej te roleve te interpretuara nga ai ne shume shfaqje si tek “Keshilli i ndrikullave”; “Shpartallimi”; “Toka jone”; “Luani i shtepise”; “Fisheku ne paje”; “Gjaku i Arberit”; “Ceshtja e Blertes” etj.
Publiku i gjere shqiptar e mban mend ne shume filma artistik, ne vecanti e identifikon ate me mesuesin e Adushit tek “Lume drite”.
Ne film do te debutoje tek “Gjurma” ne vitin 1970, i cili ne kete film te pare per aktorin tone, do te luaje me emrat e medhenj te kinemase si Naim Frasheri, Ndreke Luca, Violeta Manushi, Margarita Xhepa etj . Nje vit me vone do te interpretoje ne “Mengjeze lufte” (1971); Ne vitin 1973 do te luaje rolin e Mark Martinit, kusheririt te Kreshnikut tek “Operacioni Zjarri” perkrah emrave si Tinka Kurti, Ndreke Luca, Llazi Serbo etj.
Aftesite aktoriale te tij bien ne sy te rregjizoreve shqiptare qe e ofrojne ate edhe ne filmat e tjere ne vijim . Ne filmin “Lume drite” (1975) do te jete ne rolin kryesor dhe do ta fiksoje aktorin ne memorien e spektatorit te gjere shqiptar.
Nje tjeter rol, i shtohet karieres se tij ne vitin 1979 , ai i komisarit ne “Ditët që sollën pranverën”. Me pas do te vijoje tek “Ceta e vogel”, film me rregji te Mark Topallajt dhe qe nuk do te munde ti shpetoje censures deri ne vitin 1990-te. Ne vitin 1982 do te jete ne televizivin e TVSH-se ne “Flaka e Maleve”
Prej 1997 së bashku me familjen e tij jeton ne Saint Louis (SHBA)
Ne dhjetor te vitit 2014, ne 65-vjetorin e teatrit “Migjeni”, rikthehet në skenë pas 32 vitesh me dramen “Gjaku i Arbërit”, duke iu pergjigjur fteses se regjizorit Bruno Shllaku per ta rivene ne skene kete drame.

Voal.ch i uron ditëlindjen, edhe plot dekada jetë dhe aktivitet duke e përshëndetur me interpretimet e tij brilante, dy poezi të Filip Shirokës:

blank

Fitore Mamaqi « Sopranoja që jetoi një jetë të nxjerrë nga faqet e një romani» Përgatiti Aleksandër Ikonomidhi Sulioti

 

Për të gjithë ata që jetuan periudhën socialiste të Shqipërisë, dihet se jeta e artistëve në të kaluarën nuk ishte e lehtë dhe gjithsesi nuk ngjante aspak me jetën e artistëve të pjesës tjetër të Evropës Lindore, por as me jetën e artistëve të sotëm. Dallimet janë të mëdha dhe karakteristike, deri në atë pikë sa të huajt dhe brezat e sotëm e kanë shumë të vështirë t’i kuptojnë. Shembull karakteristik i kësaj veçorie është rrugëtimi artistik i sopranos lirike të TKOB, Fitore Mamaqi. Një rrugëtim artistik që të kujton më shumë rrëfimin novelist apo përshkrimin kinematografik të një këngëtareje që herë flirtoj me majën dhe herë me ngërçet e regjimit.

Jo pa arsye zgjodha ti jap titullin kësaj biografie artistike « Një jetë e nxjerrë nga faqet e një romani», pasi nëse dikush studion me kujdes detajet e jetës së Fitores dhe hedhë dritë mbi karrierën e saj artistike, befas do të mendojë se gjeti një skenar ideal për një film kinematografik që përshkruan me pak rreshta fytyrën e shëmtuar të diktaturës si dhe lavdinë që publiku u jep bujarisht këngëtarëve.

Fitore Mamaqi ka lindur në Tiranë më 24 nëntor 1949 në një familje me histori të rëndësishme të Shqipërisë së pasluftës. Angazhimi i saj me muzikën filloi që në moshë shumë të vogël kur prindërit e dërguan të studionte për violinë tek Liceu Artistik i Tiranës, pranë pr. Atlie Tolës. Vetë Fitorja më ka pranuar se si violiniste nuk ishte veçanërisht e zellshme në mësim, por gjithsesi ia doli t’i përfundonte studimet me nota shumë të mira. Por hyrja e saj në rrugën e kantos ishte më shumë çështje rastësie sesa ëndrra e një vajze të vogël për të pushtuar skenat lirike.

Në moshë 9-vjeçare kur sapo kishte filluar të merrte stimujt e parë muzikor të violinës, Fitorja qëndroi me një shoqe të saj në një sallë boshe tek Liceu i Vjetër deri vonë. Për fat të mirë në sallën përballë, ndodhej Marie Kraja e cila po i jepte mësim kantoje një studenteje. Dy vajzat e vogla po dëgjonin me shumë kureshtje mësimin nga salla tjetër, kur për një çast Fitorja riprodhoi një notë akute që ndërpreu mësimin e Marie Krajës. Papritmas dera u hap dhe u dëgjua zëri i Zonjës Kraja që pyeti e habitur “kush e bëri këtë?”. Dy nxënëset e vogla, të frikësuara se kishin bërë një gabim të madh, vrapuan për t’u fshehur, por sërish për fat të mirë, Zonja Kraja i kishte dhënë urdhër studentes të saj që t’i kërkonte dhe t’i gjente “autorët e notës akute”. Pas disa “hetimesh” nxënësja e talentuar u gjet dhe u çua para Marie Krajes. Mësuesja e madhe e lirikës kur e pa, i buzëqeshi dhe duke i shtrënguar dorën, i tha: “Kur të bëhesh 16 vjeç, do të vish të më gjesh dhe një ditë do të bëhesh këngëtare”. Dhe kështu ndodhi, me përjashtim që deri atëherë Maria me Fitoren nuk u takuan asnjëherë.

Kështu kaluan vitet, derisa adoleshentes Fitore Mamaqi iu kërkua të zgjidhte se cilën rrugë do të ndiqte në studimet universitare. Përsëri, studimet për kanto nuk ishin ndër opsionet e saj të para, ende e mundonte dilema e studimeve të larta për violinë apo diçka tjetër. U desh ndërmjetësimi i shoqes së saj adashe, Fitore Mingomataj, e cila e nxiti të konkuronin së bashku në Institutin e Lartë të Arteve (sot Akademia e Arteve) për kanto. Por ditën që konkuroi para komisionit në të cilin ndodhej edhe i madhi Çesk Zadeja, Fitoren befas e pushtoi një turp i pashpjegueshëm dhe kështu u detyrua të interpretojë me kurriz të kthyer. Rezultati ishte i sigurt, duke fituar me unanimitet të plotë nga komisioni të drejtën për studim.

Në vitin 1967 vetëm pak kohe para se të fillonte studimet në vitit e parë të Kantos, ajo u zgjodh të shkonte në Kinë si violiniste me Ansamblin e Këngëve dhe Valleve Popullore. Ky ish dhe shkaku që ajo nisi studimet me vonesë, pasi u kthye në Tiranë në dhjetor të atij viti. Ashtu siç pritej, ajo studioi pranë Marie Krajës. Që në vitin e parë, ajo bashkëpunoi me personalitete të mëdha të kohës si Çesk Zadeja, Tish Dija dhe Lluk Kaçaj. Në vitin e fundit të studimeve, përgatit dhe debuton me shumë sukses në rolin e Mimisë nga Opera “Bohema” e Puçinit, jo shumë kohë pas premierës së vitit 1971. Ky ishte një nga rastet e pakta në historinë e ILA, në mos i vetmi, ku një studente mbronte diplomën në skenën e madhe të Teatrit të Operës dhe Baletit. Rezultati ishte perfekt dhe me përfundimin e diplomës emërohet soliste në TKOB në vitin 1972.

Në nëntor të vitit 1973, në prag të Festivalit të 12-të të Radiotelevizionit, kompozitori i madh Çesk Ζadeja do t’i kërkojë Fitores të këndojë këngën që kish shkruar enkas për vokalin e saj “Fshati im i bardhë” dhe si për çudi ajo do ta refuzojë me mirësjellje. Dhe në këtë pikë vlen të theksohet se Fitore Μamaqi është një ndër të vetmet soliste të TKOB të asaj kohe që refuzoi të dilte në skenën e festivalit të madh. Ajo gjithmonë besonte se festivali i këngës së politizuar nuk ishte për temperamentin dhe vokalin e saj, prandaj zgjodhi t’i qëndrojë besnike muzikës klasike duke injoruar rreziqet që mund t’i sillte një vendim i tillë në popullaritetin e saj.

Në maj të vitit 1974 do të konkurrojë në Anketat Muzikore të Radio Tiranës me këngën “Sa hije të ka pushka” të kantautorit Avni Mula, të cilën do ta interpretojë në duet me Ibrahim Tukiçin dhe pak më vonë do të nisë turnetë në të gjithë Shqipërinë. Një shembull tipik që është ngulitur në kujtimet e muzikdashësve më të vjetër është ai turneu i famshëm në qytetin e Sarandës. Thuhet se trupa e TKOB kishte mbërritur në qytet me autobus që në mëngjes, por Fitore Mamaqi njëkohësisht duhej të përfundonte edhe një tjetër koncert në Tiranë, prandaj mbërriti pasdite me vonesë. Faktorë të ndryshëm të kohës, rrëfejnë se ajo u detyrua menjëherë që nga automjeti të performonte direkt në skenë këngën “Le Coeur et le main” (shqip Dora dhe Zemra) të cilën madje e risolli e para si pas variantit të Tefta Tashkos. Më pas me pianistin Johan Botka regjistroi në Radio Tirana edhe disa kryevepra të repertorit botëror operistik nga Bohema e Puçinit , nga Capuleti e Montecchi e Belinit, nga Madama Butterfly e Puccinit, si dhe disa serenata nga Schuberti dhe Strausi.

Viti 1974 daton me kulmin e karrierës së saj, pasi do të bëhet një nga këngëtaret më të njohura të kohës, kryesisht për shkak të pjesëmarrjes së saj si soliste në Ansamblin e Këngëve dhe Valleve Popullore, pranë Agim Krajkës. Nga njëra anë, koncertet e veçanta që jepte Ansambli i shtetit në qytete të ndryshme të Shqipërisë, në fshatra të thella e në vende pune, dhe nga ana tjetër, këngët popullore që interpretoi me mënyrën e saj unike, ngritën në kulm popullaritetin e Fitore Mamaqit. Kështu në 1975 vendosi të marrë pjesë në Festivalin e Këngës Popullore dhe Qytetare të Tiranës me një krijim të kompozitorit shkodran Tonin Rrota, por kënga e destinuar për të do ti jepej një tjetër këngëtareje. Megjithatë, do të pasojnë dy turne shumë të fuqishme në Turqi dhe në Rumani me Ansamblin e Këngëve dhe Valleve Popullore ku dhe do të shpalosë më tej potencialin e saj interpretues. Në Rumani, Fitorja me Zeliha Sinën ishin dy solistet kryesore, që tronditën publikun rumun. Atje Fitorja këndoi një këngë rumune, të cilën ia kishte mësuar vetëm dy orë para shfaqjes shoqëruesja rumune me origjine shqiptare. Interpretimi mbresëlënës bëri publikun rumun të mos ndalonte duartrokitjet dhe brohoritjet në teatër për afro 15 minuta. Lajmi u transmetua mënjëherë edhe nga radiotelevizioni shqiptar. Këngë popullore që ajo vulosi me interpretimin e saj, janë: “Ο moj bukuroshe”, “Kur më del në derë”, “si mi ke sytë, ke vetullat” etj.

Në shkurt 1975, vihet në skenë opera “Komisari” e Nilolla Zoraqit ku interpreton me çiltërsi rolin e Almës, sidomos në aktin e dytë me Memon, por tregon edhe forcë dramatike në prologun e operës në skenën me Spiro Qendron. Pak më vonë realizon një figurë të freskët në rolin e Mrikës në operën “Mrika” të Prenk Jakovës. Por Shtatori i vitit 1975 do të ishte viti që emri brilant i Fitore Mamaqit do të hynte në shënjestër të regjimit, pasi xhaxhai i saj Dashnor Mamaqi akuzohet si “element armik i Partisë dhe pushtetit popullor”, duke sjellë pasoja veçanërisht të rënda”. Lëkundja graduale e rrjedhës së saj artistike sapo kishte filluar.

Situata e re që u formua në skenën politike të vendit do të kishte së pari një ndikim të menjëhershëm në gjendjen emocionale të sopranos dhe së dyti, një fërkim gradual në karrierën e saj të mëvonshme. Edhe pse në këto rrethana, Fitorja dallohet për një interpretim shumë të mirë të Lules në operën “Zgjimi” të Tonin Harapit në shkurt të vitit 1976. Një vit më vonë do të marrë pjesë me Orkestrën e Ansamblit Kombëtar në Festivalin e Këngës Popullore me një këngë të re, të kompozuar nga Limoz Dizdari dhe me tekst të Fatmir Gjatës, që titullohej “ Që nga shekujt vijmë ne”. Në vitin 1978 do ta takojmë sërish në Anketat e marsit të Radio Tiranës me një këngë që quhej “Mësuesja në një ditë pranvere”. Gjithashtu në vitin 1978 ajo shënon sukses të madh në TKOB edhe në rolin e Olimpisë në operën “Lulja e kujtimit” të Kristo Konos. Në 1979 pason interpretimi i saj i papërsëritshëm në rolin e Rosinës në “Berberin e Seviljes” së Rossinit, pranë Ramiz Kovaçit, Gjergj Suliotit, Pëllumb Katroshit etj.

Në vitet 1980, mund të themi se figura e Fitοre Mamaqit pëson një “rënie” të ndjeshme. Në këtë përfundim arrihet duke studiuar materialet e kohës, ku vërehet lehtësisht se emri i saj nuk figuron më, as në premierat e shfaqjeve dhe as në operat shqiptare të asaj periudhe. Madje edhe pjesëmarrjet e saj të shumta në ngjarjet artistike të kohës reduktohen. Kjo është edhe periudha që ajo do të kalojë si pedagoge e jashtme në Liceun Artistik të Tiranës për një kohë të shkurtër. Në TKOB do e gjejmë përsëri në rolin e Almës nga opera “Komisari”, por edhe në një shfaqje me opera të ndryshme në vitin 1982, ku do interpretojë Violetën në aktin e trete të “Traviates” së Verdit . Në vitin 1985 bën një interpretim të lavdërueshëm serish në Rolin e Rozinës nga “Berberi i Seviljes”. Një figurë interesante është edhe Lola nga Opera “Kavaleria Rustikana” e Maskanjit në vitin 1988, për t‘u pasuar nga një tjetër arritje të madhe në rolin e Desdemonës nga akti i katërt i Operës “Otello” të Verdit me Gjergj Suliotin, që do të shënojë edhe rolin e saj të fundit.

Në vitin 1993 Fitore Mamaqi do të tërhiqet nga TKOB për shumë arsye të ndryshme, duke mbyllur një nga rrugëtimet artistike më të diskutueshme që ka njohur skena vendase ndonjëherë. Megjithatë, jeta aventureske e një shpirti artistik që shkëlqeu shumë herët në Shqipëri nuk pushoi atje. Irma Libohova, këngëtarja e mirënjohur shqiptare do ta prezantonte atë me një botë tjetër muzikore, të cilën as nuk mund ta imagjinonte ndonjëherë në fillimet e saj. Veprimtaria e saj artistike ndryshon totalisht, pasi për më shumë se një dekadë, Fitorja do të shkëlqente në një botë të re muzikore, atë të performancës live në Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë, duke zbuluar misionet e shumta që fsheh shpirti artistik në hije.

Viti 2001 do të ishte viti që Fitore Mamaqi dhe familja e saj do të emigronin në Nju Jork të SHBA-ve ku jetojnë edhe sot e kësaj dite. Aty, e palodhur dhe krenare, siç kishte qenë gjatë gjithë jetës së saj, Fitorja do të hapte një cikël të ri artistik pranë pianistes së mirënjohur Mira Gjoni me dhjetëra koncerte për Shqiptarët e diasporës. Në vijim realizoi disa koncerte me muzikë të lehtë pranë muzikantit Edi Xhani dhe në vitin 2018 vendosi të tërhiqej nga aktiviteti muzikor, duke ruajtur gjithmonë shpirtin e palëkundur artistik.

Kjo është rruga artistike që shënoi sopranoja lirike Fitore Mamaqi. Një rrugë që herë i ngjan romanit, herë filmit artistik dhe herë një drame të ftohtë. Pikërisht për mua kjo ish edhe arsyeja kryesore që më bëri të shkruaj disa rreshta për këtë këngëtare. Ajo vetë asnjëherë nuk ka dashur të japë intervista, të hedhë dritë mbi jetën e saj dhe të nxjerrë në pah karrierën e saj artistike. Fitore Mamaqi është pushtuar gjithmonë nga një modesti të veçantë si në sukseset e saj, ashtu edhe në vështirësitë që haste. I dërgoj gjithë respektin dhe dashurinë time dhe i uroj që të vazhdojë të jetojë jetën, ashtu siç e jetoi gjithmonë “si një jetë të nxjerrë nga faqet e një romani”

blank blank blank blank blank

Përgatiti Aleksandër Ikonomidhi Sulioti

blank

Më 24 korrik 1862 u nda nga jeta Martin Van Buren, Presidenti i 8 i SHBA

VOAL- Presidenti i tetë i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Martin Van Buren, lindi më 5 dhjetor 1782 në një familje me origjinë holandeze në Kinderhook, një fshat në shtetin e Nju Jorkut 25 milje larg Albany. Babai i tij, Abrahami, është një fermer, hanxhi dhe pronar i gjashtë skllevërve, një mbështetës i republikanëve Jeffersonianë, një pasardhës i Cornelis Maessen, i cili ishte zhvendosur nga Buren, Holandë, më 1631 në Botën e Re. Martin rritet në një komunitet që flet holandishten si gjuhë të parë: pasi ndjek Akademinë Kinderhook, ai mëson edhe latinishten. Në moshën katërmbëdhjetë vjeç ai filloi të studionte drejtësi nën krahun mbrojtës të Francis Sylvester, një zyrtar federal; në moshën njëzet vjeç, ai u transferua në zyrën e William P. Van Ness në Nju Jork, ku kreu një vit praktikë. Më 21 shkurt 1807 Van Buren u martua me kushërirën e tij Hannah Hoes, në Catskill: gruaja e tij gjithashtu vjen nga një familje me origjinë holandeze. Ajo do t’i lindë atij pesë djem: Abraham (lindur më 1807), John (lindur më 1810), Martin (lindur më 1812), Winfield Scott (lindur dhe vdiq në 1814) dhe Smith Thompson (lindur më 1817). Hannah vdiq më 5 shkurt 1819, në moshën tridhjetë e pesë vjeç, për shkak të tuberkulozit.

Më 1821 Martin Van Buren u bë senator dhe më pas guvernator i shtetit të Nju Jorkut: në realitet posti i tij si guvernator zgjati vetëm dy muaj, pasi ai dha dorëheqjen pasi u emërua Sekretar i Shtetit (është i dhjeti në historinë amerikane) nga Andrew Jackson, i cili e kishte emëruar tashmë ambasador në Londër (ky pozicion, megjithatë, nuk ishte ratifikuar nga Senati). Më 1833 Martin zëvendësoi John Calhoun si zëvendëspresident i Shteteve të Bashkuara; katër vjet më vonë Martin Van Buren bëhet presidenti i tetë i Shteteve të Bashkuara, duke fituar zgjedhjet falë 170 preferencave të shprehura nga elektorët kundrejt vetëm 73 votave të mbledhura nga kundërshtari i tij, konservatori William Henry Harrison (ndërsa hendeku në lidhje me votat popullore është dukshëm më i vogël).

Martin Van Buren, pra, bëhet presidenti i parë amerikan i lindur në të vërtetë në Shtetet e Bashkuara (pasi paraardhësit e tij kanë lindur në Shtetet e Bashkuara kur nuk ishin ende të pavarur) dhe folësi i parë jo-anglisht amtar. Nënpresidenti i tij është Richard M. Johnson, një senator nga Kentaki, i zgjedhur drejtpërdrejt nga Senati pasi asnjë kandidat nuk kishte marrë vota të mjaftueshme: është hera e parë që Senati zgjedh një nënpresident. Duke pasur parasysh vejësinë e tij, Martin – i cili nuk u martua kurrë pas vdekjes së gruas së tij – ia beson rolin e Zonjës së Parë Angelica Singleton, resë së tij, gruas së djalit të tij Abraham.

Në katër vitet e qeverisjes, ai tregoi se ishte kundër ndërhyrjeve politike në sektorin ekonomik, duke besuar se qeveria më e mirë është ajo që ndërhyn sa më pak. Van Buren, nga ana tjetër, u gjend në përballje me një krizë mjaft serioze financiare, e cila filloi një muaj pas emërimit të tij, në maj 1837: shumë banka në Filadelfia dhe Nju Jork u detyruan të falimentonin, duke shkaktuar depresionin e parë të madh në Shtetet e Bashkuara. Presidenti, i cili gjithashtu beson se nuk është përgjegjës për pasojat e krizës në popullsinë amerikane, është më shumë i shqetësuar për fatin e fondeve federale të depozituara në banka: për këtë arsye ai propozon krijimin e një departamenti thesari që nuk i nënshtrohet ligjeve federale dhe për këtë arsye është i pavarur. Propozimi i tij u miratua nga Kongresi më 4 korrik 1840, në atë që vetë Van Buren e përcaktoi si një Deklaratë të dytë të Pavarësisë; departamenti në fakt u shfuqizua më 1841, kur ai mbaroi mandatin e tij dhe vendin e tij e zuri James Polk.

Pas përvojës si president, ai vazhdoi angazhimin e tij në politikë, duke u treguar i paqartë për zhdukjen e skllavërisë. Për shembull, ai voton kundër pranimit të Misurit, duke qenë një shtet skllavopronarësh, dhe emërohet për president nga Partia e Tokës së Lirë, një parti politike që kundërshton skllavërinë: pavarësisht kësaj, edhe pse ai e konsideron skllavërinë moralisht të gabuar, ai e pranon atë si të parashikuar në Kushtetutë.

Pasi u tërhoq në fermën e tij në Lindenwold, ai planifikoi kthimin e tij në Shtëpinë e Bardhë, duke u vetë propozuar për një kandidaturë të re më 1844: megjithatë, ai u tejkalua nga Polk në zgjedhjet e demokratëve, edhe për shkak të një letre që shprehte kundërshtimin e tij ndaj aneksimit të menjëhershëm të Teksasit. Ai u përpoq përsëri katër vjet më vonë, me mbështetjen e fraksionit Barnburner të Demokratëve dhe Free Soilers: duke dështuar të merrte vota elektorale, ai favorizoi emërimin e Zachary Taylor.

Në fillim të viteve 1860 ai u tërhoq në shtëpinë e tij në Kinderhook, ku në vjeshtën e vitit 1861 u sëmur nga pneumonia: Martin Van Buren vdiq vitin e ardhshëm, më 24 korrik 1862, në moshën 79-vjeçare për shkak të astmës bronkiale dhe dështimit të zemrës. Trupi i tij është varrosur në varrezat Kinderhook, së bashku me trupin e gruas së tij Hannah./Elida Buçpapaj

blank

MARGARET FULLER (23 Maj 1810-19 Korrik 1850) GAZETARJA DHE PUBLICISTJA E PARË AMERIKANE Nga ALBANA M LIFSCHIN

 

 

“Ajo çfarë ka nevojë një grua nuk është të dominojë, por si natyrë – të rritet, si intelekt- të përceptojë, si shpirt – të jetojë e lirë dhe e shpenguar.”

Margaret Fuller

 

Edgar Ellen Po dikur u shpreh :” Shoqëria njerëzore është e ndarë në burra, gra dhe Margaret Fuller”

Margaret Fuller ka qenë e para grua e emancipuar lektore, gazetare, kritike letrare e korespondente ndërkombëtare e shtypit amerikan, aktiviste politike.

Ajo guxoi te kompletonte vetveten e saj si grua duke hedhur poshte epitetet nenvleftesuese me te cilat paragjykimet e veshin nje femer. Njohese qe ne femijeri e disa gjuheve te huaja, gjermanishtes, frenjishtes, gjuhes italiane, greke dhe latine, ajo u rrit duke zhvilluar nje intelekt e talent te jazhtezakoshem.

Margaret Fuller u be redaktorja e pare e revistes intelektuale transidentale “Dial” te cilen e mbajti per dy vjet. Qe gruaja e pare qe shkroi nje liber per jeten e veshtire te tribuve indiane te Amerikes, keqtrajtimin e tyre nga te bardhet, duke u bere keshtu mbrojtese e te drejtave te tyre. Ne dhjetor 1844 ajo u punesua nga New York Tribune, botuar nga Horac Greeley, duke u bere gazetarja e pare amerikane. Ajo e filloi punen ne gazete me intervistat qe u beri prostitutave ne burg duke skandalizuar lexuesit.

Fokusi i artikujve te saj ishte sfera shoqerore dhe letrare e jetes amerikane. E pamohushme ne aftesite e saj profesionale ajo preku me kritikat e saj letrare edhe emrat krijuesish te njohur te kohes si Longfelow, Low dhe Ralph Waldo Emerson. Xheloze per profesionalizmin e intelektin e saj te jashtezakonshem pergjigja erdhi ne formen sulmit mbi aparencen e Margaret Fuller, duke u perpjekur ta ç’femeronin. Dhe demin me te madh per ironi te fatit ia beri Ralph Waldo Emerson, poet e filozof, miku i saj intim me te cilin ajo pati nje mardhenie-“ngroh-ftoh” per vite me radhe dhe te cilin e pat kritikuar per thatesine e jetes ne poezine e tij. Emerson mbeti xheloz per Margareten gjithe jeten. Por ndryshe nga çe pershkruan xhelozia e tij, Margaret Fullej vishej bukur madje e mbante vehten e saj si zonje klasi. Ajo mund te ngiste kalin me mire se nje burre dhe mund te danconte deri ne mengjes pa u lodhur fare dhe kishte nje humor te kendsheme shpesh here nje gjuhe therese.

Vite me vone kur ajo gjendej ne Itali, poeti polak Adam Mickiewic i shkruante ne nje leter keshtu :

” Pasi ke admiruar grate e Romes thuaj vetes: Une jam e bukur gjithashtu.. Tek ju une takova nje njeri te vertete e nuk kam nevoje t’u bej levdata te tjera”

Me botimin e librit te saj ” Gruaja ne Shekullin e 19te”ne shkurt te vitit 1845, ne Nju Jork, ajo krijoi sensacion te madh. Libri ishte nje thirje pa kompromis per te drejtat e gruas amerikane.

Botimi i pare u shit brenda javes. Guximi i saj i teperuar apo i “pacipe’ revoltoi shumkend.

Deklaratat e saj ishin sa te guximshme aq edhe shokuese per ate kohe:

“Ajo çfare ka nevoje nje grua nuk eshte te dominoje, por si natyre – te rritet, si intellekt- te perceptoje, si shpirt – te jetoje e lire, dhe e çpenguar.”

“Po qe se grate do te ishin ne gjendje te zhvillonin forcen dhe bukurine e tyre si gra, ato nuk do te uronin kurre te ishin burra.”

“Ne mentalitetin e burrave-shkruante ajo, grate shihen si skllave”

Ajo kishte besim ne aftesite e cilesite e gruas. Fuller deklaronte se grate jane ne gjendje te bejne çdo lloj pune madje edhe” kapitene detrash” po te duan.

Emri Margaret Fuller u be i njohur edhe jashte kontinentit amerikan duke inspiruar shume njerezi por edhe duke revoltuar shume te tjere

Ne 1846 , Margaret Fuller shkoi ne Angli si korespondente per Nju Jork Tribune, duke u bere keshtu gruaja e pare korespondente jashte kufijeve te vendit te saj… Ne Angli libri i saj qe lexuar me simpati dhe i hapi shume dyer autores.. Ajo intervistoi shume personalitete te kohes si Harriet Martineau, Wordsworth dhe De Quincey, por edhe hyri ne skutat e jetes anglese, ne miniera, lavanteri dhe u tmerrua nga varferia e madhe dhe diferencat e medha klasore, u shqetesua nga kushtet e veshtira te jetes dhe mungesa e shpreses tek te varferit. Ajo menjehere shkroi per nevojen e nje ” revolucioni paqsor”. Pikerisht kur ishte ne nje gjendje te tille emocionale ajo takoi Giuseppe Mazzinin, nje imigrant revolucionar italian qe ishte larguar i persekutuar nga vendi i tij dhe qe vendosur ne Angli. Qellimi Mazinit ishte te bashkonte Italine ne nje republike te vetme e cila ne 1847 ishte e ndare ne disa shtete papale. Ai ishte organizator i levizjes se te rinjve” Italia e re”

Fuller e ndoqi ate ne mbledhjet me te rinjte italiane madje ne nje nga ato ajo mbajti nje fjalim te cilen Mazzini e permendte ne letren qe i shkruante te emes e duke e pershkruar si nje “fjalim prekes’. Influenca e Mazzinit mbi Margareten qe e madhe Ajo kishte hyre pakuptuar ne levizjen revolucionare te kohes duke u bere aktiviste e saj. Ajo mesoi te donte jo vetem Italine por edhe italianet. Ajo shkroi nje artikull per Mazzinin per gazeten e saj. Nderkohe kur po mendonte kthimin ne atdhe, ne Itali ajo u njoh rastesisht me nje djale te ri nje republikan, me te ri se veten: Giovani Angelo Ossoli, djalë i nje familje fisnike italiane. Njohja me Ossolin i dha jetes se saj nje kthese te papritur. Pas nje kohe te shkurter djali i ri i propozoi per martese .Ajo refuzoi dhe u largua ne Milano, ne veri te Italise. Miku i saj poeti Mickiewicz e keshillonte te mos e linte italianin e ri. Nga ana e tij Ossoli ne letrat e tij çuditerisht parashikonte: Ju do te ktheheni tek une”. Parashikimi i dashnorit platonik doli i vertete. Margaret Fuller nga Milano u kthye ne Rome tek Ossoli. Me vone ajo pat shkruar:”Veprova ashtu siç ndjeva. Gruaja ka lindur per dashuri dhe eshte e pamundur ta kthesh ate nga kerkimi i saj.”

Anxhelo nuk ishte intelektual si ajo, por Margarita gjeti tek ai mirkuptimin dhe ngrohtesine qe u mungonte puritaneve prej nga vinte ajo. Ata e mbajten sekret lidhjen e tyre dashurore. Nderkohe Margarita i shkruante nenes se saj se nuk kishte qene kurre me e lumtur qe kurse kishte qene femije. Ne 5 shtator 1848 ajo lindi nje djale te cilit i vuri emrin e te atit, me te cilin ende nuk ishte e martuar dhe jetonte e ndare e detyruar nga rrethanat. Anxhelo e pa foshnjen vetem per nje dite dhe nxitoi te kthehej ne Rome. Nderkohe Fuller vazhdonte te shkruante per gazeten e saj ne kohet me dramatike qe po kalonte Evropa dhe nderkohe mblidhte materiale per te shkruar vepren monumentale “History of Italian Liberation” . Nderkohe shkrimet e saj ne Amerike kishin lene shije jo fort te mire. Nder te tjerash Fuller shkruante: “Vendi im tani eshte i perkedhelur nga prosperiteti, budallepsur nga fitimi, ndotur nga vullneti per te perjetsuar skllaverine, turperuar nga nje lufte e paturpshme (Lufta me Meksiken) ndersa ne Evrope nje shpirt më fisnik po perpiqet, po lufton….”

Anxhelo Ossoli shpetoi nga Roma me ndihmen e saj nepermjet nje pasaporte amerikane dhe ne vjeshte te dy te dashuruarit me foshnjen e tyre levizen ne Florence. Aty bene martesen legale. Margareta u be Markeza Ossoli. Nderkohe, botuesi i gazetes se saj ne Nju Jork dhe miku i saj, Horac Greeley kishte degjuar thathethemet mbi dashurine “e lire” te Margaretes dhe i preu rrogen.

Per shkak te policise sekrete burre grua vendosen ta lene Italine e te udhetojne drejt Amerikes. Keshtu ne maj 1850 ata lane Livornon. Udhetimi qe nje udhetim i pafat. Ne 18 korrik anija Elisabeth po i afrohej portit te Nju Jorkut. Nje ndjenje lehtesimi i pushtoi te dy . Gjate nates pati ere ne det . Ne oren 4 te mengjesit anija Elisabeth u perplas papritur me Fire Island. Varkat e shpetimit u bene te paperdorshme. Anija filloi te shkaterrohet Margareta i dha brezin e saj te shpetimit nje detari i cili po perpiqej te ndihmonte njerezit ne anije. Ne brigje dukeshin silueta njerzish, te cilet çuditerisht nuk po afroheshin t’i jepnin ndihme njerezve qe po mbyteshin. Ishin pirate qe po benin sehir deri sa tu vinte ora e grabitjes. Ne oret e fundit te mbytjes se anijes kush mund te shpetonte, shpetoi. Margaret Fuller nuk beri as perpjekjen me te vogel per te shpetuar e veçuar nga burri apo femija. Ende me kemishen e gjate te nates mbante mberthyer ne gjoksin e saj foshnjen

Ky ishte i mazhi i fundit i saj qe rregjistroi kujtesa njerzore.

Para nisjes ne kete udhetim te fundit per atdhe, ajo pat shkruar qe jeta e saj qe zhvilluar si nje tragjedi greke .

Vdekja e saj qe nje sensasion publik.. Miqte e saj nga Bostoni erdhen ne ishull me shprese se mos gjenin ndonje gjurme te doreshkrimit te saj mbi revolucionin roman.

Asnje nuk u gjet ne mbeturinat e anijes veç nje kutie te mbyllur me letrat e dashurise se Margarites dhe Angelos.

Albana Melyshi Lifschin

( nga libri “Udhetim ne Historine Amerikane”,bot 2003, ribotuar 2006)

Albana Lifschin

http://albanalifschin.tripod.com/index.html

 

ALBANA M LIFSCHIN


Send this to a friend