Ka momente në historinë e një kombi kur heshtja bëhet bashkëfajësi. Ka momente kur qytetarët nuk dalin në protestë për interesa politike, për privilegje apo për përfitime personale, por sepse ndiejnë se po u preket diçka shumë më e shenjtë: toka, dinjiteti, nderi dhe e drejta për të jetuar të lirë në vendin e tyre.

Sot, në shumë pjesë të Shqipërisë, nga veriu në jug, nga malet e Thethit deri në brigjet e Vlorës, po dëgjohet i njëjti zë. Është zëri i qytetarëve që kërkojnë të dëgjohen. Është zëri i njerëzve që ndihen të pambrojtur përballë një pushteti që shpesh duket më i interesuar të imponojë vendime sesa të dialogojë me komunitetet që preken prej tyre.

Kur një qytetar del për të mbrojtur tokën e trashëguar nga gjyshërit dhe prindërit e tij, ai nuk po lufton kundër shtetit. Ai po mbron historinë e familjes së tij. Po mbron mundin e brezave. Po mbron kujtesën e atyre që kanë jetuar, punuar dhe sakrifikuar në atë tokë shumë kohë përpara se të ekzistonin pushtetet e sotme.

Për shqiptarin, toka nuk është vetëm një sipërfaqe e regjistruar në dokumente. Ajo është identitet. Është rrënjë. Është histori. Është lidhja që e mban njeriun të lidhur me vendin e vet. Prandaj, kur qytetarët ndiejnë se po u cenohet kjo lidhje pa drejtësi, pa transparencë dhe pa respekt, reagimi i tyre nuk është thjesht ekonomik; është moral dhe njerëzor.

Edhe më e dhimbshme bëhet situata kur përballë qytetarëve nuk qëndron dialogu, por forca. Kur në vend të dëgjimit shfaqet presioni. Kur njerëz të thjeshtë, burra e gra, të rinj e të moshuar, trajtohen si pengesë dhe jo si qytetarë me të drejta. Në ndërgjegjen shqiptare ekziston një kod i pashkruar nderi që ka mbijetuar brez pas brezi: respekti për nënën, për gruan, për të moshuarin dhe për dinjitetin njerëzor.

Kur nëna shqiptare qan për tokën e saj, nuk qan vetëm një individ. Ajo qan një familje. Ajo qan një histori. Ajo qan një pjesë të shpirtit të këtij kombi. Dhe kur një nënë poshtërohet, shtyhet apo trajtohet pa dinjitet, plagoset jo vetëm ajo, por vetë ndërgjegjja e shoqërisë.

Shqiptarët kanë kaluar pushtime, varfëri, diktaturë dhe padrejtësi. Kanë mbijetuar sepse kanë ruajtur nderin dhe dinjitetin.
Pikërisht për këtë arsye, çdo veprim që perceptohet si poshtërim i qytetarit të zakonshëm lë pasoja më të thella sesa çdo dëm material. Paratë mund të fitohen përsëri. Ndërtesat mund të rindërtohen. Por besimi i humbur mes qytetarit dhe shtetit është shumë më i vështirë për t’u rikthyer.

Shteti nuk është Qeveria

Një nga keqkuptimet më të mëdha në jetën politike shqiptare është përpjekja për ta identifikuar qeverinë me shtetin. Kjo është jo vetëm e gabuar, por edhe e rrezikshme për demokracinë.
Shteti është shumë më i madh se çdo qeveri. Shteti është Kushtetuta, ligji, institucionet, territori, sovraniteti dhe vetë qytetarët. Qeveria është vetëm administruesja e përkohshme e pushtetit që qytetarët i kanë besuar përmes votës. Qeveritë ndryshojnë. Shteti duhet të mbetet.

Prandaj, kritika ndaj qeverisë nuk është kritikë ndaj shtetit. Kundërshtimi i keqqeverisjes nuk është kundërshtim i rendit kushtetues. Përkundrazi, shpesh është përpjekje për ta mbrojtur atë.

Kur qytetarët protestojnë kundër padrejtësive, korrupsionit, mungesës së transparencës, shpërdorimit të pushtetit apo cenimit të të drejtave të tyre, ata nuk po sulmojnë shtetin. Ata po kërkojnë që shteti të funksionojë sipas parimeve për të cilat është krijuar.

Në një demokraci, qytetari nuk është subjekt i pushtetit. Ai është burimi i tij. Pushteti nuk është pronë e askujt. Ai është një përgjegjësi e përkohshme që duhet ushtruar në emër të interesit publik dhe nën kufijtë e ligjit.

Protesta si Mbrojtje e Shtetit të së Drejtës

Shteti i së drejtës nuk nënkupton bindje të verbër ndaj pushtetit. Ai nënkupton sundimin e ligjit mbi pushtetin.

Në një shtet të së drejtës, qytetarët nuk janë të detyruar të heshtin përballë padrejtësisë. Përkundrazi, ata kanë të drejtën dhe përgjegjësinë qytetare të reagojnë kur shohin se parimet demokratike rrezikohen.

E drejta për protestë nuk është privilegj që jepet nga qeveria. Ajo është një liri themelore demokratike. Ajo ekziston pikërisht për momentet kur qytetarët ndiejnë se institucionet nuk po i dëgjojnë, se vendimet po merren pa konsultim dhe se interesat e tyre po anashkalohen.

Një protestë paqësore nuk është shenjë dobësie e shtetit. Ajo është dëshmi e vitalitetit të demokracisë. Vetëm pushtetet që kanë frikë nga qytetarët e konsiderojnë protestën si kërcënim. Një shtet demokratik duhet ta shohë protestën si një alarm qytetar, si një thirrje për reflektim dhe si një mundësi për korrigjim.

Kur qytetarët protestojnë për pronën, për tokën, për dinjitetin, për të drejtën për t’u dëgjuar dhe për zbatimin e barabartë të ligjit, ata nuk po mbrojnë vetëm interesat e tyre personale. Ata po mbrojnë vetë themelin mbi të cilin ndërtohet shteti i së drejtës.

Dinjiteti mbi Forcën

Një shtet demokratik nuk matet nga aftësia për të ushtruar forcë. Forca është gjëja më e lehtë. Fuqia e vërtetë e shtetit matet nga aftësia për të dëgjuar, për të bindur, për të respektuar dhe për të gjetur zgjidhje që ruajnë dinjitetin e qytetarit.
Shqipëria nuk ka nevojë për qytetarë të frikësuar. Ka nevojë për qytetarë që ndihen të respektuar. Nuk ka nevojë për heshtje të imponuar. Ka nevojë për dialog. Nuk ka nevojë për arrogancë pushteti. Ka nevojë për drejtësi dhe llogaridhënie.

Shumë nga ata që sot protestojnë nuk kërkojnë privilegje. Ata nuk kërkojnë pushtet. Ata nuk kërkojnë favore. Ata kërkojnë respekt.
Kërkojnë të drejtën për t’u dëgjuar. Kërkojnë që prona e tyre të trajtohet me dinjitet. Kërkojnë që institucionet të mos vendosin mbi jetën e tyre pa i konsideruar si pjesë të vendimmarrjes.

Kjo është arsyeja pse protesta e tyre nuk është protestë kundër shtetit. Është protestë për një shtet më të drejtë. Për një shtet që nuk harron se sovrani është qytetari. Për një shtet që e kupton se autoriteti nuk buron nga forca, por nga besimi.

Përfundim

Nëse ka një mësim që duhet nxjerrë nga këto ngjarje, ai është se dinjiteti njerëzor nuk mund të trajtohet si pengesë administrative. Zëri i qytetarit nuk mund të shuhet me urdhra. Dashuria për tokën nuk mund të konsiderohet faj. Dhe kërkesa për drejtësi nuk mund të etiketohet si armiqësi ndaj shtetit.

Nga Thethi në Vlorë, nga çdo fshat e qytet ku qytetarët ndihen të lënë pas dore, dëgjohet e njëjta thirrje: të trajtohemi me respekt, të dëgjohemi me seriozitet dhe të mos na mohohet dinjiteti.

Sepse në fund të fundit, shteti nuk janë godinat, zyrat apo vulat. Shteti janë njerëzit. Dhe kur njerëzit dalin për të mbrojtur nderin, tokën dhe dinjitetin e tyre, ata nuk po luftojnë kundër shtetit. Ata po përpiqen ta kujtojnë atë se kujt i përket dhe përse ekziston.

Një komb nuk bëhet më i fortë kur qytetarët e tij heshtin nga frika. Një komb bëhet më i fortë kur qytetarët kanë guximin të ngrihen në këmbë për atë që besojnë se është e drejtë. Dhe kur ata e bëjnë këtë në emër të drejtësisë, dinjitetit dhe respektit njerëzor, ata nuk po sfidojnë shtetin. Ata po mbrojnë shtetin e së drejtës.

Sepse historia na mëson se shtetet nuk dobësohen nga qytetarët që kërkojnë drejtësi. Ato dobësohen kur drejtësia mungon. Nuk rrezikohen nga protestat paqësore. Rrezikohen kur pushteti harron kufijtë e vet. Nuk shemben nga zëri i qytetarëve. Shemben kur e humbasin besimin e tyre.

Dhe sa herë që një qytetar ngrihet për të mbrojtur lirinë, pronën, dinjitetin dhe të drejtën e tij për t’u dëgjuar, ai nuk është kundër shtetit. Ai është kujtesa më e fortë se shteti ekziston për qytetarin, dhe jo qytetari për shtetin.

Vendi i Lekës,11.06.2026