Ky që shihni në fotot më poshtë është qeni hero i Njësisë Speciale të Kosovës, që sinjalizoi për shumë persona të ndodhur nën rrënoja nga tërmeti i fuqishëm, që goditi Shqipërinë mëngjesin e djeshëm.
I quajtur Sadak, qeni hero bëri të mundur shpëtimin e një personi dje në Thumanë, ndërsa arriti të lokalizonte edhe dy trupa të pajetë të çiftit Gregu, si dhe një pjesëtare të pajetë të familjes Cara.
Gazetarja e “News 24”, Erjola Jata, e cila ndoqi nga afër operacionin e kërkim- shpëtimit në Thumanë, na solli në redaksinë e “Balkanweb” fotot e qenit Sadak.
Prej ditës së djeshme, forca të shumta të kërkim-shpëtimit nga Kosova kanë ardhur në Shqipëri dhe po punojnë për nxjerrjen e personave nën rrënoja. Ndërkohë, ndihma të shuma kanë ardhur edhe nga vende të tjera të rajonit dhe Evropës.
Prej ditës së djeshme, forca të shumta të kërkim-shpëtimit nga Kosova kanë ardhur në Shqipëri dhe po punojnë për nxjerrjen e personave nën rrënoja. Ndërkohë, ndihma të shuma kanë ardhur edhe nga vende të tjera të rajonit dhe Evropës.
Serbia dhe Prontomafia kanë arritur ta shkërmoqin sistemin e vlerave të ndërtuar me shekuj nga shqiptarët, përmes të cilit këta kanë mbijetuar dhe kanë luftuar lër liri.
Njëri prej parimeve themelore të atij sistemi ishte:
Mos i gërvishni plagët se nuk shërohen kurrë!
Por mediet e Prontomafisë nuk njohin as një sistem vlerash, asnjë kod moral, asnjë pakt paqeje.
Janë si çakejtë me pamje e me veprime. Ata njohin vetëm një Zot: TUTËN.
Me t’u shpallur aktgjykimi i Gjykatës speciale, mediet e Prontomafisë i hapën dosjet e tyre të mykta për ta nxjerrë helmin e tyre të radhës. Këtë herë viktimë e tyre ishte Familja Allaqi.
Qëllimi ishte dhe është që sherri i kahershëm që e ka ditur qysh atëherë krejt Kosova, po që e konfirmoi Haga, të përdoret për ta ushqyer masën e patru me mjegull shpifjesh e intrigash.
Tash çakejtë e medieve presin se Zonja Allaqi, një Grua, Nanë e Pedagoge e nderuar të dalë dhe të merret me prodhimet e fabrikave të helmit made-in Prontomafia.
Kjo nuk mund të ndodhë kurrë. Sepse aktgjykimi i Gjykatës speciale do të publikohet shpejt dhe aty janë të gjitha dëshmitë okulare. Rend me rend.
Në këtë rrokopujë që e ka bërë sistemin tonë të vlerave fërtele, e vetmja gjë që mund ta bëjnë njerëzit që i kanë dy fije mend në krye është t’i injorojnë, t’i bojkotojnë dhe t’i demaskojnë çakejtë e Prontomafisë dhe mediet e tyre të neveritshme
Brenda 19 ditësh, autoritetet shqiptare sekuestruan në Portin e Durrësit dhe aeroportin e Rinasit tre ngarkesa me 233.7 kilogramë kanabis të trafikuar nga Kanadaja, me një vlerë tregu prej të paktën 2.45 milionë eurosh. Automjetet e importuara dhe valixhet e udhëtarëve u përdorën për të fshehur drogën.
Një dekadë më parë, Europol e konsideronte Shqipërinë një prej burimeve kryesore të kanabisit që trafikohej drejt vendeve të BE-së. Lazarati, një fshat pranë Gjirokastrës, në jug të Shqipërisë, i njohur për kultivimin masiv të kanabisit deri në ndërhyrjen policore të vitit 2014, ishte etiketuar gjerësisht në mediat ndërkombëtare si “kryeqyteti europian i kanabisit”.
Tashmë, Shqipëria nuk është vetëm një vend kultivues dhe eksportues i bimës narkotike. Brenda vetëm 19 ditësh, nga 22 gushti deri më 9 shtator, Policia e Shtetit sekuestroi tre ngarkesa me 233.7 kilogramë kanabis të nisura nga Kanadaja.
Dy prej ngarkesave, me një peshë të kombinuar prej 187.7 kilogramësh dhe vlerë tregu rreth 2.2 milionë euro, mbërritën me kontejnerë në Portin e Durrësit, ku automjete të blera në Kanada dyshohet se u përdorën për fshehjen e drogës. Një ngarkesë tjetër prej 46 kilogramësh u kap në aeroportin e Rinasit, e fshehur në valixhe.
Sekuestrimet në Shqipëri janë pjesë e një prirjeje më të gjerë në tregun europian të drogës.
Agjencia e Bashkimit Europian për Drogat, EUDA, ka paralajmëruar për rritjen e sasive të kanabisit bimor që trafikohen drejt Europës nga Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara. Sipas agjencisë, kjo prirje lidhet me mbiprodhimin, konkurrencën dhe çmimet më të ulëta në tregun e Amerikës së Veriut.
Kanadaja legalizoi prodhimin, shitjen dhe përdorimin e kanabisit për të rriturit në vitin 2018, por eksportimi i tij jashtë kanaleve të autorizuara mbetet i paligjshëm.
Kanabisi ka vijuar të zërë peshën kryesore në sekuestrimet e lëndëve narkotike në Shqipëri gjatë vitit 2026. Sipas bilanceve mujore të Policisë së Shtetit, përveç rasteve të importit nga Kanadaja, vetëm në katër muajt e parë të vitit u sekuestruan mbi 736 kilogramë kanabis – rreth 186 kg në janar, 490 kg në shkurt, mbi 50 kg në mars dhe rreth 10 kg në prill.
‘Gelato’ nga Kanadaja
Dy ngarkesat e kapura në Durrës më 22 gusht dhe 9 shtator përmbanin në total 187.7 kilogramë Cannabis sativa, të llojit që në treg njihet si “Gelato”, për shkak të përqindjes së lartë të substancës psikoaktive tetrahidrokanabinol, THC.
Përmbajtja e lartë e THC-së e bën këtë lloj kanabisi më të fortë dhe, për rrjedhojë, më të kushtueshëm në tregun ilegal.
Sipas Policisë së Shtetit, dy sasitë e sekuestruara në Durrës do të arrinin së bashku një vlerë tregu prej rreth 2.2 milionë eurosh.
Një burim nga Prokuroria e Durrësit i tha BIRN-it, në kushtet e anonimatit, se ky lloj kanabisi kultivohet zakonisht në ambiente të mbyllura, në të ashtuquajturat “shtëpi bari”, ku kushtet e kultivimit mund të kontrollohen për të rritur përqendrimin e THC-së.
Sipas të njëjtit burim, në rastin e ngarkesës së parë automjeti ishte blerë në Kanada dhe kishte si destinacion përfundimtar Kosovën. Nga hetimet rezultoi gjithashtu se shitësi dhe blerësi i deklaruar i automjetit ishin i njëjti person, me shtetësi kosovare dhe kanadeze.
Më 22 gusht, Policia e Shtetit njoftoi sekuestrimin e rreth 80 kilogramëve kanabis, me një vlerë tregu të përllogaritur në rreth 1 milion euro. Tre shtetas të Kosovës u arrestuan, ndërsa dy persona të tjerë – një nga Kukësi dhe një shtetas kosovar me banim në Kanada – u shpallën në kërkim.
Sipas policisë, droga ishte siguruar në Ontario dhe ishte transportuar drejt Shqipërisë e fshehur në një hapësirë të modifikuar posaçërisht në një automjet të porositur në Kanada.
Kanabisi ishte ndarë në 127 pako, ndërsa automjeti ishte transportuar drejt Shqipërisë brenda një kontejneri detar.
Hetuesit dyshojnë se personat e përfshirë kishin role të përcaktuara në sigurimin, fshehjen, transportimin dhe më pas shpërndarjen e kanabisit nga Kanadaja drejt Shqipërisë dhe Kosovës.
Gjashtë ditë më vonë, më 28 gusht, një tjetër ngarkesë kanabisi nga Kanadaja u kap këtë herë në aeroportin e Rinasit. Policia dhe autoritetet doganore gjetën 89 pako me rreth 46 kilogramë Cannabis sativa, të fshehura në dy valixhe, me një vlerë tregu të përllogaritur në rreth 250 mijë euro.
Në operacionin e koduar “Suitcases”, policia arrestoi një 34-vjeçar dhe procedoi penalisht dy gra. Sipas Policisë së Shtetit, hetimet po zhvillohen me metoda speciale për të identifikuar persona të tjerë që mund të jenë përfshirë në trafik.
Më 9 shtator, një ngarkesë e tretë prej 107.7 kilogramësh kanabis “Gelato” u sekuestrua në Portin e Durrësit. Policia e përllogariti vlerën e saj në rreth 1.2 milionë euro.
Ngarkesa u zbulua gjatë kontrollit të një kontejneri të ardhur nga Kanadaja, brenda të cilit ndodheshin dy automjete dhe një kamper.
Në hapësira të modifikuara të kamperit, të mbuluara me veshje druri, policia gjeti 190 pako kanabis. Gjithashtu u sekuestruan 43 cigare elektronike, disa prej të cilave mbanin etiketa që deklaronin përmbajtje të lartë THC.
Dy persona u shpallën në kërkim.
Policia tha se edhe në këtë rast droga dyshohej se ishte siguruar në Kanada dhe më pas ishte fshehur në automjete të blera atje për t’u transportuar drejt Shqipërisë.
Hetimet vijojnë për të identifikuar personat e tjerë të përfshirë dhe për të përcaktuar destinacionin përfundimtar të ngarkesës.
Një korridor i ri drejt Europës
Rastet e Shqipërisë janë të vogla krahasuar me sasitë e kanabisit kanadez që po kapen në portet kryesore të Europës.
Sipas Agjencisë së Bashkimit Europian për Drogat, EUDA, gjatë vitit 2025 autoritetet sekuestruan rreth 21 tonë kanabis bimor në Portin e Antverpit dhe po aq në Roterdam, ku ngarkesat vinin kryesisht nga Kanadaja. Autoritetet belge raportuan se vetëm në Antverp sasia e marihuanës së sekuestruar u rrit pothuajse pesëfish krahasuar me një vit më parë.
Përmasat e trafikut u bënë edhe më të dukshme në maj të këtij viti, kur autoritetet britanike zbuluan 12 tonë kanabis të fshehur në dy kontejnerë të nisur nga Kanadaja dhe të mbërritur në Portin e Southampton-it. Border Force e cilësoi ngarkesën si sekuestrimin më të madh të kanabisit të kryer ndonjëherë nga kjo agjenci, me një vlerë të përllogaritur prej 139 milionë paundësh në tregun ilegal.
Edhe autoritetet kanadeze kanë shtuar kontrollet ndaj ngarkesave që dalin nga vendi. Në shtator 2025, shërbimi kufitar kanadez, CBSA, sekuestroi në Montreal 2.7 tonë kanabis në dy ngarkesa detare me destinacion Britaninë e Madhe. Njëra prej tyre, prej 2.55 tonësh, ishte fshehur mes pakove me lëndë drusore.
Vetëm gjatë dy muajve të parë të vitit 2026, CBSA dhe Policia Mbretërore Kanadeze, RCMP, kapën më shumë se një ton kanabis që po largohej nga zona e Torontos. Mes ngarkesave të zbuluara ishin 224 kilogramë me destinacion Gjermaninë dhe 7 kilogramë drejt Holandës, si dhe dy ngarkesa ajrore prej 72 dhe 61.5 kilogramësh drejt Britanisë së Madhe.
Autoritetet kanadeze e lidhin kontrabandën e kanabisit me rrjetet e krimit të organizuar ndërkombëtar. CBSA paralajmëron se të ardhurat nga shitja e tij përdoren për të financuar aktivitete të tjera kriminale, përfshirë trafikimin e narkotikëve dhe armëve.
Rritja e ngarkesave ka sjellë edhe një bashkëpunim më të ngushtë mes dy anëve të Atlantikut. Në qershor, autoritetet doganore të Kanadasë, Holandës, Belgjikës dhe Francës nënshkruan një marrëveshje për shkëmbim informacioni dhe operacione të përbashkëta kundër trafikut ndërkombëtar të drogës.
Presidentja e CBSA-së, Erin O’Gorman, tha se rrjetet kriminale po bëhen më të afta në shfrytëzimin e korridoreve mes Kanadasë dhe Europës, ndërsa drejtuesit e doganave europiane e cilësuan rritjen e ngarkesave të kanabisit drejt BE-së si një prej arsyeve kryesore për forcimin e bashkëpunimit me Otavën.
Për autoritetet europiane, sekuestrimet e viteve të fundit tregojnë se harta tradicionale e furnizimit me kanabis po ndryshon. Përveç prodhimit brenda Europës dhe rrugëve të vjetra nga Afrika e Veriut dhe Ballkani, portet europiane po përballen gjithnjë e më shumë me ngarkesa të mëdha që kalojnë Atlantikun në kontejnerë tregtarë – një metodë e përdorur edhe në dy rastet e zbuluara në Portin e Durrësit./BIRN
Gjykimi nuk u bë ndaj Kosovës, as ndaj UÇK-së, edhe aktakuza kyçe ra, nuk kishte absolutisht krime ndaj popullatës serbe – drejtësia e pjesshme për vrasjet politike u arrit!
Pa vrasjet politike këta sot do të shpalleshin të pafajshëm!
Vendet mike, SHBA, Britania e Madhe, Gjermania, BE-ja etj, po bëjnë thirrje për qetësi, dhe stabiliteti duhet të ruhet. Nuk mundet dhe askush nuk duhet të lejohet apo të përkrahet që t’ia vë flakën Kosovës, dhe t’i sulmojë institucionet e Republikës. Nuk ka asnjë arsye pse të mbahet e rrethuar qeveria. Ajo asgjë nuk ka të bëjë me gjykimin në Hagë.
Gjykata e Hagës u krijua nga institucionet e Kosovës, dhe madje me trysninë kyçe të vetë Hashim Thaçit!
Gjykata në vendimin e saj e ka shmangur çdo implikim të mundshëm të UÇK-së, si forcë ushtarake, në kryerjen e krimeve dhe vrasjeve të çfarëdollojshme, duke e kthyer fajësinë në përgjegjësi individuale, dhe të një grupi të vogël!
Të gjithë ata që janë të pakënaqur dhe kanë provat bindëse, është Gjykata e Apelit, ajo që mund të korrigjojë çdo padrejtësi!
Mediat dhe eksponentët e dyshimtë duhet ta ulin zërin dhe të mos nxisin dhunë, duke e paraqitur si një situatë apokaliptike për Kosovën! Nuk ka dëmtim imazhi më të madh, se sa kur Thaçi u arrestua derisa ishte në detyrë.
Shteti i Kosovës nuk do të ketë asnjë pasojë, sikurse nuk ka pasur as deri më tash, përkundër propagandës së të njëjtëve se shteti do të pësojë. Të gjithë njerëzit e arsyeshëm dhe njohës të drejtësisë e kanë ditur që akuzat për krime ndaj popullatës serbe do të biejnë.
Gjykata vendosi: “Lidhur me ekzistencën e një sulmi të përhapur kundër popullatës civile si kusht për krim kundër njerëzimit Trupi gjykues Konstatoi se ZPS-ja nuk ka arritur të vërtetojë se ishte kryer ky sulm i përhapur gjerësisht kundër popullatës civile”.
“ZPS nuk arriti të vërtetonte jashtë dyshimit të arsyeshëm që ky sulm u drejtua kundër një popullate civile”, tha gjykatësi Smith.
Pra, nuk ka se si të argumentojë Serbia, e cila ka kryer sulme masive, masakra dhe vrasje masive ndaj popullatës civile të pambrojtur, përfshirë dëbimin masiv, të mbi gjysmës së shqiptarëve, djegies masive të shtëpive dhe pronave të tjera e të tjera krime.
Por, nuk mund të quhen prova të sajuara vrasjet politike si e ministrit të Mbrojtjes Ahmet Krasniqi dhe dhjetëra e dhjetëra të tjerëve, përfaqësues e zyrtarë të institucioneve të Republikës së Kosovës dhe të LDK-së.
Pra, para se të vjellni vetëm vrerë ndaj gjykimit në Hagë, kujtoni shpirtrat e Ahmet Krasniqit, Enver Malokut, Karadakut, Ilir Konushecit, Ali Ukajt, Beadin Hallaqit, Sadri Ramqajt, Haki Imerit, Xhemail Mustafës, Ismet Rracit, Shaban Manajt, deputetit e komandantit të luftës Smajl Hajdarajt, Ismet Rrahmanit, Xhafer Behramit me djalin Baki Behramin, Bekim Kastratit, Besim Dajaku, vrasja e kolonelit Zemaj, i përmendur edhe në Hagë sërish, e dy policëve Sebehate Tolajt e Jusuf Haklajt, që të dy ish luftëtar në Koshare, policit dhe ish ushtarit të UÇK-së Hajdar Ahneti, vrasjen e gazetarit Bardhyl Ajeti (2005), plagosjen e rëndë të Sabri Hamitit, të Gani Gecit, rrahjet dhe arrestimet e deputetëve të Republikës së Kosovës në Likoc, rrëmbimet si i majorit Afrim Shurreci, Blerim Kuqit etj, shumë prej të cilave raste mbeten t’i zbardhin gjykatat në Kosovë, por si duket protestat janë kundër tyre.
Nëna e kolegut tim të çmuar Bardhylit, vdiq duke pritur drejtësi, zonja Mustafa e veja e kolegut tim Xhemail Mustafës, vdiq vetëm para pak muajsh duke shpresuar pak ngushëllim për Xhemën e saj dhe të Kosovës!
Babai i kolegut tim të dashur Bekim Kastratit axha Hajriz u largua nga kjo botë pa shpresën për drejtësi!
.
Konteksti i vrasjeve politike sipas Gjykatës së Hagës – Lufta për pushtet
.
Gjykata tha, Serbia ia hoqi me dhunë autonominë Kosovës në vitin 1989.
Shqiptarët po në vitin 1989 e krijuan LDK-në dhe kjo e kishte qëllim Pavarësinë e Kosovës. Pastaj LDK-ja e organizoi sistemin paralel dhe ajo e shpalli Republikën dhe e organizoi referendumin për Pavarësi, duke e shpallur Kosovën shtet të pavarur dhe sovran!
Por, grupi i të akuzuarve dhe të tjerëve, kryen vrasje dhe dhunë ndaj kundërshtarëve politik, figurave të LDK-së, por edhe të institucioneve të Republikës së Kosovës, të cilat i mohonin. Nuk ishte vetëm mohim, por edhe ushtrim dhune, duke i rrahur, kërcënuar, arrestuar, vrarë etj., dhe këtë e bënin sepse e kishin për qëllim pushtetin, argumentoi gjykata.
Pra, gjykata po vë drejtësi mbi dhunën politike të ushtruar ndaj kundërshtarëve politikë!
Gjykata po thotë se këta kishin guxim të vrisnin shqiptarë, që po e luftonin në tërësi sistemin serb dhe të cilët e kishin qëllim Pavarësinë e Kosovës, dhe këtë kishin zgjedhur ta bënin në luftë!
Akuzat për llojet e vasjeve të tjera mund të rrëzohen në Apel, por vrasjet politike, vështirë se mund t’i rrëzojnë!
Ata janë gjallë dhe mund të ankohen, por sot asnjë nga kundërshtarët politikë nuk mund të zgjohet dhe asnjëherë atyre nuk iu dha mundësia të ankohen!
Natyrisht dhimbja për këto dënime është e madhe për familjarët, veçmas për fëmijët e të dënuarve të cilët janë të pafajshëm!
Organizata për të drejtat e njeriut, Human Rights Watch (HRW) e cilësoi aktgjykimin dënues ndaj katër ish-eprorëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës si “hap të rëndësishëm drejt përgjegjësisë për viktimat” në luftën në Kosovë më 1998-99.
Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi u dënua me 25 vjet burgim për krime lufte. Dënim i njëjtë iu shqiptua edhe ish-kryeparlamentarit, Jakup Krasniqi. Ish-deputeti Rexhep Selimi u dënua me 13 vjet burgim, ndërkaq ish-kryetari i Kuvendit të Kosovës, Kadri Veseli, u dënua me 18 vjet burgim.
Të katërt u shpallën fajtorë për katër akuzat për krime lufte: arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje të paligjshme.
Ata u liruan nga gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit.
“Vendimi dërgon mesazh të rëndësishëm te viktimat dhe familjarët e tyre se edhe udhëheqës të fuqishëm nuk mund t’i shmangen drejtësisë”, tha Hugh Williamson, drejtor për Evropën dhe Azinë Qendrore në HRW.
“Gjetjet e gjykatës vënë në pah se përgjegjësia për krime serioze të luftës duhet të vlejë për të gjithë, pavarësisht pozitave të tyre”, shtoi ai.
HRW shtoi se ky aktgjykim, që është i shkallës së parë, vjen kur përgjegjësia për krimet e kryera në luftën në Kosovë është e papërmbyllur, përfshirë krimet e kryera nga forcat serbe dhe jugosllave.
“Siç ka dokumentuar Human Rights Watch, forcat serbe dhe jugosllave ishin përgjegjëse për krime sistematike dhe të përhapura gjatë konfliktit përfshirë torturë, vrasje, përdhunim dhe dëbim me forcë”, u tha në njoftimin e organizatës.
HRW kujtoi se ish-presidenti serb, Sllobodan Millosheviq dhe shtatë zyrtarë të tjerë të lartë serbë dhe jugosllavë, u gjykuan nga Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavi.
“Një person u shpall i pafajshëm dhe gjashtë të tjerë u dënuan. Millosheviqi vdiq gjatë procesit gjyqësor. Disa zyrtarë serbë dhe jugosllavë, të dënuar nga tribunali i Kombeve të Bashkuara, janë nderuar publikisht më pas në Serbi, duke nënvizuar nevojën e vazhdueshme që liderët politikë në Serbi dhe në rajon t’i pranojnë faktet e dokumentuara për krimet e luftës dhe të mbështesin përgjegjësinë për to”, tha HRW.
Organizata për të drejtat e njeriut po ashtu tha se në gjykatat serbe janë dënuar 17 persona me vendim të plotfuqishëm për krime lufte në Kosovë, përfshirë 15 serbë.
“Ndjekjet penale në Serbi gjerësisht janë përqendruar në zyrtarë të nivelit të lartë e jo te zyrtarët e lartë ushtarakë e policorë. Megjithatë, për shumicën dërrmuese të krimeve të luftës, askush nuk është mbajtur përgjegjës. Aktgjykimi i 16 shtatorit duhet të nxisë përpjekje të reja për të vendosur drejtësi për të gjitha viktimat e luftës në Kosovë”, tha HRW.
Katër ish-eprorët e UÇK-së gjenden në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020 kur u bë publike aktakuza ndaj tyre.
Aktgjykimi ndaj tyre u shpall pas dëshmimit të 273 dëshmitarëve dhe vlerësimit të afër 5.500 materialeve.
Trupi gjykues konstatoi se Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi, së bashku me persona të tjerë në udhëheqjen e UÇK-së, kishin si qëllim pavarësinë e Kosovës dhe vendosjen e kontrollit politik e institucional mbi një Kosovë të pavarur.
Sipas Gjykatës në Hagë, për realizimin e këtyre objektivave, ata kishin një qëndrim të përbashkët se disa persona që konsideroheshin pengesë për qëllimet e tyre duhej të “shënjestroheshin”, “eliminoheshin” ose “neutralizoheshin”.
Këta persona thuhet se përfshinin, ndër të tjera, anëtarë ose përfaqësues të forcave të tjera politike dhe ushtarake, veçanërisht persona të lidhur me Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK) dhe Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK), persona që konsideroheshin të lidhur me autoritetet serbe, si dhe pjesëtarë të komuniteteve rome dhe serbe.
Gjykata konstatoi se ky qëllim i përbashkët ishte zbatuar përmes vrasjeve, arrestimeve dhe ndalimeve pa proces të rregullt ligjor, si dhe keqtrajtimit fizik e psikologjik, frikësimit dhe përdorimit të asaj që në aktgjykim quhet “luftë speciale”.
Trupi gjykues tha se të katërt kishin dhënë kontribut të qenësishëm në zbatimin e një qëllimi të përbashkët kriminal dhe mbi këtë bazë i gjeti penalisht përgjegjës për katër akuza për krime lufte.
Ekipet mbrojtëse kanë paralajmëruar se do ta apelojnë vendimin, proces që kanë argumentuar se mund të marrë vite kohë.
128 vjet burgim për shqiptarët, 107 për serbët. Këto janë dënimet e shqiptuara nga gjykatat me seli në Hagë, me korniza të ndryshme juridike, për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit gjatë luftës në Kosovë. rel
Aktivistja serbe për të drejtat e njeriut Natasha Kandiq në emër të tri organizatave për mbrojtjen e të drejtave të njeriut në Serbi, HLC, HLCK dhe RECOM, pas vendimit të Dhomave të Specializuara për ish-krerët e UÇK-së, shkroi se ‘qendrat e ndalimit ekzistuan’, edhe pse elita në Kosovë e ka ngulitur narrativën e UÇK-së si lufte për liri kundër forcave serbe.
“Elitat politike të Kosovës kanë ngulitur narrativën e luftës heroike të UÇK-së për liri kundër forcave serbe si pothuajse i vetmi interpretim i pranueshëm i luftës. Kjo narrativë nuk mund t’i ndryshojë faktet e përcaktuara në aktgjykim: vendet e ndalimit ekzistonin, njerëzit keqtrajtoheshin aty dhe shumë prej tyre u vranë ose u zhdukën” – thuhet në reagimin e organizatave.
Në reagim theksohet se etiketimi i dikujt si “bashkëpunëtor” nuk mund të zëvendësojë provat, procesin e rregullt ligjor dhe përcaktimin e përgjegjësisë individuale, dhe as nuk mund të justifikojë rrëmbimin, torturën, zhdukjen ose vrasjen.
Në të njëjtën kohë, në reagim theksohet se pakënaqësia në Kosovë lidhur me mungesën pothuajse të plotë të ndjekjeve penale ndaj oficerëve të lartë të Ushtrisë së Jugosllavisë dhe Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë para gjykatave serbe është e justifikuar.
Sipas të dhënave të mbledhura nga Qendra Humanitare për të Drejtën dhe Qendra Humanitare për të Drejtën në Kosovë, forcat serbe vranë 6,872 civilë shqiptarë në Kosovë ndërmjet 20 marsit dhe 14 qershorit 1999.
“Njëzet e shtatë vjet më vonë, asnjë komandant i lartë i Forcave Jugosllave ose MPB të Serbisë nuk është ndjekur penalisht në Serbi për operacionet gjatë të cilave u vranë mijëra civilë, pavarësisht mijëra fakteve të vërtetuara në aktgjykimet e Tribunalit të Hagës lidhur me veprimet e njësive të Ushtrisë së Jugosllavisë dhe MPB-së dhe lidhjet e tyre me strukturat komanduese të drejtuara nga gjeneralë të cilët përfundimisht u dënuan”.
Në reagim më tej theksohet se një mosveprim i tillë institucional tregon se Serbia vazhdon të mbajë anën e personave të dënuar dhe të mbrojë oficerët e Ushtrisë jugosllave dhe të MPB-së së Serbisë të lidhur me strukturat përgjegjëse për krimet më të rënda ndaj shqiptarëve të Kosovës, në vend që të qëndrojë në anën e viktimave dhe të ndjekë përgjegjësinë penale individuale.
“Por viktimat e krimeve për të cilat, sipas aktgjykimit të gjykimit, mbajnë përgjegjësi ish-krerët e UÇK-së nuk ishin vetëm serbë dhe romë, e as vetëm kundërshtarë politikë të UÇK-së. Ato përfshinin shqiptarë të Kosovës, anëtarë të LDK-së, persona pa përkatësi politike, si dhe anëtarë dhe përkrahës të UÇK-së. Për ta duhet të flitet me emrat e tyre dhe përmes dokumenteve e provave – jo përmes etiketave të vendosura mbi ta për të justifikuar ndëshkimin e tyre”. Kallxo.com
Viti shkollor 2026–2027 e riktheu vetëm për një ditë në vëmendjen publike zbrazjen e shkollave rurale. Pas klasave kolektive dhe dyerve të mbyllura qëndron jo vetëm shpopullimi, por edhe një pabarazi e thellë arsimore.
Viti shkollor filloi me urime zyrtare, statuse, ceremoni dhe pamje nga oborret e shkollave. Por lajmi më tronditës që përcollën kryesisht mediat joqeveritare ishte tjetër: shkolla që nuk i hapën dyert për mungesë nxënësish, godina me vetëm pak fëmijë dhe klasa kolektive ku mësojnë së bashku nxënës të disa klasave. Në raste të raportuara nga zonat rurale, një shkollë ka vetëm një, dy apo tre nxënës në një klasë; në raste të tjera, fëmijë të klasave të ndryshme zhvillojnë mësim në të njëjtën hapësirë dhe në të njëjtën orë. Kur bashkohen edhe klasat e arsimit të mesëm të ulët, nga klasa e pestë deri në të nëntën, nuk kemi më thjesht një mënyrë të pazakontë organizimi. Kemi një reduktim të skajshëm të së drejtës për arsim cilësor.
Mediat raportuan për gjendjen në shumë rrethe të vendit. Për shëmbull, shumë shkolla të Permetit kishin një numër nxënësh sa gishtat e dorës. Por pasqyra reale dhe ajo e qeverisë ishte e trishtueshme në shumicën e rretheve të vendit. Kjo është Pasqyra reale e Shqipërisë së shpopulluar, e Shpopullimit që tashmë prek fshatrat, zonat e varfra, periferitë dhe qytetet e vogla.
Por problemi është se Shqipëria e zbulon këtë realitet vetëm një ditë në vit: ditën e parë të shkollës. Pastaj kamerat largohen, statistikat shpërndahen nëpër institucione dhe fëmijët mbeten sërish vetëm me pabarazinë e tyre. Shkolla e boshatisur është pasqyra më e qartë e shpopullimit, por edhe institucioni i parë që e përshpejton atë: kur një familje bindet se fëmija nuk mund të marrë arsim cilësor aty ku jeton, largimi bëhet jo vetëm zgjedhje ekonomike, por vendim për të ardhmen e fëmijës.
Kjo gjendje e shpopullimit çon fillimisht në shtimin e klasave kolektive dhe pastaj në mbylljen e shkollave. Por klasa kolektive nuk është barazi e thellë shkollimi. Klasa kolektive mund të jetë një zgjidhje e përkohshme në kushte të jashtëzakonshme dhe për grupmosha të afërta, nëse mbështetet nga mësues të përgatitur, materiale të posaçme dhe teknologji funksionale. Por bashkimi i shumë klasave (sic ndodh rëndom edhe për klasat fillore 5-9), veçanërisht nga klasa e pestë deri në të nëntën, e bën pothuajse të pamundur realizimin e kurrikulës. Një mësues nuk mund të zhvillojë njëkohësisht lëndë kaq të ndryshme, të vlerësojë individualisht nxënësit dhe të krijojë kohën e nevojshme për ushtrime, korrigjim, etj., ndërsa për punë të diferencuar me nxënësit as nuk mund të bëhet fjalë. Pra, fëmija figuron në shkollë, por merr vetëm një pjesë të shkollimit që shteti është i detyruar t’i garantojë.Shkollat e vogla rurale përballen njëkohësisht me mungesë mësuesish me kualifikimin përkatës, mbulim të paplotë të lëndëve, mungesë të mjeteve didaktike dhe, shpesh, kushte të papërshtatshme higjienike.
Në këto zona funksionojnë edhe shkollat e mesme të bashkuara, që përbëjnë një pjesë të arsimit të mesëm të përgjithshëm të vendit. Në shkollat e mesme të bashkuara, mësues të përgatitur për arsimin fillor ose nëntëvjeçar japin shpesh mësim edhe në klasat e gjimnazit. Shkolla të tilla nuk mund të ofrojnë realisht lëndë me zgjedhje dhe as thellimin që kërkon kurrikula në klasat XI dhe XII. Pikërisht këto shkolla arrijnë rezultatet më të ulta në Maturë, me një diferëncë së paku prej 2 notash krahasuar me mesataren e gjimnazeve të zakonshme.
Për pasojë, pabarazia territoriale shndërrohet në prapambetje në shkollim. Analizat e mëparshme të PISA-s dhe të Bankës Botërore kanë treguar një hendek që mund të arrijë rreth 1.5–2 vite shkollimi ndërmjet nxënësve të zonave më të pafavorizuara dhe atyre të Tiranës apo qendrave kryesore. Kjo do të thotë se një nxënës i klasës së nëntë mund të ketë, në kompetencat bazë, një formim të krahasueshëm me atë të një nxënësi të klasës së shtatë në një shkollë të Tiranës apo të 4-5 qyteteve kryesore të vendit. Kjo prapambetje nuk zhduket vetvetiu në gjimnaz; ajo bartet në Maturën Shtetërore, në konkurrimin universitar dhe më pas në tregun e punës.
Pikërisht shkollat e vogla u shndërruan në problemin metodologjik më serioz të pjesëmarrjes së Shqipërisë në PISA 2025 që deformoi rezultatet e testit. Sipas shënimit të OECD-së në raportin e rezultateve të PISA 2025, shkollat me më pak se 21 nxënës 15-vjecarë (kohorti që testohet në PISA) u hoqën nga harta e shkollave të kampionit të përcaktuar nga autoritetet e PISA. Për këtë arsye nuk u përmbushën standardet e kampionimit dhe OECD dhe rezultatet u deformuan, sepse në realitetin shqiptar shkollat shumë të vogla ndodhen në mënyrë disproporcionale në zona rurale, të varfra dhe periferike. Kështu, kufizimi metodologjik prodhoi realisht një përjashtim territorial me pasoja të qarta mbi përfaqësimin kombëtar dhe, për rrjedhojë edhe në rezultatet kombëtare. Rezultatet e PISA 2025 për Shqipërinëjapin informacion për nxënësit e përfshirë në kampion, por jo një pasqyrë plotësisht të krahasueshme të të gjithë 15-vjeçarëve shqiptarë. Nëse pjesa e munguar përfshin në mënyrë joproporcionale shkollat me kushtet dhe rezultatet më të dobëta, mesatarja rrezikon të jetë fiktivisht më optimiste se sa realiteti i vërtetë.
Pasojat e kësaj pabarazie të thellë në shkollim nuk kufizohen te notat. Nxënësi i një shkolle të dobët ka më pak mundësi të arrijë rezultate të mira në shkollë të mesme, të këtë një Maturë më cilësore dhe, për rrjedhojë, më pak mundësi të konkurrojë për mjekësi, mësuesi, inxhinieri, teknologji apo programe të tjera të kërkuara. Familja me të ardhura të ulëta në këto zona të disfavorizuara nuk mund ta kompensojë mangësinë me kurse private, transport të përditshëm ose zhvendosje në qytet. Kriteri i meritës mbetet i drejtë vetëm kur shteti ka garantuar një minimum realisht të krahasueshëm mundësish. Përndryshe, ai mat jo vetëm përpjekjen dhe aftësinë e nxënësit, por edhe rrethin ose „kodin postar“ ku ai ka lindur.
Kjo gjendje prodhon një rreth vicioz. Shkolla e dobët nxjerr më pak maturantë me rezultate të larta; më pak prej tyre hyjnë në programet e mësuesisë, mjekësisë apo profesioneve të tjera; edhe ata që diplomohen rrallë kthehen në zonat ku mungojnë shërbimet. Mungesa e profesionistëve ul më tej cilësinë e jetës dhe nxit largimin e familjeve të reja. Shqipëria e harruar nuk është, pra, vetëm një metaforë politike. Ajo është hapësira ku shteti ofron më pak arsim, më pak shëndetësi dhe më pak mundësi, ndërsa më pas fajëson qytetarin që largohet.
Ndërkohë, komunikimi qeveritar përqendrohet te masa më të dukshme në Tiranë: kamera, digjitalizim apo programi pas mësimit. Siguria në shkollë dhe mbështetja pas mësimit janë të nevojshme, por nuk mund të zëvendësojnë mësuesin e kualifikuar, laboratorin, ujin, ngrohjen, higjienën dhe sigurinë e ushqimit që hyn në shkollë. Modernizimi i disa shkollave në kryeqytet apo në pak qytete të mëdha nuk është politikë kombëtare e mjaftueshme për zhvillimin e arsimit në të gjithë vendin, nëse në pjesën tjetër të vendit një mësues torturohet të japë 5-6 lëndë në klasa kolektive ku mund të jënë edhe nxënës të të gjitha klasave 5-9.Edhe Raporti i Komisionit Europian për Shqipërinë 2025 mbetet tepër i përgjithshëm për këtë sfidë. Ai evidenton rënien e regjistrimeve, shpenzimet publike për arsimin prej 2.6% të PBB-së kundrejt mesatares 4.6% të BE-së, braktisjen më të lartë në zonat rurale, mangësitë në trajnimin e mësuesve dhe infrastrukturën e vjetruar. Megjithatë, nuk analizon posaçërisht pabarazinë arsimore, klasat kolektive, shkollat e mesme të bashkuara dhe nevojën për riorganizimin territorial të rrjetit shkollor. Për një vend që po zbrazet, ky nuk është problem anësor, por një nga çështjet themelore të cilësisë dhe gjithëpërfshirjes.
Reforma territoriale e largoi de facto vendimmarrjen nga fshati. Reforma territoriale e vitit 2014 dobësoi përfaqësimin dhe kapacitetin vendimmarrës të shumë komuniteteve rurale. Bashkimi i njësive të vogla në bashki shumë më të mëdha nuk u shoqërua me mekanizma të mjaftueshëm që arsimi, transporti dhe shërbimet bazë të planifikoheshin pranë qytetarit. Shkolla e fshatit mbeti shpesh jetime, askush nuk do tia dijë për të, madje zor se administrator I njësisë administrative (për kryetarin e bashkisë as nuk mund të mendohet!) nuk e viziton ndonjëherë një shkollë të tillë, lërë pastaj të interesohet dikush për investime. E shumta ndonjë kryplak mund të ngre zërin për një shkollë të tillë, por është zë I humbur. Mbetet që shpesh vetë mësuesit apo mësuesit e mbetur tëluftojnë vetë për cdo gjë, madje edhe me xhepin e tyre, në mënyrë që shkolla të mbijetojë disi. Kur shkolla mbyllet, komuniteti informohet për pasojën, por rrallë përfshihet në projektimin e zgjidhjes.
Edhe projekti i ri i Partisë Socialiste për reformën territoriale rrezikon ta thellojë këtë prirje, nëse mat efikasitetin vetëm me numrin e bashkive, administratën dhe kursimin financiar. Reforma territoriale duhet të vlerësohet edhe me distancën e fëmijës nga shkolla, kohën e udhëtimit, sigurinë e transportit dhe cilësinë e shërbimit që merr. Një hartë administrative që zvogëlon zërin e komuniteteve të largëta, pa u garantuar shërbime më të mira, përfshirë atë arsimor, nuk është modernizim, por injorim dhe krijon parakushte për shpejtimin e shpopullimit në atë fshat apo zonë.
Por çfarë duhet bërë? Shqipërisë i duhet menjëherë një hartë e re kombëtare e shkollave të arsimit të detyruar dhe e gjimnazeve, e mbështetur në të dhëna demografike dhjetëvjeçare, jo në vendime të rastit. Qëllimi nuk duhet të jetë mbajtja artificiale e çdo shkolle hapur, por garantimi që çdo fëmijë të ketë qasje të sigurt në një shkollë me masë të mjaftueshme kritike nxënësish në klasë, pa klasa kolektive në klasat 5-9, mësues të kualifikuar, bazë didaktike dhe kurrikulë të plotë, dhe me kushte normale mësimi dhe të higjënës. Përqendrimi i nxënësve në shkolla funksionale duhet të shoqërohet me transport publik shkollor falas, të sigurt e të monitoruar dhe, për zonat e thella, me konvikte për arsimin e mesëm. Lypse politika të diferencuara për mësuesit: bonuse reale për zonat e vështira, strehim, transport, kontrata disa-vjeçare, mentorim dhe zhvillim profesional të lidhur me nevojat e klasave shumë-nivelëshe. Financimi “i barabartë” për nxënës nuk mjafton; barazia reale kërkon më shumë burime për shkollën që nis nga kushtet më të pafavorshme.Qeveria duhet të sigurojë strategjinë, financimin dhe standardet; bashkitë të organizojnë transportin, konviktet dhe mirëmbajtjen. Prindërit dhe komunitetet duhet të marrin pjesë në çdo vendim për bashkimin ose zhvendosjen e një shkolle.
Në fund, PISA 2025 rikujton një të vërtetë që qeveria vazhdon ta injorojë: rezultatet e arsimit ndërtohen gjatë një dekade, ndërsa mandatet qeverisëse zgjasin katër vjet. Shqipërisë i nevojitet një strategji kombëtare 10–15-vjeçare, me objektiva të matshëm për kompetencat bazë, zvogëlimin e diskriminimt rajonal/territorial, cilësinë e mësuesve, sigurinë dhe infrastrukturën. Një Këshill Kombëtar i Arsimit, profesional dhe me mandat shumëvjeçar, mund të monitorojë vazhdimësinë përtej alternimeve politike.
Shkolla me pesë nxënës nuk është vetëm një statistikë e shpopullimit. Ajo është prova nëse shteti arrin ta mbrojë të drejtën e fëmijës edhe atje ku votuesit janë pak, kamerat mungojnë dhe kostoja për nxënës është më e lartë. Nëse Shqipëria vazhdon ta kujtojë këtë realitet vetëm në ditën e parë të vitit shkollor, atëherë “Shqipëria e harruar” nuk është harruar rastësisht. Ajo është lënë jashtë politikave publike.
Protestat e njohura si “Revolucioni i Flamingove” e zhvendosën betejën nga rruga drejt rrjeteve sociale, ku zërat e aktivistëve, gazetarëve dhe përfaqësuesve të opozitës u tentuan të mbyteshin përmes metodave të targetimit të koordinuar.
Prej fillimit të qershorit, aktivistja dhe ekspertja e komunikimit, Alesia Burnazi e ka kthyer llogarinë e saj në Instagram në një dritare raportimi nga bulevardi “Dëshmorët e Kombit” në Tiranë.
Me një telefon celular në dorë dhe një mikrofon të vogël “mizë”, Burnazi nisi të raportonte mbi protestat e njohura si “Revolucioni i Flamingove” për të mbushur sadopak boshllëkun informativ të krijuar nga bojkoti i mediave tradicionale.
Por ajo gjeti një audiencë të re në Instagram dhe e vazhdoi raportimin live, shpeshherë e ngjitur mbi ndonjë bllok betoni apo vazo lulesh përgjatë bulevardit për të siguruar pamje më gjithëpërfshirëse të protestës.
Por sulmet nuk vonuan të shfaqeshin.
Burnazi u targetua fillimisht nga përfaqësues të qeverisë dhe nga profile anonime, të cilët e akuzuan atë për manipulimin e videove me qëllim rritjen e numrit të protestuesve, një akuzë që ajo e konsideron qesharake.
Më pas në fund të gushtit, dhjetë video me pamje nga protesta u fshinë nga profili i saj në Instagram me pretekstin e shkeljes së të drejtës së autorit – ndërsa më 3 shtator, llogaria u çaktivizua tërësisht pa asnjë shpjegim.
“Ky ishte një sulm i drejtpërdrejtë ndaj lirisë së shprehjes dhe gazetarisë së pavarur,” thotë Burnazi.
E nisur si një protestë spontane kundër planeve të qeverisë për të ndërtuar një resort turistik masiv në zonën e mbrojtur të Zvërnecit, “Revolucioni i Flamingove” u kthye shpejt në protestën më të madhe anti-qeveritare të ndodhur në Shqipëri që prej rënies së regjimit komunist në fillim të viteve ’90.
Megjithatë, beteja nuk po zhvillohet vetëm në rrugë, por është zhvendosur gjithashtu në hapësirën vortuale të rrjeteve sociale.
Të dhënat e siguruara nga BIRN tregojnë se përgjatë protestave maratonë u përdorën si armë një mori mjetesh për të mbytur zërat kritikë; duke përfshirë qindra profile anonime, Inteligjencën Artificiale, teknologjinë deepfake dhe sulmet e sofistikuara për të censuruar online dhjetra aktivistë, gazetarë, përfaqësues të opozitës, platforma qytetare dhe llogaritë në Instagram të mediave të mëdha.
Organizata globale “Repro Uncensored” që dokumenton censurën digjitale në dëm të lirisë së shprehjes e klasifikon “Revolucionin e Flamingove” si shembullin më të dukshëm të përpjekjeve për të mbytur zërat kritikë në një shoqëri, ndonëse aktorët malinjë janë ende të paidentifikuar.
“Shqipëria mund të jetë shembulli më i qartë që kemi dokumentuar, por pyetjet shtrihen përtej një vendi të vetëm,” thotë Martha Dimitratou, drejtoresha ekzekutive e “Repro Uncensored”.
“Nëse aktorë të koordinuar mund të shfrytëzojnë sistemet e platformave për të fshirë aktivistë, gazetarë, media të mëdha dhe përfaqësues të zgjedhur nga debati publik, kjo krijon një model që mund të riprodhohet kudo,” shtoi ajo, duke e konsideruar këtë një lajm të keq për demokracinë në Shqipëri dhe përtej.
IA, një thikë me dy presa
Dy protestuese me pankartë në duar. Foto: LSA.
“Revolucioni i Flamingove” në Shqipëri po ndodh paralelisht me revolucionin e Inteligjencës Artificiale – një mjet i ri i përdorur gjerërisht nga aktivistët për të prodhuar përmbajtje kreative dhe ironizuese në adresë të klasës së vjetër politike që dominon prej tre dekadash vendin.
Por Inteligjenca Artificiale është një thikë me dy presa; ajo u përdor gjithashtu për të shpërndarë dezinformim dhe informacione të rreme rreth protestuesve dhe protestës.
Përmes një kërkimi online, BIRN identifikoi me dhjetra raste kur Inteligjenca Artificiale u përdor për të përhapur informacione të rreme, të cilat u amplifikuan më pas përmes faqeve apo profileve anonime.
Kjo konfirmohet edhe nga eksperti i sigurisë kibernetike, Besmir Semanaj, i cili thekson se sistemet e IA e kanë identifikuar ‘Revolucionin Flamingo” si një nga zhvillimet kryesore në Shqipëri.
”IA ka qenë pjesë e ekosistemit të komunikimit online rreth protestës, sidomos për krijimin dhe përpunimin e përmbajtjeve,” tha për BIRN Semanaj, një mbështetës i protestës.
“Por duhet bërë një dallim, përdorimi i IA për komunikim apo krijim përmbajtjeje është një gjë, përdorimi i IA si armë për censurim apo sulm ndaj protestuesve është diçka tjetër. Protestuesit po e përdorin për kreativitet, kurse qeveria për dezinformim,” shtoi ai.
Të njëjtin mendim ndan edhe Alba Brojka, eksperte e Politikave Digjitale. Brojka thotë se në të dyja kampet ka pasur një përdorim të Inteligjencës Artificiale, por qëllimet kanë qenë të ndryshme.
“Përdorimi i Inteligjencës Artificiale në protestë ka qenë masiv dhe kjo jo vetëm sepse protestuesit dhe çdo aktor ka zgjedhur ta përdorë, por shkon edhe sipas trendit global,” tha Brojka.
Brojka kujton rastet kur përmes mjeteve të komunikimit u shpërndanë imazhe të falsifikuara, të njohura si deepfake për të ushqyer narrativën e ndërhyrjes së aktorëve të huaj gjatë protestës.
“Fotoja e njerëzve që pretendohej se vinin me autobusë nga Greqia ishte një deepfake e hedhur online specifikisht për të manipuluar opinionin publik dhe për t’i shërbyer një lloj narrative dhe një argumenti të qarkulluar si nga qeveria, qoftë edhe nga mbështetësit e kampit tjetër jo protestues,” theksoi Brojka.
Pas përdorimit të deepfake, fushatave të dezinformimit dhe sulmeve digjitale qëndron një problem më i thellë, që lidhet me mungesën e rregullimit ligjor. Sipas Brojkës, në Shqipëri mungon një kuadër rregullator i mirëfilltë për të kërkuar llogari apo transparencë mbi mënyrën se si përdoren këto sisteme.
“Ne për momentin përdorimin e IA e kemi të rregulluar vetëm në strategjinë kombëtare të digjitalizimit 2022-2026 dhe nuk kemi akoma një strategji për IA,” tha Brojka.
Për të njëjtën çështje ekzistojnë gjithashtu dy drafte ligjore të hedhura për konsultim, por mungesa e legjislacionit të miratuar e bën të vështirë transparencën mbi mënyrën se si po përdoret Inteligjenca Artificiale.
Censurë digjitale
Disa nga memet e ekspozuara në bulevard në ditën e 100 të protestave. Foto: LSA.
Në fillim të shtatorit, dhjetra llogari në Instagram u çaktivizuan pa asnjë paralajmërim nga kompania Meta, mes të cilëve aktivistë, gazetarë, përfaqësues të opozitës si dhe faqet e mediave Euronews Albania dhe Citizens.al.
Organizata “Repro Uncensored” ka verifikuar të paktën 70 raste – të gjitha të lidhura me “Revolucionin e Flamingove”. Por ajo beson se shkalla e vërtetë mund të arrijë disa qindra.
Qeveria shqiptarë ka mohuar çdo përfshirje të mundshme në këto përpjekje dhe Dimitratou thotë se nga hetimet e deritanishme, nuk ka prova konkrete që implikojnë qeverinë apo ndonjë instutucion publik.
Megjithatë, faktet flasin për një targetim të koordinuar, ku rastet e verifikuara lidhen me të njëjtën protestë, me ankesa të përsëritura për të drejta autori brenda periudhave të shkurtra dhe me llogari zëvendësuese të targetuara pas çaktivizimit të llogarive origjinale.
Për më tepër, Dimitratou i tha BIRN se kanë siguruar komunikime ku një raportues pranon se ishte paguar 1,800 dollarë në kriptomonedhë për të targetuar disa llogari, ndërsa kishte përdorur një numër telefoni të regjituar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Ndërsa personat e targetuar besojnë se fushata mund të jetë e motivuar politikisht, Dimitratou thotë se po vazhdojnë hetimet për të zbuluar se kush e ka urdhëruar dhe financuar fushatën e fshirjes së llogarive të mbështetësve të protestës në Instagram.
Shqetësimi shkon megjithatë përtej zbulimit të autorëve dhe rastit të Shqipërisë.
“Meta duhet t’i trajtojë këto raste si një model të koordinuar dhe jo si një koleksion gabimesh të izoluara në zbatim, të ruajë të gjitha të dhënat përkatëse dhe të hetojë kush e ka urdhëruar dhe financuar aktivitetin e raportimit,” thotë Dimitratou.
“Pa transparencë, masa mbrojtëse domethënëse dhe llogaridhënie, infrastruktura e platformave mund të kthehet në një mjet të gatshëm për të shtypur opozitën politike, raportimin e pavarur dhe pjesëmarrjen demokratike,” theksoi më tej ajo.
Në të njëjtën linjë, edhe Semanaj flet për targetim të koordinuar në rastin e çaktivizimit të llogarive në Instagram, me qëllimin e shtypjes së zërave kritikë në mbështetje të “Revolucionit të Flamingove”.
Përveç anës teknike, Semanaj vë në dukje edhe kontrastin e thellë në mënyrën se si institucionet shtetërore reagojnë kur preken interesat e qeverisë kundrejt rasteve kur targetohen zërat kritikë.
“Një gjë tjetër shqetësuese është standardi i dyfishtë i qeverisë. Kur u prekën bizneset pranë saj nga komentet në Google, qeveria ngriti në këmbë çdo institucion dhe kontaktoi Google-in. Për rastin e llogarive të protestuesve, nuk u bë asgjë. Thjesht deklaroi Rama se ‘nuk e kemi bërë ne,” theksoi ai./ BIRN
A e ndryshon vendimi i Hagës mënyrën si duhet parë UÇK-ja? Historiani Konrad Clewing flet për fajin individual, luftën e Kosovës dhe kufijtë e gjykimit historik.
DW: Zoti Clewing, Gjykata Speciale i shpalli Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin fajtorë për krime lufte, ndërsa i liroi nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Si e vlerësoni këtë vendim si historian?
Konrad Clewing: Nga njëra anë, gjykata arriti më mirë se prokuroria të dallojë përgjegjësinë individuale të të akuzuarve. Prokuroria kishte kërkuar nga 45 vjet burg për secilin prej të katërve. Gjykata tani bën një diferencim më të madh dhe arrin në dënime shumë të ndryshme. Megjithatë, për mua si historian mbetet një vështirësi themelore. Gjykata vazhdon të punojë me konceptin e “Joint Criminal Enterprise”, pra të një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale. Dhe këtu, sipas meje, ekziston rreziku që përgjegjësia individuale dhe përgjegjësia e një grupi të shkrihen sërish me njëra-tjetrën. Dhe sipas mendimit tim, vendimi nuk e merr sa duhet parasysh strukturën e veçantë të një lufte guerile.
DW: Në ç’kuptim?
Clewing: Një pikë që mua, si historian, më duket veçanërisht e çuditshme është kjo: në rastin e Thaçit, gjykata cakton një dënim individual prej 15 vjetësh për arrestim dhe privim lirie të paligjshëm ose arbitrar. Këtë e konsideroj historikisht të rëndësishme. Si mund të veprojë ushtarakisht një forcë guerile që nuk mund të marrë askënd rob?
Një pikë e dytë lidhet me dënimin e Rexhep Selimit. Sipas mënyrës se si e lexoj unë arsyetimin e vendimit, atij i atribuohet përgjegjësi edhe për faktin se ka marrë pjesë në ndarjen e zonave operative dhe, si rrjedhojë, edhe për burgjet e paligjshme që ekzistonin në këto zona. Si historian, këtu shoh një problem: vetë fakti që dikush ka marrë pjesë në ndarjen e zonave ushtarake nuk mund të përbëjë krim në vetvete. Vendimtare është se çfarë përgjegjësie konkrete ka pasur ai për burgjet e paligjshme dhe për krimet e kryera aty.
Interesante ishte edhe se gjatë caktimit të dënimit, gjykatësi tha se lartësia e dënimeve duhet të japë edhe një sinjal për komunitetin ndërkombëtar dhe jurisprudencën ndërkombëtare. Natyrisht, është e rëndësishme të thuhet: dhuna e paligjshme dhe vrasjet ndëshkohen. Por nuk mund të jetë qëllimi që luftërat partizane dhe guerile të bëhen praktikisht të pamundura. Përndryshe, edhe dikush që bën rezistencë për një kauzë sado të drejtë do ta kishte pothuajse të pamundur të merrte përgjegjësi ushtarake në një luftë guerile.
DW: Zëvendëskryeministri i Serbisë dhe ministri i Brendshëm, Ivica Dačić, e sheh këtë vendim si dëshmi se UÇK-ja ka qenë një “organizatë kriminale dhe terroriste”. A fiton me këtë vendim më shumë peshë edhe narrativa e Milosheviçit për luftën?
Clewing: Vetë gjykata thotë se nuk ka gjykuar legjitimitetin e luftës. Dhe ajo nuk është përpjekur as t’i vërë krimet e UÇK-së në peshore me krimet e forcave serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës.Ky vendim përcakton përgjegjësinë individuale të personave konkretë. Nga kjo nuk mund të nxirret automatikisht një vlerësim historik për gjithë luftën. Edhe pavarësia e Kosovës, sipas meje, nuk preket në legjitimitetin e saj nga ky vendim. Shumica shqiptare në Kosovë, pas viteve të represionit, kishte arsye shumë të forta për të mos dashur më të ishte pjesë e Serbisë. Në këto arsye historike vendimi i sotëm nuk ndryshon asgjë.
Prishtinë 2026: Marrshim në Prishtinë për lirimin e ish-udhëheqësve të UÇK-sëFotografi: Ermal Meta/Matrix Images/picture alliance
DW: Gjermania i ka mbështetur politikisht dhe financiarisht Dhomat e Specializuara të Kosovës. A çon ky vendim tani në një rivlerësim të bashkëpunimit të atëhershëm të Perëndimit me UÇK-në?
Clewing: Së pari duhet parë kronologjia. Pjesa dërrmuese e veprave për të cilat ata janë dënuar tani kanë ndodhur në pranverën e vitit 1999. Para kësaj, me sa shoh unë, kishte vetëm pak raste relevante. Nëse do të thoshim se që atëherë duhej thënë: me ju nuk bashkëpunojmë, sepse jeni kriminelë, atëherë do ta bënim kusht për bashkëpunimin që një palë në luftë t’i kishte duart krejtësisht të pastra. Në një luftë është praktikisht e pamundur t’i mbash duart krejtësisht të pastra. Prandaj edhe këtu duhet parë dinamika e përgjithshme e luftës: kronologjia, krimet e palëve të ndryshme dhe pyetja se me kë bashkëpunon në këto rrethana dhe kujt i jep mbështetje.
Trupi gjykues në Gjykatën Speciale në Hagë, më 16 shtator 2026.
Doruntina Baftiu
Mbi 41 muaj pas nisjes së procesit gjyqësor, Gjykata Speciale e Kosovës, me seli në Hagë, më 16 shtator i shpalli fajtorë për krime lufte katër ish-udhëheqës të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK): Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin.
Pas dëshmimit të 273 dëshmitarëve, dhe vlerësimit të gati 5.500 provave materiale, ata u shpallën fajtorë për katër akuzat për krime lufte: arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje të paligjshme.
Thaçi, ish-president i Kosovës, dhe Krasniqi, ish-kryetar i Kuvendit të Kosovës, u dënuan me nga 25 vjet burgim. Veseli, po ashtu ish-kryetar i Kuvendit, u dënua me 18 vjet burgim, ndërsa Selimi, ish-deputet, me 13 vjet.
Në anën tjetër, të katërt u shpallën të pafajshëm për gjashtë akuzat për krime kundër njerëzimit: përndjekje, burgosje, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje të paligjshme dhe zhdukje me forcë.
Të pafajshëm u shpallën edhe për një numër incidentesh specifike që ishin listuar në aktakuzë, brenda akuzave për krime lufte.
Çfarë u konstatua për akuzat për krime lufte?
Sipas trupit gjykues, midis prillit 1998 dhe 20 qershorit 1999, anëtarë të UÇK-së privuan arbitrarisht nga liria së paku 385 persona që i akuzonin se ishin “kolaboracionistë”, “spiunë” apo “tradhtarë”.
Në shumicën e rasteve, tha trupi gjykues të mërkurën, nuk kishte prova se këta persona ishin përfshirë në veprimtari kriminale, luftime apo veprimtari që do të përbënin shqetësim legjitim sigurie.
Të ndaluarit nuk u informuan zyrtarisht për arsyet e ndalimit, nuk dolën pa vonesë para një gjyqtari ose autoriteti tjetër kompetent, dhe nuk iu dha mundësia të kundërshtonin ligjshmërinë e ndalimit.
Në lidhje me trajtimin e të ndaluarve, trupi gjykues konstatoi se të ndaluarit mbaheshin në kushte të rënda, në dhoma të mbipopulluara, pa ushqim dhe ujë të mjaftueshëm, pa kujdes shëndetësor dhe, në disa raste, të lidhur me zinxhirë ose pranga.
Gjykata konstatoi, gjithashtu, se shumë prej tyre ishin rrahur me shkelma, qyta të pushkëve, shkopinj, shufra metalike dhe mjete të tjera. Disa thuhet se u detyruan të shikonin keqtrajtimin e të ndaluarve të tjerë, ndërsa disa iu nënshtruan ekzekutimeve të simuluara dhe kërcënimeve për vrasje.
Në 49 raste, Gjykata konstatoi trajtim mizor, ndërsa 303 persona tha se ishin torturuar.
Në rastin e vrasjeve, trupi gjykues konstatoi se së paku 96 persona ishin vrarë nga anëtarë të UÇK-së në 12 komuna të Kosovës dhe në një lokacion në Shqipërinë veriore. Viktimat, sipas Gjykatës, ishin vrarë me armë zjarri ose kishin vdekur si pasojë e rrahjeve brutale.
Shfajësimi për krime kundër njerëzimit
Ndryshe nga krimet e luftës, për të cilat trupi gjykues gjeti përgjegjësi penale të të akuzuarve, për krimet kundër njerëzimit ai konstatoi se nuk ishin përmbushur të gjitha kushtet që kërkon ligji.
Gjykata konstatoi se anëtarë të UÇK-së kishin kryer akte dhune dhe keqtrajtimi ndaj civilëve në Kosovë dhe në disa zona të Shqipërisë veriore. Sipas saj, këto akte ishin pjesë e një sulmi të përhapur ose sistematik.
Por, për t’u cilësuar juridikisht si krime kundër njerëzimit, nuk mjafton që aktet të jenë të shumta ose të organizuara. Duhet të provohet edhe se sulmi ishte i drejtuar kundër një popullate civile. Pra, se civilët ishin shënjestër, si pjesë e një grupi të caktuar dhe jo vetëm individë të veçantë.
Pikërisht këtë element, sipas trupit gjykues, Zyra e Prokurorit të Specializuar nuk arriti ta provonte përtej dyshimit të arsyeshëm. Gjykata vlerësoi se viktimat ishin përzgjedhur kryesisht për arsye individuale – për shembull, për shkak të identitetit, veprimeve ose lidhjeve të tyre të pretenduara – dhe jo sepse i përkisnin një popullate civile që ishte shënjestruar në tërësi.
Prandaj, edhe pse Gjykata konstatoi një sulm të përhapur ose sistematik ndaj civilëve, ajo nuk gjeti të provuar elementin e nevojshëm që ai sulm të përbënte krime kundër njerëzimit. Si rrjedhojë, të katër të akuzuarit u shpallën të pafajshëm për gjashtë pikat e tilla.
Gjykata konstatoi “qëllim të përbashkët kriminal”
Trupi gjykues konstatoi se Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi, së bashku me persona të tjerë në udhëheqjen e UÇK-së, kishin si qëllim pavarësinë e Kosovës dhe vendosjen e kontrollit politik e institucional mbi një Kosovë të pavarur.
Sipas gjykatës, për realizimin e këtyre objektivave, ata kishin një qëndrim të përbashkët se disa persona që konsideroheshin pengesë për qëllimet e tyre duhej të “shënjestroheshin”, “eliminoheshin” ose “neutralizoheshin”.
Këta persona thuhet se përfshinin, ndër të tjera, anëtarë ose përfaqësues të forcave të tjera politike dhe ushtarake, veçanërisht persona të lidhur me Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK) dhe Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK), persona që konsideroheshin të lidhur me autoritetet serbe, si dhe pjesëtarë të komuniteteve rome dhe serbe.
Gjykata konstatoi se ky qëllim i përbashkët ishte zbatuar përmes vrasjeve, arrestimeve dhe ndalimeve pa proces të rregullt ligjor, si dhe keqtrajtimit fizik e psikologjik, frikësimit dhe përdorimit të asaj që në aktgjykim quhet “luftë speciale”.
Trupi gjykues tha se krimet nuk ishin rezultat vetëm i hakmarrjeve personale, bandave apo veprimeve të izoluara, por ishin pjesë e një plani që, sipas tij, ishte hartuar nga të akuzuarit dhe persona të tjerë dhe ishte zbatuar gjatë konfliktit.
Gjykata gjithashtu listoi një numër figurave të tjera të njohura të UÇK-së – Lahi Brahimaj, Fatmir Limaj, Sylejman Selimi, Rrustem Mustafa, Latif Gashi, Shukri Buja dhe Sabit Geci – për të cilat tha se ishin në dijeni për këtë qëllim të përbashkët kriminal dhe se kishin rënë dakord me të, si dhe kishin marrë pjesë në realizimin e tij.
Megjithatë, aktgjykimi thekson se ndaj këtyre shtatë personave nuk është bërë konstatim fajësie në këtë çështje, dhe se ata vazhdojnë të kenë të drejtën të prezumohen të pafajshëm.
Si e përcaktoi Gjykata përgjegjësinë e Thaçit, Veselit, Selimit e Krasniqit?
Gjykata konstatoi se katër të akuzuarit kishin dhënë kontribut të qenësishëm në zbatimin e këtij qëllimi të përbashkët dhe, mbi këtë bazë, i gjeti penalisht përgjegjës për katër krimet e luftës.
Në rastin e Thaçit, gjykata tha se ai kishte luajtur rol kyç në formulimin dhe zbatimin e qëllimit të përbashkët, ndërsa konstatoi se kishte marrë pjesë edhe personalisht në disa prej krimeve, përfshirë rastin e Behajdin Allaqit.
Sipas trupit gjykues, më 11 qershor 1998, Behajdin Allaqi u mor në pranga në shtabin e UÇK-së në Drenoc, pak pasi aty mbërritën Thaçi dhe Veseli. Ai nuk u pa më, dhe trupi gjykues konstatoi se ishte vrarë.
Para zhdukjes, Allaqi kishte qenë nën vëzhgimin e shërbimit të zbulimit të UÇK-së. Gjykata konstatoi gjithashtu se pas vrasjes, për të fshehur përgjegjësinë, u publikua Komunikata 61 e UÇK-së, e cila pretendonte se Allaqi kishte rënë dëshmor në betejë.
Pas luftës, sipas aktgjykimit, Thaçi, Veseli dhe Azem Syla u përpoqën ta bindnin familjen e tij të hiqte dorë nga kërkimi i drejtësisë dhe së vërtetës, përmes ofertave për ryshfet dhe premtimeve.
Për Veselin, gjykata veçoi pozitën e tij si shef i Drejtorisë së Zbulimit të UÇK-së, organ që, sipas konstatimeve, kishte përgjegjësi për identifikimin, vëzhgimin dhe neutralizimin e personave të dyshuar si “kolaboracionistë”. Gjykata tha se ai nuk ndërmori hapa për parandalimin, hetimin ose ndëshkimin e krimeve, megjithëse kishte dijeni për to.
Për Selimin, trupi gjykues konstatoi se ai kishte kontribut të qenësishëm në zbatimin e qëllimit të përbashkët. Gjykata vuri në dukje se pozita e tij si inspektor i përgjithshëm i UÇK-së i jepte më pak pushtet mbi anëtarët e tjerë të organizatës, krahasuar me disa prej të akuzuarve të tjerë.
Ndërsa për Krasniqin, gjykata konstatoi se ai kishte përdorur pozitën, rolin si udhëheqës, pushtetin dhe statusin e tij për zbatimin e aspekteve kriminale të qëllimit të përbashkët.
Çfarë tani?
Aktgjykimi mund të apelohet dhe avokatët e katër të dënuarve kanë paralajmëruar se do ta kundërshtojnë atë në shkallën e apelit.
Avokati i Thaçit, Pierre-Richard Prosper, e cilësoi aktgjykimin si “tallje me drejtësinë” dhe tha se mbrojtja do të kërkojë rrëzimin e tij në apel.
Ai paralajmëroi se procesi i apelit mund të zgjasë me vite.
Pasi kanë kapur mat në rrugët e Tiranës Belinda Ballukun dhe Taulant Ballën, protestuesit këtë herë janë përballur me Olta Xhaçkën. Sapo e kanë parë Xhaçkën, protestuesit kanë thirrur në kor “Hajdutë”, “Ju erdhi fundi”.
Xhaçka shihet teksa largohet me vrap, kur sheh se po e ndjekin protestuesit.
Madje, në një moment protestuesit i thërrasin edhe në emër socialistes:“O Olta o hajdute”.
Olta Xhaçka ka qenë një emër i lakuar për akuza për korrupsion. bw
Komentet