VOAL

VOAL

Copyright © 2022

VOAL

GROENING, ‘LLOGARITAR’ I AUSHVICIT’ SHPËRTHEN NË LOTË NË SALLËN E GJYQIT

May 14, 2015

groe2Groening mendohet të ketë kaluar më shumë se 300 mijë të burgosur gjatë kohës së shërbimit të tij.

VOAL – Oscar Groening ka shpërthyer në lotë në sallën e gjyqit pasi u përball me vajzën e një çifti të cilin forcat gjermane e kishin çuar në pushkatim.

93-vjeçari Gorening njihet si “llogaritari” i Aushvicit.

Ai u merrte stolitë dhe bizhuteritë të burgosurve në Aushvic dhe mbante llogari për to.

Groening mendohet të ketë kaluar më shumë se 300 mijë të burgosur gjatë kohës së shërbimit të tij.

Por tashme ai po gjykohet për bashkëpunimin e tij në krim.

“Pashë prindërit e mij që të dërgoheshin në pushkatim dhe ky njeri ka qenë prezent. Shpresoj që ndërgjegjia ta torturojë deri në fundin e ditëve të tij”, tha Kathleen Zahavi, e mbijetuara e Aushvicit.

Groening shpërtheu në lotë pas sulmit të Zahavi duke thënë se i vjen keq për gjithçka që ka ndodhur.

groe3GROE4

  • twitter
  • facebook
  • linkedin
Fjalë kyçe:

Komentet

Lajme të ngjashëm

The Scotsman (1976) “Një çarje në perden e Shqipërisë” — Britanikja Christine Phillips në Shqipërinë e izoluar të Enver Hoxhës

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 5 Shtator 2026

Gazeta skoceze “The Scotsman” ka botuar, të shtunën e 11 shtatorit 1976, në faqen n°26, reportazhin e gazetares Christine Phillips mbi udhëtimin e saj asokohe në Shqipërinë komuniste. Në një vend të izoluar nga bota perëndimore, ajo përshkruan mbërritjen në Rinas, qëndrimin në Durrës dhe udhëtimet nëpër vend, duke vërejtur kontrollin e fortë ndaj të huajve, jetën rurale, varfërinë e infrastrukturës dhe kufizimet e shoqërisë shqiptare. Ky rrëfim i rrallë ofron një dëshmi interesante të perceptimit të Shqipërisë së Enver Hoxhës nga një udhëtare britanike në vitet e izolimit të thellë të vendit. Aurenc Bebja e sjell këtë artikull të rrallë për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

Një çarje në perden e Shqipërisë

Udhëtim

Nga Christine Phillips

Republika Popullore e Shqipërisë, i vetmi vend marksist në Evropë, mund të mos jetë ideja e gjithkujt për një destinacion pushimesh, por mua më dukej mjaft emocionuese mundësia për të vizituar një nga vendet më pak të njohura në botë, dhe sigurisht shumë më tërheqëse sesa resortet e mbipopulluara të Mesdheut, aq të dashura për turmat.

Për shkak të idealeve të përbashkëta politike, Shqipëria kishte lidhje të ngushta me Kinën, por kishte zgjedhur të qëndronte e izoluar nga pjesa tjetër e botës për më shumë se dhjetë vjet. Vetëm kohët e fundit të huajve u ishte lejuar të hynin si turistë dhe turizmi deri atëherë kishte pasur shumë pak ndikim në mënyrën e jetesës së shqiptarëve. Regent Holidays ishte e vetmja kompani britanike që organizonte udhëtime drejt Shqipërisë dhe unë iu bashkova njërit prej këtyre tureve në fund të muajit maj. Vetëm grupe të organizuara me të paktën njëzet persona lejoheshin të hynin në Shqipëri dhe, ndonëse kjo mund të mos i përshtatej udhëtarit më të pavarur, për momentin nuk ekzistonte ndonjë alternativë reale.

Për të arritur në Shqipëri, fluturuam fillimisht drejt Beogradit, ku kaluam natën, përpara se të merrnim një fluturim të shkurtër për në Tiranë në orët e para të mëngjesit. Në aeroportin e Rinasit u gjendëm papritur në një botë krejt tjetër. Ushtarët me uniforma të stilit Mao dhe topat kundërajrorë të vendosur nëpër aeroport nuk ishin pamja më mikpritëse, por u përpoqëm t’i shpërfillnim dhe u drejtuam drejt godinës së vogël të terminalit. Gjatë rrugës pamë një avion pasagjerësh kinez të parkuar në pistë, i cili qëndronte ende aty edhe një javë më vonë.

Në doganë, dy anëtarëve meshkuj të grupit iu kontrolluan prerjet e flokëve, ndonëse flokët e pjesës tjetër të grupit mezi arrinin deri te jaka. Ndërkohë, konfiskimi i të gjithë materialeve të leximit që kishim me vete na zhduku menjëherë çdo shpresë për të lexuar qetësisht në plazh ose para gjumit.

Kur mbërritëm në kompleksin turistik Albturist (jo aq i keq sa tingëllon) pranë portit të Durrësit, u befasuam këndshëm kur pamë se hoteli ynë, Adriatiku, i tejkalonte pritshmëritë. Ishte një godinë mjaft madhështore dhe ndodhej buzë plazhit, përballë detit. Unë personalisht nuk gjeta asnjë arsye për t’u ankuar, megjithëse një çift pretendonte se kishte lakuriq nate në dhomën e tyre.

Lëvizjet e të huajve vazhdonin të ishin shumë të kufizuara dhe mënyra e vetme për të parë diçka nga vendi ishte pjesëmarrja në ekskursionet e organizuara nga Albturist, të cilat vizitonin të gjitha vendet me interes, shumicën e të cilave unë nuk i kisha dëgjuar kurrë më parë.

Gjatë udhëtimit nëpër fshat bëhej e qartë rëndësia jetike e bujqësisë për vendin. Ultësira bregdetare ishte e kultivuar intensivisht me një gamë mbresëlënëse kulturash bujqësore, përfshirë edhe orizin. Metodat e punimit të tokës ishin primitive dhe ishte e zakonshme të shihje parmenda prej druri të tërhequra nga qetë ose fara që shpërndaheshin me dorë. Rrugët pothuajse nuk kishin trafik; mjetet kryesore të transportit ishin karrocat me kuaj ose me qe, megjithëse shiheshin edhe disa kamionë dhe xhipa të vjetër kinezë që përdoreshin nga kooperativat bujqësore. Automjetet private ishin një gjë e rrallë dhe ato pak makina që pamë i përkisnin shtetit dhe përdoreshin vetëm për qëllime zyrtare.

Pjesa më e madhe e vendit është malore, me peizazhe spektakolare, por udhëtimi nëpër këtë terren mund të ishte herë pas here mjaft i lodhshëm. Megjithatë, ia vlente gjithmonë. Më kujtohet veçanërisht një udhëtim, kur autobusi ynë u ngjit për atë që dukej si një përjetësi përgjatë një rruge të pjerrët dhe me kthesa, derisa, pasi kaluam kreshtën e kodrës së fundit, përpara nesh u shfaq në largësi Liqeni i Ohrit. Ishte një pamje vërtet mahnitëse, me ujin e tij të kaltër e të kthjellët, të lëmuar si pasqyrë. Në anën tjetër ngriheshin malet e Jugosllavisë, një kontrast i fortë me mungesën e lirisë në Shqipëri. Shqiptarët kanë zakonin fatkeq të mbulojnë faqet e maleve me parulla gjigante që lartësojnë lavdinë e marksizmit ose përhapin mendimet e Enver Hoxhës.

Shqiptarët tregohen jashtëzakonisht të kujdesshëm ndaj aparateve fotografike, pa dyshim sepse dyshojnë në motivet tona për të fotografuar mënyrën e tyre të jetesës. Ndonjëherë ndonjë fëmijë kureshtar afrohej tepër, por motra e madhe ose ndonjë i rritur që kalonte aty pranë e tërhiqte menjëherë me shkathtësi. Ishte e qartë se të huajt toleroheshin, por nuk mirëpriteshin, megjithëse unë personalisht nuk përjetova asnjë shfaqje të hapur armiqësie.

Shqipëria është një vend që me shumë gjasë do t’i pëlqejë udhëtarit më kërkues, atij që pret të marrë nga pushimet diçka më shumë sesa një nxirje të përkohshme nga dielli (edhe pse kjo është një përfitim shtesë). Me zhvillimin e turizmit, pengesat që e ndajnë vendin nga Perëndimi me siguri do të fillojnë të bien dhe mbetet për t’u parë nëse sistemi i ngurtë do të jetë në gjendje ta përballojë këtë ndryshim. Tani është padyshim koha e duhur për ta vizituar dhe unë garantoj se do të jetë një përvojë e paharrueshme.

Të dhëna mbi udhëtimin

E vetmja kompani britanike që organizon pushime në Shqipëri është Regent Holidays (I.o.W.) Ltd., me seli në Regent House, Regent Street, Shanklin, Isle of Wight (PO37 7AL), si edhe në 13 Simon Street, Bristol (BS1 2EH), Avon.

Të njëjtat paketa turistike reklamohen edhe në broshurën e Balkan Holidays.

Çmimet variojnë nga 90 paund për nëntë ditë në muajin mars deri në 128 paund për trembëdhjetë ditë në korrik dhe gusht; në këtë çmim përfshihet pensioni i plotë. Viza kushton edhe 5 paund shtesë.

Unë mora pjesë në një udhëtim nëntëditor me nisje më 28 maj, i cili kushtoi 102 paund (sipas çmimit në broshurë), plus një shtesë prej 10 për qind. Që atëherë, paundi britanik është zhvlerësuar ndjeshëm kundrejt lekut (kursi i këmbimit bazohet në dollarin amerikan), gjë që me siguri do të ndikojë në çmimet e udhëtimeve të mëvonshme.

Ekskursionet mund të shtohen veçmas dhe rrisin ndjeshëm koston e pushimeve. Unë shpenzova rreth 20 paund gjithsej për to. Të gjitha udhëtimet nisen me fluturime të rregullta të kompanisë JAT nga aeroporti Heathrow.

Nordlys (1971) Shqipëria e izoluar në sytë e Herbert Schmitt: “Tirana, Enver Hoxha dhe turistët e huaj…”

Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Gusht 2026

 

Gazeta norvegjeze “Nordlys” ka botuar, të martën e 8 qershorit 1971, në faqen n°11, një reportazh të gazetarit Herbert Schmitt, i cili, përmes agjencisë Associated Press, përcjell asokohe përshtypjet e tij mbi Shqipërinë komuniste, jetën në Tiranë dhe marrëdhënien e regjimit me turistët e huaj. Reportazhi, i shkruar në një periudhë kur Shqipëria ndodhej në një izolim të thellë ndërkombëtar dhe ndiqte një politikë të vendosur pro-kineze, ofron një dëshmi interesante mbi mënyrën se si vendi dhe shoqëria shqiptare perceptoheshin nga një gazetar perëndimor në fillim të viteve 1970. Në qendër të vëmendjes së Schmitt-it janë Tirana, jeta e përditshme, standardi i jetesës, zhvillimet ekonomike e arsimore, prania e fortë e propagandës politike, mbikëqyrja ndaj qytetarëve dhe të huajve, si dhe qëndrimi i autoriteteve shqiptare ndaj turizmit perëndimor. Aurenc Bebja e sjell këtë artikull të rrallë për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

 

Koha qëndron e ngrirë në Shqipëri

Nuk dëshiron të huaj pas përvojave të këqija

 

Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11

 

Tiranë, (Herbert Schmitt, AP) :

 

— Shqipëria sapo ka nisur planin e saj të pestë ekonomik pesëvjeçar. Mendimi i parë që i vjen një turisti nga Perëndimi është : Çfarë rezultatesh kanë sjellë katër planet e mëparshme?

 

Ky vend malor, i ngjeshur midis Greqisë dhe Jugosllavisë, i duket një vizitori perëndimor shumë i prapambetur në shumë fusha. Është sikur koha të ketë ndaluar këtu. Edhe një qytet si Tirana, me 170 000 banorë, duket i paprekur nga koha moderne.

 

Shqipëria është vendi komunist që, në mënyrë të vazhdueshme, ka mbajtur një linjë pro-kineze, pasi prishja me Bashkimin Sovjetik u bë fakt në vitin 1961.

 

I fuqishmi i Shqipërisë

 

Me përjashtim të një grupi të vogël funksionarësh të partisë dhe të shtetit, shqiptarët jetojnë në padije për gjendjen në vendet e tjera. Ata nuk kanë asnjë mundësi ta krahasojnë standardin e tyre të jetesës me atë të kombeve me të cilat do të ishte e natyrshme të krahasoheshin, për shkak se gazetat dhe revistat e huaja janë të ndaluara.

 

I fuqishmi i vendit, 62-vjeçari Enver Hoxha, qeveris me dorë të hekurt. Kudo ndeshesh me emrin e udhëheqësit të partisë. Përgjatë rrugëve, në disa vende mund të shihen gurë të bardhë të vendosur në mënyrë të tillë që formojnë fjalët «Lav Enver» («Rroftë Enveri»). Emri i tij të shfaqet përpara syve i gdhendur në shpatet e maleve dhe nëpër pankarta.

 

I vetmi aleat i Hoxhës është Kina komuniste dhe në Tiranë kinezët kanë një ambasadë të madhe dhe mbresëlënëse. Por në rrugët e Tiranës rrallë shihen kinezë me kostume maoiste.

 

Qytet i madh pa tipare të një qyteti të madh

 

Rruga kryesore e Tiranës, «Bulevardi Dëshmorët e Kombit», është aq e gjerë saqë, pa vështirësi, mund të zinin vend gjashtë automobila krah për krah. Megjithatë, automjetet shihen rrallë në qytet. Pamjen e rrugëve e dominojnë këmbësorë të veshur me rroba të errëta, qerre me kuaj, si dhe ndonjë automobil ose autobus.

 

Gjatë shëtitjes përgjatë bulevardit, turisti mund të ndalet i habitur përpara statujës së Stalinit, tre metra të lartë. Ajo i përket periudhës kur marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik ishin në pikën e tyre më të mirë dhe ndoshta është e vetmja statujë e Stalinit që ka mbetur në Evropën Lindore.

 

Kur u pyet se përse statuja ishte lënë e paprekur, një udhërrëfyes shqiptar u përgjigj me krenari:

 

— Stalini ishte një burrë i madh. Ne jemi krenarë për këtë monument dhe kemi ndërmend ta ruajmë.

 

Tirana, pavarësisht parqeve të mirëmbajtura, një kompleksi universitar mbresëlënës dhe rrugëve të pastra, të jep një përshtypje zymtësie dhe mërzie. Vetë shqiptarët janë shumë pak mikpritës ndaj një turisti, të penguar siç janë nga mbikëqyrja e vazhdueshme policore. Kur disa futbollistë gjermanoperëndimorë, të cilët kohët e fundit kishin qenë mysafirë në Tiranë, u përpoqën t’u shpërndanin çokollata dhe portokaj fëmijëve dhe të rriturve që ishin mbledhur jashtë hotelit të tyre, shqiptarët u larguan me shpejtësi.

 

Tirana gjatë natës nuk është aspak gjallëruese. Trafiku pothuajse nuk ekziston. Vetëm herë pas here mund të dëgjohet një autobus që ndizet diku larg. Ndonjë kalimtar nxiton të kalojë dhe mallrat në vitrinat e dyqaneve janë të pakta. Mund të shohësh një biçikletë të prodhuar në Kinë, me çmim 925 lekë (rreth 540 korona), dhe një karrocë fëmijësh me çmim 400 lekë (rreth 230 korona).

 

Paga mesatare e një punëtori është 600 lekë.

 

Përparimet

 

Kur përfundoi lufta në vitin 1945, 75 për qind e banorëve të Shqipërisë nuk dinin as të lexonin dhe as të shkruanin. Sot, problemi i analfabetizmit thuhet se është pothuajse i zgjidhur, sipas burimeve zyrtare.

 

Më tej bëhet e ditur se më shumë se 60 për qind e fshatrave shqiptare sot kanë ndriçim elektrik dhe se vendi ka tashmë 10 000 traktorë, krahasuar me vetëm 10 në vitin 1945.

 

Prodhimi bujqësor ishte rritur me plot 75 për qind nga viti 1965 deri në vitin 1970 dhe, sipas asaj që thuhet, si punëtorët, ashtu edhe fshatarët, kanë sot kushte më të mira jetese se kurrë më parë, pavarësisht bllokadës ekonomike nga ana e Bashkimit Sovjetik.

 

— Si në kulturë, në shkencë, ashtu edhe në ekonomi, ne po marshojmë përpara, deklaroi udhërrëfyesi ynë shqiptar.

 

Këshilla të mira për turistët

 

Kur u pyet përse Shqipëria, me plazhet e saj të bukura përgjatë Adriatikut, nuk e hapte vendin për turistët perëndimorë, udhërrëfyesi u përgjigj se kishin pasur përvoja të këqija me disa turistë «të këqij».

 

— Ata vijnë këtu, fotografojnë gra të moshuara të veshura keq dhe pastaj kthehen në shtëpi e shkruajnë keq për ne. Mund të jetojmë edhe pa këtë lloj turistësh. Megjithatë, delegacionet e vogla janë gjithmonë të mirëpritura.

 

Dhe njerëzit që kanë ndërmend të vizitojnë Shqipërinë duhet ta kenë parasysh këtë. Dy ose tre persona së bashku janë, në të vërtetë, më mirë se një turist i vetëm në këtë vend.

 

Turisti duhet të kujtojë gjithashtu se nuk duhet t’i japë kurrë bakshish një kamerieri ndërsa udhërrëfyesi është duke parë. Në këtë vend, të gjithë vëzhgojnë njëri-tjetrin; prej kësaj burojnë dyshimi dhe rezervimi.

 

Nëse turisti del për shëtitje nëpër rrugë në mbrëmje, duhet të bëjë kujdes nga ushtarakët e armatosur, të cilët janë vendosur, ndër të tjera, përpara ndërtesave qeveritare. Nëse rojet i bien bilbilit ose i bëjnë shenjë me automatik, kjo do të thotë se turisti në fjalë duhet të largohet menjëherë.

 

Dajti është emri i hotelit më të mirë në Tiranë. Nëse turisti dëshiron të hajë diçka vërtet të mirë, duhet të shkojë atje dhe të kërkojë «viç me qepë». Kjo pjatë është një delikatesë e vërtetë.

 

Dhe nëse dëshiron të arrijë të marrë një buzëqeshje nga një shqiptar, është mirë t’i thotë se ekipi kombëtar shqiptar i futbollit është i një niveli të lartë. Një lajkatim i tillë nuk mund të mos i pëlqejë as shqiptarit.

Hamar Arbeiderblad (1969) “Berberi i kufirit dhe vendi i Mao Ce Dun-it” — Udhëtimi i gazetarit norvegjez Finn Arne Eriksrud në Shqipëri

Burimi : Hamar Arbeiderblad, e martë, 22 korrik 1969, faqe n°8.
Burimi : Hamar Arbeiderblad, e martë, 22 korrik 1969, faqe n°8.

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 9 Gusht 2026

Gazeta “Hamar Arbeiderblad”, ka botuar, të martën e 22 korrikut 1969, në faqen n°8, rrëfimin e gazetarit norvegjez Finn Arne Eriksrud në Shqipërinë komuniste, asokohe një nga vendet më të izoluara të Evropës. Në reportazhin e tij, ai përshkruan një vend nën regjimin e Enver Hoxhës, të lidhur ngushtë me Kinën e Mao Ce Dunit, ku ideologjia, kontrolli dhe izolimi ndërthureshin me përpjekjet për industrializim dhe zhvillim. Përmes përshkrimeve të tij nga kufiri, Shkodra dhe jeta e përditshme, Eriksrud ofron një dëshmi të rrallë për Shqipërinë e vitit 1969, të cilën Aurenc Bebja e sjell për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

Shqipëria – Konserva hermetike e Mao Ce Dunit në Evropë

Tekst dhe fotografi : Finn Arne Eriksrud

Pas shumë vitesh izolimi, Shqipëria ka hapur disi dyert e saj kufitare. Ky vend i pazakontë, i cili gjatë përplasjes ideologjike midis dy qendrave të mëdha komuniste, Moskës dhe Pekinit, zgjodhi të mbështeste Mao Ce Dunin dhe Kinën, ka qenë prej kohësh “vendi i mbyllur” i Evropës. Megjithatë, valuta perëndimore, sidomos dollari amerikan, nuk ishte aspak e padëshiruar në Shqipëri. Për këtë arsye, autoritetet vendosën të lehtësonin disa nga rregulloret e vjetruara që kishin qenë në fuqi deri atëherë.

CIRK NË KUFI

Nuk është pa arsye që Shqipëria konsiderohej bastioni evropian i Mao Ce Dunit. Edhe sot duket qartë se një ideologji e fortë qëndron pas mënyrës se si vepron shteti, gjë që mund t’i duket tepër e çuditshme një skandinavi të qetë.

Shqiptarët nuk duan të dëgjojnë për minifunde, rroba plazhi apo dekolte. Për burrat nuk lejohen flokët e gjatë dhe favoritet. Me një metër matës, doganieri kontrollon që të ketë të paktën tre centimetra distancë midis llapës së poshtme të veshit dhe flokëve. Ndërsa ata që kanë lënë mjekër për muaj të tërë, për fat të keq, duhet të heqin dorë prej saj. Kërkohet një “hapësirë” prej tre centimetrash midis flokëve dhe mjekrës. Megjithatë, mund t’ju ngushëllojmë se kjo zgjidhet menjëherë nga berberi i kufirit – madje falas! Mustaqet lejohen, por edhe atëherë nuk i shpëtoni ndonjë komenti ironik nga një doganier me portretin e Maos në jakën e xhaketës, i cili mund t’ju thotë se: “Në Shqipëri vetëm burrat e moshuar mbajnë mustaqe.”

Lexuesi i vëmendshëm do të ketë arritur tashmë në përfundimin se një pjesë e mirë e “maoistëve” tanë në SUF paraqesin, sipas standardeve shqiptare, një pamje tipike të dekadencës perëndimore! Një ndikim i tillë nuk duhet kurrsesi të korruptojë apo të degjenerojë popullin shqiptar.

Në kufi duhet të pranoni gjithashtu që orët, aparatet fotografike, kamerat filmike, unazat dhe sendet e tjera me vlerë të regjistrohen me kujdes. Gjithashtu duhet të siguroheni që të mos merrni me vete dinarë jugosllavë. Marrëdhëniet midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë janë gjithçka tjetër përveçse të mira dhe jugosllavët nuk lejohen të hyjnë në vend – me përjashtim të udhërrëfyesve turistikë.

Në të vërtetë, kjo nuk përbën ndonjë problem, sepse shumica e jugosllavëve nuk shfaqin as dëshirën më të vogël për të vizituar fqinjin e tyre jugperëndimor. Në sytë e tyre, shqiptarët duken si njerëzit më të çuditshëm mbi tokë, gjë që duhet të jetë vërtet e rëndë. Dhe, për të thënë të drejtën, mbetesh disi i habitur kur guida jonë shqiptare, e ulur pranë udhërrëfyesit jugosllav, deklaron se Shqipëria ka qenë dhe vazhdon të jetë e rrethuar vetëm nga kombe armiqësore.

Pasi, pas rreth një ore pritjeje në kufi, pasaporta juaj vuloset – sigurisht në faqet e fundit të saj, sipas zakonit kinez – më në fund mund të hyni në këtë vend pothuajse hermetikisht të mbyllur.

Për turistin e zakonshëm nuk ka asnjë problem të fotografojë malet, liqenet me ujë të kthjellët, rrugët kryesore apo ndërtesat madhështore. Por mos prisni që autoritetet shqiptare ta lejojnë grupin e turistëve të ndalet pranë lagjeve të varfra, në zonat e banuara nga fshatarët apo, aq më pak, pranë ndonjërit prej më shumë se 500 000 ushtarëve kinezë, të cilët thuhet se janë të dislokuar në Shqipëri. Për të qenë i sigurt, është më mirë të pyesni gjithmonë guidën se ku lejohet të fotografoni.

Shkodra

Pamje nga rruga kryesore e qytetit industrial të Shkodrës. Trafiku është shumë i pakët. Në fund të fundit, në këtë qytet me 60 000 banorë nuk ka automjete private. — Burimi : Hamar Arbeiderblad, e martë, 22 korrik 1969, faqe n°8.

Vizita jonë u zhvillua në Shkodër, qytetin e dytë më të madh të Shqipërisë dhe, së bashku me kryeqytetin Tiranë, qendrën më të rëndësishme industriale të vendit. Qyteti kishte rreth 60 000 banorë dhe shërbente si qendra kryesore për një varg qytetesh të vogla, të cilat më parë kishin funksionuar si tregje për një rajon të pasur bujqësor.

Rruga drejt Shkodrës ishte e ngushtë, por e shtruar mirë me asfalt. Në intervale të rregullta, përgjatë saj ishin vendosur tabela të kuqe me citate nga “Libri i Kuq i Vogël” i Maos. Në shpatin malor në lindje të Liqenit të Shkodrës ishte gdhendur me shkronja gjigante parulla: “Rroftë marksizëm-leninizmi!”

Shkodra nuk të jep aspak përshtypjen e një qyteti të madh. Problemet e parkimit dhe zhurma e trafikut nuk ekzistonin, pasi në qytet nuk kishte automjete private. Numri i vogël i ndërtesave të shërbimeve dhe banesat e ulëta bënin që qyteti të kishte një shtrirje të ngjashme me atë të Hamarit.

Megjithatë, në qytet mund të kuptohej qartë gjendja në të cilën ndodheshin shqiptarët. Nga një vend me një strukturë shoqërore që i përkiste Mesjetës, Shqipëria, pas revolucionit, po përpiqej të hidhej drejtpërdrejt në botën e industrializuar.

Një përmbledhje historike

Është e kuptueshme që revolucioni duhej të ndodhte në këtë vend. Shqipëria ishte ekonomikisht e pazhvilluar, për shkak të përdorimit të mjeteve dhe metodave shumë të vjetra të punës. Situata rëndohej edhe më shumë nga gjakmarrjet që, vetëm një brez më parë, përfshinin fshatra të tëra. Gjendja shëndetësore ishte tepër e rëndë. Pjesa më e madhe e popullsisë jetonte nën sundimin e bejlerëve dhe pronarëve të mëdhenj të tokave, në periudhat kur vendi nuk ishte i pushtuar nga fuqi të huaja.

Epoka e re duhej të vinte në formën e një revolucioni, dhe kjo ndodhi në vitin 1947, kur Shqipëria u shpall Republikë Popullore. Që prej asaj kohe, bota perëndimore nuk ka dëgjuar shumë për Shqipërinë. Megjithatë, sot është e qartë se revolucioni ka sjellë ndryshime në pothuajse çdo fushë të jetës.

Pavarësisht burimeve të kufizuara dhe lidhjeve të pakta me vendet e Evropës Lindore (në vitin 1961, vendet e bllokut lindor vendosën një bllokadë tregtare ndaj Shqipërisë), vendi ndodhet në një fazë zhvillimi të vrullshëm.

Kolektivizimi i bujqësisë, edhe pse nuk solli ndonjë përparim të jashtëzakonshëm në prodhimin bujqësor, i dha fund gjakmarrjeve dhe krijoi kushte për bashkëjetesë më paqësore. Kjo, së bashku me përmirësimin e përgjithshëm të shëndetësisë, ka bërë që Shqipëria të ketë ritmin më të lartë të shtimit të popullsisë në Evropë – rreth 3,3% në vit (artikulli norvegjez shënon “33%”, por në kontekst bëhet fjalë për 3,3%). Popullsia ka arritur tashmë në rreth dy milionë banorë. Autoritetet nuk kanë ndërmarrë masa për të frenuar rritjen demografike, pasi besojnë se vendi do të jetë në gjendje të përballojë brezat e rinj.

Që nga revolucioni janë ndërtuar rrugë dhe hekurudha, sistemi arsimor është zgjeruar ndjeshëm, ndërsa industria është modernizuar dhe zgjeruar në mënyrë të konsiderueshme. Ndërtimi i pesë hidrocentraleve të mëdha ka bërë të mundur zhvillimin e industrisë minerare si një sektor i rëndësishëm eksporti. Kjo përfshin naftën, qymyrin, hekurin, kromin dhe, mbi të gjitha, bakrin.

Vizitë në një ndërmarrje

Kudo në Shqipëri mund të shihje portrete gjigante të krahut të zgjatur të Maos në Evropë, domethënë të presidentit të vendit, Enver Hoxha. Fotografia në të djathtë paraqet një punëtor që shikon poshtë një kapitalist (i dukshëm pranë murit) dhe tregon drejt “parajsës së punëtorëve”. Kjo fotografi është bërë në fabrikën e telave të bakrit në Shkodër, ku fotografimi ishte i ndaluar. — Burimi : Hamar Arbeiderblad, e martë, 22 korrik 1969, faqe n°8.

Na u dha mundësia të vizitonim një ndërmarrje të specializuar në prodhimin e telave të bakrit në të gjitha variantet. Fabrika ishte, edhe sipas standardeve tona, një ndërmarrje model, gjë që me siguri shpjegon pse na u lejua ta vizitonim. Pothuajse i gjithë procesi i prodhimit kryhej me ndihmën e makinerive moderne të ardhura nga Kina. Nga altoparlantët dëgjoheshin vazhdimisht melodi të ëmbla kineze, që shërbenin si muzikë gjatë punës.

Ndërmarrja ndodhej në një zonë të madhe industriale dhe pranë saj po ndërtoheshin disa fabrika të reja. Megjithatë, në tërësi, Shqipëria ishte ende në fazën e formimit si vend industrial. Objektivat ambicioze të planeve pesëvjeçare nuk ishin arritur plotësisht. Si shpjegim, udhërrëfyesi ynë përmendi “bllokadën imperialiste-revizioniste”.

Ky argument nuk është pa bazë, po të kihet parasysh se gjysma e eksporteve të Shqipërisë shkonin drejt Kinës, ndërsa 60 % e importeve vinin nga “vëllai i madh” në Lindjen e Largët. Gjatë viteve të fundit edhe ndihma e drejtpërdrejtë kineze për Shqipërinë kishte qenë mjaft e konsiderueshme.

Mes nesh, kapitalistëve

Nën diellin përvëlues të Shqipërisë, ishte kënaqësi të ndaleshe për disa minuta për t’u freskuar në hijen e pemëve. Por shumica e njerëzve kishin një qëllim tjetër: të sodisnin me kureshtje turistët skandinavë! — Burimi : Hamar Arbeiderblad, e martë, 22 korrik 1969, faqe n°8.

Nuk është e vështirë të kuptosh se vizitorët nga bota e jashtme janë një dukuri e rrallë në Shqipëri. Mjaftonte të ndaleshe katër ose pesë minuta në hijen freskuese të një peme që 30 deri në 40 fëmijë dhe të rritur të grumbulloheshin në gjysmërreth për të të soditur me kureshtje.

Megjithëse na ishte tërhequr vëmendja në mënyrë të përsëritur që të mos largoheshim nga grupi, vendosëm të bënim një shëtitje të shkurtër vetëm. Kjo na dha një provë të qartë se edukimi ideologjik në shkolla funksiononte ashtu siç synohej. Teksa kalonim pranë një cepi rruge, u shfaq fytyra lozonjare e një djali shtatë ose tetë vjeç, i cili bërtiti : “KAPITALIST!”

Pastaj ia mbathi me vrap dhe u zhduk pas qoshes tjetër. Nëse nuk do të kishe sens humori, edhe një socialist i deklaruar mund të ishte zhgënjyer nga një pritje e tillë.

Fëmijët shqiptarë janë të tërhequr, por zakonisht kureshtja mbizotëron dhe ata u afrohen me kujdes këtyre “turistëve të çuditshëm”. Është e pamundur të mos mahnitesh nga sjellja e tyre.

Një anglez mendoi se do të ishte një gjest i bukur t’i paguante drekën njërit prej këtyre fëmijëve simpatikë, por kjo doli të ishte një gabim. Një polic e vuri re ngjarjen dhe mbajti një ligjëratë të gjatë, duke shpjeguar se një gjë e tillë ishte krejt e panevojshme, sepse fëmijët në Shqipëri kishin ushqim të mjaftueshëm. Ata nuk kishin nevojë për kapitalistët!

Episodi pati edhe një vazhdim : kur anglezi dhe udhërrëfyesi i tij mbërritën në kufi, i priste një telegram. Të dy u shpallën pa shumë fjalë “Persona non grata” dhe u ndaluan të hynin përsëri në Shqipëri në të ardhmen.

Shqipëria si vend turistik

Do të kalojnë edhe disa vite para se shqiptarët të jenë në gjendje të përmbushin kërkesat e turistëve për komoditet dhe argëtim të natës. Unë vetë qëndrova në hotelin më të mirë të qytetit, por vështirë se mund të ketë dyshim se edhe një bujtinë e dobët në Norvegji do të ofronte një standard të ngjashëm. Restorantet ishin pa shije, madje të zymta, dhe atmosfera ishte mjaft e vakët.

Për ata që dëshirojnë të bëjnë pazar, ia vlen të shohin qilimat e punuar me dorë dhe punimet filigrane në argjend. Bëhet fjalë për objekte të bukura dhe çmimet janë të ulëta. Nëse dikush dëshiron të shuajë etjen, edhe këtu çmimet janë shumë të përballueshme : pesë korona norvegjeze për një shishe të konjakut më të mirë shqiptar.

Si një destinacion i ardhshëm turistik, Shqipëria ka mundësi të mira. Është një vend i bukur me klimë të favorshme. Popullsia dhe kultura e saj janë jashtëzakonisht interesante. Me kalimin e kohës, ndërsa vende të tjera turistike bëhen gjithnjë e më të amerikanizuara dhe mbipopullohen nga turistët, vizitorët me siguri do të fillojnë të kërkojnë alternativa të reja.

Nëse shqiptarët investojnë seriozisht në zhvillimin e turizmit dhe heqin dorë nga kufizimet e tyre të çuditshme të diktuara nga ideologjia, Shqipëria mund të bëhet një vend turistik shumë i pëlqyer. Sapo të kuptojnë vërtet vlerën e dollarëve që trokasin në arkë, nuk do të na habiste aspak nëse edhe shqiptarët do të detyroheshin të hiqnin dorë nga një pjesë e virtytit të tyre ideologjik. Por, siç thuhet, kur humbet virtyti, nuk humbet domosdoshmërisht ajo që është më e rëndësishme.

Aforizmi i ditës- 20 shtator 2026

Lawyers, I suppose, were children once.

Charles Lamb

Avokatët, me sa duket, dikur kanë qenë fëmijë.

Charles Lamb

A mund ta shkatërrojë njerëzimin inteligjenca artificiale?

Radio Evropa e Lirë

Inteligjenca artificiale po zhvillohet me ritëm të shpejtë, duke nxitur njëkohësisht diskutime për rreziqet që mund të sjellë.

Një nga pyetjet që po shtrohet gjithnjë e më shumë është nëse, një ditë, njerëzimi mund ta humbë kontrollin mbi këtë teknologji.

Darsej Rizaj, bashkëthemelues dhe ekspert i teknologjisë në Shkollën Digjitale, në Prishtinë, thotë se niveli i rrezikshmërisë nga evoluimi që po bën inteligjenca artificiale është më i lartë se vetë bomba atomike që ka zbuluar njeriu.

“Jemi duke eksperimentuar me diçka që ende s’jemi duke e kuptuar si duhet”, shprehet Rizaj në podkastin 5 pyetje të Radios Evropa e Lirë.

Sipas tij, rreziku lidhet edhe me mundësinë që inteligjenca artificiale të arrijë një nivel ku mund të zhvillohet në mënyrë gjithnjë e më autonome.

“Kur të vendoset në një robot, për shembull, atëherë kemi krijuar një entitet të ri, a një specie të re brenda planetit tonë”, thotë ai.

A mund t’i vrasë inteligjenca artificiale njerëzit?

Rizaj tregon në 5 pyetje se një skenar i tillë nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht se inteligjenca artificiale do të synonte zhdukjen e njerëzimit për të njëjtat arsye që mund t’i ketë njeriu për të vrarë ose për t’i bërë dëm dikujt.

“Mund të jetë vetë faktori njeri që ia jep një instruksion, dhe që inteligjenca artificiale e keqkupton atë, dhe kryen veprim që nuk është paramenduar prej njeriut”, shprehet ai.

Sipas Rizajt, rreziqet nga inteligjenca artificiale të janë të shumëfishta. Disa mund të parashikohen nga njeriu, disa jo, thotë ai.

“Po supozojmë, përmes inteligjencës artificiale, ne po arrijmë ta kontrollojmë motin. E krijojmë teknologjinë, e kontrollojmë motin, edhe kemi inteligjencë artificiale që na mirëmban atë mot për neve, që ta kemi motin ideal për planetin tonë”, e tregon si shembull ai.

Rreziku nga keqpërdorimi

Përveç skenarëve afatgjatë, Rizaj thotë se disa rreziqe tashmë janë të pranishme, veçanërisht sa i përket të dhënave personale dhe përmbajtjeve të krijuara me modelet e inteligjencës artificiale.

Sipas tij, fotografitë, videot dhe të dhënat që njerëzit kanë publikuar ndër vite në internet mund të përdoren për trajnimin e sistemeve të inteligjencës artificiale.

Ai paralajmëron se zhvillimi i teknologjisë mund ta bëjë gjithnjë e më të vështirë dallimin mes përmbajtjeve reale dhe atyre të krijuara artificialisht.

“Jemi duke arritur te pika ku nuk do të mundemi aq lehtë ta vërejmë a është reale, apo është krijuar me inteligjencë artificiale”, thotë Rizaj në 5 pyetje.

Sipas Rizajt, kjo mund të përdoret edhe për shantazh, dëmtim të reputacionit apo krijimin e materialeve të rreme.

“Kosova është mbrapa”

Sa i përket Kosovës, Rizaj thotë se inteligjenca artificiale ende nuk është pjesë e mjaftueshme e diskutimit institucional.

“Si Kosovë, mbrapa jemi”, thotë ai, duke shtuar se vendet e tjera të Ballkanit kanë nisur investime në qendra të të dhënave dhe kanë më shumë iniciativa strategjike.

Sipas tij, Kosova duhet të mendojë edhe për ndikimin që inteligjenca artificiale mund të ketë në tregun e punës.

Për Rizajn, edukimi për inteligjencën artificiale është një nga mënyrat kryesore për t’u përgatitur për ndryshimet që sjell kjo teknologji.

“Që të mund ta kuptojmë si të mbrohemi, duhet të dimë si po funksionon ajo”, thotë ai.

Rizaj këshillon që njerëzit të mësojnë ta përdorin inteligjencën artificiale, por njëkohësisht të kenë më shumë kujdes me të dhënat personale, veçanërisht ato të fëmijëve.

Pas Hagës, kush do ta çojë përpara drejtësinë për krimet e luftës në Ballkan?

Selia e Dhomave të Specializuara të Kosovës, në Hagë, Holandë, mars 2023.

 

Doruntina Baliu

Dënimi në shkallë të parë për krime lufte i katër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës erdhi në kohën kur epoka e proceseve të mëdha ndërkombëtare për luftërat në ish-Jugosllavi po i afrohet fundit, thonë njohës të drejtësisë tranzicionale. Ata nuk janë shumë optimistë për progresin e gjykatave vendëse në zbardhjen e rasteve të mbetura pezull.

Dhomat e Specializuara të Kosovës, në Hagë, dënuan ish-presidentin kosovar, Hashim Thaçi, për krime lufte në vitet 1998-99, ndërsa e liruan atë nga akuzat për krime kundër njerëzimit.

Aktgjykimi i 16 shtatorit ndaj Thaçit, ish-komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), dhe ndaj tre ish-eprorëve të tjerë të UÇK-së – Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit – nuk është i formës së prerë dhe mund të apelohet.

Por, edhe përfundimi eventual i këtij procesi nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht mbylljen e asaj që njihet edhe si Gjykata Speciale e Kosovës.

Megjithatë, në të ardhmen, përgjegjësia për rastet e mbetura të krimeve të luftës do të rëndonte gjithnjë e më shumë mbi gjykatat vendëse, vlerësojnë njohës të drejtësisë tranzicionale.

Për Bekim Blakajn, drejtor i Fondit për të Drejtën Humanitare në Kosovë (FDHK), mbetet shqetësuese mungesa e bashkëpunimit juridik mes vendeve të ish-Jugosllavisë, që ai thotë se pengon gjykimet në prani të të pandehurve dhe zbatimin e drejtësisë.

Sipas tij, pa përfshirje ndërkombëtare zvogëlohen gjasat që shtetet të ndjekin të dyshuarit nga komunitetet e tyre shumicë, apo të bashkëpunojmë me njëri-tjetrin.

Çfarë ka ndryshuar në gjykimin e krimeve të luftës në Kosovë?

Blakaj thotë për Radion Evropa e Lirë se përbërja etnike e të akuzuarve dhe të dënuarve ka ndryshuar me kalimin e kompetencave nga Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) dhe Misioni i Bashkimit Evropian për Sundim të Ligjit në Kosovë (EULEX) tek autoritetet vendëse, që morën kompetencat e plota pas vitit 2018.

Kur proceset drejtoheshin nga ndërkombëtarët, ndjekjet penale të të dyshuarve për krime lufte statistikisht u bënë më shumë ndaj shqiptarëve, pohon Blakaj.

“[Asokohe] nuk ka pasur mundësi ligjore që të ndiqet penalisht dikush në mungesë… Shumica e kryesve të krimeve të luftës nga komuniteti serb [pjesëtarë të forcave serbe] nuk kanë qenë shumë të qasshëm për autoritetet në Kosovë. Prandaj, shumica e proceseve kanë qenë kundër shqiptarëve etnikë, që dyshoheshin për krimet, qoftë ndaj shqiptarëve apo ndaj pjesëtarëve të pakicave”, thotë ai.

Që nga viti 2022, pas ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale, në Kosovë janë bërë të mundura edhe gjykimet në mungesë. Sipas FDHK-së, deri në shkurtin e 2025-tës janë ngritur 15 aktakuza në mungesë kundër 73 pjesëtarëve të forcave serbe.

Blakaj e sheh këtë si lëvizje pozitive numerikisht, por i druhet rezultatit real për sjelljen e drejtësisë.

“Mendoj që, në këtë moment, ndoshta edhe familjarët e viktimave mund të jenë më të kënaqur me këto procese, edhe pse ndoshta në një fazë të ardhshme, kur është e qartë që shumica e tyre as që do të mund të dënohen në mungesë, apo edhe nuk do të burgosen, mund të kthehet pastaj në një lloj frustrimi”, thotë ai.

Ndjekja joproporcionale etnike e të dyshuarve për krime lufte, në këtë rast në favor të komunitetit shumicë, është evidente edhe në Serbi.

Autoritetet atje i thanë Radios Evropa e Lirë se që nga themelimi i departamenteve për krime të luftës më 2003, janë ngritur 270 aktakuza – 112 persona janë dënuar, ndërsa 29 janë liruar.

Gjykatat dhe prokurorët serbë thanë se nuk mbajnë statistika mbi përkatësinë etnike të personave të dënuar ose të shpallur të pafajshëm.

Megjithatë, një raport i vitit 2024 i Fondit për të Drejtën Humanitare në Serbi vlerëson se numri i rasteve kundër serbëve për krime ndaj shqiptarëve të Kosovës nuk është në përpjesëtim me shkallën dhe përmasat e krimeve të kryera ndaj tyre nga formacionet e armatosura serbe.

Instituti i Krimeve të Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, i themeluar nga Qeveria e Kosovës më 2023, thotë se ka dokumentuar 12.230 viktima të luftës, shumica dërrmuese shqiptarë të vrarë nga forcat serbe.

Sipas Blakajt, të dënuarit në Serbi kanë qenë kryesisht oficerë të rangut të ulët, jo personat me përgjegjësinë më të madhe.

Kur do të përfundojë epoka e proceseve ndërkombëtare për krimet e luftës në Jugosllavi?

Dhomat e Specializuara të Kosovës u themeluan më 2015, me miratimin e Kuvendit të Kosovës. Ato janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por kanë selinë në Hagë, Holandë, dhe funksionojnë me gjyqtarë e prokurorë ndërkombëtarë.

Ndryshe nga Specialja, Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë ishte themeluar nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për të trajtuar krimet e luftës në gjithë ish-Jugosllavinë.

Iva Vukushiq, historiane nga Universiteti i Utrehtit në Holandë, thotë se në perceptimin e një pjese të komunitetit juridik dhe studiuesve në Hagë, fundi i një epoke kishte ardhur që me dënimin në apel të ish-komandantit të forcave serbe të Bosnje e Hercegovinës, Ratko Mlladiq, ndonëse më pas përfunduan edhe procese të tjera.

Sipas saj, Dhomat e Specializuara të Kosovës kanë tërhequr dukshëm më pak vëmendje jashtë Kosovës dhe Serbisë, sesa proceset e Tribunalit për ish-Jugosllavinë.

“Në shumë anë është e kuptueshme, sepse kanë kaluar pothuajse 30 vjet. Kështu që, mendoj se në njëfarë mënyre është normale që nuk i kushtojmë vëmendje kësaj [gjykimeve për krime lufte] në të njëjtën mënyrë siç bënim në vitin 2005”, thotë Vukushiq për Radion Evropa e Lirë.

Zëdhënësi i Zyrës së Prokurorit të Specializuar të Kosovës në Hagë, Chris Bennett, thotë se ky institucion nuk komenton ekzistencën apo hollësitë e ndonjë hetimi, apo se kur do të përfundojë mandati i saj.

“Mandati i Zyrës së Prokurorit të Specializuar vazhdon derisa Këshilli i Bashkimit Evropian t’i njoftojë institucionet e Kosovës se hetimet dhe çdo procedurë që rrjedh prej tyre kanë përfunduar”, sqaron ai në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë.

Vukushiq thotë se përtej Gjykatës Speciale në Kosovë, gjasat për mbështetje politike dhe financiare për tribunale të tjera të posaçme për ish-Jugosllavinë janë zbehur, veçanërisht me shpërthimin e luftërave të reja nëpër botë.

“Do të thosha se, në një mënyrë apo në një tjetër, duhet të mendojmë, gjithashtu, se deri kur do të na duhet të marrim mbështetje të jashtme – si paterica – për t’i bërë sistemet tona ligjore të funksionojnë siç duhet?”, shprehet ajo.

Çfarë kanë bërë gjykatat vendore në pjesën tjetër të Ballkanit?

Në rajonin e Ballkanit, rezultatet e gjykatave vendëse ndryshojnë ndjeshëm.

Blakaj e veçon Bosnje e Hercegovinën si vendin që ka bërë më së shumti, si për numrin e proceseve, ashtu edhe për nivelin e përgjegjësisë së personave të gjykuar.

Sipas një analize të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), nga viti 2004 deri në fund të vitit 2024, gjykatat vendëse atje kanë përfunduar 773 raste kundër 1.209 të akuzuarve. Në 499 raste janë shqiptuar aktgjykime dënuese të formës së prerë.

Megjithatë, Vukushiq thotë se në Bosnje e Hercegovinë mbeten qindra raste të mundshme, dhe paralajmëron se shumë prej tyre mund të mos arrijnë kurrë në gjykatë.

Në Kroaci, sipas të dhënave që i ka siguruar Radio Evropa e Lirë, nga viti 1991 deri më 31 mars 2026, prokuroritë kanë ngritur aktakuza kundër 2.185 personave. Ndërkaq, gjykatat nuk kanë kthyer përgjigje sa i përket numrit të aktgjykimeve.

Në Mal të Zi, sipas Bojana Maloviqit nga organizata Aksioni për të Drejtat e Njeriut, gjatë tri dekadave janë ngritur nëntë aktakuza.

Shtatë procedura kanë përfunduar me vendime të formës së prerë: katër me aktgjykime dënuese, dhe tri me lirimin e të gjithë të akuzuarve. Dy procedura të tjera po vazhdojnë.

Kontribuuan: Una Çiliq dhe Nevena Bogdanoviq nga Shërbimi i Ballkanit i REL-it

Historia e ndarjes territoriale që nga pavarësia

Qeveria e Vlorës e ndau vendin në prefektura, nënprefektura dhe krahina. Statuti Organik i vitit 1914 parashikonte sanxhaqe, kaza, nahije dhe bashki, me këshilla në nivele të ndryshme.

 

TIRANË- Ndarjet territoriale në Shqipëri kanë ndryshuar shpesh, në varësi të mënyrës se si shteti ka kërkuar të ushtrojë kontrollin dhe të organizojë shërbimet. Pas shpalljes së Pavarësisë, organizimi territorial u mbështet fillimisht në strukturën e trashëguar nga Perandoria Osmane.

Qeveria e Vlorës e ndau vendin në prefektura, nënprefektura dhe krahina. Statuti Organik i vitit 1914 parashikonte sanxhaqe, kaza, nahije dhe bashki, me këshilla në nivele të ndryshme.

Gjatë viteve të para të shtetit shqiptar, ndarja territoriale ndryshoi disa herë. Në periudhën e Mbretërisë u konsolidua modeli me prefektura dhe nënprefektura, ndërsa bashkitë vepronin kryesisht në qendrat urbane.

Pas vitit 1945 u vendos një sistem i centralizuar, pasi territori u organizua në rrethe, qytete dhe fshatra të bashkuara, ndërsa këshillat popullorë ishin më shumë struktura zbatuese të pushtetit qendror sesa organe të vetëqeverisjes.

Ligji i vitit 1967 e përkufizonte këshillin popullor si organ të pushtetit shtetëror në territor, por ai nuk kishte autonominë politike dhe financiare që lidhet sot me qeverisjen vendore.

Pas vitit 1990, Shqipëria nisi kalimin nga administrimi i centralizuar te vetëqeverisja vendore. Në vitin 1992 u krijuan 36 rrethe, 44 bashki dhe 313 komuna. Reforma e vitit 2000 solli strukturë me 65 bashki, 308 komuna dhe 12 qarqe, gjithsej 373 njësi të nivelit të parë.

Ky sistem e afronte pushtetin me komunitetet, por prodhoi fragmentim të madh. Shumë komuna kishin popullsi dhe të ardhura të pamjaftueshme, administrata të vogla, mungesë specialistësh dhe varësi thuajse të plotë nga transfertat e qeverisë qendrore.

Një pjesë e tyre shpenzonin shumicën e buxhetit për paga dhe administratë dhe shumë pak për investime ose shërbime.

Reforma e miratuar në vitin 2014 dhe e zbatuar pas zgjedhjeve vendore të vitit 2015 e ndryshoi rrënjësisht sistemin. Numri i njësive bazë u ul nga 373 në 61 bashki, ndërsa 12 qarqet u ruajtën. Ish-bashkitë dhe komunat u kthyen në njësi administrative pa kryetar të zgjedhur, pa këshill, pa buxhet dhe pa personalitet juridik.

Qëllimi ishte krijimi i ekonomive të shkallës, ulja e kostove administrative, profesionalizimi i administratës dhe ofrimi i shërbimeve në territore më të mëdha. Por reforma ndryshoi hartën shumë më shpejt sesa mënyrën e financimit, shpërndarjen e kompetencave dhe organizimin e shërbimeve. Pjesa më e madhe e shërbimeve u përkeqësua ndjeshëm në zonat rurale, teksa bashkitë vazhduan, për inerci, të qeverisin brenda qyteteve./Monitor.al

Aforizmi i ditës- 19 shtator 2026

We cannot change anything until we accept it. Condemnation does not liberate, it oppresses.

Carl Jung

Nuk mund të ndryshojmë asgjë derisa ta pranojmë atë. Dënimi nuk çliron, ai shtyp.

Carl Jung

LARG DUART DHE GJUHËT E PISTA NGA FAMILJA ALLAQI!- Nga XHAFER SHATRI

 

Serbia dhe Prontomafia kanë arritur ta shkërmoqin sistemin e vlerave të ndërtuar me shekuj nga shqiptarët, përmes të cilit këta kanë mbijetuar dhe kanë luftuar lër liri.

Njëri prej parimeve themelore të atij sistemi ishte:

Mos i gërvishni plagët se nuk shërohen kurrë!

Por mediet e Prontomafisë nuk njohin as një sistem vlerash, asnjë kod moral, asnjë pakt paqeje.

Janë si çakejtë me pamje e me veprime. Ata njohin vetëm një Zot: TUTËN.

Me t’u shpallur aktgjykimi i Gjykatës speciale, mediet e Prontomafisë i hapën dosjet e tyre të mykta për ta nxjerrë helmin e tyre të radhës. Këtë herë viktimë e tyre ishte Familja Allaqi.

Qëllimi ishte dhe është që sherri i kahershëm që e ka ditur qysh atëherë krejt Kosova, po që e konfirmoi Haga, të përdoret për ta ushqyer masën e patru me mjegull shpifjesh e intrigash.

Tash çakejtë e medieve presin se Zonja Allaqi, një Grua, Nanë e Pedagoge e nderuar të dalë dhe të merret me prodhimet e fabrikave të helmit made-in Prontomafia.

Kjo nuk mund të ndodhë kurrë. Sepse aktgjykimi i Gjykatës speciale do të publikohet shpejt dhe aty janë të gjitha dëshmitë okulare. Rend me rend.

Në këtë rrokopujë që e ka bërë sistemin tonë të vlerave fërtele, e vetmja gjë që mund ta bëjnë njerëzit që i kanë dy fije mend në krye është t’i injorojnë, t’i bojkotojnë dhe t’i demaskojnë çakejtë e Prontomafisë dhe mediet e tyre të neveritshme

BIRN: Nga Lazarati te Kanadaja, si po ndryshon trafikimi i kanabisit në Shqipëri

Brenda 19 ditësh, autoritetet shqiptare sekuestruan në Portin e Durrësit dhe aeroportin e Rinasit tre ngarkesa me 233.7 kilogramë kanabis të trafikuar nga Kanadaja, me një vlerë tregu prej të paktën 2.45 milionë eurosh. Automjetet e importuara dhe valixhet e udhëtarëve u përdorën për të fshehur drogën.

Një dekadë më parë, Europol e konsideronte Shqipërinë një prej burimeve kryesore të kanabisit që trafikohej drejt vendeve të BE-së. Lazarati, një fshat pranë Gjirokastrës, në jug të Shqipërisë, i njohur për kultivimin masiv të kanabisit deri në ndërhyrjen policore të vitit 2014, ishte etiketuar gjerësisht në mediat ndërkombëtare si “kryeqyteti europian i kanabisit”.

Tashmë, Shqipëria nuk është vetëm një vend kultivues dhe eksportues i bimës narkotike. Brenda vetëm 19 ditësh, nga 22 gushti deri më 9 shtator, Policia e Shtetit sekuestroi tre ngarkesa me 233.7 kilogramë kanabis të nisura nga Kanadaja.

Dy prej ngarkesave, me një peshë të kombinuar prej 187.7 kilogramësh dhe vlerë tregu rreth 2.2 milionë euro, mbërritën me kontejnerë në Portin e Durrësit, ku automjete të blera në Kanada dyshohet se u përdorën për fshehjen e drogës. Një ngarkesë tjetër prej 46 kilogramësh u kap në aeroportin e Rinasit, e fshehur në valixhe.

Sekuestrimet në Shqipëri janë pjesë e një prirjeje më të gjerë në tregun europian të drogës.

Agjencia e Bashkimit Europian për Drogat, EUDA, ka paralajmëruar për rritjen e sasive të kanabisit bimor që trafikohen drejt Europës nga Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara. Sipas agjencisë, kjo prirje lidhet me mbiprodhimin, konkurrencën dhe çmimet më të ulëta në tregun e Amerikës së Veriut.

Kanadaja legalizoi prodhimin, shitjen dhe përdorimin e kanabisit për të rriturit në vitin 2018, por eksportimi i tij jashtë kanaleve të autorizuara mbetet i paligjshëm.

Kanabisi ka vijuar të zërë peshën kryesore në sekuestrimet e lëndëve narkotike në Shqipëri gjatë vitit 2026. Sipas bilanceve mujore të Policisë së Shtetit, përveç rasteve të importit nga Kanadaja, vetëm në katër muajt e parë të vitit u sekuestruan mbi 736 kilogramë kanabis – rreth 186 kg në janar, 490 kg në shkurt, mbi 50 kg në mars dhe rreth 10 kg në prill.

‘Gelato’ nga Kanadaja

Dy ngarkesat e kapura në Durrës më 22 gusht dhe 9 shtator përmbanin në total 187.7 kilogramë Cannabis sativa, të llojit që në treg njihet si “Gelato”, për shkak të përqindjes së lartë të substancës psikoaktive tetrahidrokanabinol, THC.

Përmbajtja e lartë e THC-së e bën këtë lloj kanabisi më të fortë dhe, për rrjedhojë, më të kushtueshëm në tregun ilegal.

Sipas Policisë së Shtetit, dy sasitë e sekuestruara në Durrës do të arrinin së bashku një vlerë tregu prej rreth 2.2 milionë eurosh.

Një burim nga Prokuroria e Durrësit i tha BIRN-it, në kushtet e anonimatit, se ky lloj kanabisi kultivohet zakonisht në ambiente të mbyllura, në të ashtuquajturat “shtëpi bari”, ku kushtet e kultivimit mund të kontrollohen për të rritur përqendrimin e THC-së.

Sipas të njëjtit burim, në rastin e ngarkesës së parë automjeti ishte blerë në Kanada dhe kishte si destinacion përfundimtar Kosovën. Nga hetimet rezultoi gjithashtu se shitësi dhe blerësi i deklaruar i automjetit ishin i njëjti person, me shtetësi kosovare dhe kanadeze.

Më 22 gusht, Policia e Shtetit njoftoi sekuestrimin e rreth 80 kilogramëve kanabis, me një vlerë tregu të përllogaritur në rreth 1 milion euro. Tre shtetas të Kosovës u arrestuan, ndërsa dy persona të tjerë – një nga Kukësi dhe një shtetas kosovar me banim në Kanada – u shpallën në kërkim.

Sipas policisë, droga ishte siguruar në Ontario dhe ishte transportuar drejt Shqipërisë e fshehur në një hapësirë të modifikuar posaçërisht në një automjet të porositur në Kanada.

Kanabisi ishte ndarë në 127 pako, ndërsa automjeti ishte transportuar drejt Shqipërisë brenda një kontejneri detar.

Hetuesit dyshojnë se personat e përfshirë kishin role të përcaktuara në sigurimin, fshehjen, transportimin dhe më pas shpërndarjen e kanabisit nga Kanadaja drejt Shqipërisë dhe Kosovës.

Gjashtë ditë më vonë, më 28 gusht, një tjetër ngarkesë kanabisi nga Kanadaja u kap këtë herë në aeroportin e Rinasit. Policia dhe autoritetet doganore gjetën 89 pako me rreth 46 kilogramë Cannabis sativa, të fshehura në dy valixhe, me një vlerë tregu të përllogaritur në rreth 250 mijë euro.

Në operacionin e koduar “Suitcases”, policia arrestoi një 34-vjeçar dhe procedoi penalisht dy gra. Sipas Policisë së Shtetit, hetimet po zhvillohen me metoda speciale për të identifikuar persona të tjerë që mund të jenë përfshirë në trafik.

Më 9 shtator, një ngarkesë e tretë prej 107.7 kilogramësh kanabis “Gelato” u sekuestrua në Portin e Durrësit. Policia e përllogariti vlerën e saj në rreth 1.2 milionë euro.

Ngarkesa u zbulua gjatë kontrollit të një kontejneri të ardhur nga Kanadaja, brenda të cilit ndodheshin dy automjete dhe një kamper.

Në hapësira të modifikuara të kamperit, të mbuluara me veshje druri, policia gjeti 190 pako kanabis. Gjithashtu u sekuestruan 43 cigare elektronike, disa prej të cilave mbanin etiketa që deklaronin përmbajtje të lartë THC.

Dy persona u shpallën në kërkim.

Policia tha se edhe në këtë rast droga dyshohej se ishte siguruar në Kanada dhe më pas ishte fshehur në automjete të blera atje për t’u transportuar drejt Shqipërisë.

Hetimet vijojnë për të identifikuar personat e tjerë të përfshirë dhe për të përcaktuar destinacionin përfundimtar të ngarkesës.

Një korridor i ri drejt Europës

Rastet e Shqipërisë janë të vogla krahasuar me sasitë e kanabisit kanadez që po kapen në portet kryesore të Europës.

Sipas Agjencisë së Bashkimit Europian për Drogat, EUDA, gjatë vitit 2025 autoritetet sekuestruan rreth 21 tonë kanabis bimor në Portin e Antverpit dhe po aq në Roterdam, ku ngarkesat vinin kryesisht nga Kanadaja. Autoritetet belge raportuan se vetëm në Antverp sasia e marihuanës së sekuestruar u rrit pothuajse pesëfish krahasuar me një vit më parë.

Përmasat e trafikut u bënë edhe më të dukshme në maj të këtij viti, kur autoritetet britanike zbuluan 12 tonë kanabis të fshehur në dy kontejnerë të nisur nga Kanadaja dhe të mbërritur në Portin e Southampton-it. Border Force e cilësoi ngarkesën si sekuestrimin më të madh të kanabisit të kryer ndonjëherë nga kjo agjenci, me një vlerë të përllogaritur prej 139 milionë paundësh në tregun ilegal.

Edhe autoritetet kanadeze kanë shtuar kontrollet ndaj ngarkesave që dalin nga vendi. Në shtator 2025, shërbimi kufitar kanadez, CBSA, sekuestroi në Montreal 2.7 tonë kanabis në dy ngarkesa detare me destinacion Britaninë e Madhe. Njëra prej tyre, prej 2.55 tonësh, ishte fshehur mes pakove me lëndë drusore.

Vetëm gjatë dy muajve të parë të vitit 2026, CBSA dhe Policia Mbretërore Kanadeze, RCMP, kapën më shumë se një ton kanabis që po largohej nga zona e Torontos. Mes ngarkesave të zbuluara ishin 224 kilogramë me destinacion Gjermaninë dhe 7 kilogramë drejt Holandës, si dhe dy ngarkesa ajrore prej 72 dhe 61.5 kilogramësh drejt Britanisë së Madhe.

Autoritetet kanadeze e lidhin kontrabandën e kanabisit me rrjetet e krimit të organizuar ndërkombëtar. CBSA paralajmëron se të ardhurat nga shitja e tij përdoren për të financuar aktivitete të tjera kriminale, përfshirë trafikimin e narkotikëve dhe armëve.

Rritja e ngarkesave ka sjellë edhe një bashkëpunim më të ngushtë mes dy anëve të Atlantikut. Në qershor, autoritetet doganore të Kanadasë, Holandës, Belgjikës dhe Francës nënshkruan një marrëveshje për shkëmbim informacioni dhe operacione të përbashkëta kundër trafikut ndërkombëtar të drogës.

Presidentja e CBSA-së, Erin O’Gorman, tha se rrjetet kriminale po bëhen më të afta në shfrytëzimin e korridoreve mes Kanadasë dhe Europës, ndërsa drejtuesit e doganave europiane e cilësuan rritjen e ngarkesave të kanabisit drejt BE-së si një prej arsyeve kryesore për forcimin e bashkëpunimit me Otavën.

Për autoritetet europiane, sekuestrimet e viteve të fundit tregojnë se harta tradicionale e furnizimit me kanabis po ndryshon. Përveç prodhimit brenda Europës dhe rrugëve të vjetra nga Afrika e Veriut dhe Ballkani, portet europiane po përballen gjithnjë e më shumë me ngarkesa të mëdha që kalojnë Atlantikun në kontejnerë tregtarë – një metodë e përdorur edhe në dy rastet e zbuluara në Portin e Durrësit./BIRN

SHBA-ja po “shkon në drejtimin e duhur” me Bjellorusinë, thotë i dërguari amerikan John Coale

I dërguari i posaçëm i presidentit amerikan Donald Trump për Bjellorusinë, John Coale, flet për REL-in në Letoni, më 17 shtator.

Artyom Radygin

I dërguari i posaçëm i Shteteve të Bashkuara, John Coale, e ka mbikëqyrur lirimin e qindra të burgosurve nga Bjellorusia gjatë 22 muajve të fundit, përfshirë 25 këtë javë.

Por organizatat për të drejtat e njeriut thonë se qindra të tjerë kanë mbetur në burg. Ato gjithashtu e kanë vënë në pikëpyetje qasjen e Uashingtonit për shkëmbimin e civilëve, për të cilët ato besojnë se janë burgosur padrejtësisht, në këmbim të lehtësimit të sanksioneve të rënda perëndimore të vendosura pas një shtypjeje vdekjeprurëse të disidencës nga udhëheqësi autoritar, Aleksandr Lukashenko, pasi ai pretendoi fitoren në zgjedhjet e vitit 2020, të cilat opozita dhe shumë vende perëndimore i cilësuan si “të manipuluara”.

Coale foli më 17 shtator me Artyom Radygin nga Shërbimi i programeve në rusisht të Radios Evropa e Lirë, për përmirësimin e marrëdhënieve mes Uashingtonit dhe Minskut që nga kthimi i presidentit amerikan, Donald Trump, në Shtëpinë e Bardhë në janar të vitit 2025 dhe për drejtimin e marrëdhënieve diplomatike.

Radio Evropa e Lirë: Në mars, u liruan 250 njerëz, të burgosur politikë, por javën e kaluar ishin vetëm 25. Është një lajm i shkëlqyeshëm që 25 njerëz u liruan nga burgu, por megjithatë është shumë interesante se çfarë ndodhi. Pse u ul numri?

John Coale: Në përgjithësi, janë liruar 800 deri në 900 të burgosur dhe nganjëherë janë liruar 150, e nganjëherë 14. Pra, sado që mund të arrij t’i nxjerr në këtë çast, i nxjerr. Besoj se në negociatat e mia të fundit, të cilat janë ende në vazhdim, në një të ardhme shumë të afërt mund t’i nxjerrim edhe 100, mbi 100 njerëz, dhe do ta bëjmë këtë… ndoshta brenda një muaji apo kështu diçka.

Radio Evropa e Lirë: Cilat çështje duhet të zgjidhen para se kjo të bëhet realitet?

John Coale: Epo, gjëra të tilla si fakti që në të kaluarën kemi hequr disa sanksione për të nxjerrë njerëzit nga burgu dhe duhet të sigurohemi që bankat dhe bizneset në Shtetet e Bashkuara ta kuptojnë se çfarë nënkupton heqja e sanksioneve, pra që në thelb është në rregull të bësh biznes në këtë zonë.

Kështu që duhet të kthehemi dhe ta rregullojmë një pjesë të kësaj. Ne nuk e dinim se bizneset dhe bankat amerikane, si dhe institucione të tjera, nuk e kuptonin se çfarë nënkuptonte kjo. Pra, duhet ta bëjmë këtë dhe më pas do të rikthehemi.

Radio Evropa e Lirë: [Udhëheqësja e opozitës bjelloruse në mërgim] Svyatlana Tsikhanouskaya pretendon se Aleksandr Lukashenko i “shet” të burgosurit në këmbim të heqjes së sanksioneve. Pra, a krijojnë këto marrëveshje, heqja e sanksioneve, një nxitje për Lukashenkon që të arrestojë më shumë të burgosur politikë, në mënyrë që të ketë diçka për të shkëmbyer?

John Coale: Nuk jam i sigurt… Çdokush me të cilin flas jep një numër të ndryshëm të njerëzve që arrestohen tani.

Pra, nuk e di cili është numri real. Por nëse Lukashenko po shkëmben të burgosur për lehtësim të sanksioneve, për mua është në rregull, sepse jam unë ai që u shikon në sy të burgosurve të liruar dhe shoh se çfarë do të thotë liria për ta. Për mua, kjo është shumë më e rëndësishme sesa disa çështje politike që mund t’i ketë dikush jashtë.

Çështja ime dhe çështja e Shteteve të Bashkuara është humanitare, për t’i ndihmuar njerëzit. Nëse mund t’i nxjerr 25 njerëz, mendoj se është shumë mirë. Nëse mund t’i nxjerr 200, është shumë më mirë. Pra, kështu e shohim ne. Dhe, e dini, Svyatlana mund të ketë mendimin e saj, unë mund të kem timin.

Mendoj se një ditë Shtetet e Bashkuara do të donin të kishin më shumë lidhje ekonomike me Bjellorusinë. Mendoj se Perëndimi do të donte që kjo të ishte gjendja normale.

Radio Evropa e Lirë: Aleksandr Lukashenko e sheh këtë ndryshe. Ai mohon se këta persona të liruar janë të burgosur politikë. Si ju përgjigjët atij?

John Coale: Unë i quaj të burgosur. Nëse ai dëshiron që unë t’i quaj kështu, do t’i quaj lepuj nëse kjo do të bëjë që t’i nxjerr jashtë, nuk më intereson. Pra, nëse ai beson se nuk janë të burgosur politikë, le ta besojë këtë. Unë thjesht njoh njerëz. Kështu që, për mua, semantika e kësaj çështjeje nuk është vërtet e rëndësishme. Mund të jetë e rëndësishme për njerëzit e tjerë, por për mua nuk është.

Radio Evropa e Lirë: A ka synime të tjera të vizitave tuaja në Bjellorusi, përveç lirimit të të burgosurve politikë?

John Coale: Po. Kanë qenë të burgosurit, por gjithashtu edhe që Qeveria bjelloruse të sillet më mirë nga sa mendoj se është sjellë me disa prej fqinjëve të saj, në mënyrë që të mund ta rikthejmë në familjen e kombeve. Edhe ata pajtohen me këtë. Kemi ecur hap pas hapi gjatë një viti e gjysmë të fundit dhe mendoj se po bëjmë përparim, por, sigurisht, Lukashenko e ka vendin e vet që duhet ta udhëheqë, e ka një aleat, [presidentin rus Vladimir] Putin, jashtë vendit, kështu që është e ndërlikuar.

Por mendoj se bota do të ishte vend më i mirë nëse Bjellorusia do të ishte në komunikim me pjesën tjetër të botës në mënyrë të mirë. Dhe mendoj se ata po përpiqen.

Radio Evropa e Lirë: Çfarë ju bën të sigurt se Bjellorusia mund të riintegrohet me sukses në familjen e kombeve?

John Coale: Ata po përpiqen dhe po shkojmë në atë drejtim. Nuk jam aq i sigurt, por ne po bëjmë përparim, ata po bëjnë përparim. Pra, mendoj se po shkojmë në drejtimin e duhur. Nuk mendoj se kjo ndodh brenda natës. Është një proces i vërtetë. Dhe aleatja e saj më e madhe është Rusia, ndërsa Bjellorusia është një nga aleatët e paktë që ka Rusia. Kështu që ata duhet ta zgjidhin këtë, jo unë.

Radio Evropa e Lirë: Pra, a është e mundur të institucionalizohen marrëdhëniet e ardhshme mes Shteteve të Bashkuara dhe Bjellorusisë, apo ato do të bazohen në një ekuilibër të thjeshtë të fuqisë?

John Coale: Jo, mendoj se mund t’i institucionalizojmë. Mendoj se duhet ta rihapim ambasadën tonë. [Shënim i redaktorit: Shtetet e Bashkuara pezulluan veprimtarinë në ambasadën e tyre në Minsk në shkurt 2022, menjëherë pasi Rusia e nisi pushtimin e Ukrainës, me disa sulme të nisura nga territori bjellorus].

Ka shumë hapa që duhen të ndërmerren. Por ajo që kam mësuar është se kjo është gjë graduale. Është një botë shumë komplekse. Kjo është gjë graduale. Por për mua, po shkon në drejtimin e duhur, gjë që është shumë më mirë sesa drejtimi i gabuar.

Radio Evropa e Lirë: Ju përmendët më herët se dëshironi ta zgjidhni çështjen e Bjellorusisë përpara se të fokusoheni te Rusia. Pra, si planifikoni t’i qaseni Kremlinit?

John Coale: Epo, mund t’i bëj të dyja. Mund të vazhdoj atë që po bëj me Bjellorusinë. Dhe kam folur me njerëz, dhe [i dërguari i posaçëm i SHBA-së] Steve Witkoff do të duhej të përfshihej, si dhe [i dërguari i posaçëm amerikan për paqen] Jared [Kushner], për të bërë një lloj shkëmbimi të të burgosurve civilë. Kam folur me ta dhe po bëjmë përparim.

Radio Evropa e Lirë: A keni bërë ndonjë përparim sa u përket shtetasve amerikanë që ndodhen aktualisht në Rusi?

John Coale: Epo, shtetasit amerikanë, por gjithashtu do të doja të ktheja disa prej rusëve dhe ukrainasve në vendet e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Aleksandr Lukashenko ka përmendur në intervistat e tij se po i ofrohet Donald Trumpit dhe liderëve të tjerë si ndërmjetësues me Kremlinin. A e sheh Donald Trump Lukashenkon si një ndërmjetësues të mundshëm?

John Coale: Mendoj se mbase, po, sepse ekziston një marrëdhënie më shumë se 30-vjeçare mes Putinit dhe Lukashenkos. Ata janë miq. Njëri është vëllai i madh, tjetri është vëllai i vogël, por janë miq dhe flasin. Flasin gjatë gjithë kohës. Dhe Lukashenko e viziton shpesh Moskën. Pra, kjo do të ishte e dobishme. Ai mund të ishte i dobishëm si ndërmjetësues mes luftërave, me luftën.

Radio Evropa e Lirë: Por aktualisht, kur shikojmë lajmet për shkëmbimin e të burgosurve, gjithmonë ka diçka për sanksionet që po hiqen. Kush zgjedh se cilat sanksione do të vendosen në tryezë përpara se të lirohen të burgosurit?

John Coale: Epo, në Bjellorusi, këtë e bëj unë, dhe pastaj flas me sekretarin e shtetit ose vetë presidentin, dhe kalojmë përmes një procesi. Pra, John Coale mendon se duhet t’i heqim sanksionet ndaj kësaj, kësaj dhe kësaj. Dhe ose miratohet, ose thuhet: “Epo, këtë nuk mund ta bësh, por këtë mund ta bësh”.

Radio Evropa e Lirë: Si e matni suksesin?

John Coale: Duke i nxjerrë njerëzit nga burgjet. Duke i nxjerrë dhe duke i parë të ribashkohen me familjet e tyre. Ne dalim bashkë me ta dhe ndonjëherë familjet janë njoftuar, ose ambasadorë të vendeve të ndryshme dalin për t’i përshëndetur, u japim telefona që të telefonojnë familjet e tyre; familja nuk ka fare dijeni se ata janë të lirë, dhe është një moment gëzimi. Kështu e mat suksesin.

Radio Evropa e Lirë: Do të doja të kthehesha te shkëmbimi i të burgosurve civilë mes Rusisë dhe Ukrainës. Cili është statusi aktual dhe cilat janë perspektivat e këtij procesi?

John Coale: Mendoj se po fillon, mendoj se ideja është në tryezë, si të thuash, dhe kur të kthehem në Uashington do të shtyj më tej për këtë, sepse mendoj se është një gjë e rëndësishme.

Kush ishin 385 të ndaluarit dhe 303 të torturuarit? Haga nuk jep asnjë emër serb, rastet konkrete çojnë te shqiptarët

 Bota Sot

Përmbledhja publike e aktgjykimit përmend serbët dhe romët si pjesë të viktimave, por nuk tregon numrin e tyre dhe nuk identifikon asnjë rast konkret me emër. Në të kundërt, rastet e përshkruara me emra, përkatësi politike dhe rrethana konkrete lidhen kryesisht me shqiptarë të Kosovës, të cilët konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së ose etiketoheshin si “spiunë”, “tradhtarë” dhe “bashkëpunëtorë të Serbisë”.

Aktgjykimi i shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit ka nxjerrë shifra të rënda: së paku 385 persona të ndaluar arbitrarisht, 303 të torturuar dhe 96 të vrarë.

Por pas këtyre shifrave mbetet një pyetje thelbësore: kush ishin viktimat dhe sa prej tyre ishin shqiptarë, serbë apo romë?

Përmbledhja publike prej 39 faqesh e aktgjykimit nuk jep një ndarje etnike të viktimave. Ajo nuk tregon se sa nga 385 të ndaluarit, 303 të torturuarit dhe 96 të vrarët ishin shqiptarë, sa serbë dhe sa romë.

Trupi gjykues thotë në mënyrë të përgjithshme se krimet për të cilat u gjykuan të akuzuarit ishin kryer kundër “serbëve, romëve dhe, në veçanti, shqiptarëve të Kosovës”.

Pikërisht formulimi “në veçanti shqiptarëve të Kosovës” tregon se viktimat shqiptare zënë vend qendror në konstatimet e gjykatës. Megjithatë, përmbledhja nuk ofron përqindje dhe as raport numerik ndërmjet komuniteteve.

Përmenden serbët, por jo me emra dhe raste konkrete

Në dokumentin publik, serbët dhe romët përmenden si kategori viktimash, por nuk jepet asnjë emër konkret i një serbi të torturuar apo të vrarë.

Nuk përshkruhet as ndonjë familje serbe dhe nuk paraqitet ndonjë rast individual në formën: ky person serb u arrestua, u torturua ose u vra në këtë vend dhe në këto rrethana.

Kjo nuk dëshmon se nuk kishte viktima serbe. Do të ishte e pasaktë që, vetëm mbi bazën e përmbledhjes publike, të nxirrej përfundimi se asnjë serb nuk ishte ndaluar, keqtrajtuar apo vrarë.

Por njëkohësisht është fakt se përmbledhja nuk e bën të mundur verifikimin se sa viktima serbe ishin dhe cilat raste konkrete lidhen me ta.

Pamja mund të bëhet më e qartë vetëm pas publikimit të versionit të redaktuar të aktgjykimit të plotë, të cilin gjykata ka paralajmëruar se do ta bëjë të disponueshëm më vonë.

Shqiptarët shfaqen me emra dhe përkatësi politike

Ndryshe nga përmendja e përgjithshme e serbëve dhe romëve, në rastet konkrete paraqiten shqiptarë të Kosovës të lidhur me Lidhjen Demokratike të Kosovës, Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës, institucionet e drejtuara nga Ibrahim Rugova ose me rryma të tjera politike shqiptare.

Ata etiketoheshin si:

– “spiunë”;

– “tradhtarë”;

– “bashkëpunëtorë të Serbisë”;

– përkrahës të LDK-së;

– pjesëtarë të FARK-ut;

– “ushtarë të Rugovës”;

– kundërshtarë të UÇK-së ose të udhëheqjes së saj.

Një nga rastet më konkrete është ai i veprimtarit Behajdin Allaqi. Trupi gjykues konstatoi se Thaçi ishte personalisht i përfshirë në arrestimin, ndalimin, transferimin dhe vrasjen e tij.

Allaqi nuk ishte serb. Ai ishte veprimtar shqiptar dhe pjesëmarrës në lëvizjen kombëtare, por ishte konsideruar kundërshtar nga struktura që e ndaloi.

Në aktgjykim përfshihet edhe ndalimi i 13 anëtarëve të një delegacioni parlamentar shqiptar në Qirez dhe Baicë, në shtator të vitit 1998. Delegacioni lidhej politikisht kryesisht me LDK-në dhe institucionet e drejtuara nga Rugova.

Gjykata konstatoi pjesëmarrjen personale të Thaçit në arrestimin, ndalimin arbitrar dhe marrjen në pyetje të parlamentarëve, ndërsa Selimin e lidhi me arrestimin dhe ndalimin e tyre në Qirez.

Në deklaratat e mëhershme për këtë ngjarje ishin përmendur me emër edhe Gjergj Dedaj, Agim Krasniqi, Sokol Bllakaj, Kurtesh Devaja, Mehdi Bardhi dhe Jusuf Telaku si persona që kishin pësuar lëndime nga keqtrajtimi. Dedaj më vonë, gjatë dëshmisë në Hagë, e zbuti versionin e tij të mëparshëm dhe disa nga formulimet i cilësoi si të ekzagjeruara.

Pavarësisht ndryshimit të dëshmisë së tij, trupi gjykues, duke u mbështetur në tërësinë e provave, e konsideroi të vërtetuar përfshirjen e Thaçit në ndalimin dhe marrjen në pyetje të 13 parlamentarëve.

Akuza për “bashkëpunim me Serbinë” nuk u vërtetua për shumicën

Një nga pjesët më të rëndësishme të aktgjykimit lidhet me arsyetimin e përdorur për ndalimin e njerëzve.

Shumë nga viktimat akuzoheshin se ishin “spiunë”, “tradhtarë” ose “bashkëpunëtorë të Serbisë”. Por, sipas konstatimeve të gjykatës, me përjashtime të kufizuara, nuk kishte prova se personat e ndaluar kishin kryer krime, kishin marrë pjesë në luftime apo përbënin kërcënim real për sigurinë.

Kjo e ndryshon mënyrën se si duhet të përshkruhen viktimat.

Ato nuk mund të paraqiten si “persona që kishin lidhje me autoritetet serbe”, sepse një formulim i tillë do ta kthente një etiketim të pavërtetuar në fakt.

Formulimi i saktë është se ata ishin persona të akuzuar ose të perceptuar si bashkëpunëtorë të Serbisë, shpesh pa prova të besueshme.

Në disa raste, etiketa e “spiunit” ose “tradhtarit” rezulton të ketë qenë mjet për identifikimin, ndalimin dhe eliminimin e kundërshtarëve politikë shqiptarë.

Krimet shtriheshin edhe në veri të Shqipërisë

Gjykata konstatoi se ndalimet dhe keqtrajtimet ndodhën në 14 komuna të Kosovës dhe në dy qarqe të veriut të Shqipërisë.

Në lokacionet e Shqipërisë, popullsia dhe strukturat e pranishme ishin pothuajse tërësisht shqiptare. Për këtë arsye, rastet e dokumentuara atje e përforcojnë nevojën që viktimat të mos paraqiten automatikisht si serbë ose si bashkëpunëtorë realë të Serbisë.

Disa dëshmi përshkruajnë të ndaluar të mbajtur të lidhur, të rrahur, pa ushqim të mjaftueshëm dhe pa trajtim mjekësor. Një dëshmitar përshkroi të ndaluarit si të lidhur me zinxhirë “si kafshë”, ndërsa një tjetër kishte qëndruar me duar të lidhura për një periudhë të gjatë.

Megjithatë, përmbledhja publike nuk e tregon etninë e secilit prej këtyre dëshmitarëve. Prandaj, nuk mund të pretendohet me siguri se të gjithë ishin shqiptarë, sikurse nuk mund të thuhet se ishin serbë.

Çfarë mund të thuhet me siguri?

Nga dokumenti publik mund të nxirren katër përfundime:

Së pari, gjykata i përmend serbët dhe romët si pjesë të viktimave, por nuk jep numrin ose emrat e tyre.

Së dyti, shqiptarët e Kosovës përmenden si kategoria kryesore e viktimave dhe dalin në rastet konkrete me emra, përkatësi politike dhe rrethana të hollësishme.

Së treti, një pjesë e viktimave shqiptare ishin përkrahës të LDK-së, FARK-ut dhe politikës së Ibrahim Rugovës ose persona që konsideroheshin kundërshtarë politikë.

Së katërti, shumë nga akuzat për “spiunazh” dhe “bashkëpunim me Serbinë” nuk u mbështetën me prova që këta persona kishin kryer krime apo kishin marrë pjesë në luftime.

Për rrjedhojë, aktgjykimi nuk mund të paraqitet thjesht si një proces për krime kundër serbëve. Dokumenti publik tregon se një pjesë thelbësore e çështjes lidhej me ndalimin, torturimin dhe vrasjen e shqiptarëve të perceptuar si kundërshtarë politikë.

Shifrat e sakta sipas përkatësisë etnike ende mungojnë. Derisa të publikohet aktgjykimi i plotë i redaktuar, çdo pretendim se të gjitha viktimat ishin shqiptarë ose se nuk kishte fare viktima serbe do të ishte përtej asaj që dokumentet publike provojnë.

Burimet: Përmbledhja zyrtare e aktgjykimit, njoftimi i Dhomave të Specializuara dhe Reuters.

Lajmet me interesante

Lajmet e fundit

ARKIVA E LAJMEVE

Kliko këtu për të parë arkivën e lajmeve

Send this to a friend