EMISIONI VETTING/ Porti i Ri përplas qeverinë me aleatët perëndimorë

Nga tenderi i projektimit te tenderi për ndërtimin e Portit të Ri në Porto Romano do të ndodhnin disa ndryshime në ligjin për Prokurimin Publik në vitin 2024, që do të përcaktonin drejtpërdrejt procesin për tenderat dhe ndërtimin e këtij porti.

Në qershor 2024, qeveria shqiptare do të autorizonte Autoritetin Portual të Durrësit për të negociuar drejtpërdrejt dhe për të lidhur marrëveshje konsulence me kompaninë ndërkombëtare hollandeze “Royal Haskoning DHV”, brenda fushës së kompetencës së saj, një fushë me interes strategjik për proceset e konkurrimit, kontraktimit, ndërtimit dhe mbikëqyrjes së portit të ri të integruar të Durrësit në Porto-Romano.

Pra, kompanisë që ka hartuar projektin teknik, do t’i caktoheshin edhe proceset e tjera duke vendosur për çdo gjë tjetër dhe duke ngritur dyshime për konflikte interesi pasi kompania që hartoi  projektin, do të ishte pjesë e Komisionit të Vlerësimit të Ofertave për shpalljen e fituesve për ndërtimin e portit.

Ajo që ngre pikëpyetje për këtë projekt është fakti, që ky port të ketë kapacitete të mëdhaja, duhet të ketë lidhje me hekurudhën, gjë që nuk e ka. Përtej këtyre problemeve, qeveria shqiptare për vendosjen e infrastrukturës hekurudhore do të duhet të bëjë investime shtesë për këtë port.

Do të ishte ky projekt madhështor që do të sillte një përplasje indirekte midis Bashkimit Europian dhe qeverisë shqiptare. Në raportin e fundit 2025 të Komisionit Europian vihet theksi te dispozita kalimtare në ligjin e ri për Prokurimin Publik, që autorizon institucionet publike të qeverisë qendrore të negociojnë dhe të lidhin marrëveshje ndërkombëtare konsulence në zona me interes strategjik. Sipas Bashkimit Europian, ky ndryshim në ligjin e Prokurimit Publik mbyll konkurrencën pasi vazhdon të ngrejë shqetësime lidhur me përputhshmërinë e saj me modelin e Bashkimit Europian dhe me Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit.

Sipas raportit, në thelb dokumentet e tenderit krijojnë një pamje të përbashkët, Porto Romano është trajtuar si projekt strategjik në nivel politik dhe gjeopolitik, por kjo strategji nuk është reflektuar që në fillim në projektimin teknik dhe procedurat e prokurimit.

Sipas ish zv.shefit të Forcave Detare Artur Meçollari, ky projekt ka sjellë mosdakordësi midis Bashkimit Europian dhe qeverisë.

“Bashkimi Europian e ka kontestuar çështjen e portit të Durrësit, për mënyrën se si është tenderuar sepse bie ndesh me nenin 73 të marrëveshjes së Asiociim-Stabilizimit. Si e tillë, këto kanë çuar në dështimin deri tani të projektit të Porto Romanos dhe unë jam i bindur që projekti i Porto Romanos nuk do të realizohet asnjëherë, sepse ai nuk është fizibël dhe nuk është një projekt, i cili do t’i rezistojë kohës”, u shpreh ish zv. Shefi i FA-së Meçollari.

Ai shton më tej se NATO ka pesë vite që studion Pashalimanin dhe Porto Romano është hedhur poshtë nga ata.

“NATO konsideron si portë hyrëse portin e Durrësit aktual, jo Porto Romanon, pavarësisht çfarë tha kryeministri Edi Rama që do ta japi me koncesion. Edhe Bashkimi Europian shikon akoma si portë hyrëse portin e Durrësit dhe jo Porto Romanon”, tha Meçollari.

Raporti i Komisionit Europian thekson se pavarësisht planeve zyrtare, nuk janë ndërmarrë hapa konkret për zhvendosjen e aktivitetit tregtar nga portet ekzistuese drejt Porto Romanos, ndërkohë që qeveria ka vendosur ta financojë projektin përmes buxhetit të shtetit dhe jo një partneriteti publik-privat.

Të njëjtin qëndrim si Meçollari përsa i përket prezencës së NATO-s në portin e ri në Porto Romano ka edhe urbanisti Artan Kaçani.

“Për momentin NATO nuk ka pranuar që të pozicionohet në këtë lloj porti, për vetë faktin e problemeve sizmike që ndodhen aty, por njëkohësisht edhe të problemeve që thamë pak më parë, të fushës së karburanteve, e cila do e bënte shumë të vështirë mbrojtjen ushtarake në një kusht të tillë”, deklaroi për “Vetting” urbanisti Kaçani.

Ai vazhdon më tej se mungon infrastruktura kyç, që është infrastruktura hekurudhore dhe që duhet të ishte aset i ofruar nga shteti shqiptar.

Mënyra e planifikimit të qeverisë shqiptare ngre pikëpyetje për projektin, kur vetë zona për ndërtimin e Portit të ri ka probleme me aktivitetin e lartë sizmik.

“Janë përpjekur përpara disa viteve të ndërtojnë platformën e betonit dhe të rrugës, kanë ngulur kolonat prej 20 metrash dhe kolonat pilota i ka përpirë toka. Janë zhdukur kolonat. Këtu kuptojmë që bashkimi i pllakave tektonike, nuk është një shaka. Është diçka shumë serioze, e cila nesër do të vendosë në rrezik të gjitha investimet”, tha urbanisti Kaçani.

Sipas urbanistit Kaçani, firmat e ndërtimit të cilat kanë marrë përsipër ndërtimin e portit të Durrësit, tashmë janë duke gërryer pjesën veriore të kodrës së Durrësit, për të gjetur një bazament gjithmonë e më të qëndrueshëm, që të vendosin kalatën dhe hyrjen e portit.