Shkoi në amshim në moshën 76-vjeçare lahutari i njohur i Malësisë së Madhe, Jonuz Delaj, njëkohësisht, edhe një nga figurat më autentike të folklorit shqiptar. I lindur në Nikç të Kelmendit, Malësi e Madhe, ai kishte filluar t’i binte lahutës që në moshë të re. Ashtu si pothuaj shumica e lahutarëve të shekullit të kaluar të atyre trojeve edhe Jonuz Delaj është frymëzuar nga vepra madhore, “Lahuta e Malësisë” e At Gjergj Fishtës. Kryetari i Bashkisë, Malësi e Madhe, Z. Tonin Marinaj duke shprehur ngushëllimet e tija familjes dhe kolegëve të tij, për këtë burrë të talentuar dhe të merituar tha se vepra e Jonuz Delajt to “mbetet e përjetshme për të gjithë malësorët” dhe për të gjithë shqiptarët.

Në një njoftim të botuar në portalin e Bashkisë, Malësia e Madhe, jepet lajmi i zi se Malësia dhe mbarë Kombi shqiptar humbi një nga zërat më të rrallë të saj. Një ruajtës të trashëgimisë kombëtare dhe një dritë që ndriçoi kulturën dhe shpirtin e malësorve dhe të gjithë shqiptarëve. Shqiptaria humbi Jonuz Delajn, artistin e madh, Lahutarin e radhë, të “pa-arratishëmin”, siç e cilësoi këngëtari i njohur malësor Nikollë Nikëprelaj. Me lahutën në duar dhe me zemrën plot dashuri për traditën, ai i këndoi historisë sonë dhe trimërisë. Zëri i tij nuk ishte thjesht muzikë, por identitet, ishte një frymë që bashkonte brezat, thuhet në njoftimin e Bashkisë Malësi e Madhe.  Këtë instrument muzikor Jonuz Delaj ka thënë se e ka trashëguar nga babai dhe gjyshi që ishin mjeshtra të lahutës. Si motit, Lahuta dhe pushka ishin binom i çdo familje malësore. Thuhej në ato kohëra, se fëmijët bëheshin ose të pushkës ose të lahutës.

Por sot, në heshtjen e maleve të Malësisë së Madhe, ku jehona e lahutës ka qenë gjithmonë frymëmarrja e shpirtit shqiptar, sot ndjehet një mungesë e thellë. Është shuar një zë që nuk ishte, thjesht, i një njeriu, por i një epoke i një kujtese dhe i një tradite të lashtë. Largimi nga kjo jetë i lahutarit të madh, Jonuz Delaj, është një humbje e pazëvendësueshme për kulturën kombëtare shqiptare. Ai nuk ishte vetëm interpretues i lahutës. Ai ishte një ruajtës i historisë, një rrëfimtar i gjallë I trimërive dhe i dhimbjeve të popullit shqiptar, Në lahutën e tij kumbonin legjendat e kreshnikëve të maleve tona, sakrificat e të parëve dhe krenaria e Malësisë. Çdo varg i kënduar prej tij, mbante mbrenda shqpirtin e një kombi që nuk harroi kurrë rrenjët dhe identitetin e vet të lashtë.  Me një përkushtim të rrallë dhe dashuri të thellë për traditën, ai me një numër të vogël lahutarësh të tjerë, arrijti ta mbajë gjallë një art që sot rrezikohet të zbehet nga koha. Në odat dhe festivatlet e shumta ku ai kçndonte, njeëzit nuk dëgjonin vetëm muzikë. Ata përjetonin histori, ndjenin emocion dhe lidheshin me identitetin e tyre stërgjyshor.

Sot, ndërsa Jonuz Delaj nuk është më midis nesh, trashëgimia që la pas mbetet e pavdeshme. Lahuta e tij do të vazhdojë të jetojë në kujtesën e atyre që e kanë dëgjuar, në zemërat e atyre që e deshën dhe në duart e brezave, që shpresojmë se do frymëzohen prej tij në të ardhmen.

U prehsh në paqe, o mjeshtër i madh i lahutës, Jonuz Delaj. Zani yt as i lahutës tënde nuk do shuhen kurrë, sepse jehona do të vazhdojë të dëgjohet ndër male, në histori dhe në shpirtin e çdo malësori e shqiptari, kudo që gjënden sot nepër botë.!

Frank Shkreli

Youtube — Jonuz Delaj – “malsoret janë ma te naltë se malet”—Këngë me lahutë

Youtube —Jonuz Delaj – Kanga e Nores nga viti 1976

Jonuz Delaj, Lahutari i Malësisë së Madhe dhe i mbarë Kombit shqiptar u nda nesh: i frymëzuar nga vepra madhore, “Lahuta e Malësisë” e At Gjergj Fishtës.

Jonuz Delaj (I pari nga e djathta në foto me disa lahutarë nga Rugova) njihet si një ndër lahutarët që ka mbajtur gjallë këngën epike në zonën e Shqipërisë së Veriut dhe Kosovës. Ai ka kënduar për trimat e Malësisë, nderin dhe historitë e fisit. Figura e tij lidhet me odat tradicionale ku lahuta ishte qendër e kuvendit.