Minimal art went nowhere.

Sol LeWitt

Kur një kryeministër del përpara kamerave për të menaxhuar një krizë të madhe publike, ai zakonisht ofron një zgjedhje: midis vizionit të tij për progres dhe “prapambetjes” së kritikëve të tij. Pas javësh të tëra tensioni në bregdetin e Vlorës, Edi Rama zgjodhi pikërisht këtë rrugë.

I gjendur përballë një dallge zemërimi popullor, të ndezur nga videoja e një protestuesi që tërhiqej zvarrë pas një gardhi me tela me gjemba në Zvërnec, Kryeministri shqiptar mbajti një fjalim të gjatë dhe emocional. Ai pranoi se dhuna e rojeve private ishte “e neveritshme”, njoftoi shkarkimin e menjëhershëm të Drejtorit të Policisë së Vlorës për relativizim të ngjarjes, hoqi licencën e kompanisë private të sigurisë dhe urdhëroi arrestimin e rojeve.

Por përtej menaxhimit të incidentit fizik, fjalimi i Ramës hapi perden e një beteje shumë më të madhe gjeopolitike dhe korporative. Nga njëra anë qëndron narrativi zyrtar i qeverisë për një investim elitar prej 4 miliardë eurosh dhe, nga ana tjetër, qëndrojnë dokumentet e ftohta të regjistrave tregtarë dhe inteligjencës korporative Orbis.

Edi Rama e vizatoi projektin e Zvërnecit si biletën e Shqipërisë për në “Ligën e Kampioneve” të turizmit global. Ai hodhi poshtë me forcë ato që i quajti “legjenda të përhapura me shumë helm”, thashethemet se toka po i falej Izraelit për të sjellë palestinezët, apo se “ca rusë në bashkëpunim me oligarkët shqiptarë po rrafshojnë zonën për të ndërtuar pallate”.

Sipas Ramës, e vërteta është tërësisht ndryshe dhe e mbikëqyrur rreptësisht:

Kryeministri deklaroi se negociatat kanë nisur që në vitin 2023. Ndërsa ishulli i Sazanit është tokë publike ku shteti po kërkon të jetë ortak, toka në Zvërnec është 100% pronë private e regjistruar në hipotekë prej shumë vitesh.

Rama specifikoi se pasuritë objekt zhvillimi janë në pronësi të shoqërisë “Albania Land Development”, e cila si ortak ka vetëm shoqërinë “Sazan Holding”. Në majë të këtij zinxhiri, sipas tij, qëndrojnë dy bashkëpronarët e gjigantit “Power Holding” nga Katari. Paratë, tha ai, janë të mbikëqyrura në mënyrë strikte “euro për euro” nga Agjencia Kundër Pastrimit të Parave dhe partnerët ndërkombëtarë.

Kryeministri tha gjithashtu se Pishë-Poro nuk është park kombëtar i paprekshëm (si Vjosa), por një peizazh i mbrojtur i Kategorisë së Pestë (IUCN), që lejon bashkëjetesën e natyrës me turizmin e nivelit të lartë. Ai zbuloi se Këshilli Kombëtar i Territorit (KKT) e kishte rrëzuar masterplanin e parë në shtator 2024, sepse ishte shumë intensiv. Vetëm në mars të vitit 2026 u pranua një projekt tërësisht i rikonceptuar, ku u hoq marina dhe u vendos një brez mbrojtës nga vija e lagunës.

Rama këmbëngul se nuk ka asnjë projekt arkitektonik të miratuar. Leja e infrastrukturës e dhënë në prill 2026 ishte thjesht për “rrugë kalimi të përkohshme”, që studiot mjedisore të vendosin pajisje për të studiuar biodiversitetin. Për të mbrojtur këtë vizion, investitorët (të promovuar globalisht nga Jared Kushner) kanë angazhuar pesë nga studiot më elitare të arkitekturës në botë: BIG (Danimarkë), Kengo Kuma (Japoni), Jean Nouvel (Francë), Emre Arolat (Turqi) dhe K-Studio (Greqi), duke sjellë marka si AMAN, Cheval Blanc dhe Atlantis.

Kryeministri Rama e krahasoi zemërimin e publikut me skenarin e filmit “Wag the Dog”, ku një krizë dhe një luftë me Shqipërinë fabrikohen nga mediat përmes simboleve të rreme (si gardhi me tela). Ai argumentoi se makineritë në terren thjesht po merreshin me gurë për të hapur rrugë kalimi për pajisjet e studimit mjedisor, pasi “studimi mjedisor akoma nuk është bërë”.

Kryeministri nuk dha shpjegime pse kompania e zhvillimit u nxitua të ngrinte një gardh të rrethuar me tela me gjemba dhe të përdorte dhunë aq agresive përmes rojeve private, sa të detyronte shtetin të ndërhynte me shkarkime të nivelit të lartë të policisë, nëse leja e prillit 2026 ishte thjesht për rrugë kalimi të përkohshme mjedisore dhe asgjë nuk është finale.

Kush e pagoi “faturën” mjedisore të Zvërnecit?

Credits: shteg.org – Zona ku do të zhvillohet projekti

Dritan Brako, me profesion inxhinier hidroteknik, diku nga mesi i dhjetorit u kontraktua nga administratorja e kompanisë “Zvërnec South Adriatic Development”, Isida Çela. Ai nënshkroi një kontratë për nisjen e punës për vlerësimin e ndikimit në mjedis për projektin, për të cilin kompania ka siguruar një leje zhvillimore për një sipërfaqe mbi 466 hektarë.

Inxhinieri i tha “shteg.org” se është kontraktuar nga znj. Isida Çela, por tashmë në realizimin e studimit janë bashkuar edhe ekspertë të tjerë dhe se puna është ende në fazën paraprake.

“Për të realizuar një studim duhen minimumi 6 muaj kohë, por mund të shkojë edhe dy vite”, thotë Brako, sipas të cilit projekti ka pësuar shumë ndryshime nga aplikimi i parë që është dorëzuar.

Bazuar në dokumentacionin e aplikimit, projekti “Zvërnec Peninsula – Kompleks Multifunksional” përfshinte njësi shërbimesh, banimi dhe hotelerie nga 1 deri në 8 kate, por edhe objekte banimi, shërbimesh, hotelerie, rekreacioni, si dhe mole parkimi të mjeteve ujore.

Inxhinieri thotë se projekti ka ndryshuar, megjithatë ende po punohet për ndikimin në mjedis që do të ketë zhvillimi i tij, duke pasur parasysh që do të zhvillohet në zonën e mbrojtur “Pishë Poro-Nartë”, shpallur me VKM-në Nr. 596, datë 25.09.2024, “Peizazh i Mbrojtur Ujor/Tokësor” (Kategoria V), në monumentet natyrore “Laguna Limopuo” dhe “Kodrat Molasike të Zvërnecit”.

Brako po ashtu sqaroi se edhe çështja e pronësisë së projektit është e dokumentuar sipas certifikatave të lëshuara nga Agjencia Shtetërore e Kadastrës, ndërsa për të ekziston edhe një Vlerësim Strategjik Mjedisor (VSM).

Ky vlerësim, i cili i hap rrugën ligjore ndërtimeve në peizazhin e mbrojtur, nuk u pagua nga investitorë të Nju Jorkut apo llogari transparente të Katarit. Ai u porosit dhe u financua drejtpërdrejt nga një mozaik përfituesish vendas, një aleancë e pazakontë mes bankave me histori të përgjakshme, biznesmenëve të lidhur me pushtetin, kompanive nën hetim për pastrim parash dhe emrave të skeduar për lidhje me mafian italiane.

Deri në vitin 2022, ata kontrollollonin së bashku një parcelë gjigante prej 1,536 hektarësh në zonën e mbrojtur.

“Qendra Kërkimore për Zhvillimin Rural, me kërkesën e subjekteve private pronarë, në proporcione të ndryshme të sipërfaqeve në zonë, ka kërkuar Vlerësimin Strategjik Mjedisor”, thuhet zyrtarisht në dokumentet që i hapën rrugë ndërtimit të aeroportit të Vlorës.

Dokumentet e lidhura me Vlerësimin Strategjik Mjedisor zbardhin emrat e vërtetë që qëndrojnë pas regjistrimeve të tokës në këtë perimetër strategjik.

Pronari më i madh i tokës në këtë zonë të mbrojtur është një bankë e nivelit të dytë në Shqipëri. Ky institucion financiar mban në portofolin e tij plot 600 hektarë.

Një nga njerëzit më të pasur në Shqipëri, Vasil Naçi, kontrollon përmes kompanisë së tij Agna Sha 240 hektarë të tjerë. Portofoli i tij shtrihet nga tregtimi i pijeve energjetike dhe pasuritë e patundshme, e deri te sektori i ndërtimit dhe energjisë.

Një sipërfaqe e barabartë zotërohej nga kompania “Singapore Europe Real Estate” (S.E.R.E.), pjesë e konglomeratit në pronësi të biznesmenit Samir Mane.

Biznesmeni Gazmend Demi, posedon 180 hektarë në këtë zonë. Pjesa tjetër e tokës brenda 1,536 hektarëve të projektit mjedisor mbulon histori që kanë kaluar nëpër zyrat e prokurorive për krime të rënda.

Kompania Adhenis sh.p.k., në pronësi të Artur Shehut, kontrollon 150 hektarë brenda zonës së mbrojtur. Pronat e përfituara nga Shehu në bregdetin e Vlorës kanë qenë prej vitesh objekt i hetimeve intensive nga prokuroria shqiptare, ndërkohë që emri dhe e shkuara e tij janë lidhur në dosje investigative me operacionet e pastrimit të parave të mafias italiane.

Në këtë rrjet pronësish figuron edhe një kompani e krijuar në vitin 2012 nga një shtetas indian dhe shqiptari Denis Alimehmeti. Në gusht të vitit 2015, Prokuroria shqiptare hapi një procedim penal për pastrim parash ndaj Alimehmetit, pas sinjalizimeve për transaksione me vlera jashtëzakonisht të mëdha në llogaritë e tij. Ndonëse hetimet u pushuan në vitin 2017 me argumentin se nuk provohej evazioni fiskal, kalimi i këtyre kapitaleve mbi letrat e zonës së mbrojtur mbetet një pikëpyetje e madhe.

Nga ana tjetër, në Zvërnec vijon prej vitesh një konflikt i pazgjidhur pronësie.

Rreth 250 familje pretendojnë të drejta mbi këto toka, qoftë si pronarë të hershëm, qoftë si përfitues të akteve të njohjes së pronësisë të lëshuara në bazë të ligjit 7501. Mosmarrëveshjet kanë prodhuar një sagë të gjatë gjyqësore, e cila ende nuk ka marrë fund. Pas një vendimi të Gjykatës së Lartë, çështja është rikthyer për rigjykim në Gjykatën e Shkallës së Parë, ku po rishqyrtohen pretendimet mbi sipërfaqe të konsiderueshme kullotash dhe pyjesh. Në një zonë ku interesat ekonomike po rriten me shpejtësi, fati i këtyre pronave mbetet ende i paqartë, ndërsa banorët vazhdojnë të presin një zgjidhje përfundimtare nga drejtësia.

Igli Tare është nën hetim në Shqipëri për pastrim parash: ish-drejtori sportiv i AC Milan dyshohet se ka regjistruar në emrin e tij një vilë të përdorur si ryshfet për ish-zëvendëskryeministren Balluku. Ai u shkarkua dhjetë ditë më parë.

Nga Salvatore Riggio, CORRIERE DELLA SERA

Këto nuk janë kohë të mira për Igli Taren. Pasi u shkarkua nga AC Milan më 25 maj pas dështimit të klubit për t’u kualifikuar për Ligën e Kampionëve, ai tani është nën hetim në Shqipëri për pastrim parash.

Tare është informuar nga SPAK (Zyra e Prokurorit Special kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar) se është nën hetim në rastin “Balluku” (hetimi është ende në vazhdim).

Hetimi mban emrin e ish-zëvendëskryeministres së Shqipërisë Belinda Balluku, e akuzuar për parregullsi në prokurim dhe nën hetim për korrupsion dhe pastrim parash që përfshijnë afërsisht një milion euro. Në thelb, siç raportuan mediat lokale, ish-sulmuesi është akuzuar edhe për pastrim parash.

Pasi u thirr për t’u paraqitur si person i informuar për faktet, Tare thuhet se u mor në pyetje për gjashtë orë në zyrat e Prokurorisë, ku ishte i pranishëm avokati i tij.

Lidhja e supozuar midis politikanit dhe ish-drejtorit sportiv të AC Milan ka të bëjë me një vilë në Shqipëri, brenda kompleksit turistik ekskluziv “White Rocks” në Dhërmi, në bregdetin Jon. Sipas prokurorisë, shtëpia iu ofrua Ballukut si ryshfet për një kontratë të dhënë një kompanie ndërtimi.

Për të shmangur çdo gjurmë, vila ishte regjistruar në emër të Tares. Sipas Prokurorisë, ishte vetë Tare ai që nënshkroi “një marrëveshje fiktive qiraje me ish-shefin e kabinetit të Ballukut”.

Në realitet, Prokuroria gjithashtu pretendon se vila është në pronësi të ish-zëvendëskryeministrit. syri.net

Në 17 nëntor të vitit 2014, shoqëria publike Albcontrol shpalli një tender për “Rikonstruksionin e godinës Teknologjike të ALBCONTROL SHA për përmirësimin e kushteve,” me fond limit 73 milionë e 860 mijë lekë ose rreth 750 mijë euro me kursin e sotëm.

Sipas dokumentave të publikuara në APP, zhvillimi i tenderit ishte caktuar në 8 dhjetor po të atij viti, ku Albcontrol do të hapte ofertat e mbërritura nga kompanitë. Dhe kështu ndodhi.

Në garë u paraqitën 4 oferta. E para ishte ajo e bashkimit të kompanive Ndregjoni shpk dhe Cara shpk, të cilat ofruan çmimin 48.3 milionë lekë. Oferta e dytë u paraqit nga Ndërtim Montim Patos sha me rreth 71 milionë lekë, ndërsa oferta e tretë erdhi nga bashkimi i kompanive Alko Impex dhe Agri Construction me 71.3 milionë lekë.

Ofertuesit ne tender

Këto u skualifikuan të treja me preteksin e mospërmbushjes së kushteve. Albcontrol shpalli fituese ofertën me çmimin më të lartë, atë të kompanisë Eurocol të Pandeli Carapulit, e cila ofroi vlerën 72.4 milionë lekë ose më shumë se 98 për qind e fondit limit.

Njoftimi i klasifikimit u bë në datën 11 dhjetor, pra tre ditë pas tenderit dhe në datën 30 dhjetor u lidh kontrata.

Lidhja e kontrates

Por sikur të mos mjaftonte që e fitoi tenderin me çmimin më të lartë, Pandeli Carapuli do të merrte të tjera miliona shtesë për rikonstruksionin e godinës së Albcontrol. Rrugës kontrata u modifikua duke shtuar dhe 14.2 milionë lekë të tjera dhe duke e çuar totalin që u pagua nga paratë publike për këtë tender në 86.6 milionë lekë.

SPAK akuzon se kompania Eurocol nuk e fitoi rastësisht tenderin me ofertën më të lartë dhe nuk iu shtuan rastasisht para të tjera rrugës. Sipa SPAK, Belinda Balluku kishte interesat e veta financiare në këtë tender, pasi në këmbim të parave që i dha Carapulit mori rryshfet një vilë të tipit Beonia në kompleksin ëhite Rocks në Dhërmi.

Biznes mes miqsh

Sipas SPAK, vlera e vilës ishte 141 mijë euro dhe pronësia reale e Ballukut mbi vilën u fsheh përmes kontratave fiktive të ish futbollistit të kombëtares, Igli Tare dhe ish vartëses së saj Joana Bushi.

Vetë Tare i ka mohuar këto akuza gjatë pyetjes nga prokurorët e SPAK.

“Me Belinda Ballukun kam marrëdhënie miqësore që prej fëmijërisë, një fakt që njihet gjerësisht në Tiranë. Familjet tona kanë lidhje të vjetra dhe frekuentohen prej vitesh,” ka dëshmuar Tare.

Në këtë kuadër, ai ka shpjeguar se si mik i afërt, thjesht i ka ofruar asaj dhe fëmijëve të saj mundësinë për ta shfrytëzuar banesën e Dhërmiut gjatë pushimeve.

Vila në fjalë u sekuestrua një ditë më parë nga SPAK me miratimin e GJKKO-së. Tashmë pretendimet e palëve do të përballen në proceset e mëtejshme në gjykatë./KAPITALI

Zbulohen detaje në kufijtë e skandalit në lidhje me autorin e vrasjes së policit Enea Mokolli.

Burime të sigurta pranë familjarëve të Violand Bracellari bëjnë me dije se autori, një person me rrezikshmëria të lartë shoqërore, në kërkim prej 9 vitesh, ka përfituar fonde nëpërmjet AZHBR për ngritjen e stallave të bagëtive. Pikërisht ato stalla që dje u bënë një skenë krimi, ku Braçellari fshihej dhe sulmoi me kallashnikov policinë, duke lënë të vdekur në vend policin 36-vjeçar, dhe duke plagosur kolegun e tij, Edison Adri.

Është e pakonfirmuar në qoftë se 41-vjeçari ka përfituar këto fonde me emrin e tij apo të nënës së vet, por ajo çka sigurojnë burimet është se Violand Bracellari pavarësisht se ishte në kërkim prej vitesh ka përfituar subvencione në bujqësi e blegtori. Është e paqartë sesi një person me rrezikshmëri shumë të lartë shoqërore, i trajnuar ushtarakisht ka përfituar fonde publike kur njëkohësisht për të më parë ishin mobilizuar edhe forcat RENEA për ta kapur.bw

We grow small trying to be great.

E. Stanley Jones

Ne bëhemi të vegjël duke u përpjekur të jemi të mëdhenj.

E. Stanley Jones

Mijëra qytetarë shqiptarë prej ditës së dielë kanë nisur një protestë që ka kulmuar me vendosjen përballë Kryeministrisë, me thirrjet për mbrojtjen e territorit të Zvërnecit.

Protesta ka vijuar edhe me thirrjet kundër lidhjeve të krimit me qeverinë si edhe kritikat ndaj opozitës e censurës, duke mbledhur protestues të shumtë të të gjitha moshave, aktivistë e shumë të tjerë.

Përveç debatit publik në Shqipëri, protesta ka arritur të kthehet në një pikë të rëndësishme të tërheqjes së vëmendjes edhe ndërkombëtarisht.

Së fundmi, në faqen e medias prestigjioze britanike, The Guardian, lajmi për protestat në Shqipëri është renditur si më i lexuari së fundmi, duke ilustruar vëmendjen e madhe që ngjarja ka marrë përtej kufijve.

Po ashtu, rasti është raportuar nga të tjera mediume prestigjioze si New York Times, Reuters, CNN dhe më tepër.

Sakaq, ditën e sotme është lajmëruar protesta e radhës në bulevard, ndërsa janë thirrur edhe organizime të tjera jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Europë dhe përtej Atlantikut përballë përfaqësive diplomatike shqiptare. bw

Nothing is more beautiful than the loveliness of the woods before sunrise.

George Washington Carver

Asgjë nuk është më e hijshme se bukuria e pyllit para lindjes së diellit.

George Washington Carver

Organizatat në mbrojtje të mjedisit, arkitektë dhe qytetarë të angazhuar në protestat kundër projektit të turizmit masiv në zonën e mbrojtur Pishë Poro – Nartë u bënë thirrje arktitektëve të huaj që mblidhen sot në Tiranë për edicionin e dytë të Festivalit Ndërkombëtar të Arkitekturës, “Bread&Heart”, që të mos bëhen bashkëfajtorë në atë që ata e quajnë “zbukurim artistik i politikave të buldozerëve”.

Përmes një letre të hapur, mbi 124 individë dhe organizata lokale u kërkojnë pjesëmarrësve të festivalit që të pyesin dhe të flasin për atë që po ndodh në Nartë, si dhe të mos lejojnë që prania e tyre në Shqipëri të instrumentalizohet.

“Teksa jeni mbledhur nën temën “Landscapes of Abundance”, keni për të dëgjuar zërat e protestës jo shumë larg vendit ku po zhvillohet festivali. Prej ditësh tashmë, mijëra shqiptarë kanë dalë në rrugë për të kundërshtuar atë që ne e shohim si një padrejtësi të madhe mjedisore: shkatërrimin e një prej peizazheve më të bukura dhe më të rëndësishme të vendit,” thuhet në letër.

Në letrën e hapur theksohet se punimet në Pishë Poro–Nartë po vazhdojnë pa leje të publikuara, pa një Vlerësim të Ndikimit në Mjedis të bërë publik dhe pa asnjë konsultim publik apo transparencë mbi investitorët, teksa forcat private të sigurisë shtypën në mënyrë të paligjshme protestat qytetare vetëm pak ditë më parë.

Kjo situatë vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e ndryshimeve të Ligjit për Zonat e Mbrojtura në vitin 2024, prej të cilave Kuvendi i Shqipërisë hapi zonat e mbrojtura për zhvillime turistike luksoze. Në letër theksohet se sot po dëshmohet zbatimi në praktikë i këtij ndryshimi, ndërsa publiku mbahet në terr informativ.

Firmëtarët i bëjnë thirrje arkitektëve të huaj dhe atyre vendas si dhe pjesmarrësve të tjerë të festivalit që ta vendosin çështjen e zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë në zemër të aktivitetit, edhe në përputhje me tematikën e edicionit të këtij viti.

“Një kremtim i peizazhit që injoron peizazhet që shkatërrohen, nuk është më një bisedë për peizazhin. Është një performancë që i shërben thellësisht këtij shkatërrimi,” theksohet më tej në letër./BIRN

LETRA E PLOTE

Një Letër e Hapur për Pjesëmarrësit e Edicionit të Dytë të Festivalit Ndërkombëtar të Arkitekturës “Bread & Heart” në Tiranë, Shqipëri: Landscapes of Abundance, 3–5 Qershor 2026

Për arkitektët ndërkombëtarë dhe vendas, ligjëruesit, moderatorët dhe vizitorët e festivalit,

Teksa jeni mbledhur nën temën “Landscapes of Abundance”, keni për të dëgjuar zërat e protestës jo shumë larg vendit ku po zhvillohet festivali. Prej ditësh tashmë, mijëra shqiptarë kanë dalë në rrugë për të kundërshtuar atë që ne e shohim si një padrejtësi të madhe mjedisore: shkatërrimin e një prej peisazheve më të bukura dhe më të rëndësishme të vendit. Shumë e konsiderojnë këtë shkatërrim të vazhdueshëm si asgjë më pak se sakrifikimi i një thesari natyror për interesat afatshkurtra të investitorëve dhe miliarderëve.

Në këtë moment, makineritë e rënda të gërmimit po shkatërrojnë Pishë Poro–Nartën, një nga zonat e mbrojtura më të rëndësishme ekologjikisht në Shqipëri dhe në rajon, pjesë e ekosistemit të deltës së Vjosës, habitat i flamingove, fokave dhe vendeve të folezimit të breshkave të detit. Dunat, pyjet me pisha, vija bregdetare dhe habitatet e lagunës po dëmtohen në mënyrë të pakthyeshme. Qytetarët, nga të gjitha shtresat e shoqërisë, kanë protestuar prej kohësh dhe vazhdojnë të dalin në rrugë në shifra të pahasura më parë.Organizata mjedisore si PPNEA kanë ngritur alarmin.

Punimet në Pishë Poro–Nartë po vazhdojnë pa leje të publikuara, pa një Vlerësim të Ndikimit në Mjedis të bërë publik dhe pa asnjë konsultim publik apo transparencë mbi investitorin, teksa forcat private të sigurisë shtypën në mënyrë të paligjshme protestat qytetare vetëm pak ditë më parë. Kryeministri Edi Rama dhe qeveria shqiptare pretendojnë se pjesë të kësaj toke janë pronë private. Por a mund të reduktohet një peizazh i mbrojtur në ligjërim të pronësisë?

Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për një projekt të kundërshtuar masivisht. Kjo situatë vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e ndryshimeve të Ligjit për Zonat e Mbrojtura në vitin 2024, prej të cilave Kuvendi i Shqipërisë hapi zonat e mbrojtura për zhvillime turistike luksoze. Një ndryshim ligjor që duhet të shfuqizohet për të garantuar ruajtjen e peizazheve të mbrojtura sipas standarteve evropiane. Ajo që po dëshmojmë sot është zbatimi praktik i këtij ndryshimi: një zonë e mbrojtur e riklasifikuar, e hapur për investime dhe ndërtime, ndërkohë që ekosistemet e saj po zhduken dhe publiku mbahet në terr informativ. Fatkeqësisht, gjatë katër mandateve radhazi të qeverisë aktuale, kjo qasje duket se po shndërrohet çdo ditë e më shumë në një model veprimi dhe jo në rast të izoluar.

E teksa gjatë këtyre tri ditëve do të diskutoni se si arkitektura, arkitektura e peizazhit, planifikimi urban, arti, ekologjia dhe kultura mund t’u përgjigjen transformimeve të shpejta që po ndodhin në të gjithë vendin, ne ju bëjmë thirrje të ngrini pyetje kritike mbi një shkatërrim që vë në pikëpyetje vetë objektin e këtyre diskutimeve. Ju kërkojmë ta shqyrtoni me kujdes këtë histori dhe ta lexoni përtej narrativave të pushtetit.

Shumë prej jush shkruajnë dhe flasin për qëndrueshmërinë, vernakularen, etikën e ndërtimit dhe nevojën për të dëgjuar përpara se të ndërhyhet. Ky është momenti kur këto zotime vihen në provë, së bashku me integritetin tuaj profesional. A është kjo liri për të ndërtuar, apo liri për të bërë këtu atë që do të ishte ndaluar, sfiduar ose bërë e pamundur në vendet tuaja? A do ta pranonit një trajtim të tillë ndaj një ligatine të mbrojtur në vendin tuaj? A do të qëndronit në heshtje nëse një lagunë, një korridor migrimi shpendësh apo një vijë bregdetare publike do të trajtoheshin si një kantier privat ndërtimi, pa transparencë dhe pa respektimin e procedurave ligjore? A jeni të gatshëm të bëheni bashkëfajtorë në zbukurimin artistik të politikave të buldozerëve përmes një festivali që, teksa mban titullin “Landscapes of Abundance”, në fakt rrezikon të legjitimojë këtë erozion të peizazhit, të nxitur nga grykësia dhe shkatërrimi që sjellin të pushtetshmit?

Arkitektura nuk është thjesht privilegji i imagjinimit që u rezervohet disave por se mbi të gjitha është disiplina për të ngritur pyetje të vështira brenda vetë atyre hapësirave që e nxisin bashkëfajësinë. Ndonjëherë refuzimi për të marrë pjesë në projekte e procese përjashtuese është vetë një akt hapësinor. Nëse tema e këtij viti është “Landscapes of Abundance”, atëherë Vjosë–Narta nuk është jashtë tematikës së festivalit. Ajo duhet të jetë vetë zemra e tij pulsuese! Një kremtim i peizazhit që injoron peizazhet që shkatërrohen, nuk është më një bisedë për peizazhin. Është një performancë që i shërben thellësisht këtij shkatërrimi.

Duam që ta dini se ne do të jemi aty, në rrugë dhe në sheshet publike, duke refuzuar të qëndrojmë në heshtje. Jemi të vendosur të mos lejojmë që ky shkatërrim të vazhdojë pa rezistencë.

Ju kërkojmë të mos lejoni që prania juaj në Shqipëri të instrumentalizohet dhe të shërbejë si mbulesë për një proces që përjashton publikun, anashkalon mbrojtjen ligjore dhe hesht zërat kundërshtues.

Ju kërkojmë të mbani përgjegjësi dhe të kërkoni llogari nga autoritetet përkatëse.

Ju kërkojmë të mos bëheni bashkëfajtorë.

Ju kërkojmë të bojkotoni.

Pyesni për Nartën. Publikisht! Flisni për të. Kërkoni të ndalet shkatërrimi dhe të anulohet projekti!

Ju ftojmë gjithashtu të dilni jashtë hapësirave të festivalit dhe të bashkoheni me ne. Duke vepruar kështu, mund të njihni një anë të Shqipërisë që nuk përjetohet dot pas dyerve të mbyllura: zërat e njerëzve të saj, lidhjen tonë me tokën dhe përpjekjen tonë për ta mbrojtur atë.

Me urgjencë,

Qytetarët e Shqipërisë dhe të diasporës, organizatat lokale mjedisore, arkitektë dhe aktivistë në Shqipëri

Sign here/ Firmos ketu: