1. Personalitetit i mësuesit në Shkollat Shqipe të MP faktor parësor në funksionimin dhe progresin e tyre

Mësuesi ka qenë dhe mbetet faktor kyç në funksionimin dhe progresin e çdo institucioni arsimor. Roli i tij shkon përtej thjesht transmetimit të njohurive – ai është një udhërrëfyes, motivues dhe një figurë kyçe që ndikon drejtpërdrejt në formësimin e identitetit gjuhësor dhe kulturor të nxënësve.

Në rastin e shkollave shqipe të mësimit plotësues në diasporë, ky rol bëhet edhe më i ndërlikuar dhe sfidues, për shkak të specifikave të veçanta që ka ky sistem mësimor dhe që nuk mbështetet nga institucione arsimore shtetërore në mënyrën e duhur, çka e vështirëson më shumë punën e mësuesve. Përvoja e tyre e pasur ndonëse me vështirësi dhe sakrifica, është ndërtuar mbi baza atdhedashurie, përgjegjësie kombëtare dhe përkushtimi profesional, duke u bërë një model për ruajtjen dhe kultivimin e gjuhës shqipe jashtë trojeve shqiptare.

Sfidat dhe përkushtimi i mësueseve në shkollat shqipe të MP

Në Shqipëri dhe Kosovë, Ministria e Arsimit veç detyrave të tjera bën përgatitjen profesionale të mësuesve, vazhdon kualifikimin nëpërmjet trajnimeve, seminareve dhe standardizimit të Planit mësimor. Për fat të keq, kjo praktikë mungon në shkollat shqipe të mësimit plotësues jashtë atdheut.

Megjithatë, mësuesit e gjuhës shqipe të shkollave me mësim plotësues nuk janë ndalur së punuari për të zhvilluar më tej veprimtarinë e tyre. Ata kanë krijuar metoda të reja, kanë marrë përvoja nga kolegët, kanë shfrytëzuar burime alternative për të siguruar materialet mësimore.

Çfarë i bën të veçantë mësuesit e SHSHMP?

· Atdhedashuria dhe motivimi i drejtë – Mësimdhënia nuk është vetëm një profesion, por një mision për ruajtjen e identitetit kombëtar.

· Puna e tyre është vullnetare ose me mbështetje minimale financiare, megjithatë ata vazhdojnë të japin maksimumin për të ruajtur gjuhën shqipe dhe kulturën.

· Përshtatja me kushte të ndryshme mësimore, pasi shpeshherë fëmijët kanë nivel të ndryshëm të njohjes së

shqipes, duke bërë që mësuesi të përdorë qasje të ndryshme për secilin nxënës.

· Angazhimi për të krijuar materiale didaktike, pasi në shumë raste librat dhe materialet e përshtatura për këtë lloj mësimi mungojnë.

Që mësimi të jetë i suksesshëm dhe efektiv, mësuesi duhet të përmbushë të paktën dy kushte thelbësore:

1. Njohja e lëndës mësimore dhe Kurrikula mësimore

Mësuesi/ja duhet të jetë i përgatitur jo vetëm për përmbajtjen e temave mësimore, por edhe për mënyrën se si ai mund të transmetohet te nxënësit që janë rritur në një mjedis dygjuhësie( shqip në familje dhe gjermanisht apo frëngjisht në shkollë. Kurrikula duhet të përfshijë aspekte të gjuhës amtare, historisë së të parëve, gjeografisë së atdheut, kulturë muzikore dhe kulturë figurative. Nëpërmjet këtyre drejtimeve nxënësit do të marrin njohuri dhe do të fitojnë shprehi për të ruajtur veçorit e kombësisë së tyre.

2.Njohja e specifikave të klasës dhe individualizimi i mësimit

· Çdo klasë është unike dhe përbëhet nga nxënës me nivel të ndryshëm të njohjes së shqipes.

· Mësuesi duhet të zbulojë mënyrën më të mirë të të nxënit për secilin nxënës, duke i ndihmuar ata të ndihen të përfshirë dhe të motivuar.

· Nxënësit duhet të ndihen pjesë aktive e mësimit, të angazhohen në mënyrë interaktive dhe kreative, duke e bërë procesin mësimor sa më tërheqës.

Në të kundërt, mungesa e këtyre dy elementeve mund të çojë në dështim të mësimdhënies, ku fëmijët nuk e ndjejnë lidhjen me gjuhën dhe si pasojë, mund të humbasin interesin për të mësuar shqip.

Rëndësia e dimensioneve metodologjike në mësimdhënie

dhe në të nxënë

Personaliteti i mësuesit reflektohet në aftësitë e tij social pedagogjike dhe sociale, të cilat ndikojnë në motivimin dhe në gjithë përfshirjen e nxënësve. Për ta arritur këtë, mësuesi duhet të

përdorë metoda moderne dhe interaktive duke e vendosur nxënësin në qendër të procesit mësimor. Lë të ndalemi konkretisht në tre prej këtyre metodave:

1. 1. Të mësuarit me projekte – Përfshirja aktive dhe përdorimi praktik i gjuhës

Kjo metodë është veçanërisht e efektshme për nxënësit dygjuhësh, sepse: E bën mësimin më tërheqës dhe praktik, duke i ndihmuar nxënësit të lidhen emocionalisht me gjuhën. Ndihmon në ruajtjen e shqipes përmes aktiviteteve që lidhen me jetën e tyre në mërgim. U jep mundësinë të praktikojnë gjuhën aktive përmes hulumtimeve, shkrimeve, bisedave dhe prezantimeve. Përdor kohën e kufizuar në mënyrë më efikase, pasi nxënësit mund të vazhdojnë projektet edhe në shtëpi.

Shembuj konkretë:

· Nxënësit mund të përgatisin një album me fjalë dhe shprehje shqip, duke e pasuruar fjalorin e tyre.

· Mund të krijojnë prezantime mbi qytetet shqiptare, duke mësuar histori dhe kulturë.

· Intervista me prindërit/gjyshërit për të dokumentuar fjalë, tregime dhe kujtime nga Shqipëria/Kosova.

· Projektet e leximit – çdo nxënës lexon një përrallë ose tregim shqip dhe e rrëfen me fjalët e tij në klasë.

2. Të mësuarit me qendër nxënësin

Të mësuarit me qendër nxënësin – nxit për të punuar në mënyrë të pavarur. Kjo metodë ndihmon nxënësit dygjuhësh sepse:

-U lejon të zgjedhin tema që i interesojnë, duke i motivuar të angazhohen më shumë. -Ndihmon në zhvillimin e shkathtësive të komunikimit në shqip, duke u përqendruar në biseda të lira dhe diskutime.

-Zvogëlon ndrojtjen për të folur shqip dhe i inkurajon të shprehen më natyrshëm. E përshtat mësimin sipas niveleve të ndryshme të gjuhës, pasi disa nxënës mund ta flasin shqipen më mirë se të tjerët.

Shembuj konkretë:

· Nxënësit zgjedhin një fjalë të re shqipe çdo javë dhe e përdorin në fjali të ndryshme.

· Lojërat si “Gjej fjalën e fshehur”, enigmë me fjalë shqip dhe fjalor vizual.

· Shikimi i një videoje të shkurtër në shqip dhe diskutimi i saj në klasë.

· Rrëfimi i përvojave personale në shqip – siç janë pushimet në vendlindje ose festat familjare.

3. Të Mësuarit me grupe – Teknikë mbështetëse për bashkëpunim

Të mësuarit me grupe është një metodë mësimore ku nxënësit punojnë së bashku për të arritur një qëllim të përbashkët. Kjo metodë bazohet në ndërveprimin mes nxënësve, duke i inkurajuar ata të ndajnë ide, të bashkëpunojnë dhe të mësojnë nga njëri-tjetri.

Përparësitë:

· Rrit bashkëpunimin dhe aftësitë sociale

· Përmirëson aftësitë e komunikimit dhe mendimit kritik

· Ofron mundësi për të nxitur mësimin aktiv dhe të thelluar

· Ndihmon nxënësit të fitojnë vetëbesim përmes shkëmbimit të njohurive

Shembuj praktikë:

· Nxënësit ndahen në grupe për të analizuar një temë dhe më pas e prezantojnë përfundimin e tyre.

· Diskutime në grup për të zgjidhur probleme ose për të kryer eksperimente.

· Studime të rastit, ku secili anëtar ka një rol të caktuar në hulumtim.

Në përfundim

Mësuesi/ja në shkollat shqipe të mësimit plotësues në diasporë është më shumë sesa një edukator – ai është përçuesi i një gjuhe të folur. Personaliteti i tij, profesionalizmi dhe aftësia për të

motivuar nxënësit janë shtylla kryesore për suksesin e këtyre shkollave.

· Njohja e mirë e Kurrikulën dhe aftësitë gjuhësore të nxënësve.

· Zbatimi i metodave aktive dhe të përshtatura për mësimin në situata dygjuhësore shqip dhe frëngjisht apo shqip gjermanisht.

· Përdorimi i projekteve, lojërave dhe diskutimeve.

Kjo përvojë është çelësi për të ruajtur të gjallë gjuhën shqipe në zemrat e brezave të rinj të mërgatës sonë.

Gjenevë,  11.02. 2025                                    Nexhmije Mehmetaj

* MP Mësim Plotësues

Mërgimi shqiptar në Zvicër ka prodhuar dinamika të reja sociale, kulturore dhe arsimore, të cilat janë zhvilluar në mënyrë të diferencuar ndër breza. Në këtë kuadër, integrimi i gruas shqiptare përfaqëson një dimension të rëndësishëm të studimeve mbi diasporën dhe integrimin shoqëror. Veçanërisht brezi i dytë i femrave shqiptare, i lindur dhe i arsimuar në Zvicër, paraqet një rast studimi domethënës për të analizuar ndërthurjen midis ruajtjes së identitetit kulturor dhe pjesëmarrjes aktive në shoqërinë pritëse.

Ky punim mbështetet në përvoja empirike të mësimdhënies së gjuhës shqipe në diasporë dhe në ndjekjen afatgjatë të rrugëtimit arsimor dhe profesional të ish-nxënëseve shqiptare. Qëllimi është të evidentohet se si investimi në arsim, dygjuhësi dhe përfshirje prindërore ka kontribuar në integrimin e suksesshëm të brezit të dytë të grave shqiptare, të cilat sot janë të përfaqësuara në fusha të ndryshme profesionale dhe institucionale në Zvicër.

Integrimi i gruas shqiptare në Zvicër merr kuptimin më të plotë kur shihet përmes brezit të dytë: vajzave shqiptare të lindura dhe të arsimuara në këtë vend, të cilat sot janë të pranishme dhe të suksesshme në fusha kyçe të shoqërisë zvicerane. Përvoja konkrete nga mësimdhënia me fëmijë shqiptarë në diasporë e bën këtë proces jo vetëm të dukshëm, por edhe thellësisht domethënës.

Në klasat e mësimit plotësues të gjuhës shqipe, ndër vite janë formuar breza vajzash që kanë nisur rrugëtimin e tyre arsimor me sfida të dyfishta: dygjuhësinë, dy kulturën dhe shpesh pritshmërinë tradicionale të familjes. Megjithatë, pikërisht këto vajza kanë dëshmuar një kapacitet të jashtëzakonshëm për përshtatje, përkushtim dhe ambicie akademike.

Nga përvoja në shkollën shqipe të mësimit plotësues, shumë prej tyre spikatin që herët për seriozitetin, ndjenjën e përgjegjësisë dhe dëshirën për të ecur përpara. Vajza që dikur mësonin shkrim-leximin në gjuhën shqipe, që recitonin poezi për festat kombëtare apo diskutonin mbi identitetin kulturor, sot janë gra të reja me arsimim universitar të lartë, shumica me nivel master, të integruara plotësisht në jetën profesionale dhe shoqërore të Zvicrës.

Emra ish-nxënëse të mia si Jehona Ostautaj, Shake Jasiqi, Mirlinda Kadriu, Donika Morina, Kosovare Morina, Dea Ajeti, Donjeta Loshi, Liridona Hulaj, Egzona Hamzaj, Egzona Sejdiu, Kosovare Berisha, Saranda Ferati, Diana Ferati, Gresa Ferati, e shumë të tjera, përfaqësojnë sot një brez femrash shqiptare të arsimuara, të vetëdijshme për rolin e tyre dhe të afta për të kontribuar në fusha të ndryshme profesionale.

Në mësimin shqip, ato janë rritur me bindjen se njohja e gjuhës dhe kulturës shqiptare nuk përjashton integrimin, por e pasuron atë. Kjo është reflektuar më vonë në zgjedhjet e tyre akademike dhe profesionale.

Shumë prej tyre janë orientuar drejt arsimit, shëndetësisë, shkencave sociale, drejtësisë apo biznesit, duke u bërë shembuj konkretë të integrimit të suksesshëm.

Një rast veçanërisht domethënës është ai i Vanesa Mehmetaj, e cila, nga një nxënëse e rregullt në mësimin e gjuhës shqipe, ka arritur në një pozitë të lartë institucionale si prokurore në Kantonin Jura. Ky rrugëtim përfaqëson kulmin e integrimit qytetar dhe profesional, por edhe besimin e shoqërisë zvicerane ndaj brezit të dytë të emigracionit shqiptar.

Përvoja nga klasa tregon qartë se suksesi i këtyre vajzave nuk është i rastësishëm. Ai është rezultat i një trekëndëshi të fuqishëm: familja – shkolla zvicerane – mësimi plotësues i gjuhës shqipe. Në këtë proces, nënat shqiptare kanë luajtur një rol kyç, duke e mbështetur arsimin e vajzave të tyre dhe duke i inkurajuar ato të synojnë lart, pa humbur lidhjen me rrënjët kulturore.

Brezi i dytë i femrave shqiptare në Zvicër është sot dëshmi e gjallë se integrimi i vërtetë nuk është asimilim, por rritje në dy kultura, me vetëbesim dhe përgjegjësi shoqërore. Ish-nxënëset e dikurshme janë sot profesioniste, qytetare aktive dhe modele pozitive për brezat që vijnë.

Në përfundim, integrimi i gruas shqiptare në Zvicër shihet më qartë se kurrë në historitë reale të vajzave që kanë kaluar nga bankat e klasës në universitete dhe institucione shtetërore. Këto përvoja konkrete dëshmojnë se investimi në arsim, në gjuhën amtare dhe në vlera është çelësi i një integrimi të qëndrueshëm dhe të denjëtetëshëm.

Përfundim

Përvoja ime në shkollën e mësimit plotësues dhe nga ndjekja e rrugëtimit arsimor të ish-nxënëseve shqiptare dëshmon qartë se integrimi i gruas shqiptare në Zvicër është një proces i suksesshëm dhe i qëndrueshëm, kur ai ndërtohet mbi themelin e arsimit, mbështetjes familjare dhe ruajtjes së identitetit kulturor. Brezi i dytë i femrave shqiptare sot përfaqëson një realitet të ri: gra të arsimuara, të pavarura dhe të integruara plotësisht në jetën profesionale dhe institucionale të vendit pritës.

Nga mësuesia në institucionin parashkollorë e fillore, në mjekësi, drejtësi, biznes e fusha të tjera, këto gra janë dëshmi e gjallë se dygjuhësia dhe dykulturësia nuk

janë pengesë, por pasuri. Ato janë rezultat i një pune të heshtur, por të vazhdueshme, të nënave, mësuesve dhe komunitetit shqiptar në diasporë.

Në përfundim, integrimi i gruas shqiptare në Zvicër nuk duhet parë më si një sfidë e papërfunduar, por si një histori suksesi ndërbrezor. Ish-nxënëset e dikurshme, sot profesioniste dhe qytetare aktive, janë prova më bindëse se investimi në arsim, në gjuhën amtare dhe në vlera është rruga më e sigurt drejt një integrimi dinjitoz dhe të barabartë.

Gjenevë, 28.01. 2026 Nexhmije Mehmetaj

Basel zyrtarizon trajnerin e ri. Disa orë pasi larguan Ludovic Magnin, kampionët e Zvicrës prezantuan Stephan Lichtsteiner si pasardhësin e tij.

42-vjeçari Lichtsteiner nënshkroi një kontratë, të vlefshme deri në verën e vitit 2029.

Ish-lojtari i kombëtares zvicerane (Legjendë) ka punuar me akademinë e Basel midis shkurtit 2022 dhe verës 2024.  Kohët e fundit, ai stërviti ekipin e divizionit të parë FC Wettswil-Bonstetten.

“Ne e njohim Stephanin që nga puna e tij me të rinjtë dhe kemi punuar direkt me të për më shumë se dy vjet. Ai sjell një kuptim të thellë taktikor dhe di si të motivojë skuadrat e tij për të performuar si një kolektiv. Edhe pse nuk ka përvojë si trajner kryesor në nivel profesional, ne i besojmë 100% për këtë detyrë. Ai është detajist dhe perfeksionist, me një mentalitet fitues që do të na ndihmojë menjëherë në këtë situatë”, thuhet në njoftimin e klubit. Kujtojmë që te Basel luan Xherdan Shaqiri.bw

Rinumërimi i votave, në thelb, është një mjet demokratik. Mirëpo, në rastin e Kosovës, rinumërimi po kërkohet sepse vota e qytetarit është vjedhur në qendrat e votimit.
Detyrimisht po kërkohet rinumërimi i votave, sepse brenda partive shoku ia ka futur shokut, klani klanit, grupi grupit dhe tani turpi kërkon certifikim institucional.
Në rastin konkret nuk kemi të bëjmë me krizë zgjedhore, por me krizë morali brenda partive politike. Ashiqare po shihet se partitë politike janë shndërruar në ndërmarrje private intrigash, ku vota e anëtarit trajtohet si pronë personale dhe jo si besim politik.
Fare-fare nuk është në pyetje transparenca, por frika se dikush nga “tanët” ka dalë më i votuar se shefi, se krahu tjetër, se i preferuari i kryesisë. Pra, problemi nuk është kutia, problemi është brenda shtëpisë.
Si quhet kjo? Jo demokraci e brendshme. Jo garë e ndershme. Grabitje e paskrupullt politike e votës me kostum partie.
Ironia është se ata që sot bërtasin për “vjedhje votash”, dje: i kanë hartuar vetë listat, i kanë zgjedhur vetë komisionarët, i kanë kontrolluar vetë strukturat, i kanë certifikuar vetë rezultatet. Vetëm atëherë kur del se shoku apo shoqja ka marrë më shumë vota se i preferuari i klanit apo grupit, fillon cirku: ankesa, aludime, dyshime, presione, kërcënime të fshehta.
Kjo nuk është mbrojtje e votës. Kjo është larje hesapesh të pista brenda partive, e servuar si “krizë demokratike”.
Më e rënda është se qytetari përdoret si alibi. Atij i thuhet: “Po e mbrojmë votën tuaj”, ndërkohë që askush nuk pranon se po rinumërojnë frikën e tyre nga humbja e pushtetit brenda partisë.
Nëse bashkëpartiaku ia vjedh bashkëpartiakut votën, atëherë: problemi nuk është sistemi, problemi nuk është KQZ-ja, problemi nuk është numërimi.
Problemi është karakteri i ultë dhe i kalbur. Një parti që nuk e respekton votën e anëtarit të vet, nuk ka asnjë arsye morale të flasë për votën e qytetarit. Prandaj, s’duhet mashtruar veten: nuk është fjala për rinumërim votash, por për rinumërim turpi, frike dhe hipokrizie politike.
Disa nuk e pranojnë humbjen sepse asnjëherë nuk janë mësuar të fitojnë me ndershmëri. Demokracia nuk matet me sa herë i numërojmë votat, por me sa dinjitet e pranojmë rezultatin e tyre.
ARIF EJUPI

(Në kujtim të Raif Ramë Shalës, 08.03.1947 – 12.10.2022)

Edhe pse po i afrohem gati të 67-tave, 1 shtatori i vitit 1970 për mua do të mbetet i paharrueshëm. Takimi im i parë me arsimtarin e Gjuhës Shqipe, Raif Ramë Shala, më kujtohet sikur të kishte ndodhur dje.

Drejtori i atëhershëm i shkollës tetëvjeçare “Meto Bajraktari” në Gllamnik të Podujevës, Shefki Sherif Shala, më shfaqet para syve me një listë në dorë, duke lexuar emrat e nxënësve të klasës V-1.

Përkrah tij qëndronte Selim I. Syla, arsimtar i Matematikës, i cili njëkohësisht ishte caktuar edhe kujdestar i klasës sonë.

Të shoqëruar prej tij dhe të rreshtuar njëri pas tjetrit, u futëm në klasën që ndodhej në anën e majtë të korridorit, ngjitur me sallën e arsimtarëve.

Nuk vonoi shumë dhe para nesh, me ditar në dorë, u shfaq një djalosh trupgjatë, i pashëm dhe plot dinjitet. Na përshëndeti ngrohtë dhe, i buzëqeshur, tha:

“Nxënës të dashur, quhem Raif Shala. Jam nga Podujeva. Këtë vit, së bashku, do ta zhvillojmë lëndën e Gjuhës Shqipe. Të gjithë qenkeni djem sokola e vajza sokolesha.”

Na prezantoi planprogramin në letërsi, morfologji dhe sintaksë. Të gjithë u bëmë sy e veshë kur nisi të shkruante në dërrasën e zezë. Çdo germë dukej sikur e qëndiste; kishte një shkrim të bukur dhe të lexueshëm.

Foli për alfabetin dhe historikun e tij, për Kongresin e Manastirit dhe për burrat e guximshëm që në vitin 1908 i dhanë shqipes 36 shkronjat e saj. Përmendi Pal Engjëllin, Gjon Buzukun, Marin Barletin dhe Naum Veqilharxhin, pastaj vëllezërit Naim e Sami Frashëri, të cilët i quajti bilbilat e fjalës shqipe.

Më pas vazhdoi me Ndre Mjedën, Asdrenin, Andon Zako Çajupin, Faik Konicën, Migjenin, Fan Nolin, si dhe At’ Gjergj Fishtën, të njohur me epitetin Homeri shqiptar. Fatkeqësisht, Fishta ishte i anatemuar në të dyja pjesët e atdheut, si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë, por arsimtari Raif nuk e harroi.

Zilja ra dhe ora përfundoi. Të gjithëve na u duk se kishte zgjatur vetëm pesë minuta. Me një zë thamë:
“O sa me fat jemi që u bëmë me një arsimtar kaq të mirë!”

Nga arsimtari Raif mësuam se qëndrimi i verbër mbi libra nuk mjafton pa përqendrim, disiplinë dhe logjikë të shëndoshë. Ai na nguliste në mendje njësitë mësimore, sidomos kohët e foljeve, emrat, përemrat dhe ndajfoljet. Me një durim për t’u admiruar, na e sqaronte çdo detaj dhe vazhdimisht përsëriste:
“Pa njohuri të shëndosha gramatikore nuk bëhet as prozë, as poezi. Me to ndërtoni koment letrar dhe shtroni udhën e ideve me margaritarë.”

Ora e Gjuhës Shqipe, nën drejtimin e tij, ishte shndërruar në një kopsht me lule. Me qetësi dhe përkushtim, na bëri të aftë të shkruanim ese dhe të thurnim vargje.

Me rastin e Ditës së Shkollës dhe Festës së Flamurit, recitonim poezitë e rilindësve tanë, si: “Ti, Shqipëri, më jep nder”, “Mëmëdheu”, “Vaji i bilbilit”, “O moj Shqipëri”, “Shko, dallëndyshë!”, “Kthimi i Skënderbeut në Krujë”, “Sot, gjithë djalëria”, “Syrgjyn vdekur”, e deri te poezia e poetit anglez Xhorxh Gordon Bajron, “Bijtë e shqipes”.

Në gjysmëvjetorin e dytë të klasës së tetë, meqë jetonte në Podujevë, arsimtari Raif kaloi në shkollën tetëvjeçare “Vëllazërim–Bashkim”, tani “Shaban Shala”.

Ndarja me të ishte e dhimbshme. Të gjithë u mallëngjyem dhe qamë. Një nga një na përqafoi, me lot që i rridhnin rrëke nëpër faqe.

Kur më 1 shtator 1974 filluam mësimet në gjimnazin “8 Nëntori” të Podujevës, e takoja shpesh. Ishte i njëjti: plot dashuri dhe respekt. Më pyeste jo vetëm për mësimet, por edhe për vëllain tim Ahmetin, i cili ende i mitur kishte migruar në Austri. Madje më furnizonte edhe me libra të ndryshëm.

Prej tij mora librin “Lahuta e Malcis” të Fishtës dhe librin me poezi të Hil Mosit, “Zani i Atdheut”, që në atë kohë ishin të ndaluara. Përveç dijes, ai kishte mbjellë te ne atdhedashurinë dhe besën.

Gjatë veprimtarisë së tij 40-vjeçare, nxori breza nxënësish të aftë, të cilët shkëlqyen në shkollat e mesme dhe në fakultete. U nda nga jeta pas një sëmundjeje të rëndë, pikërisht kur duhej të shijonte frytet e punës së tij dhe çlirimin e Kosovës.

Në vitet ’90, kur shkollave shqipe pushteti serb ua kishte vënë drynin, ai e kreu me përkushtim detyrën e sekretarit të LAPSH-it, dega në Podujevë.

Më 25 gusht 1991, me qëllim që të motivonte mësuesit, arsimtarët dhe nxënësit llapjanë që të qëndronin dhe të mos dorëzoheshin përballë armikut, z. Raif Ramë Shala, i shoqëruar nga ish-nxënësi i tij, Arif Ejupi, veprimtar i LDK-së, mbajti një tubim me banorët e Vendenisit, në ambientet e punëtorisë së vëllezërve Rifat dhe Rrahman Ejupi.

Secili, i vetëdijshëm se mosmbajtja e mësimit në gjuhën shqipe çonte në analfabetizëm të përgjithshëm, pa hezitim jepte kontributin e tij, qoftë edhe me 5 (pesë) marka gjermane.

Ky ishte edhe takimi ynë i fundit me arsimtarin Raif. Kur u takuam sërish, pas 16 vjetësh, u përqafuam me një mall të papërshkrueshëm. Evokuam kujtime nga vitet ’70, përmendëm të gjallë e të vdekur, pa e ditur se ai ishte takimi ynë i fundit.

Lajmin e vdekjes së arsimtarit Raif Shala ma kumtoi zonja Anita Hazir Haziri, ish-nxënëse dhe kolege e tij. Madje m’i përcolli edhe disa fotografi ku shihej arsimtari Raif Shala me nxënësit e tij.

Pas këtij lajmi pikëllues dhe të dhembshëm, kontaktova edhe mësuesin tim të parë, Sabri Raçi, i cili po ashtu është skalitur thellë në shpirtin dhe në zemrën time. Ai më foli gjatë, e me respekt të veçantë, për punën e ndritur të Raif Shalës, me të cilin kishte punuar plot katër dekada.

Arsimtari Raif dhe mësuesi Sabri ishin njerëz të fjalës dhe të besës së pashkelur. Ata ishin busull orientimi për ne, sepse na edukuan dhe na pajisën me njohuri të shëndosha të gjuhës shqipe, të cilën gjithmonë e quajtën: “Themel të Atdheut dhe Kombit.”
ARIF EJUPI
Gjenevë, 19 janar 2026

Kurti akuzoi edhe opozitën sa i përket zgjedhjeve të reja, duke nënvizuar se mungesa e bashkëpunimit nga ana e tyre i solli zgjedhjet e reja dhe rezultatin e mirë për të, ku mori mbi 51 për qind të votave.

ZVICËR– Kryeministri, Albin Kurti ka deklaruar në Forumin Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës se Serbia e ka kuptuar se Kosova është shtet edhe pse vazhdon ta refuzojë njohjen. Gjatë fjalës së tij, Kurti akuzoi edhe partitë opozitare se për shkak të mungesës së bashkëpunimit të tyre, vendi shkoi dy herë në zgjedhje vitin e kaluar.  Gjithashtu ai akuzoi edhe opozitën sa i përket zgjedhjeve të reja, duke nënvizuar se mungesa e bashkëpunimit nga ana e tyre i solli zgjedhjet e reja dhe rezultatin e mirë për të, ku mori mbi 51 për qind të votave.

“Nga katër fqinj që kemi si Republika e Kosovës, tre na njohin. Vetëm Serbia nuk na njeh dhe nuk duket se do ta bëjë së shpejti. Edhe pse mendoj se e kuptojnë më mirë se kurrë që jemi shtet tjetër. Realiteti ka ndryshuar shumë. Por ajo që duhet të ndodhë është që të shuhet ëndrra e tyre për kthim. Po ashtu, kontribuuesi i saj është Perandoria Ruse, apo ajo që është tash Federata Ruse. Perandoria Ruse nuk dëshiron fqinj, por është e pamundur që të mos kesh fqinj. 

Së pari, nuk shkuam në zgjedhje të reja pse donim. Ky nuk ishte qëllimi ynë, por ishte pasojë e mungesës së bashkëpunimit me opozitën. Ne fituam në shkurt 42.3 për qind, por nuk ishte e mjaftueshme. Provuam gjithçka. Provuam të takoheshim me një apo dy parti politike opozitare. Njëra nga to nuk donte të takoheshim, njëra nga to e dëshironte pozitën e kryeparlamentarit me vetëm tre deputetë.

Pastaj, nuk e pranuan emrin tonë të propozuar për kryeparlamentar, megjithëse e zëvendësuam atë emër dhjetëra herë; opozita sërish iu tha ‘jo’ të gjithëve. Pastaj, unë e zëvendësova emrin tim me zëvendësin tim në parti, Glauk Konjufca, i cili ishte kryeparlamentar dhe do të jetë zëvendëskryeministër dhe ministër i Jashtëm i radhës. Prapë thanë jo. Kështu që, përgjatë vitit 2025, ishte e qartë për njerëzit se nuk kishim një qeveri jo pse nuk fituam zgjedhjet, por sepse askush nuk donte të bashkëpunonte me ne.

Kështu që, mendoj se nëse do të doja zgjedhje të reja, njerëzit do të më ndëshkonin mua. Unë nuk doja zgjedhje të reja, por nëse zgjedhjet e reja ishin aty, më mirë të isha gati. Kështu që kishte pasoja nga mosbashkëpunimi i opozitës, jo nga një entuziazëm i imi për zgjedhje të reja”, tha Kurti./Dosja.al

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, i cili po merr pjesë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës, ka theksuar lidhjet e forta midis Kosovës dhe Shqipërisë, duke i cilësuar si një komb të vetëm.

Ai shtoi se, megjithëse ekzistojnë dy shtete dhe dy pasaporta, nuk ka dy kombe të ndryshme.

Duke komentuar krahasimet me Moldavinë dhe rrezikun rus, Kurti tha se situata nuk është e njëjtë për Kosovën dhe Serbinë, pasi nuk ekziston një kanton serb që kërcënon sovranitetin, siç ndodh me Transnistrinë.

“Në Kosovë, një gjë e tillë mund të kishte pasur rëndësi në pjesën veriore pesë ose dhjetë vite më parë, por tani kjo nuk ekziston”, u shpreh Kurti. bw

Shkolla shqipe në mërgim nuk lindi si projekt formal shtetëror, por si nevojë ekzistenciale kombëtare. Ajo u krijua atëherë kur rrugës së vështirë të mërgimit, bashkë me të rriturit, iu bashkuan edhe fëmijët. Frika më e madhe e prindërve nuk ishte vetëm largësia nga atdheu, por rreziku i humbjes së gjuhës dhe i asimilimit.

Qëllimi i shkollës shqipe ka qenë i qartë: ruajtja e identitetit shqiptar përmes gjuhës shqipe. Fillimisht, ajo u organizua mbi baza vullnetare, falë përkushtimit të mësuesve dhe ndërgjegjes kombëtare të prindërve.

Një rol vendimtar në këtë proces pati profesori Meriman Braha, i cili themeloi degët e Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë (1990)  dhe i dha mësimit plotësues një strukturë më të qëndrueshme. Në Zvicër, përmes bisedimeve me autoritetet arsimore vendore, u mundësua përdorimi falas i objekteve shkollore për mësimin e gjuhës shqipe.

Në të njëjtën kohë, u hartuan plane-programet dhe u botuan tekstet shkollore, me kontribut të çmuar të pedagogut Shefik Osmani, duke garantuar cilësi profesionale në mësimdhënie.

Shkolla shqipe – para dhe pas luftës

Shkollat shqipe përjetuan lulëzim sidomos në vitet kur Kosova ende nuk ishte e çliruar. Në atë periudhë, mërgata u shndërrua në hapësirë të mbijetesës arsimore dhe kombëtare. Qeveria  e udhëhequr nga dr Ibrahim Rugova, u përkujdes për themelimin e shkollave shqipe pothuajse në të gjitha vendet evropiane ku jetonin shqiptarë.

Ministri i Arsimit në ekzil, Muhamet Bicaj, në vitin 1995 përzgjodhi mësuesit përmes konkursit, duke rritur besimin e prindërve dhe numrin e nxënësve. Për herë të parë, edhe në mërgim, ndihej prania e shtetit.

Por pas luftës, pritjet u shndërruan në zhgënjim. Shkolla shqipe e mësimit plotësues nuk u institucionalizua. U harruan mësuesit, u harruan nxënësit dhe u la pas dore përvoja e ndërtuar ndër dekada. Edhe sot, pas më shumë se 30 vitesh, mungojnë marrëveshjet ndërshtetërore që do t’u garantonin mësuesve marrëdhënie pune dhe fëmijëve shqiptarë qasje të barabartë në mësimin e gjuhës amtare.

Asimilimi – rrezik i heshtur

Lënia pas dore e mësimit plotësues nuk është vetëm problem arsimor, por problem strategjik për të ardhmen e Kosovës. Një brez që rritet pa gjuhën shqipe rrezikon të humbasë lidhjen emocionale, kulturore dhe kombëtare me vendin e origjinës.

Sot flasim për remitenca, investime dhe ndikim elektoral. Por nesër, nëse fëmijët e mërgatës nuk flasin më shqip, nuk do të ketë as interes për Kosovën, as përgjegjësi morale ndaj saj. Injorimi i mësimit plotësues është në thelb vetëdëmtim shtetëror.

Votë po, përfaqësim jo

Paradoksi vazhdon edhe në politikë. Mërgata mobilizohet për zgjedhje, por përjashtohet nga vendimmarrja. Zgjedhjet e 28 dhjetorit e dëshmuan fuqinë e saj demokratike: mbi 80.000 vota nga diaspora nuk janë statistikë, por zë politik i qartë. Megjithatë, asnjë deputet nga mërgata nuk është sot në Kuvendin e Kosovës – një padrejtësi dhe deficit serioz demokracie.

Nëse shteti i Kosovës nuk investon njëkohësisht në:

përfaqësim të drejtë politik të mërgatës dhe

ruajtjen e gjuhës shqipe te brezat e rinj jashtë vendit,

atëherë ai po e shfrytëzon mërgatën në afat të shkurtër dhe po e humb atë në afat të gjatë.

Mërgata nuk është rezervuar sezonal votash. Ajo është pjesë e pandashme e trupit kombëtar.

Një shtet që nuk e përfaqëson dhe nuk e mbron identitetin e saj, nuk mund të pretendojë se po ndërton demokraci të plotë.

Mërgata nuk kërkon mëshirë.

Kërkon përfaqësim.

Dhe kërkon që fëmijët e saj të mbeten shqiptarë.

Nexhmije Mehmetaj

Ardon Jashari, me origjinë nga Kumanova e Maqedonisë së Veriut, i lindur dhe i formuar si futbollist në Zvicër, në një konkurrencë mjaft të fortë, është nderuar nga shteti belg me Këpucën e Artë, si futbollisti më i mirë i vitit 2025, duke lënë pas emra të njohur si Hans Vanaken dhe Christos Tzolis.
Jashari, i nominuar për këtë çmim prestigjioz që në raundin e parë të votimit, arriti të krijojë diferencë bindëse pikësh ndaj konkurrentëve të tjerë. Adhuruesve të futbollit duhet t’u rikujtohet se Ardon Jashari është edhe reprezentues i përfaqësueses së Zvicrës. Aktualisht ai aktivizohet te AC Milan, një nga klubet më të mëdha të futbollit italian dhe evropian.
Para se të transferohej në Itali, Jashari luajti për Club Brugge, kampion i shumëfishtë i Belgjikës, ku spikati me lojën e tij taktike në mesfushë.
Formimin si futbollist e mori te FC Luzern, ku zhvilloi 82 ndeshje zyrtare dhe u bë kapiteni më i ri në historinë 124-vjeçare të këtij klubi me traditë. Ky çmim i fituar dëshmon më së miri për cilësitë e larta të këtij talenti të rrallë të futbollit bashkëkohor.

ARIF EJUPI