Më 24 gusht 2026, në Tiranë, u nda nga jeta Shpëtim Ramazan Stërmasi, ish-i burgosur politik dhe një prej figurave të njohura të qëndresës antikomuniste në kryeqytet.

Ai u largua nga kjo jetë duke lënë pas një histori të dhimbshme, por edhe një dëshmi të fortë të rezistencës njerëzore përballë një sistemi që për vite me radhë burgosi, përndoqi dhe dënoi njerëz për bindjet e tyre dhe për historinë e familjeve të tyre. Stërmasi i njohur nga bashkëvuajtësit me nofkën “Shiku”, vinte nga një familje e njohur tiranase, me traditë patriotike dhe intelektuale.

Babai i tij Ramazan Stërmasi, inxhinier elektrik që kishte kontribuar në ndërtimin e Hidrocentralit të Lanabregasit, u dënua politikisht nga regjimi komunist. Më pas, persekutimi preku edhe dy djemtë e tij, Shpëtimin dhe Nezirin, të cilët vuajtën dënime në burgjet dhe kampet e regjimit, mes tyre Spaçi dhe Burreli. “Kush ka kërkuar falje? Askush… të bëhet muze Spaçi dhe të qëndrojë ashtu siç është. Shumë fëmijë shkojnë atje siç shkohet në varreza, për përkujtim sepse kanë te afërm të vdekur dhe qe nuk kanë as varre. Vdisnin aty dhe i varrosnin jashtë burgut, pa e ditur askush se ku…”. Kështu dëshmonte Shpëtim Stërmasi, i njohur si Shiku, ish-i dënuar politik që kaloi 23 vjet në burgjet e diktaturës komuniste. Dëshmia u dha para pak vitesh, gjatë procesit të mbledhjes së dëshmive nga AIDSSH-ja, në kuadër të 50- vjetorit të Revoltës së Spaçit, në vitin 2023. Sot ai nuk eshte më ne jete. Në dëshminë e dhënë për AIDSSH-në, ai rrëfeu arrestimin, procesin e padrejtë, punën e detyruar në galeritë e minierës, urinë, të ftohtin, dhunën dhe humbjen e jetëve njerëzore në kamp.

DY ARRESTIMET

Sipas të dhënave të Arkivës Online të Viktimave të Komunizmit, Stërmasi lindi në Tiranë më 12 mars 1949 dhe u arrestua për herë të parë më 25 shtator 1976, në moshën 27-vjeçare. Në total, ai vuajti 14 vjet, 3 muaj e 16 ditë heqje lirie, nga viti 1976 deri në vitin 1991. Historia e tij nuk mund të ndahet nga ajo e familjes Stërmasi. Babai i tij, Ramazan Stërmasi, ishte një specialist i inxhinierisë elektrike dhe kishte dhënë kontribut në ndërtimin e Hidrocentralit të Lanabregasit, por u dënua politikisht nga regjimi komunist. Më pas, persekutimi do të prekte edhe djemtë e tij, Shpëtimin dhe Nezirin. Organizatat e ish-të përndjekurve politikë e kanë përshkruar familjen Stërmasi si një familje patriotike, atdhetare, intelektuale dhe qëndrestare antikomuniste të Tiranës. Në vitin 1976, Stërmasi u arrestua dhe u përfshi në një proces gjyqësor me disa persona të tjerë, mes tyre Fatos Kërluku, Petrit Alushi, Arian Gjergji dhe Bektash Satko.

Akuza ishte ajo e “agjitacionit dhe propagandës”, një prej akuzave më të përdorura nga regjimi komunist ndaj personave që konsideroheshin kundërshtarë politikë. Gjykata e Rrethit Tiranë, me vendimin nr. 51, datë 8 shkurt 1977, e deklaroi fajtor dhe e dënoi me 9 vjet heqje lirie. Vendimi u la në fuqi nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë më 28 shkurt 1977. Përtej gjuhës së ftohtë të dokumenteve gjyqësore, pas këtyre vendimeve qëndronte jeta e një 27- vjeçari që u shkëput nga familja dhe shoqëria dhe u fut në sistemin e burgjeve politike të diktaturës. Në atë kohë, një dënim i tillë nuk nënkuptonte vetëm humbjen e lirisë. Ai sillte pasoja për familjen, punën, marrëdhëniet shoqërore dhe të ardhmen e të dënuarit.

RIDËNIMI NË SPAÇ

Historia e Stërmasit nuk përfundoi me dënimin e parë. Në korrik 1980, ndërsa vuante dënimin në Repartin nr. 303 në Spaç, ai u arrestua sërish dhe u akuzua përsëri për “agjitacion e propagandë”. Në këtë proces u përfshinë edhe disa të dënuar të tjerë politikë. Sipas vendimit gjyqësor, regjimi i akuzonte ata se, edhe gjatë vuajtjes së dënimit, kishin vijuar veprimtarinë që autoritetet e konsideronin “armiqësore” ndaj pushtetit. Vetë formulimet e vendimit të vitit 1980 janë një dëshmi e gjuhës politike dhe represive të sistemit të kohës.

Në rastin e Stërmasit, dokumenti theksonte se, megjithëse ishte dënuar më parë për të njëjtën vepër penale, ai “nuk e ka ndërprerë veprimtarinë e tij armiqësore”. Procesi u zhvillua në vetë Repartin nr. 303, Spaç, dhe në të dolën 22 dëshmitarë. Gjykata Popullore e Rrethit Mirditë, me vendimin nr. 39, datë 11 shtator 1980, e dënoi me 10 vjet heqje lirie. Në bashkim me dënimin e mëparshëm, masa totale u përcaktua në 14 vjet burgim. Kështu, burgu u bë një pjesë e gjatë e jetës së Shpëtim Stërmasit. Ai kishte hyrë në sistemin represiv në moshën 27-vjeçare dhe do të dilte prej tij vetëm në fillim të vitit 1991, kur diktatura komuniste ishte në ditët e fundit të saj.

Gjykata Popullore e Rrethit Mirditë, e drejtuar nga Mihal Kazanxhi, me pjesëmarrjen e prokurorit Vaskë Dimoshi, me vendimin nr.39, datë 11.9.1980, e deklaroi dhe e dënoi me 10 vjet heqje lirie. Në bashkim të dënimeve, u dënua me 14 vjet heqje lirie. U lirua më 10.1.1991 nga Reparti nr.305 Përparim, me dekretin nr.7444, datë 5.1.1991 të Presidiumit të Kuvendit Popullor.

PASOJAT MBI FAMILJEN

Historia e Shpëtim Stërmasit ka edhe një dimension familjar të thellë. Pasojat e burgimit nuk u kufizuan vetëm te vitet që ai kaloi pas hekurave. Ato prekën familjen, fëmijët dhe brezat që erdhën më pas. Në një dëshmi të publikuar pas vdekjes së tij, djali i tij, trajneri i atletikës Taulant Stërmasi, ka rrëfyer përvojën e rritjes pa praninë e babait dhe faktin se ai e njohu babanë në një moshë të vogël, pas viteve të gjata të burgimit. Kjo është një nga plagët më të padukshme të diktaturës: koha e humbur mes prindërve dhe fëmijëve, fëmijëria e jetuar pa një baba apo nënë, familjet e ndara dhe vitet që nuk mund të kthehen më. Në këtë kuptim, historia e Stërmasit nuk është vetëm historia e një të burgosuri politik. Është edhe historia e një familjeje që u përball me pasojat e një sistemi që ndërhynte thellë në jetën private të individit.

LIRIA NË DITËT E FUNDIT TË REGJIMIT

Shpëtim Stërmasi u lirua më 10 janar 1991, nga Reparti nr. 305 Përparim, pas dekretit nr. 7444, datë 5 janar 1991 të Presidiumit të Kuvendit Popullor. Liria erdhi në një moment historik për Shqipërinë. Regjimi komunist po hynte në fazën e fundit të ekzistencës së tij dhe vendi po përgatitej për ndryshime të mëdha politike e shoqërore. Pas më shumë se 14 vitesh burg, Stërmasi doli në një Shqipëri që po ndryshonte me shpejtësi. Për shumë ish-të burgosur politikë, kthimi në jetën e lirë ishte një tjetër fillim, por edhe një përballje me pasojat e viteve të humbura.

Stërmasi zgjodhi të mos mbetej vetëm te kujtesa e vuajtjes. Pas vitit 1992, ai shërbeu në strukturat e Policisë, duke mbajtur detyra të ndryshme, përfshirë atë të shefit të komisariatit në Elbasan, shërbimin në Mat dhe angazhimin me Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë. Stërmasi nuk ishte thjesht një emër në listat e ish-të burgosurve politikë. Ai ishte pjesë e një brezi shqiptarësh që përjetuan drejtpërdrejt burgun, përndjekjen dhe pasojat e diktaturës. Në vitet e demokracisë, ai u angazhua edhe në strukturat e përfaqësimit të ish-të përndjekurve politikë. Sipas raportimeve të bëra pas ndarjes së tij nga jeta, ai kishte qenë anëtar i Presidencës së Unionit Mbarëkombëtar të Integrimit të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politikë të Shqipërisë dhe kryetar i Unionit për Qarkun e Tiranës. Kjo e bëri atë jo vetëm dëshmitar, por edhe një zë të kujtesës së ish-të burgosurve politikë. Përmes këtij angazhimi, historia e tij personale u bashkua me përpjekjen më të gjerë për të mos lejuar që vuajtjet e të përndjekurve të harroheshin. Shpetim Stermasi kaloi nga i dënuar politik në një funksionar të strukturave të Policisë dhe më pas në një prej zërave të komunitetit të ish-të përndjekurve.

Ndarja nga jeta e Shpëtim Stërmasit është një tjetër kujtesë se brezi i njerëzve që e përjetuan diktaturën po pakësohet çdo vit. Me largimin e tyre, rrezikohet të humbasë edhe një pjesë e dëshmive të drejtpërdrejta mbi atë periudhë. Shpëtim Stërmasi e përballoi këtë histori me vite burg, me humbje dhe me një jetë të tërë të lidhur me kujtesën e përndjekjes. Por pas daljes nga burgu ai zgjodhi të punonte, të shërbente dhe të angazhohej për komunitetin e ish-të burgosurve politikë. Më 24 gusht 2026, në Tiranë, u mbyll jeta e tij. Por historia e Shpëtim Stërmasit mbetet pjesë e historisë së një Shqipërie që duhet ta njohë të shkuarën e saj jo për të jetuar me të, por për të kuptuar çfarë do të thotë liria, dinjiteti dhe e drejta për të mos u dënuar për bindjet dhe identitetin e familjes. Ai ishte një nga ata njerëz që e jetuan diktaturën në lëkurë dhe më pas, në liri, zgjodhën të mos heshtnin për të. Kujtimi i tij mbetet i lidhur me kujtesën e të burgosurve politikë shqiptarë dhe me detyrimin për t’ua përcjellë brezave historitë e tyre.

/Gazeta Panorama