KASTRIOT KOTONI

Sejfulla Malëshova nën pseudonimin Lame Kodra, lindi në vitin 1900, në Malëshovë të Përmetit. Në moshën 24-vjeçare shkroi në organe të ndryshme të shtypit, i njohur me emrin Lame Kodra.

Studioi në Fakultetin e Mjekësisë në Romë, ku edhe krijoi shoqërinë “Shpresa e Atdheut” dhe botoi një revistë me po të njëjtin emër si organ i kësaj shoqërie. Më 1924, ai bëhet sekretar i përgjithshëm i qeverisë Nolit. Me riardhjen e Zogut në pushtet, ikën drejt Moskës në cilësinë e anëtarit të delegacionit të Kominternit. Merr pjesë aktive në Luftën Nacional-Çlirimtare.

Pas lufte gjendet si kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë dhe merr përsipër organizimin e Kongresit të parë të Shkrimtarëve të Shqipërisë. Më pas merr funksionin e ministrit të Arsimit dhe për bindjet e tija politike burgoset dhe internohet në Ballsh dhe në Fier, plot 20 vjet. Vdes në vetmi, më 1971 në qytetin e Fierit, si internuar. Që nga koha kur hodhi hapat e para për të shprehur bindjet e tij, ai shkroi për anët sociale që e mundonin popullin shqiptar dhe u bë përçues i ideve të majta. Në qëndrimin patriotik të çështjes së atdheut në kohën e pushtimit fashist ai denoncoi truket e politikanëve shqiptarë, të cilët përballë interesave të atdheut vunë interesat e tyre personale dhe arritën të gjunjëzohen në bashkëpunimin me pushtuesit nazifashist të vendit. Në tematikën e autorit përfshihen edhe interesat e larta që kishte ai për artin dhe kulturën. Ai ishte përkthyes i Gëtes, Nekrasovit dhe shumë shkrimtarëve të tjerë të nivelit botëror.

PËRÇUES I SË MAJTËS

Sejfullai ishte një nga shkruesit e programit të “Shoqërisë Bashkimi” në numrin e parë të saj në 8 korrik të vitit 1924. Pika e parë në programin e saj ishte forcimi i propagandës për “Bashkimin” dhe rrënjosjen e ndjenjës kombëtare. Për të arritur një demokraci të vërtetë duhet luftë kundër shtresëzimeve të thella shoqërore. Pika e dytë është lufta në çdo rast kundër gjithë abuzimeve dhe akraballëkut. Pika e tretë e programit tonë është propaganda e gjerë dhe e fortë për reformën agrare.

Shpëtimi i Shtetit varet kryesisht prej përmirësimit të gjendjes ekonomike të popullit dhe jo prej ligjeve të mira, qetësisë shembullore, as prej administrimit të drejtë, të cilët janë vetëm mjete për të arritur qëllimin. Populli shqiptar është një popull bujk. Një pjesë e tij do të mund të shpëtojë nga mjerimi me anë të masave të brendshme të qeverisë për hyrjen e kapitalit, që kësisoj të mund të krijohen posibilitete për punë dhe burime fitimi. Por shumica e popullit do të mund të ikë nga zgjedha e shtetit nga kriza ekonomike me reforma agrare.

Më 1924, kur Vlora ziente në zjarrin e revolucionit, borgjezia shqiptare mbi varrin e Avni Rustemit u betua se do të zgjidhte, bashkë me të tjerat edhe çështjen agrare. Me këtë flamur në dorë ajo thërriti punëtorë dhe fshatarë, kundër bejlerëve dhe kundër imperializmit serb. Po kur erdhi puna që u përzu agjenti i serbëve Ahmet Zogu, borgjezia shqiptare mori vetë fuqinë në dorë dhe nuk i mbajti premtimet për të cilat u betuan në Vlorë. Borgjezia jonë e përçarë, e dobët u tremb nga revolucioni, kur erdhi koha për të marrë masa konkrete revolucionare. Ne nuk jemi për reforma agrare, po për revolucionin agrar, shkruan më 1 prill tek “Liria e Kombëtare” Lame Kodra.

PUSHTIMI I VENDIT

Në një artikull tjetër botuar në gazetën “Bashkimi” më 21 mars të vitit 1945 me titull “Logjika e Tradhtisë”, Sejfulla Malëshova shtjellon ndër të tjera këtë ide – “Kur shkeli Italia fashiste Shqipërinë dhe regjimin i Zogut mori fund, ata që sot janë përpara gjyqit të popullit u bënë miq të regjimit fashist, të Xhirove, Melolnëve, Jakomonëve, Parianëve, Dalmacove dhe armiq të tërbuar të Zogut dhe të regjimit të tij. Kur filloi të perëndonte ylli i Italisë fashiste, ata filluan të bëhen “anti-italianë të matur”, duke mbajtur natyrisht pozitat dhe kulltukët dhe duke vazhduar bashkëpunimin e tyre me okupatorin italian.

Disa organizuan çeta, që bënin një luftë demonstrative kundër ushtrisë italiane dhe një luftë efektive kundër lëvizjes çlirimtare në Shqipëri. Kur pastaj fashizmi italian theu qafën dhe ushtria gjermane shkeli Shqipërinë, ata që kishin qenë kuestorë, prefektë dhe ministra të Viktor Emanuelit të III u bënë miq të Hausdingut, të Von Sheigerit me shokë, miq të Komandës Gjermane, Gestapos dhe “armiq të tërbuar të italianëve”. Me fjalë të tjera ka qenë gjithnjë me ata që vijnë dhe “kundër” atyre që ikin, me ata që e shtypnin popullin “kundër” atyre që e kishin shtypur, po që nuk ishin më në gjendje të shtypnin. Të gjithë i mbajnë mend sofizmat dhe demagogjinë e poshtër të këtyre zotërinjve mbi ndryshimin në mes të okupacionit italian dhe të okupacionit gjerman në Shqipëri: sofizmat e poshtra mbi neutralitetin, indipendencën dhe mbi “gjermanin që nuk është okupator”.

Të gjithë i mbajnë mend klithmat e tyre histerike jo vetëm kundër italianëve fashist, por kundër edhe atyre italianëve që luftonin krah për krah me ne. Të gjithë e mbajnë mend se si bërtisnin këta zotërinj kundër Zogut, atëherë kur Zogu iku nga Shqipëria. Po të gjithë e dimë sot se po këta zotërinj u mblodhën të gjithë nën flamurin e Zogut dhe të “Legalitetit” më 1944, kur pas flamurit të Perandorisë fashiste kish rënë edhe flamuri i “Ballit Kombëtar”.

Vetë Midhat Frashëri u jep urdhra çetave të “Ballit Kombëtar” dhe organizatave të “Ballit” të nderojnë ala zogiste. Vetë Rexhep Mitrovica që kishte qenë 15 vjet në mërgim “kundër Zogut dhe ish kthyer me ushtrinë italiane për të shpëtuar Shqipërinë nga regjimi zogist bënte në prill 1944 apologjinë e këtij regjimi. Si shpjegohet, shkruan ndër të tjera Sejfulla Malëshova: Gjithë kjo inkoherencë? A ka një logjikë në këtë mes? Po; një logjikë. Është logjika që lidh regjimin e Zogut me okupacionin e Shqipërisë, logjika që lidh Italinë fashiste me Gjermaninë e Hitlerit, logjika që lidh të gjitha forcat reaksionare, të gjitha forcat antikombëtare dhe antipopullore. Është logjika e atyre që duan të sundojnë me çdo kusht mbi kurrizin e popullit. Është logjika e atyre që nuk mund të mbahen në fuqi pa ndihmën e të huajve, pa ndihmën e okupatorit, pa shkelur interesat e larta të popullit dhe të kombit të tyre. Është logjika e tradhtisë.

STILI I TRADHTISË

Në gazetën “Bashkimi” më 29 mars të vitit 1945, ndër të tjera Sejfulla Malëshova thekson: Ata që sot po i gjykon populli dhe shokët e tyre që do të kapë e do t’i gjykojë nesër, kanë qenë fashistë jo vetëm nga politika e tyre, nga parullat e dala nga arsenali i Goebblesit, po edhe nga metodat, nga stili i tyre. Ata kanë folur për indipendencë dhe neutralitet të Shqipërisë, në një kohë kur Shqipëria ishte fund e krye në mëshirën e okupatorit, kur të gjitha forcat politike ushtarake të qeverive kuislinge ishin nën urdhrat e komandës gjermane dhe Gestapos.

Ata kanë folur për ‘terror e ‘vëllavrasje’ nga ana e Lëvizjes Nacional-çlirimtare, në një kohë kur ata organizonin bashkë me okupatorin gjerman ofensiva ushtarake për të shtypur ushtrinë tonë heroike, në një kohë kur ata ngrinin terrorin në sistem, përgatisnin 4 shkurtin e 28 shkurtin, në një kohë kur gjithë politika e tyre ishte një politikë sistematike për të provokuar vëllavrasjen në Shqipëri. Provokacione që po i bëjnë kundër vendit tonë ca gazeta reaksionare të Greqisë janë tipike nga kjo anë. Në një kohë kur bandat reaksionare në Greqi po grabisin, po ndjekin, po masakrojnë për të dytën herë me metoda fashiste vëllezërit tanë përtej kufirit, çakejtë e Selanikut e të Korfuzit po çirren e po bërtasin për masakër, grabitje transferime nga Jugu në Veri që gjoja qeveria jonë bën në kurriz të “grekëve” të Shqipërisë. Këlyshët e reaksionit fashist e profashist, kudo qofshin, kanë të gjithë një qëllim të shtypin popullin e vendit të tyre dhe së bashku gjithë popujt e botës. Prandaj ata kanë edhe një fytyrë, një stil. Është stili i tradhtisë!

Një temë tjetër me interes paraqet koncepti i Sejfullait për çështjet e kulturës, ai është shprehur për qëndrimin që duhet të mbajnë intelektualët në një shtet demokratik, për lidhjet kulturore me gjithë botën demokratike e progresive. Për Sejfullain, artisti dhe poeti duhet të jenë, përpara çdo gjëje tjetër qytetarë të mirë të lidhur me jetën e popullit të tyre. Kjo është e domosdoshme për ta edhe si artistë, pse inspirimi dhe forca krijuese nuk mund të dalin vetëm nga rrethi i ngushtë i jetës individuale të artistit, por ky duhet pa reshtur t’i nxjerrë nga burimi i pasosur i realitetit të jashtëm dhe, në radhë të parë nga jeta e popullit.

Kam dëgjuar, psh., se në disa rrethe ka tendenca që Faik Konica dhe Fishta të fshihen fare nga defteri. Është e vërtetë se Faik Konica që më 1925 e tëhu ka përkrahur regjimin e Zogut dhe ka qenë në kampin e reaksionit. Është e vërtetë se Fishta ka qenë anëtar i Akademisë në kohën e okupacionit fashist. Po është e vërtetë dhe kjo që veprat e Faik Konicës dhe të Fishtës janë lidhur ngushtë me Rilindjen e Shqipërisë. Faik Konica, Fan Noli dhe Fishta janë fytyrat më të mëdha të Shqipërisë në fushën e kulturës. Bashkë me Kostandin Kristoforidhin dhe Naim Frashërin ata janë lëvronjësit e mëdhenj të gjuhës shqipe, janë ata që kanë ngritur gjuhën shqipe në dinjitetin e një gjuhe letrare. Ky është një kontribut i madh që kanë dhënë këta në jetën e popullit dhe kombit shqiptar, dhe këtë kontribut ne me të drejtë e quajmë pjesë e pandarë të trashëgimisë tonë nacionale, të pasurisë sonë kulturore.

POEZI E LAME KODRËS MË 1939

SI E DUA SHQIPËRINË
S’kam çiflig e s’kam pallate,
S ’kam dyqan me katër kate
Por e dua Shqipërinë
Për një stan në Trebeshinë,
Për një shkarpë e për një gur,
Për kasollen mi Selishte
Për dy ara në Zallishte,
Për një lopë e një gomar,
Për një Balo, një manar.
Unë e dua Shqipërinë
Si bari dhe si fshatar,
Unë e dua Shqipërinë
Për tërfilin mi lëndinë,
Për një vajzë gjeraqinë,
Dhe për ujët që buron
Nga një shkëmb e gurgullon
Nëpër lisat gjethe-shumë,
Edhe zbret përposh në lumë.
Unë e dua Shqipërinë
Për një lule trëndelinë.
Për një zok që fluturon,
Për bilbilin që këndon
N’ ato ferra e në ato hije
Këngë malli e dashurie.
Unë e dua Shqipërinë
Si poet i dhëmshëruar.
Unë e dua Shqipërinë
Që nga Korça në Vraninë,
Ku del bujku që me natë
Me parmëndë dhe me shatë,
Mbjell e korr me diell, me hënë
Dhe s’ka bukë për të ngrënë
Ku nallbani e samarxhiu,
Kërrusen ditë e kërrusen natë,
Që të hanë bukë thatë,
Ku hamalli nëpër skela
Ngarkon hekur e varela,
Këmbë-zbathur, bythë çjerrë
Punon vetë për të tjerë.
Unë e dua Shqipërinë
Që nga Shkupi e në Janinë,
Ku një popull derë-zi
Heq e vuan robëri,
Unë e dua Shqipërinë
Si poet i dhëmshëruar.
Unë e dua Shqipërinë
Si një revolucionar.

/Gazeta Panorama