Më 8 qershor, Monika Silva-Koniuszek u vra në Ekuador. Pasi siguroi një disk me skedarë që aktivistja polake kishte përpiluar, BIRN zbuloi një rrjet kompanish të lidhura me bandat shqiptare, të cilat dyshohet se përdoreshin për të pastruar paratë e fituara nga trafiku i drogës.

Nga Szymon Opryszek, BIRN

Qyteti bregdetar turistik Montañita, në gadishullin Santa Elena të Ekuadorit, tërheq entuziastë të sërfit nga e gjithë bota. Në vitin 2018, Monika Silva-Koniuszek u zhvendos në këtë oaz të qetë, një destinacion i preferuar për udhëtarët me çanta shpine.

Duke planifikuar të siguronte jetesën përmes turizmit, Silva-Koniuszek hapi një bujtinë, por shpejt u përfshi thellësisht në jetën e qytetit. Kur shpërtheu pandemia e COVID-19, ajo shpërndau pako ushqimore dhe maska mbrojtëse për banorët vendas. Ajo mori pjesë gjithashtu në fushata mjedisore që synonin mbrojtjen e plazheve lokale nga zgjerimi i ndërtimeve të zhvilluesve të pasurive të paluajtshme, duke mbrojtur ruajtjen e breshkave të detit, mangrovave dhe peizazhit natyror.

“Ajo na frymëzonte admirim”, kujton një fqinj. “Në fakt, ajo ishte i vetmi person që kishte guximin të merrte pjesë në mbledhjet e qeverisjes vendore dhe t’i thoshte prefektit: ‘Ky është një ligj i keq’.”

Ky aktivizëm u bë edhe më i dukshëm në dhjetor të vitit 2022, kur një studente 23-vjeçare nga Mbretëria e Bashkuar vdiq në një bujtinë në Montañita. Sipas policisë, shkaku ishte insuficienca respiratore. Por Silva-Koniuszek besonte se vdekja e saj kishte ardhur si pasojë e një mbidoze droge, e cila mund t’i ishte dhënë nga dikush tjetër, duke vënë në dukje se edhe më parë kishin ndodhur raste të ngjashme në atë bujtinë.

Ajo kërkoi që prokuroria të shpjegonte pse hetimi për vdekjen ishte mbyllur pas vetëm pak ditësh. Më pas, ajo i dërgoi një letër Avokatit të Popullit të Ekuadorit (Defensoría del Pueblo de Ecuador), ku deklaronte se një ish-gjyqtar, i cili në atë kohë vepronte si përfaqësues i pronarit të hotelit, ishte përpjekur ta intimidonte, sepse ajo po përpiqej të hidhte dritë mbi vdekjen e britanikes.

Më pas, aktivistja polake u përfshi në aq shumë hetime të ndryshme, sa vendosi të krijonte një fondacion të quajtur La Integridad. Pak kohë më vonë, ajo zbuloi për herë të parë një skemë të shitjes së paligjshme të tokave në provincën Santa Elena, ku ndodhet Montañita, skemë në të cilën, sipas pretendimeve të saj, përfshiheshin elitat politike të provincës.

Ajo nisi të bëhej gjithnjë e më e njohur në të gjithë Ekuadorin, duke fituar popullaritet përmes pranisë së saj në rrjetet sociale dhe mënyrës së drejtpërdrejtë e të pakompromis të të shprehurit.

Lita Martinez, avokate e CEPAM-it, një organizatë e specializuar në mbrojtjen e të drejtave të grave, vuri në dukje: “Monika zotëronte informacione me vlerë. Ajo ishte e matur dhe e organizuar; e dinte saktësisht se çfarë lloj provash nevojiteshin për të ngritur akuza. Kjo e bënte edhe më të rrezikshme për njerëzit me të cilët përballej.”

“Ajo vazhdimisht përfshihej në konflikte dhe zbulonte skandale; i thashë të ngadalësonte ritmin”, thotë një mikeshë, e cila dëshironte të mbetej anonime. “Në njëfarë mënyre, ajo besonte me naivitet se nuk do t’i ndodhte asgjë e keqe. Por më pas, gjithçka doli shpejt jashtë kontrollit. Ajo kishte marrë përsipër shumë çështje, çështje tepër të vështira.”

“Mafiat e tokave”

Në nëntor të vitit 2025, një bombë shpërtheu përpara shtëpisë së gazetarit Robinson Del Pezo në La Libertad. Nuk ishte një paralajmërim, por një atentat i dështuar. Disa ditë më vonë, persona të armatosur hapën zjarr ndaj gazetarit në një treg lokal. Ai vdiq në vend, ndërsa autorët u larguan me motoçikleta.

Silva-Koniuszek po hetonte të ashtuquajturat “mafiat e tokave” së bashku me Del Pezon. Tregtimi i paligjshëm i tokave publike nga zyrtarë të korruptuar është një metodë e përdorur gjerësisht nga kartelet e drogës në Ekuador për pastrimin e parave.

Një ditë pas vrasjes së kolegut të saj, Silva-Koniuszek zbuloi kamera sigurie të drejtuara nga shtëpia e saj. Sipas thashethemeve lokale, ato ishin vendosur kundër dëshirës së banorëve nga një biznesmen me ndikim, i lidhur me politikanë rajonalë. “Kamerat e drejtuara nga shtëpia e saj ishin si një shënim i lënë te dera: ‘Ti je e radhës’. Ajo e dinte se po i ndiqnin çdo lëvizje”, thotë një koleg i Silva-Koniuszek, i cili dëshiroi të mbetej anonim.

Në mars të këtij viti, Monika paraqiti një kërkesë për mbrojtje pranë prokurorisë ekuadoriane dhe kërkoi ndihmë nga disa burime, përfshirë delegacionin e BE-së në Kuito. Ajo u përpoq të largohej nga vendi bashkë me dy vajzat e saj, duke shqyrtuar mundësinë e zhvendosjes në Spanjë ose të kthimit në Poloni. Megjithatë, babai i fëmijëve, i cili në atë kohë jetonte në Brazil, refuzoi të jepte pëlqimin që ato të largoheshin.

“Ne flisnim çdo të shtunë, sepse vajza e saj ndiqte kurset e mia të teatrit. Në mars, ajo më tha: ‘Po vijnë pas meje; duan të më vrasin. Nesër do të nisem për në Quito’”, tregon një tjetër fqinj i Monikës. “Unë thjesht mendova: ‘Kujdesu për veten’. Por dy javë më vonë, e pashë përsëri. Nuk e kuptova kurrë pse u kthye.”

Rreth asaj kohe, aktivistja, tashmë e dëshpëruar, iu drejtua edhe Ambasadës së SHBA-së në Quito, duke marrë me vete një “grumbull dokumentesh”. Ajo u tha miqve se i kishte ruajtur të gjitha materialet në një disk dhe ia kishte dorëzuar dikujt që i besonte.

Pas asaj vizite në ambasadë, në pranverë, ajo nisi ta përdorte shpesh shprehjen “Jam ende gjallë” në postimet e saj në rrjetet sociale.

Nga vetëvrasje në vrasje

Kalojnë disa muaj, deri më 8 qershor 2026, kur partneri i Silva-Koniuszek e gjen të vdekur në shtëpi.

Atë mëngjes, ajo i kishte çuar vajzat e saj në shkollë. Në shtëpi kishte mbetur një kompjuter i ndezur, ndërsa mbi sobë ndodhej një vakt i përgatitur, gati për t’u ngrohur përsëri. Fqinjët kujtojnë se 8 qershori ishte një ditë jashtëzakonisht e çuditshme. Në një lagje që zakonisht është e qetë, u shfaqën persona që kryenin regjistrimin e popullsisë dhe në rrugë kishte trafik të dendur. Pranë shtëpisë së aktivistes ndodhi një ndërprerje e energjisë elektrike, duke bërë që kamerat e sigurisë të ndalonin së funksionuari. Dikush raportoi se kishte parë dy persona me motoçikleta, të maskuar. Thuhet gjithashtu se në zonë ishin parë persona të interesuar për të blerë bujtinën e saj, të cilën ajo ishte përpjekur ta shiste prej muajsh për shkak të vështirësive financiare.

Megjithatë, që të nesërmen, ministri i Brendshëm i Ekuadorit, John Reimberg, njoftoi se gruaja polake kishte kryer vetëvrasje. Mediat lokale nisën të përhapnin lajme se ajo vuante nga depresioni, se pranë shtratit të saj ishte gjetur një thikë dhe madje se ajo i kishte dërguar partnerit një mesazh lamtumire. Por në Montañita askush nuk e beson këtë version.

“Më telefonuan 15 minuta pasi u gjet trupi i saj. Vrapova drejt shtëpisë së saj. Partneri i saj më tha se e kishte gjetur me një litar rreth qafës dhe me fytyrën e mavijosur, me atë lloj mavijosjeje që shfaqet kur dikush të shtrëngon aq fort, sa të bëhesh vjollcë. Ai tha: ‘Ajo kreu vetëvrasje’”, rrëfen një mik i ngushtë. “Ai vazhdonte të këmbëngulte se ajo ishte në depresion, kishte probleme financiare dhe po përndiqej nga procese gjyqësore e kërcënime. Por unë nuk e besoj. Ajo kishte një shpirt luftarak dhe, mbi të gjitha, i donte vajzat e saj. Nuk e besoj atë, sidomos pasi një oficer policie që ndodhej në vendngjarje më tha më vonë se Monika nuk kishte asnjë litar rreth qafës.”

Fqinjët u indinjuan. Ata organizuan një marshim paqësor, pikturuan një mural me portretin e gruas polake dhe bënë thirrje publike për një hetim të drejtë.

Në Ekuador, çdo vdekje e dhunshme duhet të hetohet si një rast i mundshëm i “femicidit”, për të përjashtuar çdo lidhje mes vdekjes dhe gjinisë së viktimës. Për këtë arsye, në çështje u përfshinë Centro Ecuatoriano para la Promoción y Acción de la Mujer (CEPAM), një organizatë e specializuar në mbrojtjen e të drejtave të grave, si dhe Komiteti i Përhershëm për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut (CDH).

Pas ndërhyrjes së tyre, u krye një autopsi e dytë. Ajo u realizua nga ekspertë të mjekësisë ligjore dhe mjekë nga Guayaquil, qyteti më i afërt, në praninë e dy mjekëve ligjorë të dërguar nga Gjykata e Lartë e Argjentinës, të cilët shërbyen si vëzhgues teknikë të pavarur. Autopsia e dytë zbuloi se aktivistja ishte vrarë: shkaku i vdekjes ishte një goditje e dhunshme në kokë, e ndjekur nga mbytja me shtrëngim të qafës.

Sipas ligjit ekuadorian, Prokuroria e Përgjithshme e Shtetit në Santa Elena fillimisht e klasifikoi procedimin si konfidencial dhe, për më shumë se katër muaj, refuzoi t’ia dorëzonte familjes trupin e aktivistes.

Një hard disk dhe skedarë të zhdukur

Gjatë kësaj periudhe, një burrë kontaktoi BIRN-in përmes një ndërmjetësi, duke pretenduar se zotëronte një hard disk që i përkiste Silva-Koniuszek. Si provë, ai na dërgoi disa prej skedarëve. Disa javë më vonë, na dorëzoi të gjithë diskun, i cili përmbante dokumentacion të mbledhur nga Silva-Koniuszek lidhur me skandalet e tokave dhe lidhjet mes politikanëve dhe trafikut të drogës.

Në disk gjenden afro 500 skedarë, disa prej të cilëve përmbajnë një përshkrim të hollësishëm të veprimtarisë së kompanisë panameze Sunshine Management Limited. Në këto dokumente, Silva-Koniuszek tregon se një rrjet i gjerë kompanish guaskë, të lidhura me këtë firmë, ishte përdorur për një skemë ndërkufitare të pastrimit të parave mes Ekuadorit dhe Panamasë. Në këtë operacion ishin të përfshirë gjashtë shtetas amerikanë, të regjistruar si aksionarë. Mes tyre ishte një person që zotëronte pjesë në mbi 900 kompani, shumë prej të cilave ishin krijuar në të njëjtën ditë, si dhe dy persona të tjerë që ishin dënuar më parë për rolin e tyre në kontrabandën e drogës.

Në skedarë, Silva-Koniuszek tregon se më 14 korrik 2025, ajo ia dërgoi të gjitha informacionet që kishte mbledhur, përmes letrave të veçanta, Lawrence Petroni-t, ambasadorit të SHBA-së në Quito; zyrës së presidentit ekuadorian Daniel Noboa; dhe ministrit të Brendshëm John Reimberg.

Në letrat e saj, ajo vë në dukje një çështje kyçe: blerjen e tokave nga bashkia e Santa Elena-s, gjatë kohës kur Otto Vera ishte kryetar bashkie, prej një konsorciumi privat të lidhur me kompaninë Sunshine Management. Transaksioni, me vlerë mbi 10 milionë dollarë, u shlye përmes “notave të kreditit”. Në këmbim, u dorëzua tokë për një projekt banesash që nuk u ndërtua kurrë. Në vend të kësaj, një rrjet kompanish të lidhura me Sunshine Management përfitoi, ndër të tjera, prona bregdetare me vlerë të lartë në Manglaralto, përfshirë zona të mbrojtura me mangrova.

Silva-Koniuszek paraqet prova se zyrtarët bashkiakë falsifikuan kodet kadastrale dhe regjistrat e pronave, duke lehtësuar përvetësimin e parcelave private në Punta Blanca, jo larg vendit ku, në mars të vitit 2023, ishte zbuluar trupi i Ruben David Cherres Fagglioni-t, me shenja torture. Cherres Faggioni drejtonte një rrjet të paligjshëm ndikimi, që ofronte poste në kompani në këmbim të ryshfeteve. Sipas prokurorisë ekuadoriane, ai kishte gjithashtu lidhje me mafian shqiptare. Skandali që përfshinte atë ishte një nga faktorët që çuan në nisjen e procedurave të shkarkimit në vitin 2023 kundër presidentit të atëhershëm, Guillermo Lasso.

Një hetim i prokurorisë për Sunshine Management dhe përvetësimin e fondeve publike u bllokua dhe u arkivua në vitin 2018. Kjo i mundësoi Otto Vera-s, kryebashkiakut të atëhershëm të Santa Elena-s, të merrte detyrën si deputet dhe të shërbente si nënkryetar i Asamblesë Kombëtare.

Në nëntor të vitit 2025, zëvendësministri i Brendshëm Jorge Andres Rivadeneira Brown iu përgjigj një njoftimi që Silva-Koniuszek i kishte dërguar ministrisë së tij lidhur me një hetim për Sunshine Management. Ai deklaroi se çështja i ishte referuar Mauricio Torres-it, Kontrollorit të Përgjithshëm të Shtetit, i cili po kryente një “auditim të posaçëm”. Si përgjigje, Silva-Koniuszek paraqiti një kërkesë për hetim parlamentar ndaj Kontrollorit të Përgjithshëm, duke pretenduar se ai kishte penguar çështje korrupsioni që përfshinin politikanë të rëndësishëm. Ajo e akuzoi gjithashtu për nepotizëm. Në kundërpërgjigje, ai ngriti një padi për shpifje kundër saj.

Mbrojtjen ligjore të Silva-Koniuszek e drejton doktor Jorge Washington Andrade Escobar, një avokat i njohur nga Quito dhe një prej nismëtarëve të procedurave aktuale për shkarkimin e presidentit ekuadorian Noboa, ndër të tjera, për akuza korrupsioni në sektorin e energjisë. Strategjia e tyre, thekson Andrade Escobar, ndërsa çështja është ende në shqyrtim, është të provojnë se deklaratat publike të Silva-Koniuszek ishin të vërteta dhe të bazuara në fakte, çka do të përjashtonte qëllimin kriminal për të shpifur.

Gjykatësi pranoi kërkesat e mbrojtjes, duke urdhëruar zyrtarisht institucione, përfshirë Prokurorinë e Përgjithshme dhe Këshillin e Gjyqësorit, të japin informacione lidhur me nepotizmin brenda zyrës së Kontrollorit të Përgjithshëm.

Një person tjetër i njohur me çështjen, i cili dëshiroi të mbetej anonim, i tha BIRN-it: “Bashkëshortja e Kontrollorit punonte për Këshillin e Gjyqësorit, ndërsa ish-bashkëshortja e presidentit të Këshillit të Gjyqësorit punonte në zyrën e Kontrollorit. Ata mund të kenë ushtruar ndikim mbi gjyqtarët, duke i mbyllur gojën gruas polake.”

“Edhe pasi lajmi për vdekjen e Monikës u bë një fakt publik i njohur gjerësisht, gjykatësi vazhdoi shqyrtimin e çështjes dhe caktoi seanca të tjera. Për këtë arsye, paraqita një ankesë zyrtare disiplinore pranë Drejtorisë Provinciale të Këshillit të Gjyqësorit, pasi, sipas mendimit tim, gjykatësi bëri shkelje të rënda”, thotë Andrade Escobar.

Deri në pranverën e vitit 2026, kur u caktua data e seancës së parë gjyqësore për shpifje, Silva-Koniuszek kishte frikë të vërtetë për jetën e saj. Për këtë arsye, gjyqtari pranoi që seanca të zhvillohej online. Në atë kohë, ajo po përpiqej të largohej nga Ekuadori me dy vajzat e saj; e dëshpëruar, kërkoi ndihmë nga ambasada amerikane në Kuito, duke u ofruar amerikanëve, siç shkroi vetë në rrjetet sociale, dokumente konfidenciale.

Në hard diskun e përmendur më sipër, BIRN zbuloi gjurmë të korrespondencës mes Silva-Koniuszek dhe një përfaqësuesi të misionit amerikan.

Më 12 mars të këtij viti, Silva-Koniuszek i dërgoi një mesazh përfaqësuesit të ambasadës (të dhënat personale të të cilit i njohim) përmes një platforme bisede online. Ata ranë dakord të takoheshin në kafenenë Nuts and Coffee në Kuito, në orën 14:00 të së njëjtës ditë. Amerikani përmendi se do të shoqërohej nga dy gra – një analiste dhe një agjente – duke saktësuar se ato ishin “gringas” (term zhargon për gratë amerikane).

Herët në mëngjesin e ditës pasuese, Silva-Koniuszek i shkroi sërish të njëjtit person. Më vonë atë natë, ajo dërgoi një mesazh tjetër: “Jam e shqetësuar që nuk po përgjigjesh.” Edhe një herë, nuk mori përgjigje. Gjashtë ditë pas takimit të planifikuar, Silva-Koniuszek e njoftoi amerikanin se kishte pritur për një kohë të gjatë në ambasadë dhe se rojet e sigurisë i kishin sugjeruar të telefononte personin me të cilin kishte qenë në kontakt.

Sipas asaj që BIRN ka mundur të zbulojë, Silva-Koniuszek kishte udhëtuar drejt Kuitos për të kërkuar mbrojtje nga Administrata Amerikane Kundër Drogave, e njohur si DEA. Ajo shpresonte për ndihmën e amerikanëve, duke qenë se SHBA-ja po lufton në mënyrë aktive kartelet në rajon; për shembull, së fundmi e shpalli bandën ekuadoriane “Los Chone Killers” organizatë “terroriste”. Raportohet gjithashtu se ajo do t’u dorëzonte amerikanëve dokumente konfidenciale, të cilat implikonin jo vetëm figura me ndikim të përfshira në skandale pronësie, por kishin të bënin edhe me Noboa Trading, një gjigant eksportesh në pronësi të familjes së presidentit aktual të Ekuadorit.

Është sekret i hapur se provinca Santa Elena, ku jetonte Silva-Koniuszek, kontrollohet nga njerëz të afërt me presidentin. Vetë Noboa e nisi karrierën politike si deputet që përfaqësonte këtë rajon.

Një vit më parë, gazetari ekuadorian Andres Duran pretendoi se Noboa Trading ishte përfshirë në trafikimin e drogës drejt Evropës. Ai konfirmoi se një ngarkesë prej 600 kilogramësh kokainë, e sekuestruar në Turqi në vitin 2023, ishte fshehur brenda kutive të bananeve që i përkisnin kompanisë. Ai paraqiti gjithashtu prova për dërgesa kokaine drejt vendeve si Italia dhe Kroacia mes viteve 2020 dhe 2024 – periudhë që përfshin edhe kohën kur Noboa ishte tashmë president.

Pas publikimit të raporteve në kanalin zyrtar në YouTube “Ecuador en Directo”, ku presidenti dhe të afërmit e tij akuzoheshin për lidhje me kartelet, Duran u thirr të dëshmonte përpara Asamblesë Kombëtare të Ekuadorit. Përballë kërcënimeve me vdekje, ai u largua nga vendi dhe aktualisht jeton në Spanjë.

“Kur u përfshiva në këtë çështje, Monika më kontaktoi”, i tha gazetari BIRN-it. “Në fillim nuk e mora seriozisht, por në një moment ajo më dha një sërë dokumentesh dhe disa pista lidhur me individë të lidhur me korporatën Noboa Trading – informacione që me sa duket i kishte marrë nga ish-punonjës të kompanisë. Menjëherë e nxita të largohej nga Ekuadori. Ajo kishte hyrë në konflikt me një mafie të fuqishme, e cila është rrënjosur thellë në vendin tonë.”

Edhe përpara takimit me përfaqësuesin e ambasadës amerikane më 12 mars, Silva-Koniuszek i kishte dërguar zyrtarit një dokument që përmbante tekstin dhe emrin: “Jose Luis Rivera Baquerizo”. Ai është djali i një agjenti doganor në portin e Guayaquil-it dhe ishte objekt i katër hetimeve për trafik droge mes viteve 2017 dhe 2024. Ai ishte i punësuar nga Roberto Ponce Noboa – një kushëri i presidentit – dhe në njërën prej çështjeve përfaqësohej nga një këshilltar i afërt i presidentit. Ai nuk u akuzua kurrë zyrtarisht.

Pavarësisht provave të paraqitura, të cilat sipas aktivistes polake tregonin për trafik droge nga biznesi familjar i presidentit ekuadorian, dokumentet tregojnë se zyrtari amerikan nuk iu përgjigj më telefonatave të saj. As ne nuk arritëm ta kontaktonim, pavarësisht përpjekjeve të shumta, ndërsa ambasada amerikane në Kuito nuk iu përgjigj pyetjeve tona.

“Ta themi troç: amerikanët e shpërfillën. Dhe nuk është se ajo thjesht hyri nga rruga dhe tha: ‘Hej, Amerikë, Putini vrau një grua në banjë’”, thotë një avokat, me të cilin Silva-Koniuszek ishte konsultuar. “Ajo kishte dokumentacion konfidencial që përshkruante anën operacionale të eksporteve të kompanisë – një firmë që, në fund të fundit, merret me eksportin e bananeve në të gjithë botën, kontrollon portet në Ekuador dhe ushtron ndikim të konsiderueshëm si në politikë, ashtu edhe në biznes.”

Pas hetimeve gazetareske për trafikimin e drogës, presidenti Noboa dhe drejtuesit e kompanisë mohuan kategorikisht çdo përfshirje të drejtpërdrejtë të firmës në këto krime. Ata argumentuan se kartelet e drogës shpesh depërtojnë në zinxhirët e furnizimit të kompanive globale të logjistikës, duke fshehur lëndë narkotike brenda ngarkesave të ligjshme.

Lidhjet me mafien shqiptare

Në të dyja rastet e pretenduara që përfshijnë Noboa Trading dhe Sunshine Management, modeli është i ngjashëm: një rrjet kompanish offshore që shtrihet deri në Panama, individë të implikuar në trafikimin e kokainës dhe, në sfond, transaksione të dyshimta të lidhura me figura që kanë lidhje me mafien shqiptare.

Vitet e fundit, Ekuadori – me ekonominë e tij të dollarizuar, të bazuar në para të gatshme, kufijtë lehtësisht të depërtueshëm dhe sistemet e korruptuara policore e gjyqësore – është kthyer në një strehë tërheqëse për grupet kriminale nga Amerika Latine dhe Evropa, veçanërisht për bandat nga Shqipëria.

Pasi arritën të dominonin zinxhirin e furnizimit me kokainë drejt Kontinentit të Vjetër një dekadë më parë, këto grupe shqiptare tashmë kontrollojnë rrugët e trafikimit drejt Evropës. Si pasojë, 70 për qind e kokainës së prodhuar në Peru dhe Kolumbi tashmë dërgohet përmes porteve ekuadoriane, ku pjesa dërrmuese është e destinuar për tregjet evropiane.

Shqiptarët kanë sjellë në Ekuador jo vetëm lidhje me kartelet meksikane dhe përvojë operacionale nga portet evropiane, por edhe një rritje të shtypjes së dhunshme ndaj atyre që u dalin përpara. Vitet e fundit, disa bosë ekuadorianë të drogës janë vrarë në larje hesapesh të stilit mafioz. Po ashtu, po vriten aktivistë, zyrtarë, avokatë dhe prokurorë që kanë dalë kundër trafikut të drogës. Si rezultat, sipas Indeksit Global të Krimit të Organizuar, në vitin 2025 Ekuadori është bërë vendi i katërt më i dhunshëm në botë. Vetëm mes viteve 2020 dhe 2025, shkalla e “vdekjeve të dhunshme” në provincën bregdetare Santa Elena – ku banonte Silva-Koniuszek – u rrit me 1.126 për qind.

Mënyra e veprimit të këtyre bandave shqiptare pasqyron rastet që hetonte Silva-Koniuszek. Gangsterët shqiptarë përdorin persona si fasadë për të krijuar kompani në Ekuador ose Panama, të cilat eksportojnë fruta tropikale, duke shërbyer si mbulesë për veprimtaritë e tyre të paligjshme. Ata pastrojnë para të gatshme duke investuar në prona të paluajtshme të nivelit të lartë, shpesh në bashkëpunim me zyrtarë shtetërorë.

Por në rastin e vrasjes së Silva-Koniuszek, ekziston edhe një tjetër “gjurmë ballkanike”.

Njoftimi i kuq i Interpolit

Në mbrëmjen e së njëjtës ditë kur u zbulua trupi i Silva-Koniuszek, policia ekuadoriane bastisi një vilë që ndodhej rreth 2,5 kilometra larg shtëpisë së saj.

Operacioni, i koduar me emrin “Varsovia”, kishte në shënjestër një burrë të quajtur Tomasz J. – një shtetas polak 48-vjeçar (i cili zotëron edhe pasaportë ekuadoriane) dhe ndaj të cilit ishte lëshuar një Njoftim i Kuq i Interpolit. Emri i tij (i redaktuar këtu dhe zëvendësuar me iniciale, në përputhje me kërkesat ligjore polake) doli gjatë një hetimi të zhvilluar nga dega e Lublinit e Prokurorisë Kombëtare të Polonisë për një rrjet ndërkombëtar të trafikimit të drogës. Sipas prokurorëve polakë, Tomasz J. u implikua nga dëshmia e Bartosz B., një ish-udhëheqës i një grupimi huliganësh të Lechia Gdańsk, i cili u bë dëshmitar bashkëpunues dhe nisi të përmendte ish-bashkëpunëtorët e tij.

BIRN ka vërtetuar se si Tomasz J., ashtu edhe partnerja e tij e njihnin Silva-Koniuszek. Gruaja ishte madje mes grupit të njerëzve që u mblodhën jashtë shtëpisë së Silva-Koniuszek pasi lajmi për vdekjen e saj u përhap në qytet.

BIRN ka siguruar gjithashtu qasje në dosjet e një hetimi të gjerë, që nisi tetë muaj më parë. Hetimi po zhvillohet nga Njësia e Specializuar për Hetimin e Krimit të Organizuar Ndërkombëtar në Prokurorinë e Përgjithshme të Ekuadorit, në bashkëpunim me Interpolin.

“Gjithçka nisi kur Europol-i i dërgoi policisë ekuadoriane të dhëna alfanumerike të përgjuara nga platforma e mesazheve Sky ECC”, shpjegon prokurori ekuadorian Borman Penaherrera gjatë intervistës sonë. “Falë kësaj, arritëm të zbulonim hap pas hapi strukturën piramidale të krimit të organizuar. Për shembull, identifikuam saktësisht se kush fshihej pas dërgesave të drogës drejt Evropës – disa prej të cilave mbërritën në portet evropiane, ndërsa të tjerat u kapën.”

Sky ECC është një shërbim mesazhesh i përdorur nga grupet kriminale ndërkombëtare për trafikimin e drogës dhe pastrimin e parave. Në vitin 2021, autoritetet e Francës, Belgjikës dhe Holandës, me mbështetjen e Europol-it, depërtuan në sistemin e sigurisë së platformës dhe sekuestruan qindra miliona mesazhe. Që atëherë, agjencitë e zbatimit të ligjit në mbarë botën kanë arrestuar ose kanë vënë nën hetim më shumë se 6.500 persona.

Duke analizuar mesazhet dhe bisedat – të zhvilluara kryesisht në polonisht (dhe herë pas here në spanjisht) – si dhe identifikuesit unikë të përdoruesve të tjerë (PIN-et), hetuesit arritën të rindërtonin rrjetin e kontakteve të një personi të njohur si “Diablo”.

Prokurori Penaherrera deklaron: “Përcaktuam se ky person është Tomasz J., i cili shërbente si një nga drejtuesit e një organizate kriminale ndërkombëtare dhe vepronte si ndërmjetës kyç mes karteleve vendase dhe mafies shqiptare.”

Krahas polakut, u arrestuan edhe disa persona të tjerë: një shtetas shqiptar me emrin Daci P. – i konsideruar nga hetuesit si “emisar i mafies shqiptare në Ekuador” – si dhe më shumë se një duzinë shtetasish ekuadorianë, përfshirë shoferë kamionësh, punonjës portualë dhe personel sigurie që ndihmonin në fshehjen e kokainës brenda ngarkesave.

Dy prej këtyre personave ishin akuzuar më parë, pesë vjet më parë, për lehtësimin e kontrabandës. Anëtarët e organizatës – e cila ishte e lidhur me fraksione të mafies shqiptare dhe polake, si dhe me grupe të armatosura kolumbiane – përdornin pseudonime të ndryshme, si “Gringo”, “Maldini” dhe “Patron”. Ata fshihnin kokainën brenda kontejnerëve të mbushur me mallra të ligjshme, përfshirë banane, prodhime deti, lëndë drusore, lule dhe kakao. Më pas, droga dërgohej nga portet kryesore të Ekuadorit drejt Evropës, ku destinacionet përfshinin Poloninë, Holandën, Belgjikën dhe Gjermaninë. Hetuesit vlerësojnë se, gjatë disa viteve të veprimtarisë së tyre, grupi mund të ketë kontrabanduar mbi 10 tonë drogë.

Në Montañita, mes të njohurve të Silva-Koniuszek kanë nisur të qarkullojnë zëra se çështjet “polake” mund të jenë të lidhura me njëra-tjetrën. Një person, i cili dëshiron të mbetet anonim, pranon se i ka bërë përshtypje fakti që Ministria e Jashtme e Ekuadorit njoftoi arrestimin e një burri polak pikërisht kur lajmi për vdekjen e bashkëkombëses së tij po tërhiqte vëmendje ndërkombëtare.

“A po përpiqen autoritetet në Ekuador ta ‘mbulojnë’ kështu çështjen e Monikës?”, pyet një person tjetër që i njeh të dyja çështjet.

Megjithatë, Penaherrera, prokurori ekuadorian, e hedh poshtë këtë ide. “Këto dy ngjarje nuk kanë absolutisht asnjë lidhje me njëra-tjetrën”, këmbëngul ai. “Natyrisht, personat e përfshirë do të përpiqen ta justifikojnë vetë këtë, por nuk është e vërtetë. Siç e përmenda, hetimi nisi tetë muaj më parë, kur Europol-i na dërgoi informacione që duhej t’i përpunonim.”

Tubim për t’i dhënë lamtumirën

Në mëngjesin e 15 tetorit, një grup prej rreth dymbëdhjetë personash, kryesisht miq dhe fqinjë të Silva-Koniuszek nga Montañita, si dhe aktivistë shoqërorë, u mblodhën përpara zyrës së prokurorisë së provincës Santa Elena për t’i dhënë lamtumirën trupit të Silva-Koniuszek, të cilin autoritetet e liruan më në fund atë ditë.

“Kanë kaluar 125 ditë, por tani nis një rrugëtim që do të na çojë drejt së vërtetës për atë që ndodhi në të vërtetë”, tha Alfonso Ortiz nga Komiteti i Përhershëm për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut, duke e cilësuar këtë një “moment historik” për të gjithë ata që kërkojnë drejtësi në çështjen e saj.

Një makinë funerali që transportonte trupin e Silva-Koniuszek u nis drejt kryeqytetit, Kuito; prej andej, eshtrat e saj do të transportoheshin për në Poloni.

Veç hetimit ekuadorian, edhe Prokuroria e Rrethit në Olsztyn po zhvillon procedurat e veta lidhur me vdekjen e aktivistes, duke marrë parasysh faktin se ajo kishte lindur në këtë qytet polak.

Prandaj, është e mundur që në Poloni të kryhet edhe një autopsi e pavarur, përpara se Silva-Koniuszek të varroset përfundimisht.

Ish-bashkëshorti i Monikës, i cili është nga Brazili, aktualisht jeton në një bujtinë në Ekuador, të drejtuar nga një grua polake. Ndërkohë, vajzat e saj jetojnë me gjyshen në Brazil. Silva-Koniuszek do të varroset në Poloni, por, pavarësisht hetimeve nga dy prokurori publike – njëra në Poloni dhe tjetra në Ekuador – familja e saj polake nuk beson se çështja e vrasjes së saj do të zbardhet ndonjëherë.