VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Rezear Xhaxhiu i dërgon letër të jatit prof.Muzafer Xhaxhiut: “Nje leter per Ty, Ne kete 100 vjetor te ditelindjes Tende

By | May 14, 2021
blank

Komentet

blank

LAVË – Poezi nga ADAM ZAGAJEWSKI – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Po sikur Herakliti dhe Parmenidi
të kishin të drejtë në të njëjtën kohë
dhe dy botë të ekzistonin pranë e pranë
njëra e qetë, tjetra e çmendur; një shigjetë
e vërtit pa frymë, dhe tjetra zemërbutë
e vështron atë; e njëjta valë prishet dhe nuk prishet,
kafshët lindin dhe vdesin në të njëjtën kohë,
gjethet e thuprës luajnë me erën dhe në të njëjtën kohë
ato shkrihen në një flakë mizore të ndryshkur.
Lava vret dhe ruan, zemra rreh dhe rrihet,
kishte luftë, nuk kishte luftë,
hebrenjtë kanë vdekur, hebrenjtë jetojnë, qytetet e djegura,
qytetet mbeten, dashuria thahet, puthja është e përjetshme,
krahët e skifterit duhet të jenë kafe,
ju jeni gjithmonë me mua, edhe nëse nuk jemi më atje,
anijet zhyten, rëra këndon dhe retë
tunden si vello të dasmës së lodhur.

Gjithçka ka humbur. Kaq bukuri. Kodrat
mbajnë kujdesshëm banderola të gjata me pyje,
myshku ngjitet në kambanoren e gurtë të kishës
dhe me buzë të vogla lavdëron me ndrojtje Veriun.
Në muzg jaseminët shkëlqejnë si llamba
budalle të shtangura nga drita e tyre.
Në muze para një kanavace të errët
shtrëngohen këlyshët e maceve. Gjithçka ka mbaruar.
Kalorësit galopojnë mbi kuaj të zi, shkruan tirani
një dënim të zhgramatikuar me vdekje.
Rinia shpërbëhet në harkun
e një dite, fytyrat e vajzave bëhen
medalione, dëshpërimi shndërrohet në ekstazë
dhe frytet e forta të yjeve rriten në qiell
si kalaveshë rrushi dhe bukuria qëndron, dridhet, shtang
dhe Zoti ekziston dhe vdes, nata kthehet tek ne
në mbrëmje, dhe agimi është gërryer nga vesa.

blank

KUSH E PESHOI NJË IDE? – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2020)

Kush e peshoi
një ide?
Më e rëndë është metafora,
apo një det?
Një atom ja kalon
në peshë dhe Hiroshimës,
një foshnjë e porsalindur
është më e rëndë se Aushvici.
Një proverbë e Budës
është më e rëndë se Himalajat.
E zogu kolibër
më i rëndë
se Polifemi.
Sistemi me planetë i Kopernikut
është peshorja e mendimit.
Copërat e dritës së fundosur
janë mermeri i nëntokës
e gjethet e xinxifes së Skiroit
janë kandar argjendi
për xixëllonjat
e pikat e vesës.
Ja, dy lule si lente dylbish
për të parë
ç’ka përtej
hapësirës
dhe kohës!
Më rrethon
metafizika blu e gurit,
kujtesa është e plagosur –
po ta prekësh
dhëmb.
Palëvizshmëria e librit
është tempullore.
E Gishtoja i përrallave peshon
më shumë
se dinosaurët
e Spilbergut
a Behemoti.
Stomaku është peshorja e kanibalit,
kanibali është peshorja e popujve,
popujt janë peshorja e mbretërve,
Mbretërit janë peshorja e mendimtarëve,
mendimtarët janë peshorja e skllevërve,
skllevërit janë peshorja e lirisë,
liria është peshorja e fatalitetit,
fataliteti është peshorja e ligjeve,
ligjet janë peshorja e entropisë,
entropia është peshorja e rastësive,
rastësitë janë peshorja e vdekjes,
e vdekja është peshorja e përditshmërisë,
përditshmëria është peshorja e harresës,
harresa është peshorja e gjumit,
gjumi është peshorja e miteve,
mitet janë peshorja e instiketeve,
instiktet janë peshorja e fantazisë,
fantazia është peshorja e heronjve,
heronjtë janë peshorja e paradokseve,
paradokset janë peshorja e fjalëve,
fjalët janë peshorja e profetëve,
profetët janë peshorja e plehut,
e plehu është peshorja e kotësisë,
kotësia është peshorja e Apokalipsit,
Apokalipsi është peshorja e detit që vdes,
e deti që vdes është peshorja e hiçkohës,
hiçkoha është peshorja e parasë,
paraja është peshorja e të pëgërës,
e pëgëra është peshorja e TV-së,
TV-ja është peshorja e skizofrenisë,
skizofrenia është peshorja e arkivoleve,
arkivolet janë peshorja e kryqeve,
kryqet janë peshorja e Pons Pilatit,
Pond Pilati është peshorja e Dantes,
Dantja është peshorja e Napoleon Bonapartit
Napoleon Bonaparti është peshorja e Vaterlosë,
Vaterloja është peshorja e holokaustëve,
holokaustët janë peshorja e ujqërve,
e ujqit janë peshorja e qingjave,
e qingjat janë peshorja e utopive,
e utopitë janë peshorja e diktatorëve,
diktatorët janë peshorja e vetë Zotit,
e Zoti është peshorja e Satanait,
Satanai është peshorja e . . . peshoreve . . .
tani dhe ajri plaket
me mjekër rrufesh,
ajri lëviz në pllaje
i pabesueshëm dhe i nëmur si profetët.
Si ta dizinfektoj
dhe Hënën
nga gjaku i Makbethit?
Hëna na peshon mishrat tanë
copëtuar nga një kasap qiellor,
jetojmë të tashmen kaq të lashtë,
të djeshmen e sotme e të ardhmen e djeshme,
e tashmja e kaluar
është e kaluara e tashme,
e ardhmja e tashme
është e kaluara e ardhme.
Ju lutem,
kush e peshon kohën,
atë për të jetuar
dhe atë për të vdekur?
Sa lule të verdha
prej squfuri më rrethojnë.
Fjala ime është një qeli
po pa të burgosur brenda.
Nga vjega e ylberit
këputet . . . planeti.

 

blank

HAKMARRJA E ËMBËL – Tregim nga Muç Xhepa

Shtator 1979. Vajza më e bukur e kursit bëri shenjë të shkoja tek ajo. Holli i fakultetit ishte mbushur me studentët e vitit të parë.
– Të kërkon dikush, i rëndësishëm,- qeshi,- më prezanto edhe mua me të.- Tregoi me dorë nga dera.
Te shkallët ishte Edmond Flaga, i gjatë, i pashëm, i qeshur. Njihemi që nga koha kur kemi banuar në të njëjtin qytet, Rrogozhinë. Disa vite edhe në të njëjtin pallat. Ndonëse më i madh në moshë, e kemi ruajtur miqësinë dhe respektin për njëri-tjetrin. Edmondi rrezatonte cilësi të larta – i prirur për të bërë vetëm mirë.
– U gëzova shumë që më në fund të lanë të vazhdoje shkollën. Ishte non sense. Prindërit mësues. Edukuan breza të tërë. Na bënë këta që jemi…,- Shtrëngojmë duart.
– Do të prezantoj me bashkëshortin e Jetës. Po të keshë nevojë…, është njeri i thjeshtë…
Te fundi i shkallëve na buzëqeshte shefi i rojeve personale të kryeministrit. Ali Çeno.
Dielli fshihej pas plepave në anën jugperëndimore të liqenit. Rrezet e pakta, të kuqërremta, zhyteshin në sipërfaqen e yndyrtë dhe vende-vende krijonin njolla si të ishin prej gjaku, që herë largoheshin e herë afroheshin pranë kafenes në buzë. E vetmja në atë qytezë, të cilën “Çlirimtarët” e kishin kthyer në qendër internimi. Eh, Samiu i gjorë, rilindasi mendjendritur, e kishte ëndërruar për tjetër gjë – kryeqytetin e shqiptarëve. Brenda heshtje e rëndë. Ajo përzihej me frikën që kishte krijuar prania e shumtë e kostumgrinjve pas vrasjes së kryeministrit dhe të kallte datën. Në tryezën pranë derës pinte kafe një mesoburrë shpatullgjerë. Mustaqet i vareshin anës buzëve dhe i jepnin pamje mbresëlënëse fytyrës muskuloze. Pranë ndaloi Gazi-69 i degës. Zbriti një kostumgri i bëshëm. Dukej si mundës. Vajti pranë tryezës dhe diçka i tha. Duhej të ishin ngrënë edhe më parë, sepse këmbyen fjalë jo dashamirëse.
– Po të jesh aq trim…, dil jashtë… !- Ngriti zërin kostumgriu.
Shpatullgjëri brofi në këmbë, la paratë për kafenë dhe e ndoqi nga pas. Jashtë, nga dheu, u shfaqën katër sampistë. Të pestë përbindëshat iu hodhën përsipër dhe pas një përleshje që drithëroi edhe pemët përreth, e prangosën. Ndërsa e fusnin me forcë brenda automobilt-burg, kostumgriu “trim” e godiste me dorezën e pistoletës në kokë.
– Në aeroport vajta vetëm. Nuk doja të merrej vesh për ku isha nisur. Më hanin duart. Ndjenja e revanshit më mundonte prej vitesh. Etja për hakmarrje nuk është gjë, nëse nuk e mban gjallë tërë jetën; i thoja vetes në qelinë e izolimit, pasi kisha kaluar nëpër shkallët e torturave çnjerëzore.
Aliu porositi kafe, unë pije freskuese, ndërsa Bardhyl Miraku, miku i ngushtë i Aliut, që e kishte vizituar edhe në burg, një birrë. Ishim ulur te veranda e hotel “Skampës”. Kishin ardhur të më uronin për punën e re, drejtor turizmi.
– Rivendosja e drejtësisë në thelb është hakmarrje. Njerëzit duhet të marrin atë që meritojnë.- Bardhyli mbështeti logjikën e mikut të tij. Njohja e tyre ishte e vjetër. Babai i Bardhylit dhe kryeministri kishin luftuar bashkë, në të njëjtën llogore, në luftën e Spanjës. Menjëherë pas ardhjes në pushtet, Neroni e kishte pushkatuar, pasi e kishte shpallur poliagjent.
– E pata lajmëruar se do të jetoja gjatë. Nxirrte dhëmbët, zgërdhihej, po të lamë ne thoshte. Pesë kilogram burrë ishte. Por, i zi i tëri. Kënaqej të ushtronte tortura mbi të pafatët që i binin në dorë.
– Kam ndjekur intervistën tënde.- I thashë unë.
– Kam qenë pranë tij gati për nëntë vjet dhe jam i bindur që atë e vrau i pabesi. Atij që kryeministri i kishte qëndruar besnik për dyzet vjet.
Ujqër të dy, thashë me vete.
– Ke vuajtur shumë birucave. Por ia dole në fund. Ja tani ndriçon të vërtetën.- Bardhyli vuri shishen në buzë.
– Do të dish Bardhyl cila ishte tortura më e madhe që kam përjetuar? Më lidhnin këmbë e duar në tryezë dhe hetuesi, Sokol Koleka, ulej çdo mëngjes mbi kokën time,- Aliut iu dridhën duart.- Zbardhte dhëmbët: “Hë trim, do të firmosësh këto që të kam shkruar…Është deponimi yt”? Jo i thoja. Ai shtrëngohej dhe lëshonte gazra… pordhë… I lutesha Zotit ato çaste të më jepte jetë. Ta takoja, sikur edhe vetëm një hëre.
Heshtje. Rrufiti kafenë. Mori paketën e cigareve që Bardhyli kishte vënë në tryezë dhe i mori erë. Thellë.
Gusht 2019. Naim Flaga, vëllai më i vogël i Edmondit, më thërret në mesinxher. Ka vite që jeton në Itali me familjen. Kemi qenë shumë miq. Luanim futboll bashkë. Naimi më quante sollaks i hidhur.
– Aliu na la.- Iu përlot zëri.- Një boshllëk i madh na është krijuar. Ishte shtyllë për Jetën, por edhe për ne të tjerët.
Eh, Jeta heroinë, them me vete. E internuan në fshatin Përsnik të Gramshit. Nuk u dorëzua. Dashuria për Aliun e bëri më të fortë. Naimi më kishte treguar, kur e kishin internuar. “Nëntë orë udhëtim me një kamion që prishej rrugës, ngecte në llucë. Jeta dhe tetoja në kabinë, unë në karroceri. Në Gramsh oficeri i degës na tha: ‘Zbrisni, ç’prisni! Arritët në aeroport’. Më vinte ta mbysja me duar”.
– Iku i qetë se haku…,- u përpoqa t’i them.
– Ku e lashë?- Aliu vuri përsëri paketën pranë hundës.
– Në aeroportin e Zyriut kishte dalë të më priste Bajrami. Një mik që nuk m’u largua kurrë. Ashtu si Bardhyli. Edhe në ferr.- Aliu vuri dorën në supin e Bardhylit.
– Të kam marrë disa herë në telefon, s’përgjigjej njeri, më tha Bajrami. I tregova se ishin në Durrës te vëllai i Jetës, e tërë familja. Bëj dhe ti turizëm, disa ditë në Zvicrë, më ftoi. Bajram, ia ktheva, ti e di mirë përse kam ardhur sot? Më hanë duart! Më dërgo sa më parë.- Aliu e ngriti zërin.
– Ta mori Zoti hakën vëlla. E kanë gjetur të vdekur në apartament. Thonë se ishte pa kokë. Policia po merret me identifikimin… Bajrami fliste mua më krijohej gjendje tjetër. E ëmbël.
Bardhyli s’e mbajti gëzimin. Porositi birra edhe për ne.
– Te biletat, vajza u habit përse do të kthehesha brenda ditës. Foli gjermanisht me një si përgjegjës. Ai më vështroi i përqendruar. Foli në radio. Pastaj diçka i tha asaj. Pas dy orësh nisej i njëjti avjon për Tiranë. Mora biletën dhe u ndava me Bajramin që i mbeti qejfi.
– Hajde gëzuar,- Bardhyli përplasi shishen me ne.
– Por, te kontrolli më ndaluan. Morën çantën ta shihnin imtësisht. Oficeri që më rrinte pranë më pyeste përse qeshja. Të paktën ashtu më dukej. Unë nuk dija gjermanisht. Më dukje sikur kërkonin kokën… e humbur… Hakmarrja qeka më e ëmbël se mjalta, kur ta dhuron Perëndia.
blank

ÇFARË U MUNGON KËTYRE RRUGËVE Poezi nga VEHBI SKËNDERI E lexon e bija Elida Buçpapaj

 

Unë nuk po e kuptoja dot, çfarë u mungonte këtyre rrugëve e kësaj Arkitekture
Kaq perfekte.
Kësaj dritëze të butë, që binte mbi vitrina, midis luleve e shkurreve,
fekste e fekste…

Çfarë i mungon këtij iriqi vocrrak, strukur, s’di qyshkur, në këtë ferrë.
Çfarë i mungon kësaj buzëmbrëmjeje të purpurt,
edhe kopsht plot trëndafila, edhe humnerë,
ku befas do të gremisen të tëra xixëllonjat e të tërë yjtë.
Çfarë i mungon këtij lumi, kësaj lëndine, këtij parku që, ndonëse lumturohem e
më kënaqen sytë duke i parë:
ndjej një hon në zemër, një zgavër ujqsh, që frikën më kall.

Çfarë i mungon kësaj hëne të plotë, fshehur, paksa, nën një tyl të bryllët
reje, që duket posi një flutur e djegur.
Çfarë i mungon syrit tim, që bredh gjithandej, si qen i ndjekur!
Çfarë i mungon kësaj nate pa emër, kësaj hijeje
ekzistente e inekzistente, kësaj ujvare hënore kaq transparente,
ujore, nënujore e të përjetëshme….

Bernë, 11 gusht 1996


Nga libri “Zvicra Shqipëria ime”, Prishtinë 2004

 

 

 

blank

NJERI, S’KA ARDHUR ENDE KOHA TË VDESËSH – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2020)

– Njeri, s’ka ardhur ende koha të vdesësh,
po avullon dhe ari i padjegshëm i nibelungëve
e pa materie mbetet një boshësi.
Lëkura është derë e mbyllur
me brava poresh të pafund.
Lumi bën një elektrogramë,
sikur shkruan një autobiografi.
Njeri s’ka ardhur ende koha të vdesësh.
Unë,
Zoti, Zoti
zgjas dorën
ta nxjerr nga kraharori
zemrën – gafore prej bronzi të ndjeshëm
e . . . prapë s’do të vdesësh.
– O Zot,
përdëllemë!
Gaforja e zemrën ikën
nëpër yllësitë e shpirtit,
trupi im ndjek si hieja
pa përmasa
në infinit . . .
A ka herbariume për këta muzgje,
për të ruajtur
gjumin,
xixëllimet e ideve?
Pa gjumin do ta kishim dyfishin e ekzistencës,
notoj mes djersës si Sizifi i shndërruar në notar,
ja një këndez dioniziak i rrjepur
simbol i vjeshtës antike.
Grifonet funerore po t’i shposh
shpërthejnë gjakun e zogjve dhe të ajrit.
Heronjtë e kujtesës janë trupa pa mish
hyjnë e dalin lehtësisht nëpër muret,
varri është humnerë
çdo i vdekur thith
mijëra engjëj pas vetes.
Gishti i stërmadh i tymit
futet te unaza e Diellit,
që ka vulën heraldike të stinëve
për të vulosur testamentet.
Ekrani i TV riprodhon dinosaure
si tigani ku skuqen vezët syze,
Shqiponja vjen nga sipër kaq shpejt
sa hapësirat i zgjaten nga pas si flokë hyjnish.
Eja, eja mendim që nga planeti Mars
në tendën mikpritëse të lëkurës time
të tendosur në vapën e moskzistencës.
Dhe unë parapëlqej t’u ve
dhe luanëve të Danielit krahë fluture.
T’i rrjep lëkurat e zebrave për shah ekzotik,
e të jashtëqis gjarpërinjtë e tempujve.
Eja, eja robot i dëmtuar,
po të ve gaforen elektronike të zemrës
si ringjallja e vetë Mesisë.
Letra, që po shkruaj është atdheu im,
përtej kësaj letre jam përherë i mërguar.
Ekzilet e mia janë internime të arta
në Persinë e në Egjiptin kur e pa Herodoti,
në kampin indian të Hajavathës,
në jeruzalemin e kryqtarëve të Rikard Zemërluanit,
në zhytjet nënujore të Zhak Iv Kustosë,
në funeralin pa njerëz të Modilianit,
te poezia e Migjenit
për gaforen e historisë,
që ecën mbrapsht.
Fjalorët janë varreza fjalësh
gjoja i ringjallim përmendësh,
sytë kanë ikur në disa orbita,
që nuk i di as Zoti e as Kepleri.
Si ta zbus këtë mal e ta derdh
si një lumë
a një ujvarë drejt detit?
Mund të zhytësh duart në det,
po jo emrin dhe ëndrrën.
Stalakmitet vigane
janë stërgjyshër
të kallinjve të grurit.
Dy supet e mia ulërijnë
si dy pantera, duke frikësuar
Cerberin dhe engjëjt!
Dua t’i shkrij imazhet për të gjetur
një metal më hyjnor.
Ndërgjegjja është kishë,
ku vetëm pendesa na strehon.
E unë pres një popull të ri
lexuesit e mi, që s’janë sot!
– Njeri s’ka ardhur ende koha të vdesësh,
ikonat janë pasaporta
të kerubinëve e serafimëve,
ikona jote gaforja . . .
– O Zot, unë jam kjo gafore e pakuptuar,
duke tërhequr fijet e prehistorisë
e megjithatë eci mbrapsht,
rikthehem e gjoja shoh të panjohurën,
dogmat më mbërthejnë, ritet më rrotullojnë
në një perpetum mobile,
skllavërinë e quaj liri
e poshtërimin mirësjellje
e mitin e parasë moralin e vetëm!
Gaforja e zemrës ra, më braktisi u zhduk,
jam njeriu pa zemër, i munguar në gjithçka,
muskujt më ndryshken si lebra kimike,
kryeqytetet janë ndotur nga shira acidesh,
e pemët janë pishtarë të shuar
të një braktisje të kobshme,
Urbanistika e gjashtë ditëve të krijimit
e ka tradhëtuar projektin e Zotit
kanë fallsifikuar idetë, gjeneza,
gaforja e zemrës e neveritur i shmanget
katastrofës kibernetike dhe shkrumbit
e zhytet në thellësitë oqeanike pa cak
e hijet e atlantidasve të vallëzuar me peshqit
e pranojnë me brohori këtë hyjni
me ganxhat e gafores të presë telat
e një bombe atomike të koduar . . .

 

blank

ROMANI I AMERIKËS SË FRANC KAFKËS – Nga VISAR ZHITI

Është i pari ndër tre romanet e Kafkës, e nisi kur ishte 28 vjeç, por u botua i fundit, i pambaruar, pas vdekjes. Dhe titullin e kishte “I zhdukuri”, por miku i tij, shkrimtari Maks Brod, që nuk e zbatoi porosinë e Kafkës për t’ia djegur Veprën, duke u bërë kështu plotësuesi i një testamenti shpirteror të pashkruar, ia botoi Veprën, ndërkaq ia ndërroi titullin romanit, ia bëri “Amerika”, sepse duhej prapë një K, që Kafkën e ndillnin aq shumë, siç e kishte “Kështjella” e tij apo siç ishte personazhi Jozef K.
Ameri-K-a e Kafkës s’është Amerika e vërtetë, ku ai nuk shkoi kurrë, por e fantazoi atë dhe e rimora ndër duar librin për të zbuluar ndonjë ndjesi tjetër a ide ndryshe, gjeta shumëçka që te Kafka i mëpastajmë do të sublimohej mynxyrshëm: ikjet me asgjëkundin, fatalen me absurdin, sinqeritetin me të pakuptueshmen, dashurinë me groteskun, etj.
Patjetër që është libri me humorin më të begatë të Kafkës para se ky humor të bëhej i zi, tragjik.
Kemi një Karl të pafajshëm, shokët e rrugës së tij janë shumë të zotë për të qenë të liq, sidomos njeri, qe s’e di që është me aq shumë cmirë dhe i pabesë dhe Karli kompkeksohet, aq sa ndihma që u jep atyre, i zhbëhet si të ishin ata, që e kishin ndihmuar, etj, etj. Befasitë, konviktet si burgjet, lëniet pergjysmë të shumë gjërave, zhurma të boshta, fushata zgjedhore, hotele si qeverira festive e shtypëse, të dashura të dhjamura, kotësira serioze, që shndërrohen në rrahje, etj, etj, mbarim i mosmbarimit, mosmbarim i mbarimit, kafkianizëm virtuoz…
* * *
Dhe si një ilustrim i kësaj, një miku im piktor në Itali, Georg K-ola, me K-në kafkiane në mbiemër, i shkrep dhe bën portretin e Kafkës me qeleshe shqiptare dhe pranë tij më vë mua, po me qeleshe, dhe m’i nis, pa më thënë së nga i erdhi ky frymëzim keshtu, mbase për të më shperblyer atë mall gëzimtrishtë për Kafkën, një adhurim zymtan, sa vetanak, po aq dhe K-ozmik…
blank

POPUJ SHIRASH – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2020)

Ujëra, ujëra, ujëra,
popuj shirash, fëmijë pikash, të palindur prej avujsh,
amfora hyjnish me baltë të pjekur
nga muskujt e njerëzve,
poçe lypësish bërë nga balta e eshtrave të Cezarit,
shpirtin ma rrëmbejnë ujëvarat
dhe ato vrapojnë e lënë pas
formën time të zbrazur. Demonët e lumenjve klithin,
askush nuk i di rrugëtimet e ujërave të nëntokshme,
kafshët e lotëve dalin nga çarqet e qepallave,
dua të zjej zjarrin brenda një ene uji,
rubineti i çezmës në kuzhinë
pikon si bibilushi i një Erosi.
Do të më vrasë dashuria,
do të më verbojë mirëbesimi,
do të më mallkojë poezia!
Oqeani mbulohet me një epidermë njeriu.
Shoh në ëndërr vetveten,
pra, gjumi është pasqyrë e rëndomtë,
fijet e dëborës
janë eshtrat e të vdekurve
para pesë mijë vjetëve,
përjetësia ka rënë në dashuri me vogëlsitë e mia
të vdekshme. Mendimin e padukshëm si ta bëj
pikturë të mrekullueshme?
Ylberi është ombrella e harruar
e Van Gogut te karrigia e një kafeneje
bohemësh në Paris,
engjëjt me reumatizëm lagen e dridhen në shi,
kudo kërcejnë dhe dalin bretkosat e Voltës
nga mëngët prej prestigjiatori të rrufeve,
bretkoca, që kuakin dhe bredhin në kompjutera,
te mumjet e faraonëve të Egjiptit.
Gjithësinë e kap ngërçi,
nga paraliza erërat janë si statuja të copëtuara.
Ku ta kap peshkun,
që ka në bark
shishen e një mesazhi të një
Krishti fëmijë të mbytur?
Mijëvjeçarë,
martohuni te emri im!
O, Talesi i vjetër i Miletit me pikën e ujit
ftillëzonte gjithçka. Uji qe fara dhe plaçenta e botës.
Vetë njeriu është më tepër ujë,
njeriu dhe peshku s’janë raca të ndryshme.
Te pika e ujit
shihni vetë Talesin mikroskopik
me gjymtyrët lëvizëse prej bakteresh,
këtu janë popullsitë e panumërta,
banorët e ardhshëm të Marsit
alienët e Udhës së Qumështit.
Pika e ujit është porta për të gjithë
e të lindurve dhe e të munguarve.
Shkretëtirat vijnë me kocka, devetë e djersës
i hëngrën palmat, zogjtë u mbyllën
te vezët e thara të oazeve,
ajri pa erëra është si skeleti i hierogliftë,
vdis dhe ti oshënar i kokrrizave lakuriq
zhvishu dhe nga trupi.

E mbush një Aristotel prej amfore
me një De Radë prej uji.
Unë nuk mund të eci pa ndrojtje mes ajrit
pa u plagosur
nga shkrepat e mprehtë dhe qelqthyer të vapës,
te oazi i Sivas gjej trupin e balsamosur
të Aleksandrit Dybrirësh,
nën puplat e engjëllit
është një dinosaur,
që nuk i di fetë,
mitet, tabutë.
O Thalasa, Thalasa, Thalasa,
agime të afreskave të Mikenës dhe të Kretës,
piktografi si fabula,
objekte simbolike
më të plotfuqishme se fjalët, labirinti
si balli i Borgesit,
trupi i demit të shenjtë zeusian me kokën time,
Meduza si Mona Liza e paralindur,
monedha e Epidamnit
me lopën dhe viçin,
vera prej mjalti e taulantëve,
tempulli i Melisës,
që lindi Dyrrahun,
anija lembe e shenjtë e hyut Redon,
jam si rrfana e Mjedës,
që lidh dy ishuj qershish,
te kështjella e Port Palermos gjej
kokën fluturuese të prerë
të Ali Tepelenës me mjekër të gjelbër,
te shkëmbejt e Gramatës mes mijëra mbishkrimesh
skalis tekstin e fshehtë të librit
të pasvdekjes,
ndihmoj dhe fantazmën e Budës së madh
të thandrojë
ca proverba të pavdekshme dhe të pakuptueshme
për njerëzit,
por jo për pulëbardhat,
skeletet e piratëve,
kalin Pegas
dhe Herkulin e fshehur si xhind
te një guackë nëndetare.
Ujëra, ujëra, ujëra,
jam Ujori,
që mbështjell dhe mbështillem nga gjithçka.
Ke etje?
S’ke pikë lënd në gotë?
Burimet janë tharë?
Coca Colat kanë shpërthyer si bomba iluzive?
U avulluan oqeanet?
Ujënajat s’janë më?
Vesh një këmishë të frikshme meteorësh,
Hëna është jo e kaluara, po e ardhmja e Tokës – kalendar
kozmik, fatal, klepsidër rëre, jo uji
më kot njëmijë profetër si Moisiu i çmendur
do ta godasin shkëmbin
për të nxjerrë ujin,
vetë Zotin, Zotin,
gjarpërin e artë që mban në gojë kozmosin
dhe helmin e të jetuarit!

 

blank

NGA JETA E SENDEVE – Poezi nga ADAM ZAGAJEWSKI – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Lëkura e lëmuar e sendeve është e tendosur
si një çadër cirku.
Arrin mbrëmje.
Mirësevjen, terr.
Lamtumirë, dritë e ditës.
Ne jemi si qepallat, thonë sende,
prekim syrin dhe ajrin, terrin
dhe dritën, Indinë dhe Evropën.

Dhe papritmas jam unë që flas: e dini,
ju sende, çfarë është vuajtja?
A keni qenë ndonjëherë të uritur, të vetmuar, të humbur?
A keni qarë? Dhe a e njihni frikën?
Turpin? Ju e dini se çfarë është zilia dhe xhelozia,
mëkatet e falshme që nuk përfshihen në falje?
A keni dashuruar ndonjëherë? A jeni ndjerë ndonjëherë sikur vdisni
kur natën era shpërthen dritaret dhe depërton
në zemrën e ngrirë? Ju e keni njohur pleqërinë,
zinë, kalimin e kohës?

Heshtja bie.
Gjilpëra e barometrit kërcen në mur.

blank

PËRPIQU TA VLERËSOSH BOTËN E GJYMTUAR – Poezi nga ADAM ZAGAJEWSKI – Përktheu IRENA DONO

Përpiqu ta vlerësosh botën e gjymtuar.
Kujto ditët e gjata të qershorit,
dhe luleshtrydhet e egra, gllënjkat e verës, vesën.
hithrat që pandërprerje mbulojnë
shtëpitë e braktisura të të mërguarve.
Duhet ta vlerësosh botën e gjymtuar.
I ke parë jahtet dhe anijet moderne;
njëri prej tyre kishte një udhëtim të gjatë për të bërë,
ndërsa të tjerët i priste harresa e fshehur.
I ke parë refugjatët të shkojnë gjëkundi,
I ke dëgjuar ekzekutuesit të këndojnë nga gëzimi?
Duhet ta vlerësosh botën e gjymtuar.
Kujto çastet kur ishim bashkë.
në një dhomë të bardhë dhe perden që luhatej.
Kthehu dhe kujto koncertin ku vlonte muzika.
Ti mblodhe lende dushku në park në vjeshtë
dhe gjethe që bënin shtjellë mbi tokën e plasaritur.
Vlerësoje botën e gjymtuar
dhe pendën e hirtë që një zog mullibardhë humbi,
dhe dritën e butë që humbet dhe zhduket,
pastaj kthehet.
blank

MIRAZH – Poezi nga CHRISTINA ROSSETTI – Përktheu IRENA DONO

Shpresa se isha në ëndërr ishte një ëndërr.
Ishte veç një ëndërr; dhe tani zgjohem
rehatprishur, e lodhur dhe e plakur,
për hir të një ëndrre.
.
E var harpën mbi një pemë,
një shelg lotues në liqen;
E var harpën e heshtur atje,
të shtrembëruar dhe të këputur
Për hir të një ëndrre.
.
Rri e qetë, rri e qetë zemra ime e thyer;
Zemra ime e heshtur rri pa lëvizur dhe e copëtuar.
Jeta dhe bota dhe unë vetë kemi ndryshuar,
për hir të një ëndrre.
blank

Më 18 qershor 1931 lindi Latif Berisha, ish kryetar i LDK-së në Mitrovicë, poet, intelektual

Latif Berisha aktivist në lëvizjen gjithë shqiptare të Kosovës, ish kryetar i LDK-së në Mitrovicë, shqiptar nga Kosova, i vrarë nga Doktrina e shenjt serbe.

Latif Berisha lindi më 18 qershor 1931 në Smrekonicë të Vushtrrisë.

Mësimet fillore i kreu në vendlindje, ndërsa ato të mesme në Vushtrri e Prishtinë.Fillimisht më 1949,punoi mësues në shkollën fillore në Pantinë. Këtu filloi të shkruajë poezi e disa prej tyre edhe t’i botojë në revistën letrare ‘Jeta e Re”. Më 1951 punoi inspektor në Sekretariatin për Arsim Kulturë dhe Shëndetësi.Në ato vite qe edhe anëtar i Kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve.

Më 1954, Latif Berisha punoi mësimdhënës i Gjuhës dhe letërsisë shqipe në Gjimnazin e ulët të Vushtrrisë, ndërsa më 1955 regjistrohet student i rregullt i Albanologjisë në Fakultetin Filozofik në Beograd. Gjatë kohës së studimeve,më 1957 boti përmbledhjen e poezive”TUFA”. Aktiviteti i tij u dallua edhe në formimin e Shoqërisë letrare “Përpjekja” të studentëve shqiptarë që studionin në Universitetin e Beogradit. Në qershor të vitit 1959, diplomoi në degën e Albanologjisë dhe pastaj punoi mësimdhënës në Gjimnazin e Mitrovicës “Silvira Tomazini”.

Më 1963, Latif Berisha i vazhdoi studimet pasuniversitare , Drejtimi i Letërsisë, në Fakultetin Filologjik të Beogradit dhe punoi temën e magjistraturës “Skëndërbeu në letërsinë e shkruar shqipe”.

Më 1965 u zgjodh asistent në Degën e Albanologjisë në Fakultetin Filozofik të Prishtinës, ndërsa më 1968 u zgjodh ligjërues i Historisë së letërsisë shqipe (Romantizmi).

Që nga viti 1984, punoi në projektin “Skëndërbeu në letërsinë shqipe” të cilin nuk e mbaroi.

Në vitin 1991, si dhe shumë mësimdhënës të tjerë, edhe Latif Berishën,regjimi serb e largoi nga puna.

Gjatë viteve ’90, Latif Berisha u angazhua në lëvizjen e intelektualëve dhe të popullit shqiptar për mbrojtjen e çështjes kombëtare.Ka qenë anëtar i Kryesisë së Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe kryetar i Degës së LDK-së në Mitrovicë.

U angazhua posaçërisht si udhëheqës në sektorin e kulturës.Ka qenë anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës.

Kur lufta për çlirimin e Kosovës mori hov të madh, më 24 mars 1999, në natën e parë të bombardimeve të forcave të Natos mbi caqet serbe, në Mitrovicë, kriminelët serbë e vranë prof.Latif Berishën,në pragun e shtëpisë së tij.

Pas luftës Biblioteka e qytetit në Mitrovicë mori emrin “Latif Berisha”.

Kontributi i Latif Berishës në fushën e arsimit,shkencës,kulturës. etj. qe shumë i madh.Vepra e tij poetike e shkencore zë vend të rëndësishëm në letërsinë dhe shkencën shqiptare të filologjisë.

Latif Berisha ka botuar vëllimin me poezi “Tufa”(1957), studimet e vështrimet: Ali Asllani dhe krijimtaria e tij poetike”(1963), Skëndërbeu në poemën “Kënga e sprasme e Balës” (1968), Skëndërbeu në disa krijime të letërsisë shqipe në Jugosllavi (1968), Vepra “Lulet e Verës” dhe disa nga dimensionet e saj kuptimore (1972), Poema “Bagëti e Bujqësi” (vlera ideoartistike) (1972), Hil Mosi dhe krijimtaria e tij poetike (1972), Andria Kaçiq Mioshiq dhe shqiptarët (1974), Një tufëz vjershash autografe të Zef Serembes (1974), Mistifikimi letrar dhe letërsia shqiptare e Rilindjes (1976), Jehona e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në katër poezitë e atyre viteve (1978), Zef de Rada,poet pak i njohur arbëresh (1978),Pikëpamjet e Luigj Gurakuqit mbi poezinë (1978), Në gjurmë krijuese të Jeronim de Radës (1978), Pikëpjekje të Letërsisë së Rilindjes me jetën dhe letërsinë e sllavëve të jugut (1982), Poezia e De Radës në suaza botërore (1984), Gjendje aktuale e kulturës shqiptare në Kosovë dhe kahet e zhvillimit të saj (1995), Vepra letrare “Dora d’Istrias , Shqiptarët (1995) etj.

Latif Berisha është hartues i dy teksteve shkollore. Numri tematik ” Jeta e re” , 3/2000 i kushtohet Latif Berishës.

Universiteti i Prishtinës , Fakulteti i Filologjisë, Dega e Letërsisë Shqipe, nën përkujdesjen e Isak Shemës, Nuhi Rexhepi e Sali Bashota përgatitën tekstin “Vepra” në të cilën u përmblodhën poezitë, studimet, vështrimet,trajtesat e poetit,studiuesit,profesorit e veprimtarit Latif Berisha.

Në vitin 2004, Presidenti Historik Dr.Ibrahim Rugova,e dekoroi prof. Latif Berishën me Medaljen e Artë të Pavarësisë, për kontributin e dhënë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës.

Në 10 vjetorin e vrasjes së prof. Latfi Berishës, më 24 mars 2009, Presidenti i Republikës së Kosovës, Dr. Fatmir Sejdiu e përmbushi detyrën e Presidentit Historik Dr. Ibrahim Rugova, duke ia ndarë Medaljen e Artë të Pavarësisë, familjes së prof. Latif Berishës,në akademinë përkujtimore që u mbajt në Qendrën e Kulturës “Rexhep Mitrovica”, në Mitrovicë.

blank

VJEN NJË BANOR HËNOR – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2020)

Vjen një banor hënor
Për të na thënë:
“- Se popujt janë mite,
Kurse vetmia jo!”

Tek xhepat dhoma, të shtëpisë,
I kam harruar librat
Si kartëmonedha, me të cilat
S’blen dot as ëndërra!

Sendet janë
Kohëzgjatje pa limit,
Tek dega e një sythi rriten
Flatrat e një zogu Parajse!

 


Send this to a friend