Albanian Files është bërë pjesë e debateve të nxehta publike dhe politike në vend. Kritikët, analistët dhe opozita e citojnë atë si një “plan tjetërsimi” të bregdetit, zonave të mbrojtura dhe qyteteve (si Tiranë e Nartë) përmes projekteve të luksit dhe kullave. Po ju sjellim letrën e arkitektit holandez Reinier de Graf që i drejtohet Edi Ramës si Mesisë dhe e sheh si një president të përjetshëm apo Mbret të Shqipërisë!

———-

Një letër e hapur për Edi Ramën
Kryeministër i Republikës së Shqipërisë
Roterdam, 3 mars 2025

I nderuari Shkëlqesia Juaj / i dashur Edi,

Ju lutem më falni që po ju drejtohem në këtë mënyrë. Ndoshta nuk më mbani mend; jemi takuar vetëm një herë dhe unë jam thjesht një nga shumë arkitektët e huaj që po punojnë aktualisht në vendin tuaj. Po ju shkruaj për të shprehur mirënjohjen time për mundësinë që kam pasur të punoj në Shqipëri, si edhe admirimin tim më të gjerë për gjithçka që keni arritur që kur u bëtë kryeministër pak më shumë se një dekadë më parë.

Nën drejtimin tuaj, Shqipëria ka fituar pothuajse statusin e një modeli. Grupe të ndryshme fetare dhe etnike jetojnë në paqe me njëri-tjetrin; ekziston një ndarje efektive mes kishës dhe shtetit; një popullsi e re në moshë pune mban ekonominë në këmbë; pjesëmarrja e grave në tregun e punës është e lartë dhe vazhdon të rritet; Shqipëria po kërkon në mënyrë aktive anëtarësimin në Bashkimin Evropian dhe, pa harruar, ka një shije të shkëlqyer në arkitekturë.

Në një botë të çrregullt, Shqipëria po fillon të duket si përjashtimi shpresëdhënës: pro bashkëpunimit ndërkombëtar, pro vlerave progresive dhe, ndoshta më e rëndësishmja, pro arsyes – një fanar i iluminizmit përballë errësirës.

Megjithatë, qëllimi i kësaj letre shkon përtej lajkave. Po ju shkruaj sepse jam i shqetësuar. Në këtë moment, partia juaj po synon një mandat të katërt radhazi. Unë vetëm mund të shpresoj që të ketë sukses. Është e vështirë të imagjinohet një qeveri e re që do të kujdesej për arkitektët po aq mirë sa kjo aktuale.

Profesioni ynë historikisht ka qenë i varur nga mbështetja politike dhe kohët e fundit më kanë kaluar nëpër mend disa mendime të zymta. Çfarë do të ndodhë nëse socialistët nuk i fitojnë zgjedhjet? A do të marrë fund papritur kjo mekë e arkitekturës bashkëkohore? A do të thahet befas ky burim, që duket i pashtershëm, i punës? A do t’i duhet “Ushtrisë së Arkitektëve” të ulë armët po aq shpejt sa u mobilizua?

Nuk e them këtë lehtë, por për ne arkitektët do të ishte më mirë sikur zgjedhjet e ardhshme thjesht të anuloheshin. Madje do të shkoja edhe më tej.

Duke pasur parasysh statusin e qëndrueshëm të Shqipërisë si një mbështetëse e ndriçuar e arkitekturës, profesioni ynë do të përfitonte jashtëzakonisht shumë nëse vendi nuk do të zhvillonte më kurrë zgjedhje dhe nëse ju, pas mandatit tuaj të pestë radhazi si kryeministër, thjesht do të vazhdonit si president i përjetshëm – ose ndoshta edhe si mbret.

Ngjarje të mëdha historike po zhvillohen ndërsa ne flasim. Autokracia po fiton me shpejtësi terren si forma përcaktuese e qeverisjes në shekullin XXI. Shpresat për një alternativë produktive po shuhen dita-ditës. Duket sikur po dëshmojmë fundin e “Fundit të Historisë”. Në këtë kontekst, lutja ime është sa e thjeshtë, aq edhe e drejtpërdrejtë:

Në një botë autokracish, a mund të kemi të paktën një autokrat dashamirës dhe me shije?

E di që ajo që po ju kërkoj nuk është një sakrificë e vogël, por është një sakrificë me rëndësi të jashtëzakonshme. Shpresoj që ta merrni në konsideratë.

Me respekt,

Reinier de Graaf