Një përkujtimore në vendin ku Thoreau u burgos për një natë në Concord, Massachusetts
Eseja e Henry David Thoreau-t e vitit 1849, “Rezistenca ndaj Qeverisë Civile”, më vonë u riemërtua “Ese mbi Mosbindjen Civile”. Pasi ligjëratat e tij të rëndësishme u botuan në vitin 1866, ky term filloi të shfaqej në predikime dhe ligjërata të shumta që lidheshin me skllavërinë dhe luftën në Meksikë. Kështu, në kohën kur ligjëratat e Thoreau-t u botuan për herë të parë nën titullin “Mosbindja Civile” – në vitin 1866, katër vjet pas vdekjes së tij – termi kishte gjetur tashmë një përdorim mjaft të gjerë.
Është argumentuar se termi “mosbindje civile” ka vuajtur gjithmonë nga paqartësia dhe, në kohët moderne, është zhvlerësuar plotësisht. Marshall Cohen vëren: “Ai është përdorur për të përshkruar gjithçka, që nga ngritja e një çështjeje gjyqësore testuese në gjykatat federale, e deri te marrja në shënjestër e një zyrtari federal. Në fakt, për Zëvendëspresidentin Spiro Agnew, ky term është shndërruar në një fjalë-kod që përshkruan veprimtaritë e grabitësve, zjarrvënësve, atyre që shmangin shërbimin ushtarak, ndërprerësve të fushatave politike, militantëve nëpër universitete, demonstruesve kundër luftës, të miturve delikuentë dhe vrasësve politikë.”
LeGrande shkruan se
formulimi i një përkufizimi të vetëm, gjithëpërfshirës për këtë term, është jashtëzakonisht i vështirë, në mos i pamundur. Duke shqyrtuar literaturën e gjerë mbi këtë temë, studiuesi i mosbindjes civile e gjen shpejt veten të rrethuar nga një labirint problemesh semantike dhe hollësish gramatikore. Ashtu si Alisa në Botën e Çudirave, ai shpesh zbulon se një terminologji specifike nuk ka as më shumë (dhe as më pak) kuptim sesa ai që vetë folësi synon t’i japë asaj.
Ai sugjeron bërjen e një dallimi midis demonstratave të ligjshme të protestës, mosbindjes civile jo të dhunshme dhe mosbindjes civile të dhunshme.
Në një letër drejtuar P. K. Rao-s, më 10 shtator 1935, Gandhi hedh poshtë idenë se koncepti i tij për mosbindjen civile e kishte burimin te shkrimet e Thoreau-t:
Është e gabuar të thuhet se idenë time për Mosbindjen Civile e kam marrë nga shkrimet e Thoreau-t. Rezistenca ndaj autoriteteve në Afrikën e Jugut ishte tashmë mjaft e avancuar para se të bija në kontakt me atë ese… Kur pashë titullin e esesë së shkëlqyer të Thoreau-t, fillova ta përdorja frazën e tij për t’ua shpjeguar luftën tonë lexuesve anglezë. Por vura re se edhe “Mosbindja civile” nuk arrinte ta përcillte kuptimin e plotë të luftës. Prandaj, përqafova termin “Rezistencë civile”.
Teoritë
Në kërkim të një forme aktive të mosbindjes civile, dikush mund të zgjedhë t’i shkelë qëllimisht ligje të caktuara, për shembull duke krijuar një bllokadë paqësore ose duke pushtuar ilegalisht një objekt, ndonëse ndonjëherë ka ndodhur që të ketë edhe dhunë. Shpesh ekziston pritshmëria se protestuesit do të sulmohen apo edhe do të rrihen nga autoritetet. Shpesh, protestuesit ndjekin trajnime paraprake se si të reagojnë në rast arrestimi ose sulmi.
.
Mosbindja civile zakonisht përkufizohet si diçka që ka të bëjë me marrëdhënien e qytetarit me shtetin dhe ligjet e tij; ajo dallon nga një ngërç kushtetues, ku dy institucione publike – veçanërisht dy degë të qeverisjes me sovranitet të barabartë – bien në konflikt me njëra-tjetrën. Për shembull, nëse kreu i qeverisë së një vendi do të refuzonte të zbatonte një vendim të gjykatës më të lartë të atij vendi, kjo nuk do të konsiderohej mosbindje civile, pasi kreu i qeverisë do të vepronte në cilësinë e tij si zyrtar publik, e jo si qytetar i thjeshtë.
.
Ky përkufizim vihet në diskutim nga filozofia politike e Thoreau-së, e cila e vendos ndërgjegjen individuale përballë kolektivit. Individi është gjykatësi i fundit i asaj që është e drejtë dhe e gabuar. Për më tepër, duke qenë se vetëm njerëzit veprojnë, vetëm një individ mund të veprojë në mënyrë të padrejtë. Kur qeveria troket në derë, është një individ – si për shembull një postier apo një mbledhës taksash – dora e të cilit godet drurin e derës. Para se Thoreau të burgosej, kur një mbledhës taksash i hutuar pyeti me zë të lartë se si duhej të vepronte ndaj refuzimit të Thoreau-së për të paguar, ky i fundit i dha një këshillë: “Jep dorëheqjen”. Nëse një njeri zgjedh të bëhet instrument i padrejtësisë, Thoreau këmbëngulte që ai të përballej me faktin se po bënte një zgjedhje. Ai pranon se qeveria mund të shprehë vullnetin e shumicës, por mund të shprehë gjithashtu vetëm vullnetin e një elite politike. Madje edhe një formë e mirë qeverisjeje “rrezikon të keqpërdoret dhe të shtrembërohet, para se populli të ketë mundësinë të veprojë përmes saj”. Edhe nëse një qeveri do të shprehte vullnetin e shumicës së njerëzve, kjo nuk do t’i detyronte ata që nuk pajtohen me atë që thuhet, që të binden. Shumica mund të jetë e fuqishme, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka të drejtë. Në librin e tij të vitit 1971, *Një teori e drejtësisë* (*A Theory of Justice*), John Rawls e përshkroi mosbindjen civile si “një akt publik, jo të dhunshëm, të ndërgjegjshëm, por gjithsesi politik, në kundërshtim me ligjin, i cili zakonisht ndërmerret me qëllim sjelljen e ndryshimeve në ligj ose në politikat e qeverisë”.
.
Ronald Dworkin theksonte se ekzistojnë tri lloje të mosbindjes civile:
.
Mosbindja civile “e bazuar në integritet” ndodh kur një qytetar nuk i bindet një ligji që e konsideron imoral; shembull është rasti i abolicionistëve, të cilët nuk u bindeshin ligjeve për skllevërit e arratisur, duke refuzuar t’ua dorëzonin autoriteteve skllevërit që kishin ikur.
.
Mosbindja civile “e bazuar në drejtësi” ndodh kur një qytetar nuk u bindet ligjeve për të kërkuar një të drejtë që i është mohuar; një shembull është protestimi i paligjshëm i njerëzve me ngjyrë gjatë lëvizjes për të drejtat civile.
.
Mosbindja civile “e bazuar në politikë” ndodh kur një person shkel ligjin për të ndryshuar një politikë që ai e konsideron si thellësisht të gabuar dhe të rrezikshme.
.
Disa teori mbi mosbindjen civile argumentojnë se ajo është e justifikuar vetëm kur drejtohet kundër entiteteve qeveritare. Brownlee argumenton se mosbindja ndaj vendimeve të organizatave joqeveritare – siç janë sindikatat, bankat apo universitetet private – mund të jetë e justifikuar nëse ajo përfaqëson “një sfidë më të gjerë ndaj sistemit ligjor që lejon marrjen e vendimeve të tilla”. Ajo shton se i njëjti parim vlen edhe për shkeljet e ligjit që kryhen në formë proteste kundër organizatave ndërkombëtare apo qeverive të huaja.
.
Zakonisht pranohet se, që një veprim të konsiderohet mosbindje civile, shkelja e ligjit duhet të kryhet publikisht ose, të paktën, të bëhet e ditur publikisht. Megjithatë, Stephen Eilmann shtron pyetjen: nëse është e nevojshme të mos u bindemi rregullave që bien ndesh me moralin, pse duhet që kjo mosbindje të marrë formën e një akti publik, e jo të një shkeljeje të fshehtë të ligjit? Për shembull, nëse një avokat dëshiron ta ndihmojë klientin e tij të kapërcejë pengesat ligjore për të gëzuar të drejtat e tij natyrore, ai mund të arrijë në përfundimin se falsifikimi i provave ose dhënia e dëshmisë së rreme janë mjete më efektive sesa mosbindja e hapur. Kjo supozon se morali i përbashkët nuk e ndalon mashtrimin në situata të tilla. Publikimi i Shoqatës për Jurinë plotësisht të Informuar (Fully Informed Jury Association), me titull “Një udhëzues për anëtarët e mundshëm të jurisë”, vëren: “Mendoni për dilemën me të cilën përballeshin qytetarët gjermanë, kur policia sekrete e Hitlerit kërkonte të dinte nëse ata po fshihnin ndonjë hebre në shtëpitë e tyre.” Sipas këtij përkufizimi, zanafilla e mosbindjes civile mund të gjurmohet që te Libri i Eksodit, ku Shifra dhe Pua refuzuan një urdhër të drejtpërdrejtë të Faraonit, por dhanë një version të shtrembëruar të mënyrës se si vepruan. (Eksodi 1: 15–19) VOAL/Wikipedia
Bregu i Diellit – bregu i pavdekësisë- Nga ARIF EJUPI
JETA NUK MERRET NË EMËR TË MOSBESIMIT DHE URREJTJES- Nga ARIF EJUPI
Idealist e guximtar- Nga ARIF EJUPI
Një prej themeluesve të Akademisë së Shkencave, Luan Omari, i biri i Bahri Omarit, ndahet nga jeta në moshën 101-vjeçare
Peter Lang boton studimin e ri të historianit Romeo Gurakuqi mbi mbijetesën dhe rindërtimin e shtetit shqiptar pas Luftës së Parë Botërore
HOROSKOPI I MUAJIT NËNTOR 2026
“Korrupsioni, kapja oligarkike e institucioneve dhe krimi i organizuar”- Ditmir Bushati kritikon Edi Ramën: Këto janë çështjet që i kanë nxjerrë qytetarët në rrugë! S’e pengojnë integrimin
Paketa Fiskale- Konfindustria i paraqet Kuvendit vërejtjet, jep alarmin për ekonominë: Deficiti tregtar rekord 5.8 mld euro, industria dhe bujqësia në rënie! Rrezikohet edhe stabiliteti i lekut
Stuhia e demokratëve amerikanë në zgjedhjet e djeshme: disa kuriozitete Nga Ruben Avxhiu
Erion Veliaj iu përgjigjet 3 kërkesave të Edi Ramës, avokati Ndreca: M’i ka dhënë të shkruara në fletë ditari
Dialogu në ngërç: Çfarë kartash ka ende BE-ja?
Zunami zgjedhor demokrat dhe katastrofa republikane!- Nga Dr. JORGJI KOTE
