VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Një pyetje e vështirë (Mbi fundin që zgjedhim..?) – Esé nga REXHEP KASUMAJ

By | June 17, 2019

Komentet

Më 23 tetor 1940 lindi Edson Arantes do Nascimento, i njohur si Pelé, futbollisti më i mirë i të gjitha kohërave

Shputat e Pelé-s brenda stadiumit Maracanã.

Edson Arantes do Nascimento, KBE, (lindi më 23 tetor të vitit 1940 në Três Corações, Brazil), i njohur si Pelé, është ish fubollist brazilian, i vlerësuar nga shumica si futbollisti më i mirë i të gjitha kohërave. Ka fituar titullin “Atleti i Shekullit” nga Komiteti Olimpik Ndërkombëtarë.

Në Brazil llogaritet si hero kombëtar, i njohur nga arritjet dhe kontributet në futboll,[3] u shpall ambasador zyrtar botëror i FIFA-s dhe thesar kombëtar nga qeveria braziliane. Gjithashtu është i njohur për reagimet e tija për të ndihmuar ndryshimin e politikave për të varfërit (shenimin e golit të 1 000-të ua dedikoi fëmijëve të varfër brazilian).[4] Gjatë karierës u bë i njohur si “Mbreti i Futbollit” (O Rei do Futebol), “Mbreti Pelé” (O Rei Pelé) ose thjesht ti “Mbreti” (O Rei).

Talenti i tij u njoh nga futbollisti Waldemar de Brito,[5] i cili u angazhua që Pelé të luante për Santos Futebol Clube që në moshën 15 vjeçare dhe në moshën 16 vjeçare u angazhua për kombëtaren braziliane, kurse në moshën 17 vjeçare fitoi Kampionatin e parë Botërorë në futboll. Përkundër ofertave të shumta nga klubet futbollistike evropiane, kushtet e atëhershme ekonomike dhe rregullativat futbollistike braziliane mundësuan që të përfitonte Santos FC ku u angazhua për gati dy dekada, deri në vitin 1974. Pelé luajti si një sulmues i brendshëm e më vonë u njoh si lojtar udhëheqës, rregullues i lojës.

Është golashenuesi numër një i të gjitha kohërave i kombëtares braziliane të futbollit dhe i vetmi futbollist fitues i tre kupave botërore. Në vitn 1962 ishte pjesë e ekipit brazilian, por për shkak të një lëndimi në ndeshjen e dytë nuk mundi të vahzdojë ndeshjet e mëtejme të kupës. Zyrtarisht në nëntor të vitit 2007 FIFA shpalli se do ta dekorojë me medaljon të artë të kampionatit botërorë të vitit 1962 edhe përkundër mos pjesmarrjes së tij në finale duke e bërë lojtar të vetëm me tre medalje të arta të kampionateve botërore.

Pelé lindi në Três Corações, Brazil, ishte i biri i futbollistit të Fluminenzes,r Dondinho (João Ramos do Nascimento) dhe Maria Celeste Arantes.[6] U emërua sipas zbuluesit amerikan Thomas Edison,[7], por më shumë i pëlqen të e thirrin Edison. Fillimisht fitoi llagapin Dico, nga familja e tij.[5][6][8] Llagapin “Pelé” e mori gjatë ditëve shkollore kur gabimisht shqiptoi emrin e portierit të skuadrës Vasco da Gama, Bilé, duke e quajtur “Pilé”.[8] Fillimisht e urrente këtë llagap, kështu që u largua nga shkolla për shkak të sulmit ndaj shokëve të klasës për thirrjen e tij me atë llagap,[9], por sa më shumë që ankohej aq më shumë e thirrnin. Në autobiografinë e tij, Pelé thotë se nuk kishte idenë se çfar domethënie kishte llagapi, as edhe shokët e tij nuk e dinin.[6] Edhe pse fjala rrodhi nga emri Bilé dhe pa asnjë kuptim në spanjollisht, në irlandisht fjala peile që shqiptohet njejtë, don të thotë futboll.

Duke u rritur në varfëri në Bauru, São Paulo, Pelé fitonte para shtesë duke pastruar këpucë në Klubin e Atletikës Bauru në ditët e ndeshjes. Mendonte të luante me babanë e tijë kariera e të cilit në klubin Atlético Mineiro përfundoi herët për shkakë të lëndimit në gju, kështu nuk mund t’i ofronte futboll të vërtetë kështu që Pèle zakonisht luante me një top të krijuar nga letrat të shtrënguara me lidhës[6] ose me greipfruit.

Në vitin 1954 disa antarë të ekipit Ameriquinha duke u përfshirë dhe Pelé u ftuan t’i bashkangjiten ekipit Baquinho që udhëheqej nga lojtari ndërkombëtarë brazilian Waldemar de Brito, i cili luajti në vitin 1934 në Kampionatin Botëror të Futbollit në Itali.

Në vitet e tija të 15-ta iu bashkangjit ekipit brazilian Santos FC për të rinj, kurse pas një sezoni kaloi në ekipin për të rritur.

Campeonato Paulista: 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969 dhe 1973[12]
Torneio Rio-São Paulo: 1959, 1963 dhe 1964[13]
Torneio Roberto Gomes Pedrosa (Taça de Prata): 1968
Taça Brasil: 1961, 1962, 1963, 1964 dhe 1965
Copa Libertadores: 1962 dhe 1963
Kupa Ndërkombëtare: 1962 dhe 1963
South-American Recopa: 1968
Flag of the United States.svg New York Cosmos
NASL kampionë: 1977

Me kombëtaren

FIFA Kampionati Botërorë: 1958, 1962, 1970
Roca Cup: 1957, 1963

Të 32 trofetë ekipore sëbashku me Vítor Baían janë futbollistët më me shumë trofe në karierën e tyre.

Më 22 tetor 1943 lindi Catherine Deneuve, femme fatale e kinematografisë

VOAL – Catherine Fabienne Dorléac, e famshme ekskluzivisht me mbiemrin e nënës së saj dhe e njohur më mirë si Catherine Deneuve, lindi në 22 tetor 1943, në kryeqytetin francez, Paris. Një aktore me famë ndërkombëtare, asokohe prezantuese e disa programeve televizive, ajo ishte një nga më të dashurit nga publiku i gjerë midis viteve 60 dhe 70, falë bukurisë së saj. Ajo është gjithashtu një këngëtare e njohur si dhe një ambasadore e UNESCO-s.

Katerina e vogël lindi dhe u rrit në një familje arti, ku kinemaja dhe aktrimi janë artet e preferuara të të gjithë anëtarëve të saj. Babai i tij është aktori i vlerësuar Maurice Dorléac, i njohur për publikun mbi të gjitha si M. Teynac, dhe nëna e saj, gjithashtu një aktore, është Renée Deneuve. Katerina është e treta nga katër vajzat, të gjitha aktoret: François, Sylvie dhe Danielle, të gjitha këto mbajnë mbiemrin e tyre atëror.

Katerina e re dhe ambicioze menjëherë pati disa mosmarrëveshje me motrat e saj, veçanërisht me fëmijën e saj të parë, François, i cili vdiq para kohe në moshën 24 vjeç në një aksident me makinë, saktësisht në vitin 1967. Për të dalluar veten nga tri të tjerat, megjithatë, ajo merr pothuajse menjëherë mbiemrin e nënës së tij, Deneuve.

Debutimi arrin shumë herët. Kur ajo ishte vetëm adoleshente, në moshën trembëdhjetë vjeç, e vogla dhe e talentuara Catherine Deneuve bëri debutimin e saj në filmin “Le collegegiali”, nga André Hunebelle, daton më 1956.

Është fillimi i një karriere të shkëlqyeshme, e cila megjithatë merr vetëm në dekadën vijuese. Në fakt, filmi i vitit ’56 pasohet nga pjesë të vogla në filmat mediokër.

Për të ndryshuar jetën personale dhe artistike të Katerinës së re, është drejtori Roger Vadim, i cili sapo bën njohjen e tij bie çmendurisht në dashuri me të. Është ai që e imponon atë si një ikonë të re femër të kinemasë franceze të viteve ’60. Pasi e admiroi në “Les Parisiennes”, me regji nga Marc Allégret, në vitin 1961, dhe në “Caldi amori” nga Grisha M. Dabat, vitin e ardhshëm, Vadim e dëshiron atë në filmin sensual “Ves dhe virtyt”. Një vit më pas, atëherë, saktësisht në 18 qershor 1963, duke konfirmuar pasionin e tyre të lulëzuar, të dy kanë edhe një djalë, aktorin Christian Vadim.

Ndërkohë, Deneuve vazhdon të luajë rolin e femme fatale, si në filmin e vitit 1963, “Antologjia Seksuale”, nga Pierre Kast. Viti 1963 është gjithashtu i rëndësishëm për pjesën e mbuluar në filmin episodik me titull “Mashtrimet më të bukura në botë”. Një vit më pas, në vend të kësaj, ai u bashkua me të madhin Jean-Paul Belmondo në komedinë “Gjuetia e meshkujve”, ndërsa në vitin 1965 erdhi takimi me regjisorin amerikan Roman Polanski, duke nënshkruar fortesën dhe në atë kohë një film skandaloz me titull “Repulsion”.

Catherine Deneuve largohet nga Vadim dhe martohet me pasionin e saj të ri, fotografin dhe regjisorin David Bailey. Të dy u martuan në 19 gusht 1965. Fatkeqësisht, megjithatë, ata nuk arritën të ishin të lumtur dhe pas disa vitesh, tashmë në 1972, u divorcuan.

Aktorja luan dhe lidh veten në një miqësi të fortë me aktorin e madh Philippe Noiret, me të cilin punon në filmin “L’armata sul sofa”, daton më 1965. Një vit më pas ajo takohet me Michel Piccoli, në “Krijesa”, të cilin e rigjen në muzikalin “Josephine” të vitit 1966, me aktorin Gene Kelly.

Këto janë vitet më të suksesshme për Deneuve që arrijnë kulmin e artit dhe popullaritetit të saj kur regjisori Luis Bunuel e merr te “E bukura e ditës” në vitin 1967, i cili menjëherë bëhet një film kult i zhanrit dhe e sheh atë interpretojnë rolin e një borgjezeje të mërzitur, e cila, për tri orë, e shndërron shtëpinë e saj në një shtëpi takimesh. Interpretimi i saj, sipas “Revistës Premiere”, është përfshirë ndër njëqind më të mirët e ndonjëherë në kinema ndërkombëtare.

Edhe në Itali arrin talenti i saj. Dhe Katerina e bukur shkon të punojë përkrah Ava Gardner-it të mrekullueshme dhe aktorit James Mason, në filmin anglez “Mayerling”, më 1968. Vitin vijues fillon një marrëdhënie e re e zjarrtë, si dashurore ashtu edhe profesionale, ajo me babanë e nouvelle vague, regjisorin François Truffaut. Ai e dëshiron atë me Jean-Paul Belmondo në filmin “Droga ime quhet Julie”, në vitin 1969. Pavarësisht martesës me Bailey, i cili në këtë kohë fillon të fundoset, të dy artistët kurorëzojnë dashurinë dhe kur Deneuve ndërpret raportin, Truffaut pëson goditje, duke rënë viktimë e një avarie nervore.

Thirrja nga Hollywood më në fund arrin. Filmi që sjell Catherine Deneuve në teatrot amerikane është “Ndjej diçka po më ndodh”, datë 1969, në të cilën ajo luan krahas Jack Lemmon. Disa vjet më vonë, më 1975, ajo luajti me dy aktorë të shkëlqyer të kinemasë së yjeve dhe vijave, Ernest Borgnine dhe Burt Reynolds, në filmin “Një lojë jashtëzakonisht e rrezikshme”. Sidoqoftë, aktorja, jo shumë entuziaste për rolet që prodhimet amerikane i rezervojnë, vendos të rikthehet në Evropë.

Italia tani është shtëpia e dytë e artistes franceze. më 1972 në fakt, në setin e filmit “La cagna”, nga Marco Ferreri, ai u takua me aktorin Marcello Mastroianni dhe u dashurua plotësisht me të. E divorcuar nga Bailey, Deneuve lind vajzën e saj Chiara Mastroianni më 28 maj 1972. Është fillimi i një prej marrëdhënieve më të diskutuara dhe të fotografuara ndonjëherë, të paktën në Itali. Me Mastroiannin aktorja franceze e gjen veten në filma të tjerë të suksesshëm, siç janë “Asgjë e rëndë, burri i saj është shtatzënë”, më 1973, dhe “Non toccate la donna bianca”, nga 1974, ku interpretoi me të madhin Ugo Tognazzi.

Në vitin 1977 Catherine Deneuve është një nga “Shpirtrat e Humbur” të filmit homonim të Dino Risi, së bashku me Vittorio Gassman, suksesi i përsëritur me singularin “Casotto”, në të njëjtin vit dhe drejtuar nga Sergio Citti.

Tetëdhjetat shënuan për artisten pariziane shoqërinë e saj artistike me “mbretin e bardhë” Gérard Depardieu. Filmi i parë që ata xhirojnë së bashku është “Të dua”, nga viti 1980, i ndjekur nga “Metroja e fundit” në të njëjtin vit, në të cilin, për herë të fundit nën drejtimin e Truffaut, Deneuve fitoi César si aktorja më e mirë dhe David di Donatello për interpretimin më të mirë të huaj. Në vitin tjetër, përsëri me Depardieun, ajo aktroi në “Codice d’onore”, ndërsa në vitin 1982 ishte me Philippe Noiret në “Pushimet Afrikane”.

1983 është i famshëm për performancën e saj së bashku me aktoren Susan Sarandon, në tmerrin atipik “Miriam zgjohet në mesnatë”, në të cilin ajo luan pjesën e një vampiri. Filmi bëhet një kult sidomos për skenën në të cilën aktorja franceze lejon që të shkojë me kolegun e saj amerikan në një moment safi që shkon nëpër botë.

Pas “Fort Saganne”, më 1984, me Depardieu dhe Noiret, ajo mori thirrjen nga regjisori i madh Mario Monicelli, i cili në vitin 1986 e dëshironte atë në filmin e paharrueshëm “Le të shpresojmë se është femër”.

Me filmin “Indochina” ajo mori nominimin e saj të parë për Oscar, më 1992, pothuajse për çudi. Dy vjet më vonë ajo u emërua nënkryetare e Jurisë në Festivalin e Kanës, botimi 1994.

Një vit më pas regjisori Manoel De Oliveira e dëshiron atë në “Il convento”, me aktorin e mirë amerikan John Malkovich. Është fillimi i një partneriteti artistik me regjisorin që e rikujton atë për filmat “Kthehu në shtëpi”, në vitin 2000, dhe “Një film i folur”, në 2003. Ndërkohë, pas Ariut të Artë të nderit në Festivalin e Berlini, falë “Tetë gra dhe një mister”, të vitit 2002, fitoi Ariun e Argjendtë për aktoren më të mirë. Në vitin 2000 ajo gjithashtu punoi me regjisorin polemik dhe origjinal danez Lars von Trier, në “Dancer në errësirë”.

Debutimi si shkrimtare vjen pas filmit të vitit 2004 “Kohët e ndryshimit”, me ditarin “A l’ombre de moi-meme”.

Në vitin 2006 Catherine Deneuve u emërua Presidente e jurisë së Festivalit të Filmit në Venecia. Më në fund, midis 2007 dhe 2010 mori pjesë në disa filma pak a shumë të rëndësishëm si “Vajza në tren”, “Racconto di Natale” dhe “Bancs Publics”, si dhe “The Big Picture” dhe “Potiche – Statuja e bukur ”, ku gjen mikun dhe kolegen e saj Depardieu./Elida Buçpapaj

Më 19 tetor 2000 u nda nga jeta Mahir Domi, akademik i shquar shqiptar

Mahir Domi (Elbasan, 12 mars 1915 – 19 tetor 2000) ishte filolog, pedagog dhe akademik i shquar shqiptar.

Jeta

Lindi në qytetin e Elbasanit, i biri i Sulejman Domit[1].

Studimet e mesme i nisi në Normalen e Elbasanit dhe i vazhdoi e përfundoi në Liceun Kombëtar të Korçës më 1937. Ndoqi studimet e larta për filologji klasike dhe u diplomua në Universitetin e Grënoblës në Francë më 1941. Po atë vit filloi punën si mësues e më pas si drejtor në Normalen të Elbasanit[2].

Pjesëmarrës i lëvizjes nacionaloçlirimtare në Shqipëri. Për këto ide ai u internua nga pushtuesit fashistë në Porto Romano. Pas mbarimit të luftës ai e nisi udhën e tij të gjatë në shërbim të arsimit e të shkencës plot pasion e dashuri për t’i shërbyer atdheut e popullit të vet me tërë forcën e shpirtit e fuqitë e mendjes. Prof. M. Domi ka dhënë një kontribut të shquar në fushë të arsimit si drejtor i Shkollës Normale të Elbasanit dhe si drejtues e pedagog në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Ai punoi me përkushtim e dha ndihmesën e tij të çmuar si mësues e pedagog në hartimin e planeve dhe të programeve të reja të shkollës sonë si edhe me librat e gjuhës dhe të letërsisë që hartoi për nevoja të niveleve të ndryshme parauniversitare e universitare të shkollës. Veç punës së tij të gjerë në fushën e mësuesisë, prof. M. Domi dha një kontribut të shquar në shumë fusha të dijes albanologjike në të gjitha shkencat filologjike e letrare shqiptare, në radhë të parë në fushë të studimeve gjuhësore, duke u bërë një nga gjuhëtarët më të shquar me një njohje të gjerë brenda dhe jashtë vendit. Kontributi i tij veçanërisht në fushën e studimeve gjuhësore është i jashtëzakonshëm jo vetëm se ai organizoi, nxiti e drejtoi veprimtaritë krijuese shkencore në shumë degë të gjuhësisë, por edhe sepse ai vetë, bashkë me gjuhëtarë të shquar si A. Xhuvani, K. Cipo, E. Çabej, S. Riza, A. Kostallari, Sh. Demiraj, S. Floqi e të mjaft kolegëve të tjerë më të rinj, të cilët më parë i pati studentë e më vonë bashkëpunëtorë, e ngritën gjuhësinë shqiptare në nivele bashkëkohore. Ai u dallua me punimet e tij në fushën e sintaksës, të historisë së gjuhës shqipe e të marrëdhënieve të saj me gjuhë të tjera të Ballkanit, në fushën e gjuhës letrare e të kulturës së gjuhës, në leksikografi e në terminologji, në histori të gjuhësisë shqiptare e të mendimit shqiptar etj. Ai qe nismëtar i organizimit dhe i drejtimit të studimeve dialektologjike në Shqipëri, duke krijuar e ndihmuar një grup dialektologësh, i cili arriti të mbulojë me studime e përshkrime dialektore thuajse të gjitha të folmet e shqipes, të cilat u kurorëzuan me hartimin e “Atlasit dialektologjik të shqipes”. Në të gjitha këto fusha duket shkencëtari me horizont të gjerë, gjuhëtari që njeh me themel gjuhën shqipe dhe dialektet e saj dhe që përpiqet të hapë gjithnjë shtigje të reja e të orientojë studiuesit e rinj drejt tyre, kërkuesi i palodhur e vëzhguesi i mprehtë. Studimet e tij janë shquar gjithnjë për analiza e sinteza dhe kanë shërbyer edhe si shtysa për studime më të thelluara. Me punën e tij të shumanshme, prof. M. Domi ka dhënë një ndihmesë themelore për krijimin, organizimin dhe drejtimin e veprimtarisë arsimore e shkencore në fakultetin e Historisë e të Filologjisë të Universitetit të Tiranës, në Institutin e Shkencave, në Institutin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë dhe në Akademinë e Shkencave. Me ndihmën e tij të kualifikuar e të pakursyer shkencore janë formuar një serë punonjësish të rinj, të cilët u frymëzuan prej tij me dashurinë e përkushtimin për punën shkencore. Mund të thuhet me plot të drejtë që nxënësit e tij janë dhe vepra e tij shkencore po aq e gjerë dhe e shumanshme sa ç’është prodhimi i tij shkencor. Veprimtaria shkencore e shumanshme e ka bërë të njohur prof. M. Domin edhe në Kosovë e vise të tjera shqiptare si dhe jashtë kufijve. Ai nderohet e vlerësohet nga studiues të ballkanologjisë e të indoevropianishtes. Në shumë kongrese e konferenca ndërkombëtare e kombëtare ku ka marrë pjesë ka thënë fjalën e tij me peshë për problemet e shqipes, duke e përfaqësuar denjësisht shkencën shqiptare. Krahas veprës së tij të gjerë shkencore, ai ka lënë kujtimin e një shkencëtari të palodhur erudit, me horizont të gjerë, të njeriut të ndershëm e fisnik, i cili një pjesë të jetës së tij, me dashamirësinë dhe zemërgjerësinë që e karakterizonte, ia kushtoi përgatitjes së brezit të ri. Profesori u shua më 19 tetor të vitit 2000.

Burime

  1. ^ Dervishi K., Historia e floririt të Sulë Domit në Elbasan, voal.ch, 23 maj 2016.
  2. ^ “Akademik Mahir Domi”. Akademia e Shkencave e Shqipërisë.

Më 19 tetor 1997 u nda nga jeta Prof Dr. Ejup Statovci, Rektor i Universitetit të Prishtinës prej vitit 1991 e deri më 1997

Prof Dr. Ejup Statovci ishte Profesor në Universitetin e Prishtinës, Fakultetin Juridik dhe Rektor i Universitetit të Prishtinës prej vitit 1991 e deri më 1997.

Biografia

Prejardhja

Ejup Statovci është lindur më 16 prill të vitit 1940 në Fshatin Prugovc të Prishtinës dhe u nda nga jeta më 19 tetor 1997 në Prishtinë. Shkollën fillore e ka kryer në Fshatin Besi të Prishtinës, kurse Shkollën Normale e përfundoi në Prishtinë në vitin shkollor 1959/1960.

Studimet dhe jeta Profesionale

Pas përfundimit të Shkollës Normale, 14 muaj ka pununar si mësues në Shkollën Fillore në Besi. Në vitin shkollor 1961/1962 është regjistruar në Fakultetin Juridik të Zagrebit, ku është diplomuar më 30 mars të vitit 1966. Pas kësaj, ai ka lidhur marrëdhënie pune së pari në Shërbimin e Kontabilitetit Shoqëror në Prishtinë, dhe më pas ka kaluar në Sekretariatin Krahinor të Financave (Seksioni për marrëdhënie pronësore – juridike). Në vitin 1968 Ejup Statovci si jurist i diplomuar, u zgjodh Asistent i Fakultetit Juridik-Ekonomik të Prishtinës për Lëndë Civile. Në vitin Akademik 1970/1971, Ejup Statovci qe autorizuar të mbajë ligjerata nga lënda: “Pjesa e përgjithshme e të Drejtës Civile dhe e Drejta Sendore”, si dhe ligjerata nga “E Drejta Private Ndërkombëtare”. Në vitin 1971, është zgjedhur Docent. Në vitin shkollor 1968/1969 është regjistruar në studimet post-diplomike në Fakultetin Juridik të Zagrebit/Kroaci. Ka magjistruar më 26 qershor të vitit 1971. Me vendim të Pleqësisë Shkencore – Pedagogjike të Fakultetit Juridik të Lublanës/Slloveni të datës 24 shkurt 1972, Ejup Statovcit i është pranuar Tema për disertacionin e Doktoraturës, të cilën e mbrojti me sukses më 19 qershor të vitit 1974 dhe me këtë fitoi shkallën shkencore doktor i shkencave juridike. Në vitin 1975 është zgjedhur profesor inordinar për lëndën: “Pjesa e përgjithshme e së drejtës civile dhe e drejta sendore”. Në vitin 1980 është zgjedhur profesor ordinar në Fakultetin Juridik të Prishtinës. Prof. Dr. Ejup Statovci ka qenë Kryetar i Pleqësisë së Fakultetit Juridik, drejtor i Studimeve Postdiplomike për gati katër vite. Pastaj, Dr. Ejup Statovci ushtroi edhe detyrën e Drejtorit të Institutit të studimeve juridike të Fakultetit Juridik. Në vitin 1989 si Drejtor i këtij Instituti i organizoi dy simpoziume shkencore dhe botoi dy monografi për statusin kushtetues të Kosovës. Prof. Dr. Ejup Statovci ka qenë anëtarë i Pleqësisë së Universitetit të Prishtinës. Ka qenë anëtarë i Komitetit organizativ të Seminarit Ndërkombëtar “Universiteti Sot” në Dubrovnik/Kroaci. Prod. Dr. Ejup Statovci ka ushtruar edhe detyra të tjera. Ka qenë sekretar i Redaksisë së “Buletinit të Fakultetit Juridik të Prishtinës”; ka qenë anëtar i Këshillit Botues të Revistës “Përparimi” dhe anëtarë i Redaksisë së revistës – publikacionit “Universiteti Sot”. Ka qenë Kryeredaktor i Revistës “E drejta – Pravo” dhe Kryeredaktor përgjegjës i “Përmbledhjës së punimeve” të Fakultetit Juridik.

Prof. Dr. Ejup Statovci përdorte gjuhët Frenge dhe Ruse, kurse Gjuhën Angleze e zotëronte mirë.

Me qëllim përsosjeje shkencore e profesionale, në Vitin 1976 Dr. Statovci ka qëndruar 6 muaj në Universitetin e Kembrixhit (Cambridge University) në Britaninë e Madhe. Për qëndrim studiues ka qenë në Oksford, në Tiranë e Paris, ku ka qëndruar një kohë të caktuar. Si bursist i Fullbrajtit, Prof. Dr. Ejup Statovci gjatë vitit 1979/1980 qëndroi në Universitetin e Harvardit (SHBA) në cilësinë “Visiting Scholar”. Ndërkaq, në periudhën prej 1 prillit deri më 30 qershor të vitit 1985 Dr. E. Statovci qëndroi në Universitetin e Kembrixhit (Angli), ku qe i nderuar duke u zgjadhur anëtarë i Fakultetit Juridik. Për punën e tij shkencore Prof. Dr. Ejup Statovci në vitin 1980 ka marrë shpërblimin e Dhejtorit.

Rektor i Universitetit të Prishtinës 1991 – 1997

Nga 26 nëntori 1991 e deri më 31 dhjetor 1997, Prof. Dr. Ejup Statovci ishte Rektor i Universitetit të Prishtinës. Gjatë asaj kohe u angazhua me tërë qenien për shpëtimin e Universitetit të Prishtinës nga mbyllja e tij nga okupuesi Serb. Ai me punën e tij kontribuoj shumë në vazhdimin e punës, në organizimin, në institucionalizimin juridik të Universitetit duke nxjerrë Dekretligjin mbi shkollimin e lartë dhe duke nxjerrë Statutin e Universitetit; duke e transformuar atë në një Universitet të kohës sipas përvojës evropiane dhe botërore, duke e afirmuar dhe pranuar atë brenda dhe jashtë si Intitucion shtetëror. Prof.Dr. Ejup Statovci pa kundërshtim është arkitekti kryesor i ndërtimit të Universitetit të Prishtinës gjatë gjashtë viteve të tij nën okupim. Universiteti jo vetëm që mbijetoj, por e mundi okupatorin e egër klasik. Unversiteti e ndërtoi vetën dhe shtetin e Republikës së Kosovës. Kjo është një punë e madhe të cilën do ta vlerësojë Historia; do ta vlerësojë mendja krijuese.

Për punën e tij të madhe dhe vetmohuese, për Kontributin e veqantë që dha si Rektor i Universitetit të Prishtinës Prof. Dr. Ejup Statovci, më 15 shkurt 1999 shpërblehet me “Mirënjohje” të Universitetit të Prishtinës. Ishte kjo koha sa ende jetonte. “Mirënjohje” post Mortum “për kontributin e veqantë për rifillimin e punës së Universitetit të Prishtinës dhe për udhëheqjen e tij në kushte të jashtëzakonshme në periudhën 1991-1997”, iu nda edhe me rastin e 30-Vjetorit të themelimit të Universitetit të Prishtinës, më 16 maj 2000.

Tituj të veprave

  • Parashkrimi – Trajtimi i tij në praktikën gjyqësore dhe administrative me rastin e zbatimit të Ligjit mbi Uzurpimet Artikull, “Përparimi” nr. 5, Prishtinë 1967
  • _ – 1957

Nderime

Për punën e tij të madhe dhe vetmohuese, për Kontributin e veqantë që dha si Rektor i Universitetit të Prishtinës Prof. Dr. Ejup Statovci, më 15 shkurt 1999 shpërblehet me “Mirënjohje” të Universitetit të Prishtinës. Ishte kjo koha sa ende jetonte. “Mirënjohje” post Mortum “për kontributin e veqantë për rifillimin e punës së Universitetit të Prishtinës dhe për udhëheqjen e tij në kushte të jashtëzakonshme në periudhën 1991-1997”, iu nda edhe me rastin e 30-Vjetorit të themelimit të Universitetit të Prishtinës, më 16 maj 2000.

Më 19 tetor 2003 Papa Gjon Pali II shpalli lumnimin e Nënë Terezës

Më 19 tetor 2003, në Sheshin e Shën Pjetrit në Vatikan të mbushur përplot me shqiptarë të ardhur nga të gjitha viset, së bashku me qindra mijëra shtegtarë të ardhur nga mbarë bota, Papa Shën Gjon Pali II e shqiptoi formulën kanonike të Kishës që e lartonte Nënën e Madhe të të varfërve të mbarë botës, në nderimet e elterit.

Çasti kulmor ishte shqiptimi i FORMULES SE LUMTURIMIT nga Papa Gjon Pali II atë ditë të paharrueshme:

“Ne, duke përmbushur dëshirën e Vëllait tonë Lukas Sirkar, Kryeipeshkëv i Kalkutës, si dhe të shumë vëllezërve të tjerë në Episkopat e edhe të shumë besimtarëve, pasi kemi marrë mendimin e Kongregatës për Çështjet e Shenjtërve, me Autoritetin Tonë Apostolik pranojmë që Shërbëtorja e nderuar e Hyjit, Tereza e Kalkutës, tani e tutje të quhet “E Lume” e që festa e saj të kremtohet në vendet e sipas rregullave të caktuara nga e drejta kanonike, çdo vit, në ditën e lindjes së saj për qiell, më 5 shtator”.

Sot pra, me 19 tetor, nuk është festa liturgjike kishtare e së Lumes Nënë Terezë, por Festa Kombëtare e Saj, sepse kjo ditë, me të drejtë, u shpall festa e të gjithë shqiptarëve, për të cilët Nënë Tereza tani ndërmjetëson nga qielli, ndërsa vijon të na kujtojë se: “Jezusi erdhi të na sjellë Lajmin e Mirë se Zoti na do e se ne duhet ta duam njëri-tjetrin, ashti Ai na do ne. Po ku e ka fillimin dashuria? Në familje. Si fillon? Duke iu lutur së bashku Zotit. Familja që lutet së bashku, mbetet e bashkuar. E nëse ju do të mbeteni të bashkuar do ta doni e respektoni njëri-tjetrin, ashtu si Jezusi ju do. Çojeni pra lutjen, gëzimin, dashurinë e paqen në familjet tuaja e kështu do të rriteni në shenjtëri. Shenjtëria nuk është luks për pak vetë, është një bukuri e thjeshtë, sepse Jezusi ka thënë: “Jini të shenjtë, ashtu si Ati im që është në qiell”. Zoti ju bekoftë të gjithëve”.

E duke shfletuar kujtesën tonë historike i dëgjojmë përsëri zërat e shqiptarëve të cilët, nga Sheshi i Shën Pjetrit në Vatikan, shprehen emocionin e thellë të atij çasti kur, si rrallëherë, mbarë bota përsëriste me nderim të thellë emrin e kombit shqiptar, që kishte nxjerrë nga gjiri i vet atë që Papa Shën Gjon Pali II e përshkoi gjatë kremtimit të lumturimit të 19 tetorit të vitit 2003 si figurë simbolike të misionit të Kishës, duke shtrënguar, me njërën dorë, atë të një fëmije e, me tjetrën, Rruzaren Shenjte.
Kundrim e veprim, ungjillëzim e përparim njerëzor: Nënë Tereza e kumtoi Ungjillin me jetën e saj të cilën ua dhuroi plotësisht të varfërve, e njëkohësisht, lutjes- pati thënë Shën Gjon Pali II.

Në përfundim të këtij përkujtimi, ti bëjmë tonat fjalët e Papës Vojtila për të Lumen Nënë Terezë, shqiptuar në homelinë e Meshës së Lumturimit të saj në Vatikan me 19 tetor 2003:“Ta lavdërojmë këtë grua të vogël, të dashuruar me Zotin, këtë lajmëtare të përvuajtur të Ungjillit e bamirëse të palodhur të njerëzimit. Në të nderojmë një nga personalitetet më të rëndësishme të epokës sonë. Ta pranojmë mesazhin ta ndjekim shembullin e saj”. Le të vazhdojmë ta ndjekim shembullin e saj e të jemi mjete të dashurisë hyjnore.

Teksti vjen nga faqja e internetit http://sq.radiovaticana.va

FALEMNERËS BABË! – Nga LUMNIKA KACELI

Sadik Kaceli pati një jetë relativisht të gjatë dhe brenda kësaj periudhe kohore pati gjithashtu një krijimtari të bollshme artistike. Pra, kësaj jete të gjatë tetëdhjetëegjashtë vjeçare që ai e jetoi si individ, si bir, si vëlla, si bashkëshort, si prind, si edukues, si qytetar, si mik, si njeri …. i duhen superpozu edhe shtatëdhjetëvjetët e fundit të krijimtarisë. Për këtë hark kohor të aktivitetit të tij artistik është folur shumë dhe gjithsecili ka mënyrën e tij të reflektimit. Nga kritika e tanishme vihet re një farë tendence për ta vendos këtë artist në një pozicion si lidhës mes orientit e oksidentit në fushën e arteve figurative. Kjo kryesisht bazuar në krijimtarinë e tij të hershme të viteve ’30, ku paraqet si gra të mbuluara të asaj kohe në Shqipëri, po ashtu dhe nudo që si student duhej t’i realizonte gjatë viteve të Akademisë së Artit në Paris në po këto vite. Për hir të së vërtetës, krijimtaria e tij është shumë më e gjerë se sa vetëm fokusimi në segmente të tilla të kufizuara, të cilat i përkasin një kohe të krijimtarisë së hershme në rininë e tij, realizuar nga artisti për qëllime të caktuara. Mendoj se duhet parë më në kompleks krijimtaria e tij artistike shtatëdhjetë vjeçare. Gjithsesi secili është i lirë të reflektojë në mënyrën e vet mbështetur në njohuritë e tij, thellimin që bën në veprën e artistit, këndvështrimi i tij personal, intelektual, fetar, moral etj. Pavarësisht të mendimit tim personal mbi krijimtarinë e plotë të Sadik Kacelit, nuk qe qëllimi im në këtë shkrim për t’u ndalur në këtë pikë. Ia lë këtë gjë kohës, kritikës objektive artistike. Jo më kot përmenda në fillim të këtij shkrimi se Sadik Kaceli krijoi vetëm për rreth shtatëdhjetë vjet në fushën e artit figurativ, por jetoi tetëdhjetëegjashtë vjet dhe brenda kësaj jete pothuajse shekullore jetoi dhe kontribuoi në shoqëri mbase akoma edhe më tepër si njeri, si edukator, si qytetar. Eshtë e qartë se para se të jemi artistë apo çfardo lloj profesioni tjetër në fushat e jetës, së pari jemi njerëz. Mendoj se jeta që na është dhuruar duhet konsideruar si një detyrë, si një mision i rëndësishëm per secilin që me aq sa mundet të përpiqet për përmirësimin e shoqërisë njerëzore. Dhe kushdo mund të bëjë diçka në mënyrën e tij, mund të lë gjurmë, pavarësisht prejardhjes, statusit shoqëror, profesionit etj., mjaft të inspiroje në këtë drejtim. Në këtë konteks profesionin e shoh më shumë si një instrument, një prej elementëve që na ndihmon, ta ndërtojmë jetën në atë mënyrë se si ne e perceptojmë atë. Për këtë arsye mendova të ndalem fare shkurtimisht, pikërisht në kontributin që Sadik Kaceli ka dhënë si njeri, qoftë në jetën e tij personale qoftë edhe në aspektin si prind, si edukator, si qytetar. Kjo parë nga pozicioni im si bijë e tij, nëpërmjet disa episodeve apo ngjarjeve që kanë lënë mbresë tek unë në atë periudhë pothuajse gjysëm shekullore që jetova me të.

Ishte fillimi i viteve ’50, kur terrori komunist po e profilonte edhe më mirë karakterin e tij gjakatar. Incidenti i bombës në ambasadën sovjetike të vitit ’51 në Tiranë, mori jetën e njëzetedy qytetarëve të ndershëm e të pafajshëm, plagosi kaq familje, u rritën kaq e kaq jetimë. Por bisha komuniste nuk ngopej me kaq. Sundimi i terrorit të kuq kërkonte mënyra akoma edhe më të sofistikuara për të shkaktuar akoma më shumë viktima të reja të pafajshme, për të mbjellë akoma më shumë terror e frikë. E për të realizuar këto qëllime diabolike, i duheshin sigurisht veglat e saj të verbërta… Në një nga ambjentet e një ekspozite të atyre viteve dikush pa rënë sy e tërhoqi

Sadik Kacelin në një ambjent mënjanë. Iu prezantua dhe pa shumë zbukurime hyri në temë direkt. Ishte agjent i Sigurimit të Shtetit dhe i kërkonte Sadik Kacelit të punonte dhe ai për të. Iu kujtua se ishte vëllai i Jonuz Kacelit të sapo pushkatuar në incidentin e bombës në ambasadën sovjetike. Sa për dijeni, Jonuz Kaceli, pasi qe pushkatuar në qelitë e Ministrisë së Brendshme, u lidh ashtu i vdekur me 21 të gjallët e arrestuar të tjerë e u ripushkatua bashkë me ta në afërsi të Tiranës atë natë të errët shkurti. E tashti ky Sadik, vëllai i Jonuzit, xhaja i Fadilit të arratisur, bir i familjes së mirënjohur tregtare Kaceli, një nga familjet më të vjetra autoktone të Tiranës përbënte një profil të përshtatshëm për Sigurimsat për realizimin e planeve të tyre. Njerëzit e serës së tij, duke e njohur Sadikun si njeri të ndershëm e besnik, që rridhte nga një familje fisnike me tradita patriotike, me “biografi të keqe” për kohën, do t’i konfidoheshin atij, do të qanin hallet e dertet e tyre që nuk ishin të pakta në ato vite. Këtë gjë padyshim ata nuk mund t’a bënin as me Sigurimsat, as me komunistat as me Kryesinë e Frontit Demokratik. E detyra e Sadikut duhej të ishte t’ua përcillte xhelatëve hapjen e sinqertë të zemrës së tyre të vuajtur, rrëfimet e moskënaqësitë e tyre të drejta. Por ata i kishin bërë hesapet jo mirë. I premtun Sadikut nga më të ndryshmet, nga më të paarritshmet e asaj kohe si shpërblim. Ishte e pamundur. Kur e panë se nuk ia dolën me premtime ia nisën me kërcënime, deri me revolver tek koka. Pak a shumë parulla “O me ne, o kundra nesh”.

Kur erdhi në shtëpi, nuk e njoha Sadikun, tregonte nëna ime mirë, shumë shumë vite mbas monizmit. Fytyra e Sadikut ishte nxirë, tregonte ajo, thënë kjo jo vetëm në mënyrë figurative. E thirrën edhe disa herë të tjera, duke i bërë presion të rëndë psikologjik. “Njëherë do të vdes kishte thënë babai i katër fëmijëve, po qe se duhet të vdes në këtë mënyrë, ky paska qenë fati im. Nuk dua t’i hyj në hak askujt. Kam frikë Zotin!” I druhej babai im i mirë asaj dite, kur do të dilte para Tij. E panë se ishte e pamundur as me premtime as me kërcënime jete i thanë së fundmi, atëherë nënshkruaj se nuk do t’i tregosh kurkujt për sa folëm, gjë të cilën e bëri. Vonë, vonë në vitet e demokracisë e kemi dëgjuar këtë histori të dhimbshme. U mbyll në vetvete dhe punonte shumë për të mbijetuar vetë i gjashtë, gruaja e papunë e katër fëmijë. Vetëm besimi tek Zoti më ka dhënë forcë, thoshte ai. Megjithë “biografinë e tij të keqe” pjesërisht të trashëguar e pjesërisht falë sjelljes së tij të ndershme, (kjo gjithmonë sipas Kodit të Moralit komunist), ai sillej mirë me të gjithe, besnik e i ndershëm në maksimum me këdo, i donte shokët sinqerisht, të cilët mund t’í përkisnin shtresave të ndryshme sociale, profesioneve, racave, prejardhjes, niveleve nga më të ndryshmet. Falë edukatës e bindjeve të tija fetare e morale, ai i respektonte njeriun, thjeshtë si njeri, si krijesë, pa asnjë lloj paragjykimi qoftë edhe të imponuar prej kohës së atëhershme. Shokë a miq të tij të vjetër që ishin zhdukur prej vitesh burgjeve a internimeve të komunizmit, qofshin ato borgjeze apo ish-komuniste, ai i takonte hapurazi në mes të sheshit me të njëjtën dashuri e sinqeritet ashtu si i kish dashur gjithmonë. E mos harrojmë se ishin vitet e tmerrshme të monizmit, ku vetë Sadiku e familja e tij kishin hequr mjaft e ishin në shënjestër. Nuk do e harroj kurrë një citim mjaft domethënës të Dritëro Agollit në aktivitetin që organizoi Lidhja e Shkrimtarëve e Artistëve në vitin 1994, me rastin e 80-vjetorit të lindjes së tij. Ishin vitet e para të demokracisë, ku Parlamenti e gjithë shoqëria “vlonte” nga të katër anët. Ishin aty të pranishëm nga të gjitha llojet e njerëzve: parlamentare komuniste e parlamentare demokrate, artistë e punëtorë, intelektualë, të rinj e të vjetër. “Që Sadiku që na bashkoi sot të gjithëve neve këtu”, tha me sinqeritet Dritëroi. E vërtetë që një takim i përbashkët tejet miqësor prej të gjithëve. Atë që nuk e bënte politika e kishte bërë në atë çast pikërisht natyra humane e paqësore e Sadikut që e donte njeriun pa dallim, e respektonte atë, e ndihmonte atë qoftë edhe me një fjalë a me një këshillë. Sa i dashur ishte në familje e në rrethin familjar. Sa me dashuri e butësi na rriste e na edukonte ne fëmijët. Përveç principeve bazë të edukimit që ishin themelore për të, na ushqeu neve gjithashtu edhe dashurinë për të bukurën, për përparimtaren. Në ato vite të errëta kur ndër të tjerat, udhëtimi jashtë shtetit për klasën tonë ishte më se i pamundur (e krahasueshme për mua sot të mendoj për një udhëtim në kozmos), babai jonë na fliste e na fliste pa u lodhur për Parisin, për shokët e tij studentë, për jetën studentore, për rrugët, parqet, kafetë, muzetë e Parisit, ekspozitat, takimet e tij me artistë të dimensioneve botërore qysh në atë kohë. Mbresat e tij për Parisin ishin të pafund. Ishte një lloj nevoje e brendshme shpirtërore e tij, një farë soj mbijetese kulturore për të treguar mbi Parisin, por edhe “një lloj lëngu jetësor” për edukimin tonë. Përpiqej babai jonë i mirë për t’i dhënë sa të mundë një kolorit të gëzueshëm atij realiteti të zymtë të kohës. I tregonte vazhdimisht mbase të njëjtat histori, por aq bukur, aq me ndjenjë, aq me dashuri tregonte për mbresat e atij qyteti të madh të zhurmshëm, kryeqyteti i artit të asaj kohe, sa të dukej gjithmonë sikur i dëgjoje ato histori për herë të parë, përjetoje mbresat e tij me një vërtetësi të çuditshme. Ishte vetëm disa vite më parë që unë vizitova Parisin për herë të parë. M’u duk vetja çuditërisht sikur kisha qenë prej vitesh këtu. Pata ndjesinë si rikthim në një realitet mjaft të njohur, këtë herë jo virtual….

Babai jonë,

Sadik Kaceli të edukonte me vepra, fliste pa fjalë, e përçonte mirësinë e tij tek tjetri në një mënyrë krejt të pasforcuar, më saktë e thënë: buronte natyrshëm mirësi nga personi i tij. Vetë prezenca e tij shembulli i tij personal, modestia e tij të impononte respekt, ishte e pamundur të silleshe keq në prani të tij a t’i thyeje zemrën, a ishe fëmi, adoleshent apo madhor. E jo vetëm në prani të tij, por qoftë edhe me mijëra kilometra larg prej tij të ishe, prap ndjeje peshën e përgjegjësisë morale të këtij prindi të mirë. Dikur mbas viteve të demokracisë shkova për herë të parë jashtë shtetit. Mundohesha të isha sa më e kujdesshme në çdo aspekt. Tashmë nuk ishte më ajo frika mbytëse, e imponuar artificiale se mos bëj ndonjë lapsus, dhe ndëshkohem unë dhe familja ime nga sistemi komunist i atëhershëm. Jo, ishte një lloj sedre, një lloj përgjegjësie tjetër shumë herë më e fuqishme se frika, ishte një ndjenjë që rridhte natyrshëm: ishte ndroja se mos nuk po përfaqësoja si duhet vehten time, familjen time, atdheun tim Shqipërinë. Dikush më ironizoi miqësisht: T’i sikur je ambasadorja e Shqipërisë! Jo. Unë isha thjesht një njeri anonim në shoqërinë Perëndimore, që as më njihte e as njihja askënd. Por ndjenja që prindët na kishin edukuar për me e dash atdheun, popullin tënd kudo që të jesh të mundohesh sa më denjësisht ta përfaqësosh atë, ishin rrënjosur fort tek unë. Thellë-thellë në qenien time, ideja se mund të dëmtoja sadopak imazhin e prindërve të mi, punës së tyre të palodhur për edukimin e fëmijëve të tyre, si dhe të gjeneratave të fëmijëve që ata kishin edukuar si mësues, më ndiqte gjithmonë pas.

I jam mirënjohëse prindërve të mi, i jam mirënjohëse babait tim të mirë

Sadik Kaceli, i cili më parë se të na mësonte të mbanim lapsin a penelin, na tregoi, nëpërmjet sjelljes, modestisë, ndershmërisë e dinjitetit të tij modelin më të mirë prindëror.

Ndaj më parë se t’i jem mirënjohëse

Sadik Kacelit për atë pjesë me vlerë të krijimtarisë së tij artistike, i jam mirënjohëse së pari për kontributin që ai i dha shoqërisë njerëzore …si njeri!

Falemneres babë për gjithçka të mirë që përçove tek ne!

Lumnika Triest Kaceli

19 tetor 2014

Më 18 tetor 1931 u nda nga jeta Thomas Alva Edison, shpikësi i tretë më i madh në histori

Thomas Alva Edison – “Gjeniu është një përqind talent, nëntëdhjetë e nëntë përqind punë.”

Thomas Alva Edison (11 Shkurt 1847 – 18 Tetor 1931) ishte një shpikës amerikan, shkencëtar dhe biznesmen i cili ka zhvilluar shumë pajisje që ndikuan në jetë në të gjithë botën, duke përfshirë gramafonin, kamerën e filmit dhe llampën elektrike.

I quajtur “Magjistari i Menlo Park” (tani Edison, New Jersey), nga një reporter i një gazete, ai ishte një nga shpikësit e parë që ka zbatuar parimet e prodhimit në masë dhe punën e madhe të përbashkët në procesin e shpikjes, dhe për këtë arsye është kredituar shpesh me krijimin e laboratorit të parë të hulumtimit industrial.

Edison është konsideruar si shpikësi i tretë më pjellor në histori, duke mbajtur 1.093 patenta të SHBA në emrin e tij, si dhe shumë patentave në Mbretërinë e Bashkuar, Francë dhe Gjermani. Ai është kredituar me shpikje të shumta që kanë kontribuar në komunikim masiv dhe, në veçanti, telekomunikacion. Këto përfshinin stock ticker, një regjistrues vote mekanik, bateri për makinë elektrike, energji elektrike, muzikë të regjistruar dhe filma. Puna e tij e përparuara në këto fusha ishte rezultat i karrierës së tij të hershme si një operator telegrafi. Edison i dha rrugë konceptit dhe zbatimit të energjisë elektrike dhe shpërndarjes në shtëpi, biznese, dhe fabrikat – një zhvillim i rëndësishëm në industrializimin e botës moderne. Stacioni i tij i parë i prodhimit të energjisë elektrike ishte në Manhattan Island, New York.

Jeta e hershme

Thomas Edison lindi në Milan, Ohio, dhe u rrit në Portin Huron, Michigan. Ai ishte fëmija i shtatë dhe i fundit i Samuelit Ogden Edison, Jr (1804-1896, i lindur në Marshalltown, Nova Scotia, Kanada) dhe Nancy Matthews Elliott (1810-1871). Babai i tij u desh që të largohej nga Kanada për shkak se ai mori pjesë në rebelimin e pasuksesshëm Mackenzie më 1837. Edison konsideronte veten të jetë me origjinë holandeze. Në shkollë, Edisoni i ri shpesh herë shëtiste, dhe mësuesi i tij Reverend Engle u dëgjua duke e thirrur atë “i hutuar”. Kjo i dha fund tre muajve të shkollimit zyrtar të Edisonit. Edison kujton më vonë, “. Nëna ime ishte bërë për mua ajo ishte aq e vërtetë; dhe unë e ndjeva se kam diçka për të jetuar, dikush që nuk duhet ta zgënjej.” Nëna e tij e shkolloi në shtëpi atë. Pjesa më e madhe e shkollimit të tij erdhi nga leximi i R.G. Parker’s School nga Natural Philosophy dhe The Cooper Union. Edison zhvilloi probleme të dëgjimit në moshë të re. Shkaku i shurdhërimit të tij i atribuohet një periudhe të fruthit të keq gjatë fëmijërisë dhe infeksionet e patrajtuara te veshit. Familja e Edisonit u detyrua të shpërngulej në Port Huron, Michigan, kur hekurudha e anashkaloi Milanon në vitin 1954, por jeta e tij atje qe edhe e hidhur edhe e ëmbël. Ai shiste karamele dhe gazeta në trenat që lëviznin nga Porti Huron deri në Detroit, dhe ai shiste perime të shtonte të ardhurat e tij. Kjo filloi periudhën e gjatë të menagjimit të ndërmarrjeve ku ai zbuloi talentet e tij të biznesit (ose si biznismen). Këto talente përfundimisht e çuan atë në themelimin e 14 kompanive, përfshirë General Electric, e cila ekziston ende si njëra nga kompanitë më të mëdha publike tregtare në botë.

Telegrafist

Edison u bë një operator telegrafi pasi ai e shpëtoi tre-vjeçarin Jimmie MacKenzie nga goditja e një treni në arrati. Babai i Jimmy-t, agjent stacioni J.U. MacKenzie nga Mount Clemens, Michigan, ishte aq mirënjohës dhe trajnoi Edisonin si një operator telegrafi. Puna e parë e Edisonit si telegrafist ishte jasht Portit Huron në Stratford Junction, Ontario, në Grand Trunk Railway. Në 1866, në moshën 19, Thomas Edison shpërngulet në Louisville, Kentacky, ku ishte puntor i Western Union, ai punoi në agjenci të lajmeve Associated Press. Edison kërrkoi turnin e natës, e cila i lejoi shumë kohë të kaloj në lexim dhe ekperimente. Përfundimisht, ky i fundit para-profesion kushtoi punën e tij. Një natë në 1867, ai ishte duke punuar me një akumulator kur ai i derdhi acid sulfurik mbi dysheme. Ajo kaloi nga dërrasa e dyshemesë në tavolinën e shefit të tij më poshtë.Mëngjesin tjetër Edisoni u shkarkua. Njëri nga udhëheqësit e tij në vitet e hershme ishte një telegrafist dhe shpikës quhej Franklin Leonard Pope, i cili lejoi që fëmijët e varfër të jetojn në bodrumin e shtëpisë së tij në Elizabeth, New Jersey. Disa nga shpikjet më të hershme të Edisonit ishin të lidhura me telegraf, duke përfshirë një sahat të aksioneve. Patent tij i parë ishte për regjistrues elektrik vote, (US Patenta 90.646), e cila u dha më 1 qershor, 1869.

Martesa dhe fëmijët

Mina Miller

Më 25 dhjetor, 1871, Edisoni u martua me 16 vjeçaren Mary Stilwell, të cilen e kishte njohur dy muaj më parë e cila ishte puntore në njëren nga shitoret e tij. Ata patën tre fëmijë.

  • Marion Estelle Edison (1873–1965), nofka “Dot”
  • Thomas Alva Edison, Jr. (1876–1935), nofka “Dash”
  • William Leslie Edison (1878–1937) Shpikës, diplomuar në Sheffield Scientific School në Yale, 1900.

Mary Edison vdiq më 9, gusht 1884, dyshohet nga një tumor ne tru.

Më 24 Shkurt 1886, në moshën 39 vjeçare, Edison martohet me 20 vjeçaren Mina Miller në Akron, Ohio. Ajo ishte vajza e një shpikësi Lewis Miller, bashkë-themelues i institucionit Chautauqua dhe ndihmues financiar. Ata patën tre fëmijë:

  • Madeleine Edison (1888–1979), e cila e martuar me John Eyre Sloane.
  • Charles Edison (1890–1969), i cili mori përsipër kompaninë pas vdekjes së babait të tij dhe i cili më vonë u zgjodh Guvernator i New Jersey-it. Ai gjithashtu u ngarkua me laboratorët eksperimental të babait në West Orange.
  • Theodore Edison(1898–1992), (MIT Physics 1923), kishte më shumë se 80 patenta në kredit të tij.

Mina Miller jetoi më gjatë se Thomas Edison, vdiq më 24 Gusht 1947.

Duke filluar karrierën e tij

Photograph of Edison with his phonograph, taken by Mathew Brady in 1877

Thomas Edison filloi karrierën e tij si një shpikës në Newark, New Jersey, me pushkë automatike dhe pajisjet të tjera të përmirësuara telegrafike, por shpikja, e cila e para e beri atë të njohur ishte gramafoni në vitin 1877. Kjo arritje ishte aq e papritur nga ana e publikut të gjerë sa për të dalë gati magjike. Edison u bë i njohur si “magjistar i Menlo Park,” New Jersey. Gramofoni i tij i parë u regjistrua në letër varaku rreth një cilindri, por kishte cilësi të dobët të zërit dhe regjistrimi mund të luhej vetëm disa herë. Në vitin 1880, një model i ridizajnuar i gramofonit duke përdorur cilindra dylli me karton ishte prodhuar nga Alexander Graham Bell, Chichester Bell, and Charles Tainter. Kjo ishte një arsye që Thomas Edison vazhdoi punën në e tij në “gramafon të përsosur.”

Menlo Park (1876–1881)

Risi e rëndësishme e Edisonit ishte laboratori i parë për hulumtim industrial, i cili ishte ndërtuar në Menlo Park, New Jersey. Edisoni ndërtoi laboratorin nga fondet e shitjes së telegrafit “quadruplex”. Pas demonstrimit të telegrafit, Edisoni nuk ishte i sigurt se plani i tij origjinal që ta shiste për $4000 – $5000 ishte i drejtë, kështu që ai kërrkoi nga Western Union të bëjë një ofertë. Ai ishte i habitur kur dëgjoi që ata ofrojnë $10.000, ofertë që ai e pranoi me mirënjohje. Telegrafi “quadruplex” ishte suksesi i parë i madh financiar nga Edisoni, dhe Menlo Park u bë institucioni i parë i krijuar me qëllim të veçantë për prodhimin dhe përmisimin e vazhdueshëm të teknologjisë. Edisonit i atribohen shumica e shpikjeve atje edhe pse shumë punonjës kryen hulumtime dhe zhvillime nën drejtimin e tij. Stafit të tij u tha që të ndjekin udhzimet e tij në kryrjen e hulumtimit, dhe ai i shtynte fortë për të prodhuar rezultate.

William J. Hammer, një konsultues inxhinierisë elektrike, filloi detyrën e tij si asistent laboratori për Edisonin në dhjetor 1879. Ai ndihmoi në eksperimente në telefon, gramofon, hekurudhat elektrike, separator mineral hekuri, llambë elektrike, dhe në zhvillimin zbulimeve të tjera. Megjithatë, Hammer ka punuar kryesisht në “llambë elektrike të flaktë” dhe ishte vënë në krye të testeve dhe të dhënat në këtë pajisje. Në 1880, ai u emërua kryeinxhinier i punëve të Edisonit në llambë. Në vitin e tij të parë, the plant nën Menaxherin e Pëgjithshëm Upton Francis Robbins përfundoi 50,000 llamba. Sipas Edisonit, Hammer ishte “një pioner i ndriçimit të llambës elektrike”.

Thomas Edison’s first successful light bulb model, used in public demonstration at Menlo Park, December 1879

Edison’s Menlo Park Laboratory, removed to Greenfield Village at Henry Ford Museum in Dearborn, Michigan. (Note the organ against the back wall)

Pothuajse të gjitha patentat e Edisonit ishin patenta të shërbimeve, të cilat ishin të mbrojtura për një periudhë 17-vjeçare dhe të përfshira në shpikje apo procese që janë elektrike, mekanike, ose kimike në natyrë. Rreth dymbëdhjetë ishin patenta të dizajnimit, të cilat mbrojnë një dizajn dekorativ deri në një periudhë 14-vjeçare. Si në shumicën e patentave, shpikjet që ai përshkroi ishin përmirësime mbi njohuritë e mëparshme.Patenta e gramafononit, në të kundërt, ishte e pashembullt siq përshkruhet si pajisja e parë për të regjistruar dhe riprodhuar tingujt. Edison nuk ishte i pari që e shpiku llambën elektrike, por në vend shpiku llambën e parë komerciale. Shumë shpikës më parë kishin hartuar llamba inkadashente duke përfshirë Henry Woodward, dhe Mathew Evans. Të tjerët që zhvilluan herët jo komercialisht llambat elektrike duke përfshirë Humphry Davy, James Bowman Lindsay, Moisiu G. Farmer, William E. Sawyer, Swan Jozefi dhe Heinrich Gobel. Disa nga këto llamba të hershme kishin jetë tepër të shkurtër, shpenzime të larta për të prodhuar, dhe të lartë elektrik aktual të tërhequr, duke i bërë ato të vështira për të aplikuar në një shkallë të madhe komerciale. Në 1878, Edison aplikoi termin fije e hollë tek teli me ngjyra të ndezura, edhe pse shpikësi Anglez Joseph Swan kishin përdorur termin para tek kjo. Swan zhvilloi një dritë të flaktë me një fije e hollë të gjatë e të qëndrueshme në të njëjtën kohë si Edison, llamba më parë e Swan nuk kishte rezistencë të lartë të nevojshme për të qenë pjesë efektive e shërbimeve elektrike. Edison dhe bashkë-punëtorët e tij u vunë në detyrë për krijimin e llambës më gjatë të qëndrushme.

Pak më shumë se një dekadë laboratori i Edisonit në Menlo Park ishte zgjeruar për të zënë dy blloqe të qytetit. Edisoni tha se donte që laboratori të ketë “pjesë e pothuajse çdo materiali”. Një artikull gazete i shtypur në 1887 tregon seriozitetin e kërkesës së tij, duke deklaruar laboratori përmbanë “tetë mijë llojet të kimikateve, çdo lloj dado, çdo madhësi të gjilpërës, çdo lloj kabllo apo tela, flokët e njerëzve, kuajve, derrave, lopëve, lepujve, dhive, deveve … mëndafsh në çdo cilësi, gëzhoja lloje të ndryshme thundrave, dhëmbët peshkaqenit, brirë dreri, breshkë … rrëshirë, llak dhe vaj, të gjitha mineralet … “dhe lista vazhdon.

Transmetues telefoni me karbon

Në 1877-1878, Edison shpiku dhe zhvilloi mikrofonin me karbon i cili përdorej në të gjithë telefonat së bashku me marrësin Bell deri në 1980. Pas procesit gjyqësor patentë, në 1892 një gjykatë federale vendosi se Edison e jo Emile Berliner ishte shpikësi i mikrofonit me karbon. Mikrofoni me karbon është përdorur po ashtu në radio dhe punë publike gjatë viteve 1920.

Refuzimi i Çimit Nobel

Të dy Tomas Edisoni dhe Tesla u permendën si laureatë të mundshëm për nobel në 1915. Pavarësisht nga kontributet e tyre shkencore, ata kurrë nuk e morrën këtë cmim. Mendohet se arsyeja ishte armiqësia mes tyre. Ka dëshmi se secili ka minimizuar arritjet e tjera për ta marrë çmimin, që të dy e refuzuan çmimin nese te tjerë e marrin dhe të dy hodhen poshtë mundesinë për ndarjen e çmimit.

Më 18 tetor 1959 lindi nobelisti Henri Bergson, shkrimtar dhe filozof francez

Henri-Louis Bergson (18 tetor 1859 – 4 janar 1941), shkrimtar dhe filozof francez, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, për vitin 1927.

Biografia

U lindi në Paris më 1859 ishte filozof francez. Që nga fillimi i shkollimit qe nxënës i shkëlqyeshëm si në lëndët shkencore ashtu edhe në letërsi. I talentuar në matemikë por dashuruar në letërsi ai u regjistrua në Shkollën e Lartë Normale dega Letërsi, në të njëjtin vit me Jean Jaurès.*

Diplomoi filozofinë më 1881 kurse më 1889 doktoroi duke mbrojtur me sukses dy tezat e tija ndër të cilat përmendet tema kryesore: Ese mbi të dhënat e drejtpërdrejta të ndërgjegjes (“Essai sur les données immédiates de la conscience”).

Kështu Bergson vazhdoi karierën e tij shembullore dhe kjo bëri që ai të angazhohet në Shkollën e Lartë të Normales dhe më tutje, më 1900, në Katedrën e Kolegjit të Francës si ligjërues-konferencier i filozofisë greke dhe latine. Fitoi respekt e famë kështuqë në ligjerimet e vinin emra të njohur si Péguy, Maritan e të tjerë. Më 1914 pranohet në Akademinë Franceze.

Vepra

Veprat më të njohura janë Materja dhe memorja (Matière et mémoire 1896), Të qeshurit (Le rire 1899), Evolucioni krijues (L’évolution créatrice 1907), Energjia spirituale (L’énergie spirituelle (1919) dhe Dy burimet e moralit dhe fesë (Les deux sources de la morale et de la religion).

Më 1927 i ndahet Çmimi Nobel për Letërsi.

Vdes më 4 janar të vitit 1941.

Referenca

[1]

Lidhje të jashtme

  • Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
  • Henri Bergson – Entry in Philosophical Library. European Graduate School
  • Henri Bergson’s theory of laughter. A brief summary.
  • « ‘A History of Problems’ : Bergson and the French Epistemological Tradition », by Elie During

Njihej si “Merimanga e zezë”, historia e kampionit Vogli. Nga arratisja pas ndeshjes me Dinamon e Berlinit te kapja nga Sigurimi

Në vitet ’50-’60 portieri Lev Yashin (Jashin) ishte krenaria e futbollit sovjetik. “Heroi i klasës punëtore” i priste goditjet a thua se kishte tetë duar dhe për faktin se vishej përherë me të zeza mbiquhej “Merimanga e zezë”. Për 20 vite mbrojti portën e Dinamos së Moskës. Në karrierë fitoi shumë trofe, mes të cilëve medalje olimpike dhe Kupë Evrope me përfaqësuesen sovjetike



Në historinë botërore të futbollit, Lev Jashin, i shpallur portieri më i mirë i shekullit XX, mbetet ende i pathyer për faktin se është i vetmi portier që është vlerësuar me Topin e Artë. Megjithatë, në ato vite, në Shqipëri, ai kishte një moshatar, i cili potencialisht i kishte mundësitë për ta konkurruar, por që fati nuk i rezervoi të njëjtin sukses.

Emri i tij ishte Qemal Vogli. Edhe ai vinte “nga klasa punëtore”. Edhe ai mbrojti portën e Dinamos, por të asaj të Tiranës. Spikati me veshje të zezë në portë dhe prej hedhjeve që bënte mori nofkën “Macja e zezë”.Me Jashinin u takua në vitin 1954 në Moskë pas një ndeshjeje miqësore mes dy Dinamove. Sovjetikët kishin dëgjuar për Voglin që prej miqësores së vitit 1951 në Tiranë, (Shqipëri 1–1 Spartak i Moskës) ku Vogli kishte dalluar për daljet dhe hedhjet e përkryera në portë.Jashin dhe Vogli – asokohe të dy 25-vjeçarë – e vlerësuan me konsiderata njëri-tjetrin.

Me Dinamon, në 6 vite Vogli do të ishte protagonist në fitoren e 5 kupave e 5 kampionateve. Ende të pathyera për futbollin shqiptar janë rekordet: 25 fitore radhazi (sezoni 1951–52) dhe vetëm 5 gola të pësuar gjatë një kampionati.Por, megjithëse të shumtë ishin krenar për arritjet e tij sportive, Vogli nuk u bë hero i futbollit komunist shqiptar, përkundrazi.Gjithçka e Voglit u mbyt në harresë kur më 3 shtator 1956 ai u arratis drejt perëndimit.

Ishte 27 vjeç dhe kishte vetëm 10 vite futboll profesionist.Rrethanat bënë që, pas një miqësoreje tjetër me Dinamon e Berlinit, ai të kalonte në Berlinin Perëndimor. Ishte koha kur ende nuk ishte ndërtuar muri. Ishte koha kur arratisjet regjimi diktatorial i Hoxhës i dënonte rëndë.Prej vitit 1956 e deri më sot historia e Qemal Voglit është treguar mes rrëfimeve dhe pak dokumenteve.

Kjo seri shkrimesh do të nisë ta tregojë historinë e një prej sportistëve më të jashtëzakonshëm të futbollit shqiptar, duke iu referuar dosjes që Sigurimi i Shtetit mbajti për të.Në dosje tregohet se, në të vërtetë, për Voglin, Sigurimi kishte grumbulluar informacione që kur ai kishte qenë adoleshent.

Pranë tij, Sigurimi kishte 10 bashkëpunëtorë të njohur me nofkat: “Çapkëni”, “Goma”, “Jehona”, “Bjeshkore”, “Biblioteka e Pogradecit”, “Topi”, “Stina e Shiut”, “Besuesi” dhe “Lumi”.

Biografia e Voglit paraqitej me një lidhje familjare të angazhuar me Ballin Kombëtar, por megjithatë ai privilegjohej prej dhuntive sportive dhe nuk penalizohej, madje as për kontrabandën që bënte njësoj si disa sportistë të tjerë, të cilët kur dilnin jashtë shtetit, në kthim, edhe pse nuk lejohej, merrnin sende të ndryshme me vete.

Sidoqoftë, Sigurimi e vëzhgonte vazhdueshëm Voglin për sinjalizimet e bashkëpunëtorëve rreth tendencave për arratisje që ai shfaqte ndonjëherë. Arratisje që do ta konkretizonte në vitin 1956, por që nuk zgjati shumë. Ai u kthye në Shqipëri me versionin që regjimi propagandoi: kinse u kap falë agjenturës së Sigurimit dhe bashkëpunimit me agjenturat simotra të vendeve të tjera komuniste.

Në dosjen e tij janë fshirë të gjitha gjurmët, por ka një korrespondencë të mbajtur me STASI-n, homologen e Sigurimit të Shtetit në Gjermaninë Lindore. Për shkak të popullaritetit që kishte mes njerëzve, portieri i Dinamos u dënua vetëm 15 vite burg, më vonë u amnistua dhe pas 5 vitesh u lirua.

Mirëpo nuk ishte më e njëjta gjë. Atij iu ndalua të luante futboll ndërsa dokumentet tregojnë se u mbajt nën vëzhgim të vazhdueshëm të Sigurimit të Shtetit deri në vitin 1991 shpesh duke u cilësuar si agjent i fshehtë. Dënimi më i rëndë që mori, me gjasa, ishte ndarja me të bijën kur ishte ende e vogël dhe ndalimi i të luajturit futboll gjatë gjithë jetës.

Qemal Vogli me shumë mundësi mund të mos fitonte medalje olimpike, Kupë Evrope apo Top të Artë, por e sigurt është se po të vazhdonte të luante futboll do të ishte një histori shumë herë më fantastike e futbollit shqiptar, histori që nuk do të harrohej kurrë./observatorikujteses.al

Maliq Bej Bushati, kush ishte kryeministri shkodran që u pushkatua si tradhtar. Ja amaneti i tij i fundit për 1 napolon floriri që e kishte borxh

Maliq Bushati lindi në Shkodër më 8 shkurt 1880. Prejardhja e tij është nga familja e njohur të Bushatlinjëve të Shkodrës. Ai shkollën Ruzhdije në Shkodër ndërsa studimet e larta i kreu në Robert College në vitin 1910.

Bëri pjesë në Komitetin shqiptar të Stambollit. Është një nga themeluesit e Lidhja Kombëtare në Shkodër. Drejtoi gazetën Populli në Shkodër në vitin 1919.

Gjatë viteve të Luftës I Botërore u bë anëtar i Këshillit Bashkiak të Shkodrës dhe shef i degës së Shëndetsisë në Bashki.

U zgjodh deputet në periudhat 1921-1923 dhe në vitet 1925-1937. Bushati u bë ministër i Punëve të Brendshme në 1939-1941 dhe kryeministër në 1943.

Më 15 shkurt 1946 Maliq Bushati (66 vjeç) ekzekutohet nga një skuadër pushkatimi tek Kodra e Priftit, në Tiranë.

Trupi i tij u hodh në një varr pa emër. Bushati u arrestua nga forcat komuniste më 1946 në Shkodër. Një ditë më parë, më 14 shkurt 1946, Maliqi ishte dënuar me vdekje nga një gjykatë e posaçme, së bashku me Lef Nosin dhe Anton Harapin nën akuzat për bashkëpunim me pushtuesin.

Urrejtja ndaj mbretit Zog bëri që në prill 1939, Bushati të shprehej në favor të pushtimit italian, dhe shërbeu më pas si ministër i Brendshëm në qeverinë e Shefqet Vërlacit (një tjetër kundërshtar i Zogut).

Në një shkim të gazetës Standard (para pak kohësh), u botua rrëfimi i ish-sigurimit të Shtetit Koli Çobo i cili ishte i pranishëm në momentin e pushkatimit.

Kur pyeta Pater Anton Arapin se cila ishte kërkesa e tij e fundit, ai m’u përgjigj: Dua një prift.

Atëherë unë i thashë që prifti për tu rrëfyer para vdekjes jam vetëm unë kështu që po deshe rrefeu.

Maliq Bushati më la amanet që të merrnin një napolon floriri që atij ia kishte borxh një person dhe t’ia jepnin atë një personi tjetër që ai i ishte ngelur borxhli.

Ndërsa kur pyeta Lef Nosin ai si gjithnjë tepër serioz duke hedhur sytë nga tre gropat ku do të varroseshin pas pushkatimit ma ktheu: Cila është gropa ime nga këto dhe hajde jepini fund e mos na lodhni shumë me budallallëqe.’-shkruhej në gazetë.

Më 17 tetor 1480 lindi Ferdinand Magelani, lundërtari që kreu udhëtimin e parë rrotull botës

VOAL- Ferdinand Magelani (Fernão de Magalhães) lindi në Sobrosa, një qytet me disa mijëra banorë të vendosur në Portugali veriore, më 17 tetor 1480. I përket një familje aristokratike të kalbur. Babai është kryetari i qytetit ndërsa nëna kujdeset për familjen. Magelani ka një vëlla, Diego dhe një motër, Isabel. Familja e tij ka një prejardhje antike dhe prestigjioze por nuk ka më fuqinë ekonomike të së kaluarës. Në moshën dhjetë vjeç ai humbi prindërit e tij dhe së bashku me vëllain e tij u dërguan në gjykatën e mbretit Gjon II në kryeqytetin Lisbonë, ku ai mbajti pozicionin e pazhit. Mbreti kujdeset zyrtarisht për të, edhe pse jeta gjyqësore kërkon që të tjerët të japin edukimin që i duhet.

Më 1505 mbreti vendosi ta dërgojë në Indi për t’i shërbyer Viceroy Francisco de Almeidas. Në oborrin e Almeidas, Magelani shquhet për autoritetin, zgjuarsinë dhe guximin e tij deri në atë pikë sa të shpërblehet për shkak se kishte shkatërruar një rebelim në një nga anijet mbretërore.

Karriera e tij në det filloi kur u regjistrua në Marina di Sua Maestà, ku ai menjëherë tregoi aftësinë dhe pasionin e tij për lundrim. Më 1506 ai mori pjesë në ekspeditën që duhet të lundronte për në Ishujt Spice, të njohur me këtë emër falë pasurisë dhe shumëllojshmërisë së erëzave që mund të gjendeshin atje. Emri i tyre i vërtetë, në fakt, ishte Arkipelagu i Moluccas.

Gjatë kësaj ekspedite ai është promovuar në kapiten, por karakteri i tij aventuresk dhe jo shumë i prirur për disiplinë e vë menjëherë në telashe: ai largohet nga flotiljaa me anijen e tij për të eksploruar zonat më tej në lindje të rrugës së vendosur dhe për këtë ai menjëherë degradohet.

Kur humbi komandën, më 1510 u fut në një anije tjetër të kapur nga Alfonso de Albuquerque me të cilën ai mori pjesë në betejën për pushtimin e portit të Malacca. Pas kësaj fitoreje ai u kthye në Portugali dhe më 1513 ai u fut në një anije tjetër ushtarake të nisur drejt Marokut, ku mori pjesë në betejën e Azamorit. Qëndrimi i tij në Marok i shkakton atij probleme të ndryshme sepse ai akuzohet se filloi disa aktivitete tregtare me myslimanët dhe për këtë arsye ka turpëruar uniformën dhe gradën e tij në Marinë. Për këtë arsye, më 1514 ai u shkarkua në mënyrë të pandershme dhe u largua si nga Marina Mbretërore ashtu edhe nga gjykata Portugeze.

Pasi humbi punën, Magelani fillon të imagjinojë një ekspeditë të re për t’u komanduar në autonomi totale dhe falë një harte që ai kishte dhe e cila tregonte një kalim hipotetik për të hyrë në Oqeanin Paqësor që duhej të gjendej në jug të Rio de la Plata, fillon të planifikojë një projekt të ri. Ideja themelore ishte arritja në Azi pa pasur nevojë të binte rrotull Afrikës dhe për këtë arsye të zvogëlojë ndjeshëm distancat. Ishte një plan ambicioz për të cilin shumë hartografë dhe navigatorë kishin tentuar, por nuk ishin realizuar kurrë më parë.

Magelani dëshironte jo vetëm që të gjente këtë kalim, por edhe të tregonte se ishte e mundur të arrinit në Arkipelagun e Moluccas duke ndjekur një rrugë tjetër; duke supozuar se kjo rrugë është nën kontrollin e Spanjës vendos që ta prezantojë projektin e tij te Charles V.

Perandori ishte magjepsur nga ideja, jo vetëm sepse ai e njohu bashkëbiseduesin e tij për guximin, paskrupullshmërinë dhe aftësinë për komandë, por edhe sepse besonte se një rrugë e tillë mund të dëshmonte se Moluccas janë në të vërtetë nën ndikimin spanjoll dhe gjithashtu ekspedita mund të çojë në zbulimin e territoreve të reja për t’u kolonizuar.

Për këto arsye, Charles V vendos të mbështesë kompaninë duke siguruar burra, anije dhe furnizime. Pas përgatitjeve të duhura më 20 shtator 1519 pesë anije nisnin lundrimin nga San Luca de Barrameda, në grykën e Guadalquivir me 265 burra në bord; anija prijëse, në komandë të së cilës është Ferdinand Magelani, quhet Trinidad.

Anijet po shkojnë në jug-perëndim dhe kalojnë Atlantikun pa shumë vështirësi. Pas disa javësh ata mbërrijnë pranë Rio de la Plata; në këtë pikë Magelani vendos të niset drejt jugut, duke lundruar përgjatë brigjeve të Amerikës së Jugut. Pas një ndalese pesë-mujore, për shkak të dimrit Australian, ekuipazhet rifillojnë lundrimin në kërkim të ngushticës që duhet të bashkojë dy Oqeanet. Navigimi i gjatë dhe sikletet për shkak të sëmundjeve dhe mungesa e ushqimit dhe ujit nxiti disa nga burrat që të rebelohen vazhdimisht kundër Magelanit, i cili ndërhyn gjithmonë me një grusht hekuri për t’i qetësuar ata.

Më 25 tetor, anijet marrin më në fund një kanal (ngushtica që do të marrë emrin e tij prej tij) navigimi i të cilit zhvillohet pa ndonjë masë parandaluese; moti, përfshirë shtresat e dendura të mjegullës, e bënë kërkimin shumë të vështirë. Pas disa ditësh kanali kapërcehet dhe anijet futen në Oqeanin Paqësor. Detarët entuziastë për kompaninë, por të lodhur dhe të shqetësuar nga fati i tyre – tani ushqimi ishte pothuajse i përfunduar – shumica e tyre kërkojnë që të në shtëpi. Sidoqoftë, Magelani refuzon dhe drejtohet në veri-perëndim.

Udhëtimi zhvillohet në një Oqean të qetë, aq shumë sa që atij iu dha emri i “Pacqësor”, por kur Magelani, i cili tani komandon vetëm tre anije sepse fati i dy të tjerave kishte qenë ogurzi – një ishte transportuar me anije ndërsa kapiteni i anijes së pestë kishte vendosur , i nxitur nga njerëzit e tij, për t’u rikthyer – ai vendos të zbarkojë në një ishull në Filipine, Cebu. Udhëtimi i tij përfundon përfundimisht. Ai u vra më 27 Prill 1521 në Mactan nga disa njerëz autoktonë të ishullit.

Më 15 tetor 1986 ndërroi jetë Metush Krasniqi, kryetar i Lëvizjes Nacional-Çlirimtare të Kosovës dhe Viseve tjera Shqiptare në Jugosllavi

Metush Krasniqi lindi më 19 gusht 1928 në fshatin Dajkoc të Komunës së Kamenicës (Dardanës). Shkollën fillore respektivisht katër klasat e para i kreu në gjuhën serbe në fshatin Hodanoc, ndërsa katër klasët tjera gjatë viteve 1942-1946 i kreu në Gjilan në gjuhën shqipe.

 

  • Gjatë viteve 1947-1949 kreu një kurs pedagogjik në Pejë dhe Gjakovë, ndërsa në vitin 1950 diplomoi në Shkollën Normale të Gjakovës. Në vitin 1950-1951 filloi punën si mësues në shkollën fillore në Shipashnicë të Epërme. I frymëzuar nga veprimtarët e LNDSH, në Shipashnicë së bashku me kolegët e vet themeloi organizatën ilegale “Partia Revolucionare për Bashkimin e Tokave Shqiptare me Shtetin Amë”. Autoritetet e arsimit vetëm një vit më vonë Metush Krasniqin e transferojnë në shkollën fillore të Strezovcit fshat ky në komunë të Dardanës. Aty punoi një vit dhe u transferua në Hogosht, ku e gjeti arsimtarin e gjuhës shqipe Ndue Nekajn dhe Hogoshti e mirëpriti ngrohtësisht ardhjen e tij. Pas një viti Metush Krasniqin e transferuan në shkollën fillore të Muçivërcit dhe në vitin shkollor 1955/1956 me vendimin e organeve arsimore të Rrethit të Dardanes (ish-Kamenicë), shkolla 8 klasëshe e Muçivërcit me gjithë arsimtarët dhe mjetet mësimore bartet në Roganë dhe për çudi po me atë vendim Metush Krasniqin e emëruan drejtor të shkollës në këtë fshat shkollë kjo e cila sot mban emrin e këtij atdhetari të denjë.
  • Në vitin 1957 pas ndjekjeve dhe burgosjeve detyrohet të shpërngulet në Shkup. Atje krahas punës në arsim me një përkushtim të veçantë vepron në organizatën “Partia Revolucionare…” Në nëntor të vitit 1958 Metush Krasniqin do ta burgosin dhe e dënuan me 18 vjet burg të rëndë prej të cilave i mbanë vetëm 8 vite. Pas daljes nga burgu Metush Krasniqi i kaloi disa vite në fshatin e lindjes në Dajkoc. I entuziazmuar nga hovi që kishte marrë shkollimi, Metush Krasniqi më pas do të regjistrohet në Fakultetin Juridik në Prishtinë, dhe në vitin 1970 u punësua në shkollën e mesme teknike “19 nëntori” në Prishtinë. Mirëpo, xhaxha Metushin as këtu nuk e lanë të punoj qetë. Me një vendim të Dushan Ristiqit – Kryetar i KK të LKJ të Prishtinës dhe të kryeudbashit në Gjilan Aleksandar Cana Periq, Metush Krasniqin e larguan nga procesi edukativo-arsimor.
  • Meqë atdhetari ynë Metush Krasniqi gëzonte një autoritet të madh në mesin e rinisë shkollore dhe universitare në Kosovë e në Maqedoni, ai kishte formuar një rreth të gjerë shokësh besnikë, ishin ata si : Hasan Dermaku, Rexhep Mala e Skënder Kastrati, Njazi Korça nga Gëmica, Kadri Zeka nga Poliçka, Ethem e Fehmi Bajrami nga Malisheva e Gjilanit ; Rexhep Elmazi e Rafet Bajrami nga Gjilani ; Jusuf Gërvalla, Zeqir Gërvallën e Sabri Novosellën në Prishtinë, Shefqet Jasharin e shumë të tjerë.
  • Në vitin 1976 Metush Krasniqi vihet në krye të Organizatës “Lëvizja Nacional-Çlirimtare e Kosovës dhe e Viseve tjera Shqiptare në Jugosllavi” LNÇKVSHJ. Gjatë atyre viteve bënë përpjekje për bashkimin e të gjitha grupeve ilegale në një organizatë të fuqishme. Metush Krasniqi gjatë viteve të 80-ta punoi në ilegalitet të thellë, por megjithatë UDB-a përmes informatoreve shqiptar, dinte për aktivitetin e Metushit dhe më 4 nëntor 1981 sërish burgoset, torturohet rëndë nga udbashi i Anamoravës Selim Brosha e shume të tjerë. Pas katër muaj lirohet në gjendje të rëndë shëndetësore.
  • Më 4 nëntor 1985 Metush Krasniqi sërish burgoset dhe gjatë shtatë muaj e pesëmbëdhjetë ditëve sa e mbajtën në burgjet e Prishtinës e të Mitrovicës, rrahet e torturohet në mënyrat më mizore. Pasi ishte i dërmuar për vdekje UDB-a më 16 qershor 1986 e liron nga burgu dhe më 15 tetor 1986 ky atdhetar i devotshëm duke mos pasur shërim ndërroi jetë. Varrimi i tij u bë në fshatin e lindjes në Dajkoc.