VOAL

VOAL

Ahmet Krasniqi, strateg i shquar ushtarak, hero i kombit shqiptar

January 16, 2020

Komentet

‘Toka qëndronte si një barkë pezull, më tronditi’ Astronautja e NASA-s rrëfen eksperiencën historike në hapësirë

 

Katër astronautët e misionit Artemis II kanë ndarë për herë të parë përjetimet e tyre pas kthimit nga një udhëtim rekord 10-ditor rreth Hënës, duke hyrë në histori si njerëzit që kanë udhëtuar më larg nga Toka.

Në një pritje të veçantë në NASA, në Qendrën Hapësinore Johnson në Houston, ekuipazhi i përbërë nga Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch dhe Jeremy Hansen u prit me duartrokitje dhe entuziazëm nga publiku.

Astronautët përshkuan një distancë prej rreth 406,771 kilometrash nga Toka, një rekord i ri në historinë e eksplorimit hapësinor.

Gjatë fjalimeve të tyre, ata ndanë emocionet dhe sfidat e përjetuara në këtë mision unik. Christina Koch, e vetmja grua në ekuipazh, theksoi një moment që e kishte prekur veçanërisht.

“Njerëzit na pyesnin se çfarë përshtypje kishim. Nuk ishte vetëm Toka ajo që më tronditi, por errësira e pafund përreth saj. Dukej sikur planeti ynë ishte një anije që qëndronte pezull në univers”, u shpreh ajo.

Misioni Artemis II konsiderohet një hap i rëndësishëm drejt rikthimit të njerëzve në Hënë dhe më tej, duke hapur një kapitull të ri në eksplorimin hapësinor.

Gjatë një aktiviteti në Houston, Teksas, të shtunën, më 11 prill, Koch kujtoi se udhëtimi i saj filloi me menaxherin e misionit, Sean Duval, duke pëshpëritur: “Christina, po bëhemi gati për nisje. Zgjohu”. Dhe mbaroi mbrëmë, kur infermierja ime në anije më vuri në shtrat dhe më tha: ‘Zonjë, a mund të të përqafoj?'” vazhdoi Koch.

“Shumë gjëra kanë ndodhur që atëherë ose midis atyre dy momenteve, por fillimi dhe fundi ishin momente njerëzore këtu në Tokë.”

Koch arriti të kuptonte se ideja e saj për atë që nënkuptonte termi “ekip” kishte qenë “plotësisht pa vlerë” para udhëtimit të tyre. “Një ekuipazh është një grup që është në të gjatë gjithë kohës, pavarësisht gjithçkaje, së bashku çdo minutë me të njëjtin qëllim, që është i gatshëm të sakrifikojë në heshtje për njëri-tjetrin, që mban përgjegjësi”, tha astronautja.

“Një ekuipazh ka të njëjtat shqetësime dhe të njëjtat nevoja, dhe një ekuipazh është i lidhur në mënyrë të pashmangshme, të bukur dhe të përkushtuar”, vazhdoi ajo, duke parë drejt shokëve të saj të ekuipazhit.

“Kur pamë Tokën e vogël, na pyetën ekuipazhin tonë se çfarë përshtypjesh kishim. Dhe sinqerisht, ajo që më bëri përshtypje nuk ishte domosdoshmërisht vetëm Toka, ishte e gjithë errësira përreth saj.” Errësira e plotë që rrethonte planetin tonë i kujtoi Koch se të gjithë jetojmë në një “varkë shpëtimi që varet pa u shqetësuar në univers”.

“E di që nuk kam mësuar gjithçka që ky udhëtim ka ende për të më mësuar, por ka një gjë të re që di,” përfundoi ajo. “Dhe kjo është, planeti Tokë, ne jemi një ekuipazh.”

Para kthimit të tyre në Tokë, ekuipazhi i Artemis II ndau një moment tjetër emocional kur arritën një distancë maksimale prej 252,756 miljesh nga Toka. Ata vendosën të emërojnë një nga dy krateret e sapozbuluara të hënës sipas gruas së ndjerë të Komandant Wiseman, Carroll, e cila vdiq nga kanceri në vitin 2020.

“Disa vite më parë, ne e filluam këtë udhëtim në familjen tonë të ngushtë të astronautëve dhe humbëm një të dashur. Dhe ka një veçori në një vend vërtet të bukur në hënë,” tha Hansen për kontrollin e misionit, për Space. “Në momente të caktuara … ne do të jemi në gjendje ta shohim këtë nga Toka.” “Dhe kështu humbëm një të dashur, emri i saj është Carroll, bashkëshortja e Reid, nëna e Katie dhe Ellie,” vazhdoi Hansen ndërsa ekuipazhi filloi të qante. “Dhe është një pikë e ndritshme në hënë – dhe ne do të donim ta quanim Carroll.”

Emri i saj u përmend në dosjet Epstein, reagon Gigi Hadid

Modelja e njohur Gigi Hadid ka reaguar pas publikimit të dokumenteve të Departamentit të Drejtësisë së SHBA-së, ku emri i saj dhe i motrës së saj, Bella Hadid, përmenden në disa emaile të vitit 2015 që lidhen me Jeffrey Epstein.

Në një përgjigje ndaj një komenti në Instagram, Hadid e cilësoi Epstein si një “person të neveritshëm”, duke theksuar se nuk ka pasur asnjë marrëdhënie me të. Ajo u shpreh se është “e tmerrshme” të lexosh komente për veten nga dikush që nuk e ke takuar kurrë, veçanërisht në një kontekst të tillë.

Modelja sqaroi gjithashtu se fillimisht kishte zgjedhur të mos reagonte për të mos errësuar dëshmitë e viktimave të vërteta, ndërsa theksoi se karriera e saj në modë është ndërtuar vetëm mbi punën e saj.

Sipas saj, ajo nënshkroi kontratën e parë me një agjenci në vitin 2012 dhe ka punuar vazhdimisht që atëherë.

“Përmendja e emrit tim në këto dosje është shqetësuese dhe dua të jem e qartë. Nuk kam pasur kurrë të bëj me këtë person”, deklaroi Hadid.

Ndërkohë, dokumentet zbulojnë një shkëmbim emailesh ku Jeffrey Epstein diskutonte për karrierën e motrave Hadid në modelim. Në bisedën e datës 3 dhjetor 2015, një person i panjohur e pyet Epstein se si ato u bënë modele të suksesshme, ndërsa ai mohon se suksesi i tyre lidhej me ndikimin e familjes.

URIME 106-VJEÇARIT PROF. ISMET ELEZI, PENALISTI ME MOSHËN E SHTETIT, PERSONALITET I LABËRISË Nga Prof. Asoc. Dr. Zaho GOLEMI

 

Ismet Elezi lindi në kohën kur Shqipëria ende nuk i kishte “marrë këmbët”, më 5 prill 1920. Ai u lind në vitin e pavarësinë e dytë të Shqipërisë, midis dy ngjarjeve madhore të kombit: Kongresit të Lushnjës (janar 1920), që kërkonte një Shqipëri të lirë nga pushtuesit dhe Luftës së Vlorës (qeshor-shtator 1920), që ishte e para luftë që shqiptarët bënin pas pavarsisë dhe bashkoheshin në një Shqipëri të pavarur “londineze”. Është njeriu që ka përjetuar të gjitha sistemet dhe ka përmbushur të gjitha pritshmëritë më të mira të një shtetari e personaliteti të nderuar. Po ka përmbushur edhe atë që të bëhej 100 vjeç, por me shpirt të paepur dhe të mplekur, stoik përpara kohës. Ka jetuar në kufirin e të gjitha epokave të shekullit të XX dhe fillimshek XXI, si legjendë e përmbushur, njeri, burrë shteti, penalist, luftëtar antifashist, patriotit, lab, shtetar me vlerë të shumëfishtë e shumëdimensional, profesor me fuqi fjale sa një institucion më vete për veprën e tij. Tek Profesori-institucion është provuar më së miri thënia e Johan Volfgang Gëtes se: “Përvoja, është mësuesi i përjetshëm i jetës”, çka është mishëruar e jetësuar në veprën e tij. Veçanërisht përfaqësues i denjë i botës akademike i bën nder sepse për gjysëm shekulli është profesor i njohur i juridiksionit penal në Shqipëri. Lebrit thotë i thonë “si lastarë”, burrave që e mbajnë veten të pandryshuar si në rini, siç kanë folur në gjuhën e brezave kaonikë. Gjithmonë me jakë të bardhë e kravatë, të imponon respekt, si një titan i mençur dhe triumfator jetësor.

Qendra Ndërkombëtare e Biografive në Kembrixh, Britani të Madhe më 1998 e ka shpallur “Njeriu Ndërkombëtar” në shkencë, vlerësime këto reale, që i njeh dhe çmon kultura botërore. Për lëndën e drejtësisë ka hartuar disa tekste, disa monografi dhe ka shkruar me dhjetra artikuj e referate shkencore brenda dhe jashtë Shqipërisë, që përllogariten në mijëra faqe. Veprat e tij janë të shumta dhe të shquara si: “E drejta zakonore e Labërisë në planin krahësues”, vepra “E drejta zakonore Shqiptare” dhe sidomos “Kanuni i Labërisë”. Është autor i “Mendimi Juridik Shqiptare” i vitin 1999, e cila është një rrugë e hapur për enciklopedinë juridike shqiptare. Ka kontrubuar në përpilimin e Kodit Penal të vitit 1995. Studimet e tij janë vlersuar nga rrethet shkencore në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Itali, Japoni, SHBA, Britani etj. Ka patur lidhje shkencore me Institutin Etnografik në Moskë, me Universitetin Graz në Austri, me Institutin e Studimeve për Europën Juglindore në Londër, me shkencëtarë në Çikago e Filadelfia të SHBA, në Bari të Italisë, Maqedoni të Veriut dhe Kosovë etj. Aktualisht është një shekullor dhe ai vazhdon studimet e tij në fushën juridike. Prej pesë viteve është Kryetar i Bordit të Komitetit shkencor akademik të revistës prestigjioze “Policimi dhe Siguria” të Akademisë së Sigurisë. Profesor Ismet Elezi është mësues i brezave të penalistëve shqiptarë në dekada, kolosi i jurispudencës shqiptare, modeli i njeriut fjalëpak e punëshumë, shumëplanësh e shumëdimensional, të cilin e nderojnë brezat për kopetencën dhe argumentin shkencor, për eksperiencën e gjatë, për modelin e shtetarit nga fëmijëria plot sakrifica, në rininë e shndritshme të pazakontë, me kontribute të çmuara si antifashist në Luftën e madhe  Antifashiste Nacionalçlirimtare. Arsimimi elitar e bëri Profesor Elezin gjithmonë të shkëlqyer e të suksesshëm si dhe aristokrat në mendim, sfidues të moshës, duke punuar e krijuar vepra pa fund, në shërbim të vendit të vet, një kampion dhe ishull i diturisë gjithmonë i ndriçuar i Jurisprudencës, që është një burim dijesh për komunitetin e juristëve shqiptarë në breza. Ai është triumfator dhe kampion me jetën e tij, të mirëpërdorur dekadave, duke mos pritur grada e ofiqe dhe as lakmi për spaleta, kur të tjerët “turreshin” drejt tyre, profesori Elezi përveshte mëngët në lëmin kërkimor e shkencor, ku ngeli ikonë e mendimit penalist në Shqipëri.

Të luftosh që ta meritosh jetën e gjatë dhe vlerësimin “aristokrat i mendimit”!

Profesor Ismet Elezi mësimet e para i mori në vendlindje, i vijoi në Piqerras të Sarandës.

Më tej vijoi Gjimnazin e Gjirokastrës, pastaj të Shkodres dhe përfundon Liceun e Tiranës në Korrik 1942. Falë aftësive të tij fiton një konkurs dhe ju dha bursë në Fakultetin e Letërsi Filozofisë në Firence të Italisë, ku vazhdoi vetëm një vit akademik 1942-1943. Në kushtet e luftës në korrik të vitit 1943 ndërpret studimet dhe bashkohet me rininë antifashiste në Kurvelesh të Labërisë  bashkë me studentë të tjerë shqiptarë. Kjo ishte një përgjigje e menjëhershme pozitivisht në mbështetje të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Fillimisht u aktivizua me rininë antifashiste të Fterres e më tej të Kurveleshit deri në çlirimin e plotë të Shqipërisë. Pas clirimit aksionist në ndërtimin e rrugës Kukës Peshkopi më 1946. Por një telegram i sekretariatit të BRASH-it e njofton se ishte përzgjedhur për të vijuar të drejtën e studimit për drejtësi në ish- Bashkimin Sovjetik. Në vitet 1946-1951 kreu studimet e larta për drejtësi në Leningrad ose ish-Shën Petërburg, ku edhe diplomohet studenti më i shkëlqyer. Gjithashtu atje kreu studimet pasuniversitare  në vitet 1957-1960, për marrjen e gradës shkencore “Dr”, ndërsa titullin akademik “Profesor” më 1972. Ky titull i është dhënë nga Komisioni i Lartë i Ministrisë së Arsimit, sipas propozimit të Këshillit shkencor të Fakultetit të Drejtësisë dhe Këshillit Shkencor të Universitetit të Tiranës. Gjatë viteve ka pasur detyra të ndryshme: Prokuror Kasacioni pranë Gjykatës së Lartë, Sekretar Shkencor i lnstitutit të Shkencave, Sekretar Shkencor i Universitetit, Kryetar i Byrosë Juridike në Këshillin e Ministrave për gati dy dekada rresht, nga viti 1966 deri më 1985. Ka drejtuar plot kompetencë katedrën penale në Fakultetin e Drejtësisë nga viti 1957 deri në vitin 1990. Për rreth gjashtë dekada ka punuar si pedagog dhe ka merrituar respektin e nderimin e qindra e mijëra studentëve. Përballja me jetën e ka bërë sfidues të viteve. Prandaj maksima proverbiale shqiptare “jetën e gjatë duhet ta meritosh”, qenka mëse e vërtetë.

Mbretëria e dijes “arma”, fuqia dhe pushteti i të mençurit

Në latinishtja, “Conscientia” do të thotë pikërisht të ndash me të tjerët dijen/njohurinë tënde.  Pikërisht këtë ndarje dijesh që Profesor Elezi ka bërë gjithë jetën e tij, sepse tek dija ka parë që në rininë e tij çelësin e suksesit. Kjo e ka ngjitur në majat e mendimit juridik shqiptar, me kontribut unikal në fushën e drejtësisë, shkencëtar reformator me ide bashkëkohore për të kaluarën, të sotmen dhe vizionar për të ardhmen me mendimin e tij progresiv. Veprimtaria pedagogjike e profesorit përllogaritet në më shumë se gjysëm shekulli, ku ka zhvilluar veprimtari pedagogjike në Institutin e Lartë Ekonomik, veçanërisht në Fakultetin e Drejtësisë me krijimin e tij, më 1957, si dhe ka dhënë leksione në Shkollën e Magjistraturës, në Universitetin Justiniani I, Ëisdom, dhe në Fakultetin Juridik të Prishtinës, që nga viti 1972 dhe më tej pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Që nga krijimi i Fakultetit të Drejtësisë në vitin 1957, ka dhënë kryesisht lëndën e së drejtës penale të posaçme dhe lëndë të tjera, si “Historia e doktrinave politike”, “Kriminologji”, “Politikë penale”, për studentët e ditës dhe të korrespondencës. Ka udhëhequr anëtarët e katedrës penale për marrjen e gradave e të titujve shkencorë, si dhe juristë të tjerë, diploma studentësh, masterash dhe doktorature deri në fund të vitit 2013. Këtu mund të përmendim edhe vitet 200-2013, kur Profesor Ismet Elezi ka udhëhequr doktoraturën e mbesës së tij, Ela Elezi, me temën: “Efektiviteti i legjislacionit dhe sistemit të drejtësisë penale kundër kriminalitetit në procesin e integrimit europian”.

Veprimtaria shkencore dhe krijimtari mbresëlënëse në shtatë dekada

Janë të rrallë njerëzit që kanë një veprimtari kaq krijuese. Krahas veprimtarisë pedagogjike ka kryer punë kërkimore e shkencore në rreth 70 vjet, duke botuar mbi 400 shkrime, botuar 13 tekste universitare e 27 vepra shkencore, 16 libra të tjerë më bashkëautorë, artikuj, referate etj. Veprimtaria shkencore është zhvilluar sidomos në dy fusha kryesore: në të drejtën penale dhe në të drejtën zakonore. Ndër botimet kryesore: “E drejta Penale (Pjesa e Posaçme) (ribotuar trembëdhjetë herë), monografitë “Mbrojtja juridike penale e jetës së njeriut në Shqipëri, “E drejta zakonore penale e shqiptarëve“, vlerësuar me çmimin e Republikës së shkallës së dytë, E drejta zakonore e Labërisë, Zhvillimi i legjislacionit penal, Kanuni i Labërisë. Për Kanunin e Labërisë ka punuar mbi 30 vjet të jetës së tij akademike dhe është botuar në vitin 2006 dhe do të shërbejë, si një vlerë e shtuar në të drejtën tonë zakonore edhe për shekujt e ardhshëm. Ka botuar libra dhe shkrime të tjera për trashëgiminë kulturore juridike kombëtare si “Normat penale të Kanunin e Lekë Dukagjinit“, “Normat penale në Statutet e Shkodrës“. “E drejta zakonore mbarëshqiptare“ etj. Për Kosovën në veçanti janë botuar 5 libra dhe mbi 20 shkrime shkencore juridike. Ka marrë pjesë në referate e kumtesa në seminare e konferenca shkencore në Shqipëri, Kosovë dhe ndërkombëtare, duke përfaqësuar kulturën e shkencën juridike shqiptare. Ka dhënë kontribut të veçantë në fushën e ligjbërjes, duke filluar me Kodin Penal të vitit 1952,  të vitit 1967 dhe deri në reformën e vitit 2001, pjesëmarrës në komisionin e Kushtetutës së vitit 1966.

Funksione publike, obligim shtetëror institucional, krijimtari e begatë!

Ka kryer funksione publike brenda kuadrit të profesionit në kodifikimin e Ministrisë së Drejtësisë (1951-1952); prokuror pranë Gjykatës së Lartë për krime ordinere në Shqipëri (1952-1955); Sekretar Shkencor i Institutit të Shkencave (1955-1957), Sekretar Shkencor i Universitetit të Tiranës, që nga krijimi i tij (1957-1966). Nga viti 1966 deri në vitin 1985, ka kryer detyrën e Kryetarit të Byrosë Juridike në Këshillin e Ministrave në përgatitjen e legjislacionit shqiptar, për 20 vjet rresht, Shef i katedrës penale (1957-1966, 1985-1990), rektor i Universitetit Justiniani I (2013-2015). Përgjatë më shumë se gjysëmshekulli krijimtaria e profesorit ka qenë e begatë. Kështu shkencëtar i Drejtësisë Shqiptare, ju vu me pasion lëmit të studimeve duke shkelur në gjurmët e të parëve bashkëfshatarë nga Fterra me tradita të lashta, sepse nga vendlindja e tij kishin përfunduar studimet e larta në Universitetin e Stambollit Isa Hizmo, Ibrahim Hizmo, Omer Korkuti, Hivzi Bezhani  etj. Në gjurmët e dijes kishin vazhduar mësimet në Normalen e Elbasanit Lame Xhama, Xhevdet Kofina, Hiqmet Dusha, Hiqmet Shehu, Safet Kofina, Shefki Mita, Esat Haxhiu etj. Ismet Elezi u bë një pasues i denjë i të “fshatit të Mësuesve, Profesorëve dhe hoxhallarëve” dhe krijimtaria e tij mbetet një gur themeli për shkencën e drejtësisë shqiptare. Pa e lodhur lexuesin po i ofrojmë një pjesëz të krijimtarisë së tij si: tekste universitare: “Bazat e shtetit dhe të së drejtës, 1957”; “E drejta penale (pjesa e posaçme me ribotime të shumta); Monografitë: “Mbrojtja juridike penale e jetës së njeriut në Shqipëri, 1962”; “Normat me karakter penal në Kanunin e Lekë Dukagjinit, 1965”; “Bazat e parimet e së drejtës penale 1980”; “Krimet kundër shtetit, 1983”; “E drejta zakonore penale, 1983, (vlerësuar me çmimin e Republikës – shkalla II)”; “Aparati administrativ shtetëror, 1983”; “Krimet kundër jetës, 1989”; “Zhvillimi historik i legjislacionit penal në Shqipëri, 1999”; “Vrasjet për hakmarrje dhe gjakmarrje, 2000”; “E drejta zakonore e Labërisë, 1994, 2002”; “Mendimi juridik shqiptar, 1999”; “Mbi kriminologjinë, 1994”; “Ndërmjetësimi për pajtim në konfliktet penale, 2004”; “Me syrin e juristit, 20 vjet të qeverisjes moniste, 2004”; “Kujtime, mbresa e shënime për Kosovën, 2004”; “Njohuri për të drejtën zakonore mbarëshqiptare, 2003”; “Mediation in penal case reconciliation, 2006”; “Kanuni i Labërisë, 2006”; “Normat me karakter penal në Statutet e Shkodrës, 2003”; “Komentar i shtesave dhe ndryshimeve në Kodin Penal, Tiranë (ribotuar 3 herë)”; “Mbrojtja juridike penale e pasurisë, 2001”; “E drejta zakonore mbarëshqiptare, 2003”. Profesor Elezi ka publikuar gjithashtu me bashkëautorësi: “E drejta penale (pjesa e përgjithshme), 1976 – 1982”; “Komentar i Kodit Penal (pjesa e përgjithshme), 1999”; “Komentar i Kodit Penal (pjesa e përgjithshme), 2006”; “Komentar i Kodit Penal (pjesa e përgjithshme), 2009”; “Politika kriminale, 2001, 2006”; “Historia e shtetit dhe e së drejtës në Shqipëri, 1994, 2006”; “E drejta kushtetuese, 1984”; “Shkelja e rregullave të qarkullimit të automjeteve, 1965”; “Kriminologjia, 1989”; “Historia e së drejtës penale (me bashkëautore Ela Elezi), 2010”; “Zhvillimi historik i mendimit teoriko juridik shqiptar (me bashkëautore Ela Elezi), 2010”; “Politika e luftimit të kriminalitetit (me bashkëautorë Prof. Dr. Vesel Latifi dhe Prof. Dr. Vasilika Hysi), 2012”; “Përgjegjësia penale e personave juridikë (me bashkëautor prof.dr. Ersi Bozheku), 2012, 2017”.

Veprimtar erudit në dekada kushtuar drejtësisë dhe njeriu Ndërkombëtar në Shkencë

Ka marrë pjesë aktive në jetën shoqërore si anëtar i Bordit të fondacionit “Zgjidhja e Konflikteve dhe Pajtimi i Mosmarrëveshjeve” (gjatë 15 vjetëve); aktivist i Shoqatës Kulturore atdhetare “Labëria“; anëtar i bordit të disa revistave shkencore juridike. Vlerësime ndërkomëbtare e kombëtare Në vitin 1998, Qëndra Ndërkombëtare e Biografive në Kembrixh Britani e Madhe e ka shpallur  “Njeriu Ndërkombëtar në Shkencë“. Shoqata Ndërkombëtare e Penalistëve me qendër në Paris, e ka shpallur “Kryetar Nderi i grupit të Penalistëve në Shqipëri e në Kosovë“. Fakulteti Juridik – Prishtinë i ka dhënë medaljen e mirënjohjes për merita të veçanta; Kolegji Gjilan Prishtinë i ka dhënë titullin “Doctor Honoris Causa“, Kolegji Europian, Prishtinë çmimin e ekselencës. Akademia e Shkencave i ka dhënë medaljen “Nderi i Akademisë së Shkencave“. Në vitin 2011 “Association International de droit penal“ me qendër në Francë, e ka shpallur “President nderi të grupit kombëtar shqiptar“. Shoqata Atdhetare Kulturore “Labëria” i ka akorduar Personalitet i shquar i Labërisë; çertifikatën e mirënjohjes nga disa institucione e shoqata. Mban statusin e veteranit të LANÇ-it dhe medaljen e 9 majit 1945, të fitores mbi fashizmin. Jetëgjatësia e tij ka qenë në unitet të pandarë me cilësinë e saj, bazuar në vlerat etike -morale, në punën e ndershme, me ndërgjegje e profesionalizëm, dekada kushtuar drejtësisë: përgatitjes e kualifikimit të disa brezave juristësh në Shqipëri e Kosovë, legjislacionit, jurisprudencës, shkencës dhe kulturës juridike kombëtare shqiptare. Ka qenë një jetë e kursyer për vete, por pa kursyer për të tjerët. Jetën si një pasuri e çmuar, e ka menaxhuar intelektualisht jo për interesa personale, por për pasurinë intelektuale për shërbim të shoqërisë drejt përparimit e progresit, ku me “diellin” e dijes nuk ka ngrohur oborrin familjar, por ka ndriçuar gjithë shoqërinë shqiptare përtej interesa me drejtim prijës i së mirës shoqërore të përbashkët. Ai ka shkrirë talentin në fushën e jurisprudencës, pa pyetur për “stekën” e kohëve me dinjitet, personalitet,deri në majat e drejtësisë shqiptare, ku veprimtaria e larmiteti, mozaiku i krijimeve ka bërë të sfidojë shekullin moshor me potencialin e kampionit moshor e intelektual.

Kanuni i Labërisë – pasaporta për shekujt që shkuan për trevën e Labërisë

Nderimin dhe respektin për të diturin e shprehen jo vetëm fteriotët, kurveleshasit, lebërit, por gjithë njerëzit që vlerësojnë vlerat e të diturit, sepse vetëm nga i dituri është përfitues shoqëria dhe vlerat nuk ngelen të “burgosura”, por pronë e progresit dhe përparimit shqiptar. Mbi të gjithë krijimtarinë e tij 70 vjeçare vlerësohet Kanuni i Labërisë, si pasaportë për shekujt që shkuan për mbarë trevën e Labërisë, që në adresën “http://kanun i laberise. tripod. com” autori falënderon Shoqatën Kombëtare “Labëria“ dhe personat njohës të zakoneve të vendit, që ndihmuan me diskutimin, vërejtjet dhe propozimet e tyre në botimin e kësaj vepre si Prof.as.dr. Ago Nezha, Agron Xhama, Asqeri Baçi, Prof. Bardhosh Gaçe, Prof. Asoc. Bernard Zotaj, Dr. Fadil Nanaj, Fatmir Toçi, Hamza Malaj, Hasan Halili, Idajet Llanaj, Ismet Isufi, Kadri Lamaj, av. Nafiz Bezhani, Niazi Jaho, Nevruz Shehu, Safet Memi, Prof. Asoc. Dr. Zaho Golemi, Seit Alikaj, Selfo Duka, Sh.Manaj, Simo Milo, Xhemil Çeli, Zenel Merjo”. Çdo rresht, çdo nen dhe çdo faqe e Kanunit është një hulumtim i pastër shkencor i shtrirë në jetën e më shumë se dhjetë shekujve të trevës së Kaonisë/Labërisë. Le të analizojmë vetëm  virtytin e “burrërisë”, “fjalës së dhënë”, “besa-besë”-s , “besa e burrit-pesha e gurit”, “burri kur jep fjalën, ther djalën”, ku çmohet mbi të gjitha jeta e njeriut. Me nderin lidhet “mikpritja”, cilësi psikologjike e nderimit të njeriut. Vlera, virtyte e zakone të Labërisë autori i lidh me “besën”, “fjalën e dhënë”, ku Labëria njeh “besëlidhjen” si  “institut juridik” i të drejtës zakonore të Labërisë që me “Marrëveshjen e Papa Zhulit me Boemundin “për kalimin e trupave ushtarake nëpër Labëri”, më 1081, në vendin e quajtur: “Shpella e Zhulit” në Fushëbardhë, e më tej besa ka shërbyer si institucion në kuvendet e tjera të Senicës (1770), të Rrepeve të Agait midis Fushëbardhës dhe Zhulatit e Kardhiqit (1773), si dhe më vonë në Progonat, (1846), Mesaplik, Kuç, Golem, Picar, Cepo, Shtëpëz etj., kur besa është shfaqur si institucion për Labërinë. “Mikpritjen”, prof. Eqrem Çabej, e cilëson si  “zakon i shenjtë” i shqiptarit; Ismail Kadare, thotë, se, “…shqiptari e ka  nderuar  mikun, si “hyjni”, ndësa vjershëtori Naim Frashëri shkruante: “Njeriu, që është i uruar, mikun, e pret krahapur dhe e përcjell i gëzuar”, që në  Kanunin e Labërisë të Profesor Elezit thuhet: “nderi, i bëhet mikut”,  duke e cilësuar mikpritjen, si “virtyt i çmuar”. Profesor Elezi e ka sjellë mençurinë labe, në të drejtën zakonore të Labërisë, vazhdimisht të reformuar, ku normat zakonore nuk janë tipar biologjik për njerëzit, por shprehje e rrethanave të caktuara dhe nuk i kanë qendruar statik a fanatik pandryshueshmërisë së normave e zakoneve tradicionale. Lebërit i janë përshtatur progresit ekonomik e shoqëror, jo vetëm të Labërisë, por gjithë zhvillimeve shqiptare. Kjo përputhet me atë çfarë shkruajnë kronikanë e udhëtarë të huaj për lebërit si, “kreshnikë të rreptë e luftëtarë trima”, duke sjellë në vëmëndje atë që thotë Profesor Elezi se, “Labëria është shquar për njerëz të urtë e të mënçur, krijues e interpretues, por dhe zbatues të mirënjohur të  së drejtës zakonore”, që dëshmohet në gjithë kuvëndet e odat e burrave të zakonit të labërisë, që shekujve konsideroheshin sikurse ishin në të vërtetë: “burra 400 drehemë”. Labëria ëshë jo vetëm treva e trimërisë, por mbi të gjitha e mençurisë, një përfundim ky me vlerë të argumentuar të Profesor Elezit.

Vlerësime të pritshme! E drejta zhytet por nuk mbytet kurrë!

Profesor Elezi është krijues shkencor, shtetar i përkryer, penalist shumë i njohur, autor tekstesh të së drejtës penale, pjesëmarrës në konferencat shkencore akademike kombëtare e ndërkombëtare, mjaft i njohur në të gjitha rrethet shkencore kombëtare e ndërkombëtare, personalitet i spikatur i Labërisë, që i mungon vetëm kurora “Nderi i Kombit”, që akordohet nga Presidenti i Republikës dhe që për çdo institucion propozues do ishte nder dhe për një titan e kampion potencial intelektual me moshën e pavarësisë së dytë të shtetit shqiptar. Trupa e jurispudencës shqiptare padyshim e shikojnë si personalitet të përmasave madhore dhe pikë referimi për brezat që janë përfshirë në studime, hulumtime dhe aplikime  të  shkencës juridike. Profesori ka ecur me hapin e kohës, përkrahës i së resë, progresives, pararendës i përparimtares. Bashkëkohësit, kolegët, ish-studentët e admirojnë si dijetar, shkencëtar, pedagog dhe sidomos si njeri, modelin e njeriut fisnik, autoritar, të çiltër, bashkëveprues, të gjindshëm në çdo kohë e vështirësi. Veprat e Profesorit Elezi vijnë plot mesazhe në ditët tona, edhe në kushtet pluralizmit demokratik e të globalizmit ndërkombëtar, që çdo zgjidhje problematike nga familja e deri në shkallë vendi, t’i zgjidhim vetëm me fjalën e mençur dhe me mjetet e kulturës demokratike në Shqipëri. Profesor Ismet Elezi, duke bashkuar mençurinë popullore me dijen elitare intelektuale, ka sjellë një vepër me vlerë historike, kulturore e juridike, për Labërinë e më gjerë për kulturën e dijen juridike shqiptare. Prandaj vlerat që i solli shkencës juridike shqiptare e kapërcejnë Fterrën, që ka një bust të Profesor Elezit të përgatitur nga mjeshtri lab skulptori Murat Këraj, që shpreh shpirtin e tij të pastër, diturinë e tij të thellë që kushdo që e njeh e quan pa hezitim njeri i çmuar. Gjykojmë se do të ishte në nderin e Këshillit Bashkiak të Tiranës që një rrugë në Tiranë të emërtohej: rruga “Profesor Ismet Elezi”, që do të ishte një vlerësim për kulturën juridike shqiptare. Në këtë 106 vjetor të ditëlindjes shokë, miq, kolegë, ish-studentë e urojnë: “Gëzuar ditëlindjen Profesor, burri mbishekullor me moshën e shtetit të rilindur shqiptar, në pavarësinë e dytë të Shqipërisë”!

Më 8 prill 1811 lindi filozofi i shquar rumun Emil Cioran

Një filozof dhe eseist, mjeshtri i padiskutueshëm i aforizmit të cilit ia besoi të gjitha mendimet e tij (duke shkruar një vepër sa të fragmentuar aq edhe interesante), ky rumun i vetmuar lindi më 8 prill 1911, në Rasinari (Sibiu), Transilvani. Biri i një prifti ortodoks dhe presidenti i Shoqatës lokale të Grave Ortodokse, ai u diplomua në Universitetin e Bukureshtit me një tezë mbi Bergsonin. Ai filloi të jepte mësim në shkollat ​​e mesme në Brasov dhe Sibiu: një përvojë që më vonë do ta kujtonte si katastrofike. Libri i tij i parë, i cili shënoi debutimin letrar të mundimit të tij të brendshëm, ishte “Në Kulmin e Dëshpërimit”, i shkruar shumë kohë më parë. Kjo u pasua nga “Libri i Lajkave” në vitin 1936 dhe “Shndërrimi i Rumanisë” në vitin 1937. Në të njëjtin vit, ai fitoi një bursë që i lejoi të udhëtonte për në Paris (“qyteti i vetëm në botë ku dikush mund të ishte i varfër pa turp, pa ndërlikime, pa dramë… qyteti ideal për të qenë një dështim”), nga ku nuk u kthye më kurrë. Para se të nisej për në Francë, ai botoi vetë librin “Lotë dhe Shenjtorë”. Në vitin 1940, u botua libri i tij i fundit në rumanisht, “Perëndimi i Mendimeve”: që atëherë e tutje, ai shkroi vetëm në frëngjisht (“një gjuhë e përshtatshme për lakonizëm, përkufizim, formulë…”). Në vitin 1949, ai botoi “Sommario di decomposizione”, në të cilin vitalizmi dhe rebelimi që kishin dalë në pah në shkrimet e tij të mëparshme i lanë vendin zhdukjes totale të skepticizmit dhe pamundësisë absolute për të besuar dhe shpresuar. Në vitin 1952, ai botoi “Silogizmat e Hidhërimit”, një përmbledhje aforizmash gërryese, ndërsa në vitin 1956, u botua një nga sukseset e tij më të qëndrueshme, ndoshta i ndihmuar nga titulli evokues, “Tundimi për të Ekzistuar”. Në vitin 1960, ai shkroi “Historia dhe Utopia”, e cila thekson se si çdo ëndërr utopike e bazuar në një epokë të artë të supozuar, qoftë e kaluar apo e ardhme, gjithmonë çliron forca që shkatërrojnë lirinë. Në vitin 1964, ai botoi “Rënia në Kohë”, shtatë faqet e fundit të së cilës, deklaroi ai në një intervistë, “janë gjëja më serioze që kam shkruar ndonjëherë”. Në “Demiurgu i Dëmshëm”, shkruar në vitin 1969, ai e thelloi dhe sqaroi lidhjen e tij me traditën e mendimit gnostik, ndërsa në “Shqetësimi i të qenit i lindur” (shkruar në vitin 1973), një nga librat që ai gjithmonë e deklaronte veten se e donte më shumë, arti i tij i fragmentit filozofik të aftë për të shqyer velin e gjërave dhe emocioneve arrin një nga majat e tij më të larta. Urtësia ekzistenciale e Cioran, për më tepër, bëhet gjithnjë e më shumë një eksplorim analitik dhe një vështrim i dëshpëruar mbi botën, duke arritur në një nihilizëm që nuk njeh kufij dhe që tejkalon edhe horizontin filozofik për t’u bërë një refuzim konkret i realitetit dhe ekzistencës. Kjo demonstrohet në veprën pasuese “Shpërbërja” (1979), e cila, megjithatë, zbulon lidhjet e tij me mendimin gnostik dhe lindor, të parë si e vetmja qasje vërtet autentike ndaj realitetit. Në vitin 1986, ai botoi “Ushtrime në Admirim”, një përmbledhje portretesh të figurave kulturore ndërkombëtare (nga Ceronetti te Eliade te Borges), por më e rëndësishmja përmbante një ese të gjatë mbi Joseph de Maistre. Në vitin 1987, ai botoi “Rrëfime dhe Anatema”, “… një libër testamentar, i cili dëshmon njëkohësisht për një këputje totale dhe një qetësi të caktuar të bazuar në asgjë”. Emil Cioran vdiq në Paris më 20 qershor 1995./Elida Buçpapaj

Më 8 prill 1848 u nda nga jeta kompozitori i shquar italian Gaetano Donizetti

Domenico Gaetano Maria Donizetti lindi në Bergamo më 29 nëntor 1797, në një familje të thjeshtë, i pesti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Andrea Donizetti dhe Domenica Nava.

Në vitin 1806, Gaetano u pranua në “Lezioni cariatevoli di musica” (Mësime Bamirëse Muzikore), të drejtuara dhe të themeluara nga Simone Mayr, me qëllim përgatitjen e fëmijëve për korin dhe ofrimin e tyre me një bazë të fortë muzikore. Djali menjëherë tregoi veten si një student i gëzuar dhe veçanërisht i zgjuar: Mayr e njohu potencialin e djalit dhe vendosi të mbikëqyrte personalisht mësimin e tij muzikor në klaviçembal dhe kompozim.

Në vitin 1811, Donizetti shkroi “Il Piccolo compositore di Musica” (Kompozitori i Vogël i Muzikës) për një shfaqje shkollore, i ndihmuar dhe i korrigjuar nga mësuesi i tij i dashur, i cili do ta mbështeste gjatë gjithë jetës së tij dhe për të cilin ai do të kishte gjithmonë një respekt të thellë.

Në vitin 1815, me rekomandimin e Mayr, Donizetti u transferua në Bolonjë për të përfunduar studimet e tij me At Stanislao Mattei, i cili më parë i kishte dhënë mësim Rossinit. Mayr kontribuoi në mirëmbajtjen e djalit. Donizetti studioi kundërpikë me Fratin françeskan Minor, një kompozitor dhe mësues i njohur, për dy vjet dhe padyshim mori mësim të patëmetë, megjithëse nuk ishte në gjendje të lidhej plotësisht me të për shkak të natyrës së ashpër dhe të heshtur të mësuesit të tij.

Në muajt e fundit të vitit 1817, Gaetano u kthye në Bergamo dhe, falë përpjekjeve të Mayr, pothuajse menjëherë nënshkroi një kontratë për të shkruar katër opera për impresarion Zancla. Ai debutoi në Venecia në vitin 1818 me “Enrico di Borgogna”, e ndjekur në vitin 1819 nga “Il falegname di Livonia”. Të dy operat u interpretuan me sukses të moderuar, dhe ndikimi i pashmangshëm – për kohën – i Gioacchino Rossinit është i dukshëm në të dyja. Karriera e tij vazhdoi në paqe falë pjesërisht faktit se, siç tregon vetë kompozitori, ai arriti të shmangte shërbimin ushtarak: Marianna Pezzoli Grattaroli, një borgjeze e pasur e Bergamos, ishte entuziaste për talentet e jashtëzakonshme të Donizettit të ri dhe arriti ta blinte përjashtimin e tij.

Në vitin 1822, ai prezantoi “Chiara e Serafina” në La Scala, një dështim i plotë që i mbylli dyert e teatrit të madh milanez për tetë vjet. Debutimi i tij i vërtetë operistik erdhi kur Mayr refuzoi një porosi për një operë të re dhe arriti t’i bindte organizatorët t’ia kalonin atë Donizettit. Kështu, në vitin 1822, “Zoraida di Granata” lindi në Teatro Argentina në Romë dhe u prit me entuziazëm nga publiku. Impresari i famshëm i teatrit Domenico Barbaja, karriera e të cilit u solli sukses edhe Rossinit, Bellinit, Pacinit dhe shumë të tjerëve, i kërkoi Donizettit të shkruante një operë me titull gjysmë serioz për Teatro San Carlo në Napoli: “La Zingara” u shfaq premierë po atë vit dhe arriti sukses të konsiderueshëm. Ndryshe nga Rossini, Bellini dhe më vonë Verdi, të cilët dinin si ta menaxhonin ngarkesën e tyre të punës, Gaetano Donizetti prodhoi shpejt, pa zgjedhur, ndjekur dhe pranuar me kujdes, mbi të gjitha, ritmin frenetik dhe stresues të imponuar nga kushtet e jetës teatrale në atë kohë.

Në fund të jetës së tij jo shumë të gjatë, kompozitori i palodhur la pas afërsisht shtatëdhjetë opera, duke përfshirë opera serioze, me titull gjysmë serioz, buffe, farsa, gran opera dhe opera-komike. Këtyre duhet t’u shtohen 28 kantata me shoqërim orkestre ose pianoje, disa kompozime fetare (duke përfshirë dy Mesha Requiem në kujtim të Bellinit dhe Zingarellit, dhe oratoritë “Përmbytja” dhe “Shtatë Kishat”), pjesë simfonike, më shumë se 250 tekste për një ose më shumë zëra dhe piano, dhe kompozime instrumentale dhome, duke përfshirë 19 kuartete me tela që zbulojnë ndikimin e klasikëve kryesorë vjenezë – Mozart, Gluck dhe Haydn – të cilat ai i studioi dhe i eksploroi me dy mësuesit e tij. I ndjeshëm ndaj çdo nevoje të shprehur nga audienca dhe impresariotët, ai u akuzua, veçanërisht nga kritikët francezë (kryesisht Hector Berlioz, i cili e sulmoi me forcë në Journal des débats), se ishte “i pakujdesshëm dhe përsëritës”. Prodhueshmëria e jashtëzakonshme e Donizetti-t u nxit nga etja e tij për fitim në një kohë kur kompozitori nuk merrte honorare siç janë sot, por pothuajse ekskluzivisht tarifën e vendosur në kohën e porositjes së operës. Aftësia e Donizetti-t qëndron në faktin se ai pothuajse kurrë nuk u ul në nivele artistike joreale, falë aftësisë dhe profesionalizmit që fitoi gjatë studimeve me Mayr: kjo ishte ajo që quhej “poetika e nxitimit”, e cila siguronte që imagjinata krijuese, në vend që të shqetësohej dhe të dëshpërohej nga afatet që duheshin përmbushur, të stimulohej, të stimulohej dhe të mbahej vazhdimisht nën tension. Në vitin 1830, me bashkëpunimin e libretistit Felice Romani, ai arriti triumfin e tij të parë vërtet të madh me “Anna Bolena”, të prezantuar në Teatro Carcano në Milano dhe, brenda pak muajsh, edhe në Paris dhe Londër.

Edhe pse suksesi dhe perspektiva e prekshme e një karriere ndërkombëtare do ta kishin lejuar të ngadalësonte angazhimet e tij, Donizetti vazhdoi të shkruante me një ritëm të pabesueshëm: pesë opera në pak më pak se një vit, përpara se të arrinte në një tjetër moment historik thelbësor në karrierën e tij, kryeveprën komike “L’elisir d’amore”, të shkruar në më pak se një muaj, përsëri me një libreto nga Romani, dhe të interpretuar me shumë vlerësime në vitin 1832 në Teatro della Canobbiana në Milano.

Në vitin 1833, ai prezantoi “Il furioso all’isola di San Domingo” në Romë dhe “Lucrezia Borgia” në La Scala, e cila u cilësua nga kritikët dhe publiku si një kryevepër. Vitin pasardhës, ai nënshkroi një kontratë me Teatro San Carlo në Napoli, e cila përcaktonte një seri operash në vit. Opera e parë e planifikuar për premierë ishte “Maria Stuarda”, por libreti, bazuar në dramën e famshme të Schiller-it, nuk ia doli të shqyrtonte censurën për shkak të fundit të saj të përgjakshëm: censurët napolitanë ishin të njohur për kërkesën vetëm për një “fund të lumtur”. Brenda dhjetë ditësh, Donizetti e përshtati muzikën në një tekst të ri, “Buondelmonte”, i cili sigurisht nuk u prit mirë. Por fatkeqësia e kësaj opere nuk mbaroi këtu: “Maria Stuarda”, e ringjallur në formën e saj origjinale në La Scala në 1835, përfundoi në një fiasko të madhe për shkak të shëndetit të dobët të Malibran dhe shpërthimeve të saj të tërbimit si divë.

Pas tërheqjes vullnetare të Rossinit nga skena në 1829 dhe vdekjes së parakohshme dhe të papritur të Bellinit në 1835, Donizetti mbeti i vetmi eksponent i madh i operës italiane. Vetë Rossini i hapi dyert e teatrove të kryeqytetit francez (dhe i ofroi tarifa tërheqëse, shumë më të larta se ato të disponueshme në Itali) dhe e ftoi Donizetti-n të kompozonte “Marin Faliero” në 1835, për t’u shfaqur në Paris. Po atë vit, “Lucia di Lammermoor” gëzoi një sukses të jashtëzakonshëm në Napoli, bazuar në një tekst nga Salvatore Cammarano, libretisti dhe pasardhësi i Romanit, më i rëndësishmi i periudhës Romantike. Cammarano kishte bashkëpunuar tashmë me Mercadante dhe Pacini dhe më vonë do të shkruante katër libreto për Verdin, duke përfshirë ato për “Luisa Miller” dhe “Il trovatore”.

Midis viteve 1836 dhe 1837, prindërit e tij, një vajzë dhe gruaja e tij e dashur, Vírginia Vasselli, me të cilën ishte martuar në 1828, ndërruan jetë. Edhe zitë e përsëritura familjare nuk e ngadalësuan prodhimin e tij tani frenetik. Në tetor, i hidhëruar nga dështimi i tij për të pasuar Nicola Antonio Zingarelli-n si drejtor i Konservatorit (preferohej Mercadante më “autentikisht napolitan”), ai vendosi të braktiste Napolin dhe të transferohej në Paris. Ai u kthye në Itali, në Milano, në vitin 1841. Ai pati mundësinë të merrte pjesë në provat për “Nabucco”-n e Verdit në vitin 1842 dhe u impresionua aq shumë sa që, që atëherë, punoi për ta prezantuar kompozitorin e ri në Vjenë, ku ai ishte drejtor muzikor i sezonit italian.

Po atë vit, me ftesë të kompozitorit, ai dirigjoi një shfaqje të paharrueshme (të parën në Itali) të Stabat Mater të Rossinit në Bolonjë. Rossini e kishte nxitur Donizetti-n të pranonte postin e rëndësishëm të Kapellmeister në San Petronio. Kompozitori refuzoi, duke dëshiruar postin shumë më prestigjioz dhe fitimprurës të Kapellmeister në oborrin e Habsburgëve. Gjatë provave për “Don Sebastiano” (Paris 1843), të gjithë vunë re sjelljen absurde dhe të çuditshme të kompozitorit. Ai vuante nga amnezi të shpeshta dhe u bë gjithnjë e më i paepur, pavarësisht se njihej si një person i dashur, i zgjuar dhe jashtëzakonisht i ndjeshëm. Donizetti me të vërtetë vuante nga sifilizi për vite me radhë: në fund të vitit 1845, ai zhvilloi paralizë të rëndë cerebrale, të shkaktuar nga faza e fundit e sëmundjes, dhe simptoma të një sëmundjeje mendore që ishte shfaqur tashmë më parë.

Më 28 janar 1846, nipi i tij Andrea, i dërguar nga babai i tij Giuseppe, i cili jetonte në Kostandinopojë dhe i cili ishte njoftuar nga miqtë e kompozitorit, organizoi një konsultë mjekësore. Disa ditë më vonë, Donizetti u shtrua në një sanatorium në Ivry, pranë Parisit, ku qëndroi për shtatëmbëdhjetë muaj. Letrat e tij të fundit të njohura datojnë që nga ditët e para të shtrimit në spital dhe shprehin nevojën e dëshpëruar për ndihmë nga një mendje tani e hutuar pa shpresë. Vetëm falë kërcënimeve për të shkaktuar një incident diplomatik ndërkombëtar, duke pasur parasysh se Donizetti ishte shtetas austro-hungarez dhe Kapellmeister i Perandorit Ferdinand I të Habsburgut, nipi i tij mori leje për ta sjellë atë në Bergamo më 6 tetor 1847, kohë në të cilën kompozitori ishte i paralizuar dhe në gjendje të shqiptonte më së shumti disa fjalë monorrokëshe, shpesh pa kuptim. Ai u vendos te miqtë që u kujdesën me dashuri për të deri në ditën e tij të fundit. Gaetano Donizetti vdiq më 8 prill 1848./Elida Buçpapaj

Më 15 mars të vitit 44 para erës së re u nda nga jeta Jul Cezari, ushtarak dhe burrë shteti i Perandorisë Romake

Gaius Iulius Caesar, i njohur në shqip si Jul Cezari, (lindur më 12 korrik 100 p.e.s. në Romë dhe vdiq me 15 mars te 44 p.e.s.) ishte ushtarak dhe burre shteti i Perandorisë romake, u vra nga kundërshtarët e tij në politikë.

Gai Jul Cezari ka luajtur një rol të rëndësishëm në transformimin e Republikës Romake, në Perandorinë Romake. Marshimi romak ne Britaninë e Madhe, prej ushtrisë së Jul cezarit, e shtriu botën romake deri në oqeanin Atlantik. Ai konsiderohet si një prej gjenive ushtarak, më të mëdhenj të kohës dhe një prej udhëheqësve me të fortë.

Jul Cezari lindui në një prej familjeve më të vjetra aristokrate në Romë. Ai ka qenë një pjesëtar i partisë demokratike dhe popullore. Edhe pse ishte nip i Caius Marius-it, Cezari, martohet me Kornelian, vajzën e re të Lucius Cornelius-in Cinna, mbështetësit më të madh të Mariusit dhe armikut te Sullasit. Në vitin 82 p.e.s., kur Cezari refuzoi të ndahej me Kornelian, ai u detyrua të largohej nga Roma.

Pas vdekjes së Sullasit, Cezari kthehet në Romë dhe nis karrierën e tij politike. Ai fiton popullaritet me partine e tij dhe oratori. Ne 74 p.e.s., ai shkon në Azi, për të rikthyer ushtrinë Cappadociane. Pasi u kthye, ai nxiti reformimin e qeverisë dhe ndihmoi në përparimin e pozicionit politik të Pompeit. Cezari u bë oficer, në vitin 70 p.e.s. dhe ishte përgjegjës për administrimin e qeverise dhe ushtrisë në Spanjën e largët, në 69 p.e.s.. Ai ndihmoi Pompein të merrte drejtimin e luftës në Lindje. Jul Cezari u kthye në Rome në vitin 68 p.e.s. dhe në mungesë të Pompeit, ai u bë koka e partisë popullore.

Në vitin 63 p.e.s., Jul Cezari u emërua “pontifex maximus” [kryeprift]. Reforma e tij e mëtejshme me Sosigenin, për kalendarin, ishte një nga kontributet e tij më të mëdha për historinë. Në vitin 62 p.e.s., Clodius dhe e shoqja e dyte e Jul Cezarit, Pompeia, u përfshinë në një skandal, i cili përfshinte dhunimin e riteve sekrete te Bona Deas dhe si pasoje Çezari ndahet. Ai tha: “E shoqja e Cezarit, s’duhet të dyshojë për asgjë.”

Meqenëse Jul Cezari ka shërbyer në Spanjë si administrator, ai kthehet në Romë me ambicie konsullate. Për të realizuar qëllimin e tij, në vitin 60 p.e.s., Cezari krijon “Triumviratin” e Pare, e cila ishte aleanca e tre burrave, Julius Caesar, Pompeit, dhe Marcus Licinius Crassus. Pompei, ishte komandant i ushtrisë, kurse Marcus Licinius Crassus, ishte njeriu me i pasur në Romë. Kjo nuk ishte një triumvirate e mirëfilltë, sepse kjo aleance nuk u konfirmua zyrtarisht nga senati. Tre burrat ishin në gjendje të kontrollonin Romën dhe kjo aleance bëri të mundur që Cezari të ndiqte Luftën në Gali.

Në vitin 59 p.e.s., Cezari martohet me Calpurnian. Po të njëjtin vit si konsull, ai miraton një ligj agrar, i cili siguronte tokë bujqësore për 20,000 qytetar dhe veteran të varfër. Ai gjithashtu siguroi mbështetjen e të pasurve, duke reduktuar taksat që ata paguanin për kontratat në Azi. Kjo e bëri atë, drejtues të një koalicioni ndërmjet popullit dhe plutokratëve.

Në vitin 55 p.e.s., Cezari kreu një eksplorim në Britani dhe mundi Britanikët, nën drejtimin e Cassivellaunusit. Çezari hasi në kundërshtarin e tij më të fortë në Gali, Vercingetorixin, të cilin ai e mundi në Alesia në 52 p.e.s.. Me fundin e luftës, Cezari kishte arritur kontrollin e pjesës më të madhe te Galisë. Kjo arritje i siguroi atij, titullin komandanti më i madhe i kohërave, si dhe besnikërinë e legjioneve. Kujdesi i Cezarit ndaj ushtarëve, dëshira për të realizuar ai vetë sulme të vështira ushtarake, e ktheu atë në idhullin të ushtarëve, një element i rëndësishëm për karrierën e tij pasardhëse.

Në vitin 54 p.e.s., vdes e bija e Jul Cezarit, e shoqja e Pompeit, që prej pesë vjetëve. Ajo kishte qenë lidhja kryesore ndërmjet dy burrave. Gjate viteve kur Cezari ishte në Gali, Pompei kishte filluar të mësonte gjithnjë e me shume mbi partinë senatoriale. Arritjet ushtarake te Cezarit, fillojnë e rrisin xhelozin e Pompeit. Vdekja e Crassusit, në 53 p.e.s., sjell fundin e Triumviratit të Parë, dhe vendosjen e Cezarit kundër të tjerëve.

Pasi përfundoi Triumvirati i Parë, senati mbështet Pompein, i cili u bë konsull individual më 52 p.e.s.. Ndërkohë, Cezari ishte bërë një hero ushtarak, si dhe një lider i popullit. Senati druhej prej Cezarit, dhe donte që ai të hiqte dorë prej ushtrisë së tij. Ata e dinin që Cezari shpresonte të bëhej konsull, pasi periudha e tij në Gali, të përfundonte. Në dhjetor të 50 p.e.s., Çezari i shkruan një letër senatit, në të cilën thoshte që ai do të hiqte dore nga ushtria e tij, në rast se Pompei hiqte dore nga posti që kishte. Senati e priti letrën me egërsi dhe i kërkoi Cezarit të hiqte menjëherë dore nga ushtria, përndryshe do të shpallej “armik i popullit”.

Dy oficerët besnikë të Cezarit, Mark Antoni dhe Quintus Cassius Longinus, nuk e aprovuan ligjin dhe u përjashtuan nga senati. Ata udhëtuan drejt Cezarit, o cili mblodhi ushtrinë e tij, dhe kërkoi mbështetjen e tyre kundër senatit. Ushtria kërkoi te sulmonte dhe më 12 janar të vitit 49 p.e.s., Cezarime fjalën “Iacta alea est” (lat. vdekja është larg) kaloi Rubicon-in, kufiri që ndante provincën e tij nga Italia. Lufta civile kishte filluar.

Marshimi i Cezarit drejt Romës, ishte një progres triumfues. Senati u arratis për në Capua. Cezar iu drejtua më pas për ne Brundisium, ku rrethoi Pompein, përpara se ai të arratisej për në Greqi. Ai ju drejtua Spanjës, të cilën po e drejtonin oficeret e Pompeit dhe vendosi paqe në të. Pasi u kthye në Romë, Cezari u zgjodh konsull dhe më pas iu drejtua Greqisë, në kërkim të Pompeit.

Cezari mblodhi një ushtri të vogël në Brundisium dhe nisi lundrimin. Ushtria ishte aq e vogël, sa Bibulus, i cili po e priste në ngushticë, për ta penguar kalimin e tij në Epir, e lejoi pa problem. Cezari takon Pompein në Dyrrah ketu zhvillohet Beteja e Dyrrahut , por u detyrua të tërhiqej, me Pompein qe e ndiqte pas shpine. Çezarie vendosi kampin në një vend mjaft strategjik, pranë Pharsalus-it. Pompei, i cili kishte një ushtri të madhe, e sulmoi Cezarin, por u mund dhe u detyrua të tërhiqej drejt Egjiptit, ku dhe u vra.

Cezari, i cili kishte ndjekur Pompein drejt Egjiptit, qëndroi atje edhe për pak kohë, duke jetuar me Kleopatrën. E mbështeti atë kundër të vëllait dhe të shoqit, Ptolemeut XII, dhe bëri të mundur që Kleopatra të vendosej fuqishëm ne fron. Prej Egjiptit ai shkoi në Siri dhe Pontus, ku në vitin 47 p.e.s., ai mundi Pharnacin II, në një mënyrë aq të lehtë, sa e pasqyroi me fjalët: Veni, vidi, vici [Erdha, Pashë, Pushtova]. Po të njëjtin vit, ai u nis drejt Afrikës (Libisë), ku ndodheshin mbështetësit e Pompeit, për ti dhënë fund revoles së nisur nga Kato .

Cezari u kthye në Romë, me katër triumfe të mëdha dhe i fali të gjithë armiqtë e tij. Ai nisi të reformonte kushtet e jetesës, duke përmirësuar ligjet agrare si dhe konditat shtëpiake. Jul Cezari, gjithashtu bashkoi planet e ndërlikuara, për të konsoliduar mbretërinë dhe vendosjen e sigurisë. Në dimrin e 46 – 45 p.e.s., Cezari ishte në Spanjë, ku zhduku partine e fundit senatoriale të Gaeus Pompeusit, birit të Pompeit.

Jul Cezari kthehet ne Romë në shtator të 45 p.e.s., dhe u emërua në postin e drejtuesit të konsujve, për të pestën here. Po të njëjtin vit, ai u bë diktator i përjetshëm dhe vendosi të merrte një fushatë kundër Parthias, rreziku i vetëm për kufijtë e Romës. Fuqia e tij diktatoriale, kishte ngjallur pa pëlqyeshmëri dhe ishte kritikuar rëndë nga armiqtë e tij.

Kundrejt Cezarit u realizua një komplot, prej vetë miqve dhe mbrojtësve te tij. Këtu mund të përmendim Cimber, Casca, Cassius dhe Marcus Junius Brutus. Më 15 mars të vitit 44 p.e.s., ai u godit me thikë, për vdekje, në dhomën e senatit. Në testament, Cezari ia linte gjithçka nipit të tij 18 vjeçar, Octavianit më vonë i njohur si August.

Cezari ka qene gjithmonë një prej figurave më kontradiktore historike. Ndjekësit e tij kishin parë tek Cezari, mbrojtësin e te drejtave të njeriut, kundrejt një oligarkie. Armiqtë e tij e kishin parë Cezarin, si një demagog ambicioz, i cili e fitoi me force rrugën e tij drejt fuqisë diktatoriale dhe shkatërroi republikën. Ai ishte i shkëlqyer në luftë, oratori dhe si drejtues shteti.

Përpos veprimtarisë së tij si ushtarak Cezari u shqua edhe për veprimtarin letrare e historike. Më veprat e tij letrare ai hynë ndër shkrimtarët më të mirë të kohës së vetë. Nga Çezari deri më tani dihet se janë ruajtur dy vepra të plota me përmbajtje historike, komente (ditar) dhe që në fakt nuk janë asgjë më shumë se kujtime apo broshura politike të pregatitura në stilin e raporteve ushtarake.

Si shkrimtar Cezari shquhet për stilin që mund të quhej shembullor për thjeshtësinë e qartësinë e gjuhës. Kështu në veprat e tij si: “De bello civilile” (Mbi luftën civile) dhe atë kushtuar luftës gale “De bello Gallico” ai përshkruan ngjarjet ushtarake kundër Pompeut me plot gjallëri edhe pse nuk mund të thuhet se është i paanshëm.

Cezari në veprat e tij përshkruan tërthorazi pjesë të Ilirisë në të cilën ishin zhvilluar edhe disa ngjarje. Mirëpo ai nuk hynë më thellë në përshkrimet e tija. Në veprat e tij vërejmë përshkrime gjeografike të Ilirisë. Wikipedia

Shuhet Jürgen Habermas, një nga filozofët më me ndikim të kohës sonë nga Shkolla e Frankfurtit

Ka ndërruar jetë në Starnberg pranë Mynih filozofi dhe sociologu gjerman me famë botërore, Jurgen Habermas, njoftoi shtëpia botuese Suhrkamp.

Habermas, një nga mendimtarët më me ndikim të shekullit të 20-të, mbeti aktiv politikisht deri në vitet e fundit, duke mbrojtur të drejtat e azilit dhe një Bashkimi Evropian të bashkuar kundër populizmit dhe nacionalizmit.

Ai mori çmime të rëndësishme ndërkombëtare, përfshirë Çmimi Ndërkombëtar Memorial Holberg 2007, dhe botoi vepra monumentale si “This Too a History of Philosophy”.

Pavarësisht prejardhjes së tij nga shkollën neo-marksiste të Frankfurt School dhe reputacionit si një filozof oborrtar i Partisë  Socialdemokrate, ndikimi i tij kapërceu kufijtë partiakë.

Kancelari gjerman, Friedrich Merz, nga Christian Democratic Union konservatore, e përshkroi atë si “një nga mendimtarët më të rëndësishëm të kohës sonë”.

“Mprehtësia e tij analitike formësoi diskursin demokratik shumë përtej kufijve të vendit tonë dhe shërbeu si një dritë udhëzuese në një det të trazuar”, tha Merz në një deklaratë. “Zëri i tij do të na mungojë”.

Karriera e Habermasit, që zgjati shtatë dekada, u përqendrua te themelet e teorisë sociale, demokracisë dhe sundimit të ligjit.

Bindja e tij se formimi i opinionit publik ishte jetik për mbijetesën e demokracive shpjegon pse Habermasi vazhdoi të shkruante libra dhe artikuj gazetash edhe në moshë shumë të thyer. Në një intervistë të vitit 2015 me The Guardian, ai kritikoi kancelaren e atëhershme Angela Merkel për “shpërdorimin e reputacionit të Gjermanisë pas luftës” me qëndrimin e ashpër të qeverisë së saj gjatë krizës së borxhit grek.

Më së fundi, ndërhyrje të tilla kanë sjellë kritika nga intelektualë më të rinj. Në vitin 2022 ai kritikoi ministren e jashtme të atëhershme të Partisë së Gjelbër të Gjermanisë, Annalena Baerbock, për dënimet e saj “agresivisht vetëbesuese” dhe “të mprehta” ndaj luftës së agresionit të Rusisë në Ukrainë. Deklarata e tij se lufta e Izraelit në Gaza pas sulmeve të Hamas më 7 tetor ishte “e justifikuar në parim” u prit me mosbesim nga shumë filozofë që ndjekin traditën e “teorisë kritike” të Shkollës së Frankfurtit, të cilët publikuan një letër kritike.

Vepra e tij më e fundit, Things Needed to Get Better, u botua në dhjetor të vitit të kaluar. Në të, ai refuzon “të lejojë që defetizmi të ketë fjalën e fundit”, duke argumentuar se është e mundur “të përballen krizat e së tashmes me vendosmëri dhe më në fund të kapërcehen”.

Botuesi i tij, Suhrkamp Verlag, tha se ai vdiq të shtunën në Starnberg, pranë Munich. Pas tij mbeten dy nga tre fëmijët e tij.

I lindur më 18 qershor 1929 në një familje borgjeze në Düsseldorf, Habermasi iu nënshtrua dy operacioneve pas lindjes dhe në fëmijërinë e hershme për shkak të një çarje në qiellzë, gjë që rezultoi në një pengesë në të folur.

Kjo pengesë shpesh përmendet si një ndikim në punën e tij mbi komunikimin. Habermasi tha se kishte përjetuar rëndësinë e gjuhës së folur si “një shtresë e përbashkësisë pa të cilën ne si individë nuk mund të ekzistojmë”, dhe kujtonte vështirësitë për t’u bërë i kuptueshëm.

Ai u rrit në një familje fort protestante. Babai i tij, një ekonomist që drejtonte dhomën lokale të tregtisë, iu bashkua Partisë Naziste në vitin 1933, por sipas Habermasit ishte vetëm një “simpatizant pasiv”.

Vetë Habermasi iu bashkua organizatës rinore naziste Hitler Youth në moshën 10-vjeçare, si shumica e djemve gjermanë në atë kohë. Në moshën 15-vjeçare, ndërsa Luftës së Dytë Botërore po i afrohej fundit, ai arriti të shmangte mobilizimin ushtarak duke u fshehur nga policia ushtarake.

Më vonë ai tha se nuk do ta kishte gjetur rrugën drejt filozofisë dhe teorisë sociale nëse nuk do të ishte përballur si i ri me realitetin e krimeve naziste. Ai kujtonte se “papritur e kuptove se ishte një sistem politikisht kriminal në të cilin kishe jetuar”.

I arsimuar në University of Bonn, ku u njoh me bashkëshorten e tij Ute, ai u bë i njohur fillimisht si gazetar dhe akademik në vitet 1950. Ai i përkiste brezit të dytë të Shkollës së Frankfurtit, duke ndjekur gjurmët e mendimtarëve marksistë si Theodor Adorno dhe Max Horkheimer.

Në vitet 1980, Habermasi ishte një figurë e spikatur në Historikerstreit, një debat intelektual në të cilin historianë konservatorë, veçanërisht Ernst Nolte, argumentonin se mizoritë e Gjermanisë naziste nuk ishin unike dhe se krime të ngjashme ishin kryer edhe nga qeveri të tjera.

Habermasi dhe kundërshtarë të tjerë të kësaj perspektive argumentonin se historianët konservatorë po përpiqeshin të zvogëlonin përmasat e krimeve naziste përmes krahasimeve të tilla.

Duke mbrojtur veçantinë e mizorive të Rajhut të Tretë, Habermasi besonte se Vergangenheitsbewältigung – përballja me të kaluarën – duhej të ishte thelbësore për identitetin e Gjermanisë.

Bashkëshortja e tij, Ute Habermas-Wesselhoeft, vdiq vitin e kaluar. Çifti kishte tre fëmijë: Tilmann, Judith dhe Rebekka, e cila vdiq në vitin 2023. bw

Mihal dhe Petro Harito – Atë e bir në shërbim të kombit- Nga EDUARD DILO

Nga Zagoria e mençurisë, diturisë dhe trimërisë, nga Nivani i traditës atdhetare, familja Harito ndër shekuj ka nxjerrë burra me vlerë. Ndër ta dolën dy personalitete që i dhanë nder historisë kombëtare shqiptare: Mihal Harito sëbashku me të birin Petro Harito.

Ata përfaqësojnë vazhdimësinë e idealit kombëtar — një brez që ngre themelet dhe një brez që i forcon ato.

Mihal Harito dhe koha e Lidhjes së Prizrenit

Fundi i shekullit XIX ishte një nga periudhat më dramatike për kombin shqiptar. Pas Luftës Ruso-Turke dhe vendimeve të padrejta të Kongresit të Berlinit (13 qershor 1878), trojet shqiptare rrezikoheshin të copëtoheshin midis shteteve fqinje.

Pikërisht në këtë moment kritik lindi dhe u organizua Lidhja Shqiptare e Prizrenit, lëvizja më e madhe politike dhe ushtarake e shqiptarëve në shekullin XIX dhe një nga pikat më të ndritshme të historisë së Shqipërisë.

Mihal Harito ishte shok i ngushtë dhe mik familjar i Abdyl Frashërit. Në krah të figurave madhore si Abdyl Frashëri, Ymer Prizreni dhe veprimtarë të tjerë të shquar, qëndronte Mihal Harito — burrë me kulturë, horizont politik dhe guxim qytetar.

Ai ishte nga natyra i zgjuar dhe shumë imponues; për këtë arsye u vlerësua dhe u dërgua si diplomat në Evropë për bisedime jetike për atdheun.

Mihal Harito ishte ndër zërat më të fuqishëm në mbrojtje të të drejtave shqiptare, duke kërkuar autonomi administrative dhe mbrojtjen e territoreve etnike.

Më 23 korrik 1880, në kuvendin e Gjirokastrës, nga ai ballkon historik, Mihal Harito u transmetoi Fuqive të Mëdha dëshirën mbarëkombëtare për moscopëtimin e Shqipërisë. Ishte koha e traktatit famëkeq të Shën Stefanit dhe e vendimeve të Kongresit të Berlinit. Mihal Harito kishte një vizion të qartë për të ardhmen e kombit.

Kur do të mbahej Kuvendi historik në Gjirokastër, Abdyl Bej Frashëri, Hasan Bej Kostreci dhe Rushan Bej Frashëri u nisën nga Përmeti, por ndaluan dhe fjetën në sarajet e Mihal Haritos në Nivan, përpara se të vazhdonin drejt Gjirokastrës. Poshtë këtyre sarajeve – sot të djegura nga nazistët – gurgullon ende gurra shekullore me ujë të ftohtë e të pastër si kristal.

Në ato vite, Mihal Harito ushtronte edhe detyrën e Presidentit të Gjykatës së Tregtisë për Prevezën dhe Gjirokastrën.

Ai ishte gjithashtu një bamirës i madh për komunitetin e krishterë në krahinën e tij. Në vitin 1861, së bashku me vëllain e tij, ndërtoi një kishë, ndërsa në vitin 1881 themeloi një shkollë në Manastirin e Nivanit — një shkollë private gjysmë të mesme në gjuhën greke. Për këtë shkollë pati ndihmë edhe nga Zhapa. Mësues aty shërbeu Petro Kondi, i diplomuar në Vjenë.

Mihal Harito ishte gjithashtu në favor të krijimit të një Kishe Ortodokse Shqiptare.

Si deputet në Parlamentin e Parë Osman në Stamboll (1877), Mihal Harito përfaqësoi me dinjitet interesat e shqiptarëve. Në një kohë kur shumë çështje vendoseshin larg trojeve shqiptare, prania dhe ndikimi i tij në qendër të Perandorisë ishte një faktor i rëndësishëm.

Populli e përjetësoi figurën e tij me vargje që dëshmojnë respektin e madh:

“Kur dilje në portë e rrije,
ç’bëhej në Stamboll e dije…”

Këto fjalë nuk janë thjesht poezi popullore, por dëshmi e besimit që bashkëkohësit kishin tek mençuria dhe largpamësia e tij.

Sipas historiografisë shqiptare, Mihal Harito, i cili kishte ardhur në Stamboll si deputet i Janinës, ishte një nga anëtarët e Komitetit Qendror për Mbrojtjen e të Drejtave të Kombësisë Shqiptare, shoqatë e themeluar në vitin 1877 nga një grup intelektualësh shqiptarë në Stamboll.

Ai vdiq në Stamboll në vitin 1897, në moshën 61-vjeçare (1836–1897), ndërsa ishte ende deputet, dhe u varros në Patrikanë me nderime të mëdha.

Në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë dhe në Muzeun Historik të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në Prizren gjendet fotografia dhe citime për vlerat e këtij burri të shquar zagorit.

Petro Harito – vijues i denjë i një ideali

Fryma atdhetare nuk u shua me një brez. Petro Harito, i biri i Mihal Haritos, i rritur në një familje ku ideali kombëtar ishte pjesë e përditshmërisë, ndoqi rrugën e të atit me përkushtim të njëjtë.

I lindur në vitin 1870, që në vogëli u ushqye me ndjenjën kombëtare në familjen patriotike të Haritenjve. Mori një edukatë dhe kulturë të lartë, duke përfunduar studimet për drejtësi në Stamboll dhe duke u bërë një avokat i shquar në shërbim të çështjes kombëtare.

Në kohët e vështira të atyre viteve, Petro Harito u shfaq si mbrojtës i patrembur i atdheut. Në vitin 1914, në Kongresin e Delvinës, kur diskutohej fati i Jugut të vendit, ai u ngrit me vendosmëri kundër kundërshtarëve dhe mbrojti me guxim interesat kombëtare.

Në vitet e konsolidimit të shtetit shqiptar, Petro Harito ishte disa herë anëtar i parlamentit shqiptar gjatë periudhës midis dy luftërave botërore. Ai ishte gjithashtu një nga këshilltarët e Ahmet Zogut dhe senator i përhershëm pas vitit 1926.

Petro Harito u dallua për mbrojtjen e të drejtave të popullsisë së Jugut, veçanërisht për qëndrimin e tij në mbrojtje të banorëve të Hormovës, duke kundërshtuar me forcë dhunën dhe padrejtësitë e ushtruara ndaj tyre. Në një kohë trazirash politike dhe tensionesh rajonale, zëri i tij ishte zëri i arsyes, ligjit dhe dinjitetit kombëtar.

Ai ishte gjithashtu ndër themeluesit e shoqërisë patriotike “Kandili” në Gjirokastër, së bashku me Ilia Dilo Sheperin dhe Çerçiz Topullin, duke kontribuar në organizimin kulturor dhe kombëtar të krahinës së Jugut. Këto shoqëri luajtën një rol të rëndësishëm në përhapjen e arsimit shqip, në ndërgjegjësimin kombëtar dhe në forcimin e identitetit shqiptar.

Petro Harito ishte një nga liderët e Partisë Popullore, e krijuar në vitin 1920 me një program demokratik. Në zgjedhjet e vitit 1921 kjo parti fitoi 11 deputetë, ndër të cilët Petro Harito dhe Sulejman Delvina.

Më 7 mars 1922, në emër të fshatrave të Zagorisë, ai i kërkoi Ministrisë së Arsimit hapjen e një gjimnazi në Gjirokastër, ku si gjuhë të huaja të mësoheshin edhe frëngjishtja dhe anglishtja.

Në vitin 1923 drejtonte gazetën “Zëri i Gjirokastrës”, që botohej në atë qytet.

Fjalimi i mbajtur nga Ilia Dilo Sheperi në varrimin e tij më 30 shtator 1931 mbetet një dëshmi e gjallë e respektit për figurën e tij — një përmendore morale që e vendos atë në radhën e burrave të shtetit me integritet dhe vizion.

Historia jonë kombëtare u është borxhli figurave të tilla.

Trashëgimia

Figura e këtyre personaliteteve (Babë e Bir)-Mihal Harito, Petro Harito përfaqëson një model të rrallë vazhdimësie: nga epoka e Lidhjes së Prizrenit, kur luftohej për mbijetesën territoriale, deri në periudhën e shtetformimit, kur ndërtoheshin institucionet e Shqipërisë moderne.

Ata nuk ishin thjesht pjesëmarrës të historisë — ata ishin formues të saj. Veprimtaria e tyre dëshmon se patriotizmi nuk është vetëm akt i një momenti, por një mision që trashëgohet, ruhet dhe forcohet brez pas brezi.

Sot, kur kujtojmë kontributin e tyre, nderojmë jo vetëm dy individë, dy personalitete, por një traditë të tërë shërbimi ndaj kombit, që lindi në Zagori dhe u shtri në skenën kombëtare shqiptare.

Veprimtaria e tyre mbetet një gur themeli në historinë e patriotizmit shqiptar dhe një shembull frymëzimi për brezat që vijnë.

Bibliografi
•Bülent Bilmez / Nathalie Clayer – Një studim prosopografik mbi disa deputetë shqiptarë në Parlamentin e Parë Osman
•Gazeta “Miku i Popullit”, 1933
•Pirro Loli – Itaka Brenda Meje, faqe 107-108
•Apostol Pango – Enciklopedia e Zagorisë, faqe107-108
•Evjen Peri – Gurë në Themelet e Arsimit Kombëtar, faqe 71-72

MIHAL HARITO

PETRO HARITO

Adriano Celentano, nominimi i tij për Sanremo shkon te Ermal Meta: “Bravo Ermal, e pamundur të mos fitosh!!!”

Adriano Celentano, nominimi i tij për Sanremo shkon te Ermal Meta: “Këngë e bukur, e pamundur të mos fitosh!!!”

Nga faqja e tij në Instagram, Celentano veçon “Stella Stellina” nga artisti i rritur në Bari si kënga më e mirë e Festivalit. “Dhe e këndove kaq mirë.”

Adriano Celentano përkrah Ermal Metës, duke konkurruar në Sanremo me “Stella Stellina”. “Bravo Ermal! Kënga jote është e bukur! Dhe e këndove kaq mirë sa është pothuajse e pamundur të mos fitosh”, shkroi Celentano në një postim në faqen e tij në Instagram “L’inesistente”, i cili mori mijëra pëlqime.

Celentano e vlerësoi mbështetjen dhe e ripostoi atë. Meta, i lindur në Fier (Shqipëri) dhe i rritur në Bari. Meta, i lindur në Fier (Shqipëri) dhe i rritur në Bari, ku nisi karrierën e tij, po prezantoi këngën e tij në Teatrin Ariston kushtuar një vajzë të vogël, qëllimisht pa emër, e cila i përket një populli pa zë. Edhe pse nuk përmendet emri i saj, ajo është populli palestinez. “Nuk e përdora termin Gaza,” shpjegoi Meta për Corriere della Sera, “sepse ka referenca të tjera, si ato të bllokuara midis mureve dhe detit, dhe gjithashtu sepse nuk doja ta kufizoja këngën.”

Melodia lindi ndërsa luante për vajzën e tij, Fortuna Marie, e lindur në qershor 2024. “Isha në kitarë,” shpjegoi Meta, “dhe po këndoja këngë që më vinin në mendje menjëherë. Atë herë, disa orë më parë, kisha parë disa video në Instagram, ato që janë të fshehura, ato që duhet të klikosh për t’i hapur. Vështrimi i një vajze të vogël nga Gaza më ishte fiksuar. Pasi vajza ime ra në gjumë, zbrita në studio dhe e gjeta veten duke kënduar ato fjalë.”

Për këngën e tij  Ermal Meta fiton çmimin People & Planet në Sanremo 2026 ne këtë motivacion: “”Stellina stellina” është kënga e qëndrueshme. DUKE U DHËNË ZË MË TË PREKSHËMVE. Duke i kushtuar vëmendje brezave të rinj, duke përhapur një mesazh universal paqeje, në përputhje me Objektivin 16 të Axhendës 2030 të Kombeve të Bashkuara: Paqe, drejtësi dhe institucione të forta.”

 

Më 23 shkurt 1848 u nda nga jeta John Quincy Adams, Presidenti i 6, biri i Presidentit të 2-të amerikan

 

VOAL- Presidenti i gjashtë i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, John Quincy Adams, lindi më 11 korrik 1767 në Braintree, Massachusetts. Ai është djali i një avokati, John Adams – Presidenti i 2-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës – dhe i Abigail.

Udhëtimi në rini

Në moshën dymbëdhjetë vjeç ai ndoqi të atin, i dërguar si i plotfuqishëm në Paris nga Kongresi Kontinental me qëllim të përcaktimit dhe sqarimit të aleancës midis oborrit francez dhe kolonive rebele kundër atdheut anglez.

Disa vjet më vonë ai ndodhet në Shën Petersburg, Rusi, së bashku me Francis Dana, një diplomat amerikan, në një mision, objektivi i të cilit është të bëjë që Carina Katerina II të njohë shtetin e ri të Amerikës së Veriut. Kthyer në Paris, John ka mundësinë të studiojë në Universitetin e Sorbonës, dhe më vonë zhvendoset në Holandë për të përfunduar arsimin e tij. I dërguar këtu si i plotfuqishëm, ai ndjek leksionet e Universitetit të Leiden.

Pasi udhëtoi në Gjermani, Danimarkë, Suedi dhe Finlandë dhe mësoi të fliste holandisht dhe frëngjisht, ai u kthye në Shtetet e Bashkuara për të studiuar shkenca politike dhe art në Universitetin e Harvardit.

Drejt një karriere politike

Në të vërtetë, që në moshë të re, John Quincy Adams kishte treguar një pasion të jashtëzakonshëm për politikën. Siç e kishte treguar në 1784, kur u emërua ministër në Hagë, në Holandë, dhe në 1797, kur u zgjodh si diplomat në Berlin (dhe në këtë rol ai ishte përgjegjës për rishikimin e traktatit tregtar midis Mbretërisë së Prusisë dhe Shtetet e Bashkuara).

Kështu, pas përfundimit të studimeve, Adams u zgjodh nga radhët e federalistëve në Senatin amerikan, duke iu bashkuar partisë politike të drejtuar drejtpërdrejt nga babai i tij. Megjithatë, pas një kohe të shkurtër, partia federaliste u shpërbë, dhe kështu më 1808 John vendosi të bashkohej me Partinë Demokratike-Republikane. Kjo, për më tepër, ishte themeluar nga një kundërshtar i madh politik i babait të tij, pikërisht Thomas Jefferson.

Izolacioni në politikën e jashtme, agrarizmi në politikën e brendshme dhe nacionalizmi janë vlerat kryesore të partisë në të cilën John Quincy Adams mendon se identifikohet.

Ambasador në Rusi

Më 1809 ai u akreditua si ambasador i SHBA në Rusi nga Presidenti James Madison. Prandaj atij iu caktua një detyrë shumë e rëndësishme, edhe sepse në atë kohë Rusia ishte i vetmi vend që nuk mori pjesë në bllokadën kontinentale që i ishte vendosur Evropës nga Napoleon Bonaparti, me qëllim shkatërrimin e ekonomisë britanike.

Shkurt, Shtetet e Bashkuara mund të bënin tregti vetëm me Rusinë në ato vite, dhe pikërisht për këtë arsye Adams ishte i pranishëm, më 1812, me rastin e fushatës së Napoleonit në Rusi.

Negociatat historike

Më vonë John Quincy Adams merr pjesë në negociatat e paqes që përfshijnë Mbretërinë e Bashkuar. Prandaj ratifikimi i Traktatit të Gentit i cili u nënshkrua në dhjetor 1814. Ai përfundoi përfundimisht luftën midis amerikanëve dhe britanikëve.

Pasi shërbeu për një vit si ministër në Londër dhe Paris, John u rikthye në atdheun e tij dhe më 1817 u emërua Sekretar i Shtetit nga Presidenti James Monroe. Në këtë rol ai negocioi traktatin e Adams-Onìs me Spanjën në shkurt 1819. Sipas kësaj marrëveshjeje, Spanja ia dorëzoi Florida-n Shteteve të Bashkuara, dhe kjo e fundit në këmbim hoqi dorë nga çdo pretendim ndaj Teksasit. Kështu, ndikimi spanjoll në kontinentin e Amerikës së Veriut përfundon.

John Quincy Adams gjithashtu kontribuoi në mënyrë aktive në hartimin e Doktrinës Monroe, e cila u shpall më 2 dhjetor 1823 në Kongres. Sipas kësaj doktrine, fuqive evropiane u ndalohet çdo ndërhyrje ushtarake në kontinentin amerikan (dhe, nga ana tjetër, Shtetet e Bashkuara tregojnë mungesën e interesit për atë që po ndodh në Evropë). Ky do të jetë parimi i politikës së jashtme amerikane për shekullin e ardhshëm.

John Quincy Adams, President i Shteteve të Bashkuara

Në nëntor 1824 Adams vendos të kandidojë në zgjedhjet presidenciale, duke sfiduar Andrew Jackson. Megjithatë, asnjëri nuk arrin të fitojë shumicën absolute të Zgjedhësve apo shumicën e votave popullore. Kështu, është drejtpërdrejt Dhoma e Përfaqësuesve që zgjedh John Quincy Adams si kreun e ri të shtetit.

Është hera e parë dhe e fundit në historinë e zgjedhjeve të presidentëve të Shteteve të Bashkuara, që fituesi zgjidhet kështu. Dhe është gjithashtu hera e parë që një Zonjë e Parë është jo-amerikane: gruaja e Adams, Louisa, e cila u martua me John më 26 korrik 1797 në Londër, është në fakt angleze, vajza e një aristokrati britanik.
Kështu filloi mandati i të 6-tit ndër Presidentët e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Gjatë mandatit të tij, John vazhdoi të vinte në praktikë Doktrinën Monroe, përballë kundërshtimit mjaft të fortë të brendshëm. Në politikën e jashtme, ai forcon praninë amerikane në Amerikën e Jugut. Ai gjithashtu pranon një kufi të favorshëm në bregun verior me Rusinë dhe zhvendos fiset indigjene amerikane në perëndim.

Me kalimin e viteve, Partia Demokratike-Republikane u nda. Kjo dobëson pozicionin e John Quincy Adams. I mundur në zgjedhjet e vitit 1828, ku u paraqit si kandidat i Republikanëve Kombëtarë (të cilët më vonë do të ribashkoheshin në Partinë Republikane), ish-presidenti amerikan u tërhoq në Braintree, në fermën familjare.

Vitet e fundit

Ai u kthye në politikë më 1831. Kështu ai u zgjodh kongresmen për Massachusetts dhe gjatë veprimtarisë së tij parlamentare ishte president i Komitetit të Prodhimeve, duke kontribuar në hartimin e Aktit të Tarifave, një traktat proteksionist që do të çonte në Luftën Civile.

John Quincy Adams vdiq në moshën tetëdhjetë vjeç, më 23 shkurt 1848, në Uashington. Trupi i tij është varrosur në Quincy, në Kishën e Famullisë së Parë të Bashkuar./Elida Buçpapaj

Më 21 shkurt 1677 u nda nga jeta Baruch Spinoza, një nga eksponentët më të mëdhenj të racionalizmit të epokës moderne

 

VOAL/ Filozofi holandez, një nga eksponentët më të mëdhenj të racionalizmit të epokës moderne, Baruch Spinoza lindi në Amsterdam më 24 nëntor 1632 nga prindër hebrej, të cilët më vonë u bënë Marranos, hebrej të detyruar të konvertoheshin në krishterim.

Edukimi dhe studimet e filozofit Baruch Spinoza

Familja ka origjinë spanjolle dhe fillimisht ishte vendosur në Portugali, më pas iku në Holandë pas presionit të intolerancës fetare katolike pas aneksimit të Portugalisë nga Spanja. Babai i tij Mikael Spinoza ishte tregtar. Nëna e tij Hanna Debora, gruaja e dytë e Michael, vdiq më 5 nëntor 1638, kur Baruku i vogël ishte vetëm gjashtë vjeç.

Baruku fillimisht u arsimua në komunitetin hebre sefardik të Amsterdamit, në shkollën Talmud Torah. Ai do të përfundojë shkollimin e tij me një mendimtar të lirë të arsimit katolik. Ai studioi gjuhën hebraike dhe tekstet biblike, por edhe mendimin e filozofëve bashkëkohorë si Bacon, Descartes dhe Hobbes, si dhe klasikët latinë dhe skolastikën mesjetare.

Largimi nga Amsterdami

Mjedisi hebre në të cilin u rrit Spinoza ishte jo më pak i mbyllur dhe konservator se mjediset e tjera të ngurtë fetare ortodokse, dhe në këtë kontekst në vitin 1656 Baruch Spinoza u shkishërua për “herezitë e praktikuara dhe të mësuara”. Ai përjashtohet nga komuniteti dhe i ndalohet të shkojë në sinagogë. Të afërmit e tij e distancojnë aq shumë sa motra e tij përpiqet ta heqë nga trashëgim dhe madje rrezikon jetën e saj kur një i afërm fanatik përpiqet ta godasë me thikë.

Spinoza largohet nga Amsterdami dhe vendoset në fshatin Rijnsburg, afër Leyden, për t’u vendosur përfundimisht në Hagë. Për të respektuar parimin rabinik që donte që ai të mësonte një zanat manual, Spinoza ishte bërë mullis dhe prerës i lenteve optike. Me këtë profesion që ai arrin të ruajë njëfarë pavarësie ekonomike, të paktën sa të refuzojë ndihmën financiare dhe detyrat që i kërkoheshin, si ajo e vitit 1673, në të cilën ai refuzoi të jepte mësim në Universitetin e Heidelberg.

Kjo zgjedhje e Spinozës kishte për qëllim ruajtjen e lirisë së tij të mendimit.

Spinoza: mendimet e tij, veprat e tij, fama e tij

Shumë i ri, në moshën 29-vjeçare dhe pas përvojës dramatike të përjashtimit nga komuniteti, Spinoza botoi “Parimet e filozofisë së Dekartit” me një shtojcë “Mendimet metafizike”, vepra të cilat i dhanë atij reputacionin si një interpretues i filozofisë karteziane. . Në vitin 1661 ai kishte krijuar tashmë një rreth miqsh dhe dishepujsh me të cilët pati një shkëmbim të pasur letrash, të cilat më vonë do të ishin një burim i çmuar për zhvillimin e mendimit të tij filozofik.

Spinoza filloi kështu të shkruante në Rijnsburg; përpjekje për ta botuar për herë të parë në vitin 1664 veprën me titullin “Methodus inveniendi argumenta redata ordini et tenore geometrico”, duke adoptuar sistematikisht metodën gjeometrike për demonstrimin.

Megjithatë, vepra do të shihte dritën vetëm pas vdekjes së tij, e përfshirë në koleksionin e titulluar “Opera Posthuma” (1677), shumë e dëshiruar dhe e zhvilluar nga dishepujt e tij disa muaj pas vdekjes së Spinozës.

“Opera Posthuma” përfshin gjithashtu:

“Traktat mbi ndryshimin e intelektit”;
“Traktat teologjiko-politik”;
“Epistolar” dhe një gramatikë hebraike;
“Compendium grammares linguae hebreae”.

Ndërkohë, në vitin 1670 ai botoi në mënyrë anonime “Traktatin teologjiko-politik” (Tractatus theologico-politicus), një vepër që zgjoi protesta dhe indinjatë të përgjithshme: shkrimi në fakt paraqet një analizë të saktë të Dhiatës së Vjetër, veçanërisht të “Pentateukut” dhe tenton të mohojë origjinën e tij hyjnore.

Vdekja

Baruch Spinoza vdiq në moshën dyzet e katër vjeç më 21 shkurt 1677 në Hagë, për shkak të tuberkulozit.

Menjëherë pas vdekjes së tij mendimi i tij filozofik u akuzua njëzëri për “ateizëm”. Megjithatë, ai pati fat në mesin e liridashësve që do të ndërtonin famën e Spinozës si një “ateist i virtytshëm”.

Pas vdekjes së tij, trashëgimia e tij ekonomike është aq e vogël sa motra e tij Rebeka e refuzon atë./Elida Buçpapaj

(Video) Shën Lasgush Poradeci për Kosovën: Kosova s’njeh sulltan!

Lasgush Poradeci përlotet duke folur për Kosovën

Poema “Mbi ta” dhe një interpretim nga Lasgush Poradeci mbi Kosovën

Kaptuam shtatë male rresht

E s’folëm shtatë fjalë,

Kaptuam shtatë male rresht

Malësisë për t’ju falë.

Dhe poeti vijonte:

Kush është lulja në Ballkan

Që bota i ka sevdanë

Kosova që s’njeh sulltan

Plot difë e kapedanë.

Kosova që bën sulm në zjarr

Posi dragoj me fletë,

Siç bënte sulm ngadhërimtar

Gjergj Kastrioti vetë.

Të sedrës e me shpirt krenar

S’durojnë cen a dhunë

Tregojnë gjoks në sulm e zjarr

Si shkaba në furtunë.

 

© Burimi filmik: Ky dokumentar për Lasgush Poradecin është realizuar nga regjisori © Mevlan Shanaj në TVSH më 1981, me kamera te Stefan Gajos.


Send this to a friend