Rrahim Sadiku:  “Fatliga Motër,” roman, Lena graphic, 2026 Prishtinë.

Krijuesi Rrahim Sadiku nga Komorani i Kosovës, këto ditë nxori nga botimi romanin më të ri, ”Fatliga Motër,” një shkrim i gjatë kushtuar motrës pas vdekjes. Autori, tani i njohur me krijimtarinë e tij si në prozë ashtu edhe në poezi, në këtë vepër romanore, trajton dhimbshëm jetën sfiduese të motrës Hajri.

Tematikë trajtuese në shkrimit e këtij krijuesi gjithnjë janë preokupimet e jetës së njeriut tonë në rrethana ekzistuese të kohës së mëhershme,  të tanishmes, ku gërshetohen përplasjet e jetësore të përcjellura me  elementin elegjiak dhe plot dhimbje. Kjo qasje ia shton vlerën pendës së autorit nga se problematikës jetësore i çastet me një seriozitet të thellë  ndjeshmërie  shpirtërore. Temat përkushtuese familjare nuk janë gjë e re në letërsinë tonë, por mënyra e reflektimit te penda e Rrahim Sadikut, këtë radhë, është disi ndryshme nga shumë trajtesa të tjera që kemi lexuar te krijues tjerë. Fati i nëpërkëmbur i motrës Hajri, ndikuar nga shumë rrethana jete, nuk është vetëm fat i një motre, por fatkeqësi e shumë motrave e nënave tona në këto hapësira shqiptare.

Figura qendrore e romanit “Fatliga Motër” është jeta e motrës Hajrije, të cilën jeta e përplasë pamëshirshmen që nga fëmijëria deri në vdekje. E parahatuar, shoqëruar gjithnjë me skamjen, e përbuzur pa asnjë arsye në shtëpinë burrit, mbetur e rritur jetime, ashtu, dhimbshëm, iki në boten e amshuar për t’u bërë yll i pashuar në shpirtin dhe zemrën e vëllait, Rrahimit, i vetmi që bënte “kujdestarinë” e duhur me dashuri motre, për mbijetesën në rrethana të tilla jete.

Që nga faqet e para të këtij romani, autori Rrahim Sadiku e fillon  me atë interpretimin mitologjike të ndjellakeqes, kur dëgjohet në kulmin e shtëpisë, në një kasolle të strehuar familjarisht, krrokama e shpendkeqes e cila ndjellë fate të këqija e morte në familje.  Një ndjenjë e tillë, si paraprijëse e jetës fatkeqe, e përcjellin tërë jetën motrën  Hajrije, e cila përjetoi vdekjen e nënës në moshë të re, martesën e hershme, shpërnguljet nga një fshat në tjetrin gjithnjë me skamje e përplasje të nduardurta të kohës. Peshës së durimit i shtohet edhe fati i keq që në martesë nuk pati fatin të bëhet nënë fëmijësh si nënat tjera dhe “detyrimisht” iu deshtë të kaloi jetën me ortake, gjë që u detyrua të përjetoi shumë katrahura jetësore. Këtij fati të hidhur, autori i librit “Fatliga Motër,” z. Rrahim Sadiku, qëllimisht trajton një kohë martesash me ndërmjetësues,(mësit), ku kategori njerëzish “tregtonin” me qenie njerëzore të kohës së ikur. Autori Sadiku mirë e ka trajtuar këtë fenomen si trashëgimi primitive, jo vetëm si rast i motrës, por shprehi e veprimit në masë të gjerë.

Protagonistët e kësaj vepre romanore janë familjarë, prindër, burrë e grua, kunatë dhe ortake. Roli i secilit protagonist në vepër, me veprimet e tija, tregon gjithë thellësinë e vuajtjeve të Hajrisë ,(pos vëllait),i cili bie copë e grimë për t’i dalë në ndihmë motrës  së nëpërkëmbur në shtëpinë e burrit. Bashkëshorti i Hajrijes, Mehdiu, një mendjelehtë, dëgjon kunatën në vend të bashkëshortes për të krijuar martesë tjetër për interesin që të kenë fëmijë.

Ndarja e fundit e autorit me motrën është shumë prekës dhe emocional, i cili në vizitë për sëmundjen e saj, në një lagje të Vushtrrisë, në përshëndetje e sipër motra Hajrie i thotë: “ Për varrim ,po, do të vini ,por mua më s’do më kini”….Një ndarje e prekshme që ther në mënyrë doruntiane…

Të gjitha këto veprime, edhe shumë të tjera si zingjirë të jetës familjare, rëndojnë psikologjinë njerëzore, stopojnë gjetjet e reja për emancipim dhe vendnumërojnë gjeneratat në përparim.

Kam përshtypjen se autori i librit, z. Rrahim Sadiku, ka dashtë, dëshirua që ta martirizoi motrën Hajrie në literaturë letrare, si një dhimbje, sfidë  e  shembull i kohës së kaluar, e cila nuk guxon të përsëritet kurrë më në meset tona. Pra, një dedikim i qëlluar. Mendoj se autori ia ka arrite qëllimit duke u zhytur thellësive të traditës primitive me dhimbje, duke krahasuar  dhembjen e sotme të “moderuar,” me që ka raste që motër e vëlla nuk sakrifikojnë n ‘atë masë si autori i kësaj vepre. Këtu bie dukshëm në syrin e lexuesit  krahasimi i dashurisë motër-vëlla mes dy periudhash jo gjithaq të largëta, pa trajtuar qështje tjera të marrëdhënieve të familjeve të sotme….

Redaktori i romanit ”Fatliga Motër,” z. Zymer Mehani, ka nxjerr konkludime të përgjegjshme nga libri dhe e ka vlerësuar në mënyrë profesionale nga disa aspekte gjuhësore e letrare, gjë që e përgëzoj për punën e përgjegjshme redaktorialë.

Sa i përket veprës së trajtuar si roman,(me 73 faqe),ndaj mendimin se ky shkrim prozaik i gjatë, më shumë i ngjan një monografie familjare se sa një trajtese romanore. Megjithatë, respektohet dëshira dhe qëndrimi i autorit të librit  me redaktorin.

Sidoqoftë, romani “Fatliga Motër” e autori Rrahim Sadiku, është një e  arrirë e re në letërsinë tonë, një libër që krijon emocione fund e krye dhe len porosi me ide dashamirëse për kohën tonë.

Gjakovë,

2. tetor,2026