E vërteta historike dhe trillimet letrare
Në një debat parimor mbi të vërtetën historike dhe trillimet letrare Skënder Luarasi u shpreh: ‘’Dikush mund të thotë që ‘’romanet historike’’ ( me thashetheme e shpifje) kanë edhe gjëra të mira. Unë nuk do të pranoja t’i vija në peshë këto ”të mira” po të pranohet që këta romane kanë gabimet dhe të këqijat e përmendura më sipër. Dikush mund të thotë gjithashtu që romanet janë letërsi, ku nuk bëhet pa invereione dhe ku autori është i lirë të trillojë. Por unë mendoj se trillimi nuk duhet përdorur kundër së vërtetës.’’
Në vazhdën e interesave jashtëletrare, politike e klanore, në një ‘’roman historik’’ na u shpik një ‘’vetdeklarim’’ (vetposhterues) i Skënder Luarasit ‘’për të lartësuar At Gjergj Fishtën!’’:
‘’Ma lavdërojnë atë përkthimin që i kam bërë këngës ‘’Lamtumirë’’ të ‘’Child Harold-it’’ të Bajron-it, por, në fakt, njerëz si ne e kuptojnë se ate e ka bërë Fishta, thotë Luarasi. Ia mora përkthimin që njerëzit të thonë: Sa mirë e paska bërë poeti ynë! Dua të them, sepse, sado të lodhet ndokush, Fishta nuk hiqet nga librat e shkollës. Do të luftoj për këtë. Pra, këto antologjitë të bëhen gjithnjë e më mire.’’ Etj., etj…
Të dy tekstet e përmendura , të Fishtës e të Luarasit janë të mirënjohura e të publikuara edhe online dhe dallohet lehtë që nuk kanë aspak ngjashmëri, në stil apo format. Atëhere, përse shërben dhe kë nderon e turpëron ky trillim?!
Autori i romanit përkatës lipset të japë shpjegimet e duhura për këtë çështje.
Skender Luarasi O lamtumirë! Atdheu im
O lamtumirë! Atdheu im
Po zhduket dalngadalë:
Gjëmon stuhia me tërbim,
Çaçri gërhet mbi valë,
Pas diellit që po flakëron,
Po nisemi të lirë;
Dhe ty, si atij që perëndon,
Atdhe, Natën e Mirë!
Kur nesër rishtaz ai diell
Do lindë me shkëlqim,
Do përshëndesim det e qiell
Po jo atdhenë tim,
Në vatrën time nuk ka zjarr,
Nëpër avllit’ e forta
Të kullës sime rritet bar,
Im qen po leh te porta.
“Ti pazh i vogël, pa m’u qas!
Pse qan e po vajton?
Mos të tremb deti me tallaz,
A shqota të tmerron?
Pa fshiji lott; anija jonë
E shpejtë është dhe e fortë:
Nuk ka skifter që fluturon
Më shpejt e më gazplotë”
“Le të kanosen erë e det,
Nuk trembem nga asnjë shqotë;
Po, zoti Çajld, mos u çudit
Që po më rrjedhin lotë;
Prej babës e prej nënës ik,
U ndava prej shtëpisë;
Tani s’më mbetet asnjë mik,
Veç teje e Perëndisë.
“T’im at’ e pashë që duron,
Kur më bekoi me mall;
Po nënën kush ma ngushëllon
Gjer sa të kthehem gjallë!” –
“Pusho, pusho ti djal’ i mirë!
Të kanë hije lott;
Po të isha vetë zemërdlirë,
Nuk do t’i mbaja dot.
“M’u qas, m’u qas, ti trim besnik;
Përse më qenke zverdhur?
Mos trembesh nga një frëng armik,5
Apo nga det’ i ndezur?” –
“Sër Çajld, nuk jam aq frikacak,
As zverdhur jam prej frike;
Po kur kujtova gruan larg
M’u zbeh faqja besnike.
“Rron ime shoqe me tim bij
Në kullë te këneta:
Nd’e pyeçin ç’u bë babai,
Ç’t’u thotë nënë-shkreta?” –
“Pusho, trimi im, të mora vesh
Ta njoha brengën tënde;
Por unë zemërlehti qesh
Që shkoj nga këta vënde”.
Kush u beson psherëtimave
Të femrës që mbush sytë?
Ia than lotët qepallave
Ndonjë dashnor i dytë.
S’qaj për gëzimet që humbas,
Rrezikun që më vjen;
Po vetëm qaj se nuk lë pas
Asnjë që lotn’ e vlen.
Në botë mbeta fill i mjerë,
Në detin pa kufi;
Përse të qaj pra për të tjerë –
Për mua s’qau njeri.
Do t’angullijë ndoshta sot
Im qen gjer sa të gjejë
Ushqim nga ndonjë tjetër zot;
Nd’ u kthefsha do më shqejë.
Pra, mermë, o lundër, dhe vrapo,
Në detin plot buçim;
Dhe shpjermë në çdo vend që do,
Veç jo në vendin tim!
Të falem det i kaltr’ i zi!
Dhe kur të shkel i lirë
Në dhé, të falem, shkretëti!
Atdhe, Natën e Mirë!
(Xh. G. Bajron ‘’Shtegtimet e Çajld Haroldit’’)
Gjergj Fishta: Lamtumirë vëndet e mija
Lamtumirë vëndet e mija,
Që po m’zhdukeni dalngadalë,
Gjëmon deti ushton duhija,
Lkundet varka valë mbi valë.
Kah njaj Diell që asht tuj flakrue,
Andej fill un tash do t’veta,
Lamtumirë atdhe i bekuem,
Lamtumirë për sa të jetë jeta!
Neser nadja kur mbi ne,
Rrezja e Diellit ka me ra,
Kush e di sa ujë e dhe,
Mue prej teje ka me me më nda?
Po ni pvetsha retë minore?
Po në i pvetsha zogjt e detit?
Veç për ty moj tokë arbnore,
S’ka me më fol kush ma mue t’shkeretit
Kam me shkel në të tjera zalle
Në të tjera brigje e të tjera dete
Kam me ndije të tjera gjuhë
Në të tjera vënde e të tjera qytete…
Vëndin tëm ma skam me pa…
Ka me prit pra motër zeza
Me i pru nanës në shpi ndonjë re,
Po, kushedi, i vllau atëhera,
Ku asht kah kalbet për nan dhe…
Para Hyut naltohet lutja,
O ju bjeshkët e Shqiptarisë,
Ku ndër ju s’dijmë, çka asht tuta!
Veç në ju asht logu i burrënisë!
Lamtumirë ju mriza e stane!
Lamtumirë ju “shkurre e mreta”!
Lamtumirë ju o armt e t’parve
Lamtumirë për sa t’jetë jeta.