Për 35 vjet, ky shtet ndërtoi mekanizëma shantazhi.

Në vend që të ndërtonte demokraci funksionale, shteti ndërtoi një shoqëri kancerogjene, ku secili mban diçka për tjetrin dhe askush nuk guxon ta çojë deri në fund betejën me të keqen.

Sepse dosja është më e fuqishme edhe se vetë e vërteta.

Është vendosur mbi ligjin. Është bërë më legjitime se vota.Përdoret për kontroll dhe kështu dosjet u bënë valuta më e fortë politike.

Këto ditë dikush kërkoi nga kryeministri Mickoski hapjen e dosjeve.

Një kërkesë normale për një shtet normal demokratik.

Por, në një shoqëri të metastazuar, si kjo e jona, kjo nuk është aspak e lehtë, ku shumica e politikanëve mbijetojnë me dosje.

Organet e sigurimit shtetëror ndërtojnë dosje për shtetin. Partitë politike ndërtojnë dosje për rivalët. Nëntoka ndërton dosje për pazare. Dikush inçizon. Një tjetër fotografon. Ka edhe të atillë që ruajnë sekrete për momentin e duhur.

Dhe kështu, dalëngadalë, i gjithë aparati shtetëror fillon të funksionojë me politikanë që mbahen peng nga dosjet.

Prandaj ky shtet ecën në vend, po mbijeton disi, por nuk po mund të reformohet, sepse pengu pret radhën e dosjes së tij.

Dosja dhe pengu nuk ndërtojnë shtet…

E kaluara na ka dëshmuar se dosjet në Ballkan rrallëherë kanë shërbyer për ta dënuar dikë.

Zakonisht kanë shërbyer për të kontrolluar, për të ruajtur ekuilibrin e frikës, për t’i kujtuar dikujt se deri ku lejohet të flasë.

Dhe pikërisht për këtë arsye, në këtë rajon vazhdojnë të mbijetojnë shtete me sisteme të kalbura.

Mickoski ndoshta nuk ka guximin t’i hapë dosjet shtetërore.

Ndoshta është ende herët për një shtet që vazhdon të jetojë me frikëra historike, konflikte identitare dhe probleme të pazgjidhura fqinjësore.

Por pyetja tjetër është më e rëndë:

Pse mbahen “ad acta” dosjet në prokurori për rivalët politikë dhe për politikanët shqiptarë?

Pse krimet financiare, përfitimet joligjore dhe pasurimet marramendëse të disa politikanëve e biznesmenëve milionerë mbeten të ngrira në sirtarët e drejtësisë?

Nuk mund të ndërtohen përjetësisht marrëveshje politike mbi pazare që prekin të drejtat e shqiptarëve, ndërkohë që status quo-ja vazhdon të ushqehet si industri politike, duke i mbajtur të drejtat pezull, jo për t’u zgjidhur, por për t’u përdorur sa herë duhen vota, koalicione apo pazare pushteti.

Për këto mekanizma, kohë më parë, ka folur publikisht edhe vetë ish-presidenti Stevo Pendarovski, i cili pranoi se gjatë ndërtimit të koalicioneve politike përdoren forma kontrolli dhe presioni që nuk kanë lidhje me demokracinë.

Atëherë, si t’i besojë qytetari këtij shteti, kur politika mbahet gjallë me dosje dhe drejtësia shantazhohet?

Si t’i besojë qytetari një politikani me dosje kriminale, që flet paturpësisht për demokraci,

kërkon shtet ligjor dhe predikon drejtësi, ndërsa duart i ka të papastra?

Një shtet me sistem të shantazhuar mund t’i mbajë peng politikanët. Mund të frikësojë prokurorë dhe të blejë heshtje.

Por nuk mund t’i heshtë pafundësisht qytetarët, intelektualët e studentët, sepse ata nuk kanë dosje.

Kanë vetëm zërin.

Dhe zëri i lirë është gjithmonë armiku më i madh i çdo sistemi që mbahet gjallë me dosje dhe frikë.

DT

Kur dëshira e kahershme të bëhët e realizuar, qetësia edhe shpirtërore mbledh në vete të gjitha ato kujtime, qofshin edhe ato që na rënduan dhe munduan në kohë, tani më bëjnë krenar, që bashkë edhe me të tjerët, e

që sot i kemi dëshmi të një rezistence të pathyeshme në kohë dhe rrethanë të caktuar.

Sikur me stuhitë dhe rrebeshet e luftës, me të cilat u përball heroi i kombit Azem Bejta, edhe neve ishim në përballje për mbrojtjen e emërtimit të shkollës në Grabanicë me emrin e tij. Këtë dëshirë ia kisha vu vetes obligim, që patjetër kjo vetër e diturisë ta ketë bustin e këtij heroi flakadan i çlirimit dhe bashkimit të trojeve shqiptare.

Një vit, pra, para se të vendosej ky bust, shfaqa idenë dhe gatishmërinë, që busti i këtij heroi të bëhët realitet. Këtë ua paraqita edhe përfaqësuesve të komunitetit të fshatit Grabanicë, kryesisht Sejdi Balecit

dhe të tjerë emra, me të cilët bashkëvepruam edhe përgjatë viteve të stuhishme (90-ta), e sidomos në të mirën e kësaj shkolle dhe mbijetesën e saj gjatë asaj kohe.

Një ide e tillë iu komunikua edhe drejtorit aktual të shkollës, i cili në parim u pajtua që të angazhohej, por duke më thënë, se „në këtë vit (2025) nuk mund të besoj se do ta kremtojmë Ditën e shkollës, se i kemi disa

prioritete…“!

Në fillim parashtruam kërkesën me shkrim tek organet komunale, ku Asamblea miratoi kërkesën tonë, dhe na u lejua që busti të vendoset te shkolla në Grabanicë.

Pasi që kontaktova me skulptorin vlerëmadh Ylber Krasniqi, u caktuan format e veprimit dhe na u tha kostoja e përafërt monetare (7000 deri 9000€).

Fillon grumbullimi i mjeteve financiane nga qytetarët e Grabanicës.

Për këtë, të autorizuar ishin përfaqësuesit e fshatit Grabanicë Sejdi Baleci, Halil Sahiti, e tjerë.

Me rrjedhen e kohës, faktori komunal, e sidomos nga DKA-ja me në krye drejtorin e palodhshëm Qemajl Sejdija, na u ofrua gatishmëria që punimi i bustit të financohet (paguhet) nga ta.

Fal angazhimit të përfaqësuesve të fshatit Grabanicë, të gjitha punët u kryen si më së miri dhe në kohën e paraparë, dhe busti ishte i gatshëm të vendosej më 15 maj 2025, kur dhe tradicionalisht dekada me radhë, që

nga pavarësimi i shkollës në vitin 1972 nga ajo e Drenocit, Dita e kësaj shkolle kremtohej më 15 maj! Se, shumë ngjarje lidhen me këtë datë; edhe përkundër pengesave, kërcënimeve nga policia okupuese, këtë Ditë

e kremtonim; mu në këtë Ditë (15.05.1992) heroi i kombit Tahir Berisha intervenimit të policisë serbe deshi të i përgjigjet me plumba, i cili vetem 11 ditë më vonë vrau një polic serb dhe tjetrin plagosi rëndë, ku dhe ra

edhe vetë në altarin e lirisë.

Megjithatë, zbulimi i bustit u bë në mënyrë madhështore, falë qytetarëve, nxënësve e faktorit përkatës të shkollës si dhe atij komunal, për një pjesëmarrje dinjitoze.

Falenderojmë të gjithë ata që dhanë mund në realizimin e këtij projekti tani me përmasa edhe historike.

Falenderoj të gjithë ata qytetarë të Grabanicës që ndihmuan me mjete financiare për bustin, e mëqë bustin e pagoi faktori komunal, ato mjete që ishin në grumbullim e sipër, më pastaj, në bazë të vendimit të

përfaqësuesve të atij likaliteti, u shfrytëzuan për pagesën e drekës për të gjithë pjesëmarrësit në restaurantin „Gëzimi“ në Klinë, si dhe mbulimin e disa shpenzimeve tjera organizative për këtë event dhe të tjera.

Mendoj se, sadopak e kryem një obligim ndaj heroit tonë Azem Bejta. Zbulimi i bustit u bë më 23.05.2025, në oborrin e shkollës „Azem Bejta“ në Grabanicë të Klinës. Shkollë kjo që, për shumë dekada e barti me krenari këtë emërtim, por një bust i tillë na mungonte, dhe ja, tani e realizuam dëshirën, por dhe nevojën e domosdoshme.

Doja të isha edhe më modest në këtë prezantim, sikur të thuhej me rastin e zbulimint të këtij busti nga organet zyrtare të shkollës apo dhe ato komunale se me iniciativën e kujt filloi ndërtimi i bustit, nga kush u

udhëhoq e gjithë procedura deri në përurim; sepse vetëm akti solemn nuk do të thotë se e gjitha mund të përvetësohet; edhe pse neve (unë dhe përfaqësuesit e fshatit Grabanicacë) nuk e bëmë këtë „për kapuç të madh apo lavdata; e bëmë për nderimin e heroit të kombit Azem Bejta, emër i cili ishte e është halë në syrin e disave edhe sot!

Pavarësisht pak zërave me qëllim devijimi të një realiteti apo minimizimi të kësaj vepre të kryer nga ne, apo, besa edhe të pengohej bashkë me eventin perurues të bustit, e biles edhe mos të na ipej hapësira edhe për

ndonjë fjalë të shkurtër rasti apo qoftë edhe ndoj shkrese përshëndetëse nga ana jonë, kjo u arrit dhe u realizua në mënyrën më të mirë të mundëshme.

Pra, siç thonë, shkurt dhe trup: Për punimin dhe vendosjen e bustit të Azem Bejtë Galicës u inicua nga unë, u përkrah dhe u ndihmua nga udhëheqësit e fshatit Grabanicë, ku dhe neve filluam grumbullimin e

mjeteve financiare, por me vetëdëshirë faktori komunal e bëri pagesën, përçka edhe i jemi mirënjohës.

Tani me krenari ngreh shtat ky bust i luftëtarit nacionalist, i cili deri në flijim luftoi për çlirimin dhe bashkimin e të gjitha trojeve shqiptare.

Urime dhë gëzuar bustin e Heroit të Kombit, shkolla tradicionalisht më e veçanta në Dukagjin e më gjerë përgjatë kohërave më të vështira!

https://www.youtube.com/watch?v=flmKFGWsm1E

Selman Etemi (ish punëtor dhe drejtor i kësaj shkolle si dhe kryetar

i LASH-it në Klinë), 12 maj 2026

E quajta LDK të syrgjynosur, pasi të tillë kanë mbetur veprimtarët dhe aktivistët më të devotshëm të saj. Të harruar dhe anashkaluar nga kryetari aktual dhe servilët e tij morbid! Më e rëndë sesa kjo është kthimi i dezertorëve dhe vendosja e tradhtares së rugovizmit në krye të listës zgjedhore të këtij subjekti politik!

Zhvillimet e fundit në LDK dhe në PDK janë pasqyrë e këtij realiteti politik

Shëmbullin më të mirë të ndëshkimit të dezertorëve nga partia e dha PDK, e cila për të dytën herë radhazi e refuzoj kërkesën e kthimit të dezertorëve në këtë subjekt politik!

Kështu veprojnë partitë serioze të skenës politike!

Dallimi mes LDK-së dhe PDK-së në këtë aspekt është ky:

-E para, LDK u dëshmua parti pa busull orientuese me rikthimin e Osmanit

-E dyta, PDK u tregua parti serioze në refuzimin e Limajt!

Dezertorët paraprakisht duhet të dëshmohen, pastaj të futen në listën zgjedhore, por assesi të shpërblehen!

Janë këto dy raste të ndara me analogji të njëjtë!

Përderisa në rastin e PDK-së, largimi i Fatmir Limajt me grupin e tij nuk ishte aq i dëmshëm sa ishte largimi i Vjosa Osmanit me grupin e saj në LVV!

Edhe pse dëmi politik i Fatmir Limajt ishte dukshëm më i vogël në krahasim me dëmin e Vjosa Osmanit që i bëri LDK-së, PDK u tregua parti serioze dhe me pjekuri më të lartë politike!

Ndërsa LDK, u dëshmua si parti pa buzull orientuese dhe me lidership adoleshent që bie pre e politikave ditore dhe egove personale për pushtet!

Vizitat derë më derë të dyshes unike për pushtet

Mjaftoni t’i shikoni vizitat e dyshes Abdixhiku-Osmani derë më derë dhe në çdo shtëpi duke përqafuar çdo njeri që e takojnë në rrugë! Kur jemi tek përqafimet, pikërisht ato janë që e argumentojnë më së miri jo sinqeritetin e të dalldisures pas pushtetit!

Për të mos i permendur të gjitha, këto janë argumente të mjaftueshme që e dëshmojnë qëllimin e bashkimit: arritja e objektivave personale e jo ngritja e LDK-së!

Sikur Vjosa Osmani të ishte lidere e vërtetë siq paraqitet para opinionit publik do ta maste vetën në peshoren zgjedhore, duke garuar me subjektin e saj “Guxo”, të cilin ua la si ‘këmbët e Arushës’ në dorë Pecit e Donikës!

Sikur të ishte ndryshe, dyshja famoze Lumiri-Vjosa do ta zgjeronte rrethin e “vizitorëve” nëpër familje!

Këtë nuk e bëjnë, pasi nuk janë të interesuar për fatin e të tjerëve, por si të ngriten vetë sa më lartë me voten qytetare, për t’u thënë më pas të tjerëve: “Ja ne jemi më të votuarit”!

Do të dalin më të votuarit, por jo mjaftueshëm për t’i realizuar ambiciet e tyre personale!

Edhe përkundër këtij bashkimi ambicioz, LDK edhe pas këtyre zgjedhjeve do të mbetet parti e tretë e skenës politike kosovare dukshëm nën kuotat e 20 përqindëshit!

Kthimi Vjosë është lojë e turpshme me antarësinë e LDK-së

Deri dje i thanë ‘notere dhe servile e Kurtit’ e çka nuk i thanë!

Të gjitha që i thanë janë të vërteta, por këto që i bënë tani me hapjen e dyerëve për Vjosa Osmanin, përveqse lojë e turpshme me elektoratin rugovian, e dëshmon edhe përversitetin e Lumir Abdixhikut, i cili e ndihmoj ‘noteren’ e Kurtit të bëhet Presidente!

Tani ndryshuan gjërat, të mirët dhe të merituarit në LDK nuk kanë më hapësirë veprimi, pasi vendet e tyre i zunë dezertorët dhe pazaregjinjët e vullnetit të elektoratit rugovian!

Vjosa Osmani kaloi në LVV jo për të mbrojtur “rugovizmin” siq e mashtronte elektoratin, por, për egon e saj personale për t’u bërë Presidente!

Deri tek arritja e qëllimit i kaloj të gjithë ‘rrathët e ferrit politik’, duke u kthyer në servile dhe notere e Albin Kurtit!

Vjosa pasi dështoj në partneritet me Albin Kurtin, e vendosi që të fillojë një pazar të ri politik me Lumir Abdixhikun në dëm të LDK-së!

“Shpresa” e Vjoses për t’u bërë sërish presidente ka marrë fund ditën që i prishi raportet me Albin Kurtin!

Pranimin e saj me kushte nga LDK-ja, e tregon mjerimin e thellë politik ku ka rënë LDK-ja, ku në vend të vlerave dominojnë servilët dhe matrapazët, dezertorët dhe uzurpatorët e partisë, të cilët e kanë ngulfatur zërin e qëndrestarëve dhe veprimtarëve më të devotshëm në LDK, të cilët për vite dhe dekada e bartën mbi supet e tyre barrën kryesore të aktiviteteve në kohët më të vështira!

U injoruan pikërisht ata që i qëndruan besnik LDK-së kur Vjosa Osmani ia ktheu shpinën këtij subjekti politik për egon e saj personale!

Tashmë familjarizimi dhe privatizimi i LDK-së është bërë realitet i hidhur për njerëzit e ndershëm në LDK.

Mos qofsha në lëkurën e atyre që nxjerrnin helm kundër LDK-së, kurse tani turr e vrap me Vjosen në LDK!

I harruan Pecin e Donikën, idhujt e deridjeshëm!

Sinqeriteti dhe dashuria e vërtetë nuk lëndojnë njeri, lëndojne hipokrizia dhe mashtrimi në vijimësi!

LDK nga parti e besës dhe shpresës së qytetarëve është kthyer në burim krizash të njëpasnjëshme, mashtrimeve, komplotit dhe shantazhit politik!

LDK nga shtetndërtuese në të kundërtën e saj!

LDK është zhveshur komplet nga vlerat e saj rugoviane!

Në LDK nuk ndodhi bashkimi, por ndarja e re!

Magjistrati i njohur belg, Michel Claise, ka folur sërish për mediat në lidhje me mafien shqiptare.

Gjatë një interviste, ai tha se mafia po i pastron paratë duke përdorur hotelet në Shqipëri.

Po ashtu, ai tha se mafia po pastron paratë në prona të patundshme në Marok.

Ish-gjyqtari Claise është bërë një nga figurat më të njohura në vendin e tij në lidhje me luftën kundër korrupsionit dhe pastrimit të parave.

Para disa kohësh, ai tha se mafia shqiptare në Belgjikë është bërë po kaq e fuqishme sa mafia marokene, e cila ka dominuar për shumë vite.

Ndërkohë që në një tjetër intervistë, ai deklaroi se mafia shqiptare po shkatërron bregdetin e bukur të Shqipërisë.

“Në bregdetin e Adriatikut po pastrohet një sasi e madhe parash nga krimi. Njeriu bën gjithçka për t’u lejuar të ndërtojë diçka. Bregdeti i mrekullueshëm është nën presion,” shkruante ai.

Claise ka publikuar një libër për mafien shqiptare, ndërsa thotë se e ka hetuar vetë këtë mafie dhe e njeh fuqinë e saj. syri.net

Përfaqësuesi i lartë ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë, Christian Schmidt (në qendër), i cili dha dorëheqje më 11 maj 2026.

TIRANË- Bajzë, Malësia e Madhe, Bulqizë, Grabjan, Lushnjë, Prrenjas, Patos. Dimal! Nëse po vrisni mendjen se çfarë kanë të përbashkët këto toponime të larmishme, është kjo: operacionet e policisë që kanë kapur sasi të ndryshme kokaine për shpërndarje te konsumatorët finalë. Policia e Shtetit ka njoftuar gjatë muajit prill 23 raste të operacioneve të arrestimit të personave të dyshuar për shpërndarje kokaine, ose për shpërndarje kokaine dhe canabisi në doza të vogla për konsumatorët shqiptarë.

Kokaina konsiderohet lënda narkotike më e shtrenjtë, me çmim që zakonisht nuk bie nën 100 euro për gramë, ndonëse, shitësit i japin blerësve mundësinë për të blerë sasi më të vogla se një gram. Por edhe në rastet kur doza e kokainës konsiston në vetëm 0.2 gramë, sërish, pagesa e kërkuar arrin në afërsisht çmimin që mund të fitohet nga një ditë punë e lodhshme. Kjo dukshëm sugjeron se, ndërsa, sipas statistikave të Bankës Botërore, pothuajse një në çdo katër shqiptarë jetojnë me më pak se 700 lekë në ditë, një numër i panjohur kanë mirëqenie të mjaftueshme për të konsumuar kokainë dhe këta konsumatorë, që deri më sot janë kufizuar në zonën  e njohur si ish-blloku në Tiranë, apo në  zonat turistike të shtrenjta si Dhërmiu, duket se janë shtrirë në shumë qytete të tjera, përfshirë edhe zonat rurale.

Shumica e kokainës së sekuestruar gjithsesi i përket Tiranës. Por në pjesën tjetër të vendit ka pasur numër më të lartë të arrestuarish. Më 28 mars, policia njoftoi se një operacion i gjatë solli arrestimin e njëmbëdhjetë personave të përfshirë në zonën e ish-Bllokut, kryesisht administratorë lokalesh që kishin biznes anësor shitjen e kokainës dhe gjatë këtij operacioni u sekuestruan në total 100 gramë kokainë. Ndërsa më 30 prill, policia gjeti një kilogram kokainë në një automjet të parkuar në Tiranë, (zona ku u gjet nuk u raportua.)

Gjithsej për periudhën mars-prill pati 30 informacione policore të rasteve të trafikut të kokainës më vete ose të kokainës dhe cannabisit bashkë, nga të cilat, gjashtë ishin raste të zbuluara në Tiranë dhe 24 të tjerat, në rrethe.

Në total, sasitë e raportuara nga policia gjatë periudhës mars prill flasin për mbi 3.6 kilogram kokainë të sekuestruar në të gjithë vendin për ato njoftime në të cilat është dhënë sasia konkrete. Në tetëmbëdhjetë njoftime, sasia e sekuestruar është raportuar në “disa doza” ose “sasi e vogël” ose “qindra doza” pa dhënë peshën specifike.

Sasi të tilla kokaine u kapën, më 26 mars, në një lokal në qytezën minerare të Bulqizës ndërsa më 14 prill, policia ndaloi dy qytetarë të dyshuar shpërndarës droge në fshatin Grabjan të Lushnjës. Më 19 prill, një shtetas suedez i dyshuar si shpërndarës u kap në qytetin ish-industrial të Patosit. Ndërsa në 6 maj, sasi kokaine u kap në Bajzë, qyteza dikur stacion treni në Shqipërinë e veriut.

Krahas operacioneve për kapje kokaine, lajmi tjetër dominues i Policisë së Shtetit gjatë dy muajve të fundit ka të bëjë me trembëdhjetë operacione në të cilat janë evidentuar 30 qytetare të dyshuara për veprën penale të ushtrimit të prostitucionit.

Vetëm një nga të dyshuarat është shqiptare ndërsa të 29 rastet e tjera japin një panoramë të larmishme origjine. Të dyshuarat për prostitucion kanë ardhur në Shqipëri nga Vietnami, Kina, Kolumbia, Brazili, Ukraina dhe Rumania. Ashtu si rastet e kokainës, edhe rastet e prostitucionit të luksit, për të cilat thuhet se shërbimi kushton rreth 250 euro, ose më shtrenjtë se sa pensioni mesatar mujor i vendit, janë gjetur në vende befasuese.

Krahas Durrësit e Tiranës, Elbasani, qyteza industriale veçanërisht e njohur për krim dhe varfëri, rezulton treg tërheqës për profesionin më të vjetër në botë. Një operacion policor arrestoi katër qytetare të huaja më 30 prill, në një qendër që ofronte, krahas këtij shërbimi, edhe kokainë e marijuanë sipas dëshirës. Po kështu, më 10 mars, në Fier u ndaluan dy qytetare rumune të dyshuara për ofrimin e këtij shërbimi në këtë qytet.

Shqipëria është njohur gjatë viteve të fundit si vendi i origjinës së grupeve të shumta të krimit të organizuar të angazhuar në trafikun ndërkombëtar me shumicë të kokainës nga Amerika Latine për në Evropë si dhe për shpërndarjen me pakicë në shumë vende të Evropës. Lajmet e fundit sugjerojnë se gjasat janë që Shqipëria po kthehet gjithashtu, jo vetëm si vendi ku përfundojnë shumë nga flukset monetare të fitimeve të realizuara nga trafiku ndërkombëtar i drogës, por edhe si një konsumator potencial i kokainës./Reporter.al

Kriza ka shkaktuar mungesa serioze të karburantit për avionë në të gjithë botën, pasi ndërprerjet në eksportet e naftës nga Gjiri Persik ndikojnë në prodhimin e vajgurit dhe karburantit për avionë

IRAN-  Lufta me Iranin dhe paraliza pothuajse totale e transportit detar në Ngushticën e Hormuzit po shkaktojnë ndërprerje serioze në transportin global ajror, duke rritur frikën për një valë të re anulimesh fluturimesh dhe një rritje të çmimeve të biletave të avionit përpara kulmit të sezonit të udhëtimit veror në hemisferën veriore.

Kriza ka shkaktuar mungesa serioze të karburantit për avionë në të gjithë botën, pasi ndërprerjet në eksportet e naftës nga Gjiri Persik ndikojnë në prodhimin e vajgurit dhe karburantit për avionë. Bloomberg raporton se, rafineritë në Lindjen e Mesme, nga vijnë më shumë se 10% e prodhimit botëror të karburantit për avionë dhe vajgurit, po përballen tani me vështirësi të mëdha në transportimin e ngarkesave te blerësit jashtë rajonit.

Çmimet e karburantit për avionë janë rritur edhe më shpejt se nafta bruto që nga fillimi i konfliktit. Në Evropë, çmimet kanë arritur nivele historike, duke tejkaluar 200 dollarë për fuçi, duke i dhënë një goditje të rëndë linjave ajrore. Të përballura me rritjen e kostove dhe uljen e disponueshmërisë së karburantit, shumë kompani kanë anuluar tashmë mijëra fluturime, kanë ulur në tokë avionë të vjetër dhe më energji-intensiv, si dhe kanë rritur çmimet e biletave, ndërsa tregu ka frikë se do të pasojnë edhe më shumë shkurtime të itinerareve.

Sipas të dhënave nga OilX i Energy Aspects , prodhimi i karburantit për avionë dhe vajgurit në rafineritë aziatike ra në 2.9 milionë fuçi në ditë në prill, më shumë se 500,000 fuçi në ditë më pak se në shkurt.

Evropa është gjithashtu nën presion , me disa rafineri që janë mbyllur vitet e fundit për shkak të mungesës së konkurrencës nga njësitë më të mëdha aziatike. Rreth 40% e karburantit të avionëve të konsumuar nga Bashkimi Evropian importohet, ndërsa pothuajse gjysma zakonisht kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit.

Shell njoftoi se rafineritë evropiane tani po operojnë me kapacitet maksimal për prodhimin e karburantit të avionëve , ndërsa Evropa po rrit importet nga Amerika e Veriut dhe Afrika. Donald Trump tha se Shtetet e Bashkuara kanë rezerva “ të bollshme ” karburanti për avionë dhe hodhi poshtë idenë e kufizimit të eksporteve për të mbrojtur tregun e brendshëm.

Edhe pse Shtetet e Bashkuara konsiderohen më të mbrojtura për shkak se janë një eksportues neto i karburantit për avionë, Bregu Perëndimor ende varet nga importet me 15%-20%, kryesisht nga Koreja e Jugut. Karburanti është shpenzimi i dytë më i madh për linjat ajrore pas kostove të punës dhe mund të përbëjë deri në 30% të shpenzimeve operative.

Shumica e transportuesve evropianë kishin hyrë në marrëveshje mbrojtëse paraprakisht, duke fiksuar çmimet e karburantit për muajt në vijim. Në të kundërt, shumë transportues amerikanë e braktisën këtë praktikë pas humbjeve që pësuan në krizën e vitit 2008, e cila tani i lë ata më të ekspozuar.

Linjat ajrore me kosto të ulët, modeli i biznesit i të cilave bazohet në kosto të ulëta dhe tarifa të lira, gjithashtu duket se janë nën presion të veçantë. American Spirit Aviation Holdings falimentoi në fillim të majit, pasi çmimet e larta të karburantit e bënë të vështirë daljen nga falimentimi.

Kompanitë ajrore tashmë po ua kalojnë pjesën më të madhe të kostos së rritur pasagjerëve nëpërmjet rritjes së çmimeve të biletave, mbishpagimeve të karburantit dhe tarifave më të larta për bagazhet dhe përzgjedhjen e vendeve.

Në Azi, rritjet tashmë po ndihen. Cathay Pacific i Hong Kongut njoftoi mbishpagime të reja të karburantit deri në rreth 350 dollarë për udhëtimet ndërkombëtare të gjata duke filluar nga mesi i majit. Në Shtetet e Bashkuara, kostoja mesatare e një fluturimi ndërkombëtar vajtje-ardhje është rritur me 16% nga viti i kaluar, në 1,101 dollarë.

Mbrojtja e konsumatorëve për anulimet e fluturimeve ndryshon nga vendi në vend. Shumica e linjave ajrore ofrojnë rimbursime, kredi për rirezervim ose rirezervim nëse udhëtimi origjinal anulohet. Linjat ajrore janë të përjashtuara nga pagesa e kompensimit në rrethana të jashtëzakonshme, duke përfshirë luftën dhe motin ekstrem. Komisioni Evropian ka thënë se mungesat lokale të karburantit bien në këtë kategori, por kostot e larta të karburantit për avionë jo./Dosja.al

Iranianë duke kaluar pranë një bilbordi në Teheran për Ngushticën e Hormuzit ku shkruhet “Gjithmonë në duart e Iranit”. 15 prill 2026.