Mali i Zi mund t’i përfundojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian deri në fund të dhjetorit 2026, ndërsa marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.

Këto afate parashihen në një plan paraprak të Komisionit Evropian.

Plani është pjesë e një udhërrëfyesi që Komisioni Evropian pritet ta publikojë më 4 nëntor për katër vendet që kanë përparuar më së shumti drejt anëtarësimit në BE: Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë.

Sipas dokumentit që siguroi Radio Evropa e Lirë, Mali i Zi pritet t’i mbyllë kapitujt e mbetur të negociatave gjatë dy konferencave ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor të këtij viti.

Më pas, në pranverën e vitit 2027, pritet të përfundojë hartimi i marrëveshjes së anëtarësimit, e cila mund të nënshkruhet deri në verë, mundësisht në qershor.

Deri tani, Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave.

Të paktën edhe një kapitull pritet të mbyllet deri në fund të kësaj jave.

Komisioni Evropian, megjithatë, thekson se këto afate nuk janë përfundimtare.

Sipas tij, përparimi i negociatave do të varet nga sa shpejt Mali i Zi i përmbush kushtet për anëtarësim.

Komisioni sqaron, gjithashtu, se plani nuk garanton përfundimin e negociatave apo nënshkrimin e marrëveshjes brenda afateve të parashikuara.

Vendimet përkatëse do të varen edhe nga institucionet e BE-së, përfshirë Këshillin e BE-së, Komisionin Evropian dhe Parlamentin Evropian.

Dy konferenca ndërqeveritare deri në fund të vitit

Mali i Zi synon t’i mbyllë të gjithë kapitujt e negociatave me Bashkimin Evropian deri në fund të këtij viti. Për këtë qëllim, janë planifikuar dy konferenca ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor.

Sipas udhërrëfyesit të Komisionit Evropian, në konferencën e nëntorit pritet të mbyllen përkohësisht pesë kapituj:

• Energjia
• Politika e transportit
• Siguria ushqimore, politikat veterinare dhe fitosanitare
• Tatimet
• Lëvizja e lirë e mallrave

Komisioni planifikon që konferencat e fundit ndërqeveritare të mbahen në dhjetor, kur pritet të mbyllen kapitujt e mbetur:

• Shërbimet financiare
• Politika rajonale dhe koordinimi i fondeve strukturore
• Mjedisi dhe ndryshimet klimatike
• Politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes
• Dispozitat financiare dhe buxhetore
• Gjyqësori dhe të drejtat themelore (kapitulli 23)
• Drejtësia, liria dhe siguria (kapitulli 24)
• Institucionet dhe çështjet e tjera (kapitujt 34 dhe 35)

Kapitujt 23 dhe 24, që lidhen me sundimin e ligjit, Mali i Zi i ka hapur që në vitin 2013.

Këta janë ndër kapitujt më të rëndësishëm të procesit të anëtarësimit, pasi përparimi në ta ndikon në ritmin e përgjithshëm të negociatave.

Sipas rregullave të BE-së, ata hapen ndër të parët dhe mbyllen të fundit.

Prandaj, edhe në planin e Komisionit Evropian, mbyllja e tyre është paraparë në fazën përfundimtare të negociatave.

Në paketën e zgjerimit, që Komisioni Evropian do ta publikojë të mërkurën, vlerësohet se Mali i Zi ka vazhduar të shënojë përparim në reformat që lidhen me të drejtat themelore, duke përmbushur kriteret përfundimtare për mbylljen e kapitujve 23 dhe 24.

Megjithatë, mbyllja e kapitujve është e përkohshme.

Sipas rregullave të negociatave, marrëveshja për secilin kapitull nuk konsiderohet përfundimtare derisa të arrihet një marrëveshje e përgjithshme për të gjithë kapitujt.

Drafti i marrëveshjes së anëtarësimit në pranverën e vitit 2027

Komisioni Evropian parashikon që hartimi i marrëveshjes për anëtarësimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian të përfundojë në pranverën e vitit 2027.

Për ta arritur këtë, Komisioni duhet ta paraqesë pjesën e mbetur të draftit në fillim të vitit të ardhshëm.

Për hartimin e marrëveshjes është duke punuar një grup i posaçëm pune, i themeluar në prill, i cili mblidhet pothuajse rregullisht në Bruksel.

Më pas, teksti i marrëveshjes duhet të harmonizohet dhe të miratohet nga të gjitha vendet anëtare të BE-së dhe Mali i Zi.

Ai duhet, gjithashtu, të përkthehet në të gjitha gjuhët zyrtare të BE-së dhe në gjuhën malazeze.

Nënshkrimi i marrëveshjes në qershor 2027

Sipas planit paraprak, marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.

Por, përpara nënshkrimit duhet të përmbushen disa kushte:

1. Legjislacioni themelor i BE-së duhet të përkthehet në gjuhën malazeze dhe përkthimi të rishikohet nga Këshilli i BE-së.
2. Komisioni Evropian duhet të japë mendim pozitiv për anëtarësimin e Malit të Zi.
3. Parlamenti Evropian duhet të japë pëlqimin për anëtarësimin.
4. Këshilli i BE-së duhet të miratojë vendimin për pranimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian.

Mbikëqyrje deri në anëtarësim dhe mundësi për shtyrjen e tij

Marrëveshja e anëtarësimit të Malit të Zi pritet të jetë e para e një gjenerate të re marrëveshjesh, që do të përmbajnë mekanizma më të rreptë mbrojtës, në përputhje me politikën e re të paraanëtarësimit, të publikuar nga Komisioni Evropian më 30 shtator.

Marrëveshja parasheh që BE-ja të vazhdojë ta monitorojë Malin e Zi deri në ditën kur ai të bëhet anëtar i saj.

Për këtë qëllim, dy herë në vit do të përgatiten raporte në formë tabelash për të vlerësuar përparimin e vendit.

Nëse gjatë kësaj periudhe Mali i Zi shënon hapa prapa në përmbushjen e kushteve dhe masat për korrigjimin e problemeve nuk japin rezultat, BE-ja mund ta shtyjë anëtarësimin e tij, si masë të fundit.

Pas nënshkrimit, marrëveshja duhet të ratifikohet nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së dhe nga Mali i Zi.

Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua Bashkimit Evropian, e nënshkroi marrëveshjen e anëtarësimit në dhjetor të vitit 2011, ndërsa u bë anëtare më 1 korrik 2013.

Qeveria e Malit të Zi ka vendosur si objektiv që vendi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028.

Deri vonë pothuajse të pamposhtur në pushtet, sot të mundur politikisht, Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban u shfaqën së bashku në rrjetet sociale me një mesazh: “Do të rikthehemi”.

Ish-presidenti i Serbisë dhe ish-kryeministri i Hungarisë e humbën pushtetin në zgjedhjet e këtij viti – Vuçiq pas 14 vjetësh, ndërsa Orban pas 16 vjetësh.

Këta dy politikanë populistë, që kanë bashkëpunuar ngushtë ndër vite, kanë shumë të përbashkëta.

Humbjeve të tyre zgjedhore u paraprinë akuzat e kundërshtarëve politikë për korrupsion të përhapur, keqpërdorim të pushtetit, pasurim të paligjshëm dhe vënie të institucioneve shtetërore nën kontroll politik.

Megjithatë, siç vlerëson për Radion Evropa e Lirë Millan Niç, hulumtues i lartë në Këshillin Gjerman për Marrëdhënie me Jashtë, dallimi i parë mes tyre vërehet në mënyrën se si reaguan pas humbjes në zgjedhje.

“Viktor Orban, praktikisht, u zhduk nga skena publike për një javë. Ai udhëtoi në Shtetet e Bashkuara për një kampionat futbolli. Kjo kishte pasoja të rënda për moralin e partisë së tij, Fidesz. Partia dukej e demotivuar dhe nuk ishte e qartë se kush po e drejtonte në të vërtetë”, thotë Niç.

Sipas tij, mbështetja publike për Fideszin ra ndjeshëm pas zgjedhjeve, me rreth 10 deri në 15 për qind.

Niç thotë se Vuçiq arriti ta shmangte këtë gabim.

“Nëse e ndiqni komunikimin e tij publik, do të shihni se ai u drejtohet kryesisht votuesve të vet, strukturave partiake dhe rrjeteve të ndryshme joformale të lidhura me sistemin e tij politik”, thotë ai.

Edhe pse pushteti mbetet formalisht në duart e Partisë Përparimtare Serbe të Vuçiqit deri në formimin e Qeverisë dhe Parlamentit të ri, ditët pas zgjedhjeve u karakterizuan nga shtimi i aktiviteteve të prokurorive, arrestime të zyrtarëve të lartë të policisë dhe hetime mbi punën e institucioneve shtetërore.

“Miq në kohë të vështira”

Një javë pas zgjedhjeve në Serbi, Orban e vizitoi Vuçiqin në shtëpinë e prindërve të tij, në periferi të Beogradit.

Në një video të publikuar në rrjetet sociale, ata thanë se “miqtë e vërtetë bëhen edhe më të afërt në kohë të vështira”.

Sa u përket përfitimeve që mund t’i kenë dy liderët populistë nga bashkëpunimi politik, tani kur janë në opozitë, Niç thotë se ngjashmëritë mes sistemeve të tyre politike i shtyjnë ta vazhdojnë atë bashkëpunim.

“Kjo është në interesin e të dyve, sepse kanë edhe marrëdhënie të ngushta personale. Mendoj se vazhdimi i bashkëpunimit të tyre nuk duhet ta befasojë askënd”, thotë ai.

“Por, duhet pasur parasysh se ata kanë mësuar nga njëri-tjetri shumë kohë përpara këtyre zhvillimeve politike. Kanë shkëmbyer përvoja, përfshirë edhe strategjitë zgjedhore, por kjo nuk i ka ndaluar të pësojnë humbje politike”, thotë Niç.

Çfarë i bashkon?

Politikat populiste, mbështetja e ndërsjellë dhe lidhjet e ngushta që Orban dhe Vuçiq i theksojnë vazhdimisht në publik.

Po ashtu, të dy janë përballur me kritika të ashpra nga Brukseli për cenimin e demokracisë në vendet e tyre.

Jozef Makai, gazetar i gazetës Atlatszo dhe ligjërues në Universitetin Kodolanyi në Sekeshfehervar, thotë se bëhej fjalë për regjime hibride, ku ekzistonte një “fasadë e demokracisë”, ndërsa shteti dhe mediat ishin vënë nën kontroll politik.

“Të dyja sistemet mbështeteshin te një lider i fortë, nacionalist, që pretendonte se mbronte interesat e shtetit dhe të kombit”, thotë ai, duke theksuar se, pavarësisht ngjashmërive, këto dy regjime nuk ishin identike.

Një tjetër e përbashkët e tyre është miqësia dhe bashkëpunimi me presidentin rus, Vladimir Putin, presidentin kinez, Xi Jinping, si dhe me ish-presidentin e Republikës Sërpska, Millorad Dodik.

Dy ish-liderët i lidhin edhe projektet e përbashkëta mes dy shteteve, të cilat u shoqëruan me akuza për mungesë transparence, korrupsion dhe marrëveshje të arritura përmes lidhjeve personale.

Një prej tyre ishte modernizimi i linjës hekurudhore Budapest-Beograd, i realizuar nga një kompani kineze në bazë të marrëveshjeve të nënshkruara me qeveritë e të dyja vendeve.

Qeveritë e reja në Serbi dhe Hungari kanë paralajmëruar se do t’i rishikojnë kontratat dhe marrëveshjet e arritura nga paraardhësit e tyre.

Çfarë ndryshoi në Hungari pas ndërrimit të pushtetit?

Në muajt pasi Peter Magyar dhe partia e tij, Tisza, morën pushtetin, nisi procesi i përcaktimit të përgjegjësisë së ish-zyrtarëve shtetërorë.

Me vendim të Parlamentit hungarez, u themelua Zyra Kombëtare për Rikthimin dhe Mbrojtjen e Pasurisë.

Kjo zyrë ka kompetencën dhe detyrën të hetojë keqpërdorimet dhe menaxhimin jotransparent të fondeve publike, si dhe të rikthejë në pronësi të shtetit pasurinë që është tjetërsuar në mënyrë të paligjshme.

Në tetor u arrestua ish-guvernatori i Bankës Qendrore, Gyorgy Matolcsy, një nga bashkëpunëtorët e ngushtë të Orbanit.

Ai u arrestua nën dyshimet për mashtrime financiare dhe keqpërdorim të fondeve publike.

“Kjo ishte e paimagjinueshme. Nëse dikush do të më thoshte se, para zgjedhjeve, kishte menduar që Matolcsy do t’i kalonte Krishtlindjet e këtij viti në paraburgim, do ta kisha të vështirë ta besoja”, thotë Makai.

Sipas tij, është joreale të pritet që të gjithë ata që “e kanë plaçkitur shtetin për 16 vjet”, të përfundojnë në burg brenda natës.

“Nuk mund të hapësh një rast dhe të thuash se po e gjykojmë Orbanin, sepse ishte kryeministër për 16 vjet dhe krijoi sistemin që krijoi. Kjo nuk është drejtësi revolucionare, por shtet ligjor që bën punën e vet. Secili duhet të gjykohet në një rast të veçantë dhe kjo kërkon kohë”, thotë ai.

Hungaria është bërë, gjithashtu, pjesë e Zyrës së Prokurorit Publik Evropian (EPPO), duke hapur rrugën për hetimin e pretendimeve për keqpërdorimin e fondeve të Bashkimit Evropian gjatë qeverisjes së Orbanit.

A po ngushtohet rrethi i Orbanit?

Makai kujton “aferën e konvojit të arit” të marsit të këtij viti, kur njësia kundër terrorizmit (TEK), në prag të zgjedhjeve parlamentare, ndaloi automjetet e blinduara të bankës shtetërore të kursimeve të Ukrainës, të cilat po transportonin para dhe ar nga Austria drejt Ukrainës, sipas procedurave të zakonshme.

Zyrtarët ukrainas u ndaluan dhe rasti u bë një nga temat kryesore të fushatës zgjedhore të Orbanit, gjatë së cilës ai e akuzonte Ukrainën për ndërhyrje në zgjedhje.

Hetimet e zhvilluara pas ndryshimit të pushtetit konstatuan se veprimet e autoriteteve hungareze, kishin qenë të pabazuara.

Më pas nisi një hetim për të verifikuar dyshimet se ish-kryeministri hungarez kishte urdhëruar personalisht sekuestrimin e ngarkesës.

“Po shohim se ky ishte një operacion në shërbim të zgjedhjeve dhe fushatës elektorale. Ky është një rast ku hetimet i janë afruar mjaft Orbanit dhe mendoj se mund ta vënë në një pozitë shumë të vështirë”, thotë Makai.

Ai shton se është “e vështirë të thuhet” nëse Orban sot ndihet i qetë në vendin e tij, duke pasur parasysh hetimet që po zhvillohen për keqpërdorimin e fondeve publike.

“Por, ajo që shohim është se vajza dhe dhëndri i tij janë zhvendosur në Londër. Ata kanë filluar gjithashtu të shesin një pjesë të perandorisë së tyre të biznesit”, thotë Makai.

“Mendoj se po përpiqen të tërhiqen dhe kjo mund të jetë një shenjë se duan të jenë diku tjetër, ku ndoshta ndihen pak më të sigurt”, sipas tij.

Çfarë po ndodh në Serbi pas zgjedhjeve?

Në ditët e para pas humbjes zgjedhore të Partisë Përparimtare Serbe, nisën hetimet për punën e deritanishme të institucioneve publike.

Po ashtu, u ndalua Davor Macura, pronar i Alta Bankës, me seli në Beograd.

Macura, i afërt me Partinë Përparimtare Serbe, është një nga katër biznesmenët serbë për të cilët kongresisti republikan amerikan, Joe Wilson, ka kërkuar vendosjen e sanksioneve, përmes një letre drejtuar sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio.

Dy ditë para arrestimit të tij, Banka Qendrore e Serbisë ia hoqi Alta Bankës licencën e operimit.

Autoritetet konstatuan se gjendja financiare e Alta Bankës ishte përkeqësuar ndjeshëm dhe se mund të përkeqësohej edhe më tej.

Prokuroria për Krim të Organizuar e Serbisë nisi të hetojë dyshimet për transferimin e parave të bankës jashtë vendit.

Vetë Vuçiq deklaroi se nuk i frikësohet arrestimit, pasi, sipas tij, nuk ka nënshkruar dokumente apo marrë vendime që lidhen me paratë.

“Unë nuk nënshkruaj asgjë dhe nuk merrem fare me çështje që kanë të bëjnë me paratë. Prandaj, nuk mund të gjendet asgjë kundër meje në këtë drejtim”, tha Vuçiq më 1 nëntor për televizionin Pink, i cili prej vitesh mbështet Partinë Përparimtare Serbe.

Sipas Niçit, përshtatja me rrethanat e reja politike ka qenë më e vështirë për Orbanin sesa për Vuçiqin.

“Vuçiq ka më shumë mundësi ta ruajë ndikimin e tij politik, sepse ende nuk e ka lëshuar plotësisht pushtetin”, thotë ai.

“Ajo që ndodhi në Hungari brenda një muaji apo një muaji e gjysmë pas zgjedhjeve, ndoshta do të ishte skenari më i mirë i mundshëm për Serbinë dhe Listën Studentore. Në Hungari, Fidesz ia dorëzoi vërtet Qeverisë së re ministritë dhe administratën shtetërore. Pra, kishte një dorëzim të plotë të pushtetit”, shton Niç.

Kundërshtarë të ndryshëm politikë

Si regjimi i Vuçiqit, ashtu edhe ai i Orbanit, u karakterizuan nga “dobësimi dhe pothuajse zhdukja e opozitës tradicionale”, thotë Makai.

“Më pas, në Serbi u shfaqën studentët, ndërsa në Hungari Peter Magyar. Ata arritën ta tronditnin sistemin, duke i vënë papritur pushtetet e atëhershme përballë një sfide të re, së cilës nuk dinin si t’i përgjigjeshin”, thotë Makai.

Megjithatë, kundërshtarët politikë që i mundën në zgjedhje, dallojnë nga njëri-tjetri.

Orbanin dhe partinë e tij, Fidesz, i mundi një ish-bashkëpartiak i tij.

Dy vjet para zgjedhjeve, Magyar u distancua nga partia në pushtet, të cilën e akuzoi për korrupsion dhe përhapje të propagandës.

Në zgjedhje, ai udhëhoqi partinë proevropiane të qendrës së djathtë, Tisza, e cila shënoi fitore bindëse.

Në anën tjetër, regjimin e Vuçiqit e mundi një lëvizje studentore, pa një udhëheqës të qartë dhe pa përvojë të mëparshme politike.

Studentët i përzgjodhën kandidatët e tyre në mbledhje të hapura studentore, nga radhët e profesorëve universitarë, mësimdhënësve, juristëve, fermerëve, artistëve dhe sportistëve.

Protestat u nxitën nga vdekja e 16 personave, pas shembjes së një strehe betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, vetëm katër muaj pasi stacioni ishte përuruar për herë të dytë pas rinovimit.

Në të dyja ceremonitë e përurimit morën pjesë zyrtarë shtetërorë, ndërsa në të parën ishin të pranishëm edhe Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban.

Kontribuoi: Millosh Teodoroviq; përktheu: Valona Tela

Kroacia u ka dërguar vendeve anëtare të Bashkimit Evropian një dokument, në të cilin paraqet qëndrimin e saj kombëtar për çështjet e pazgjidhura me Malin e Zi.

Në të, Zagrebi rendit kushtet që Mali i Zi duhet t’i përmbushë përpara se të anëtarësohet në bllokun evropian.

Një pjesë të këtyre kërkesave, Kroacia i lidh drejtpërdrejt me mbylljen e kapitujve negociues 23 (Gjyqësori dhe të drejtat themelore) dhe 31 (Politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes).

Siç mëson Radio Evropa e Lirë nga burime diplomatike, Kroacia ua ka përcjellë dokumentin vendeve të tjera anëtare në fillim të kësaj jave.

Në dokumentin që siguroi REL-i, thuhet se çështjet kryesore të pazgjidhura “duhet të zgjidhen përpara se Mali i Zi të anëtarësohet në Bashkimin Evropian”.

Zagrebi thekson se përparimi konkret në këto çështje është vendimtar për sigurimin e mbështetjes së gjerë publike, politike dhe parlamentare në Kroaci, përfshirë ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit të Malit të Zi në BE.

Gjashtë kërkesat në kuadër të Kapitullit 23

Shumica e kërkesave lidhen me pasojat e luftërave të viteve 1990 dhe janë përfshirë në Kapitullin 23.

Ky kapitull, së bashku me Kapitullin 24, është njëri nga dy kapitujt kryesorë që kanë të bëjnë me sundimin e ligjit.

Në negociatat e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, këta dy kapituj hapen të parët dhe mbyllen të fundit, ndërsa përparimi në ta përcakton ritmin e gjithë procesit të anëtarësimit.

• Dëmshpërblimi i personave të mbajtur në kampin e Morinjit. Sipas dokumentit, nga tetori i vitit 1991 deri në gusht të vitit 1992, në këtë kamp u mbajtën të ndaluar mbi 300 shtetas kroatë, kryesisht nga rajoni i Dubrovnikut.
• Ruajtja e pllakës përkujtimore në Morinj. Pllaka u zbulua bashkërisht nga ministrat e dy vendeve më 10 tetor 2022, me një tekst të propozuar nga pala malazeze. Kroacia thotë se, ndërkohë, rreth pllakës është vendosur një strukturë më e madhe metalike, mësa duket për një panel që mund ta mbulojë atë, përveç rasteve kur mbahen ceremoni zyrtare përkujtimore.
• Ndryshimi i emrit të pishinës së qytetit në Kotor. Pishina mban emrin e vaterpolistit Zoran Gopçeviq, i cili, sipas palës kroate, kishte shërbyer si roje në kampin e Morinjit gjatë viteve 1991-1992. Për këtë arsye, klubet kroate kishin refuzuar të luanin në atë pishinë, ndërsa kombëtarja kroate kishte kërcënuar me bojkotimin e finales së madhe të Kupës së Botës më 2025. Bojkotimi u shmang pasi ndeshjet e Kroacisë u zhvendosën në Budvë.
• Zbardhja e fatit të 14 shtetasve të zhdukur kroatë. Kroacia kërkon bashkëpunim të plotë nga autoritetet malazeze, shkëmbim informacionesh dhe qasje në arkiva për të sqaruar fatin e tyre.
• Ndjekja penale e krimeve të luftës, përfshirë ato mbi bazën e përgjegjësisë komanduese. Sipas Zagrebit, në Mal të Zi nuk është dhënë asnjë vendim gjyqësor për krime lufte mbi këtë bazë.
• Zgjidhja e çështjes së të drejtave pronësore të familjeve kroate, përfshirë 51 familje nga Tivati dhe familje të tjera nga Gjiri i Kotorit. Kërkesat e tyre nuk janë zgjidhur, pavarësisht vendimeve gjyqësore të formës së prerë ose procedurave të zgjatura. Zagrebi e krahason këtë situatë me ligjin e vitit 2021, përmes të cilit tokat në gjirin e Valdanosit iu kthyen ish-pronarëve, kryesisht pjesëtarë të pakicës shqiptare, dhe paralajmëron për trajtim të pabarabartë të rasteve të ngjashme.

Anija Jadran dhe çështja e kufirit

Dy kërkesat tjera lidhen me Kapitullin 31. Mali i Zi nuk ka arritur ta mbyllë këtë kapitull që nga viti 2024, për shkak të bllokadës së Kroacisë, e cila pasoi miratimin e rezolutës për Jasenovacin nga Kuvendi i Malit të Zi.

• Kthimi i anijes shkollore Jadran. Sipas Kroacisë, anija ndodhej në Mal të Zi për riparime kur shpërtheu lufta në vitin 1991 dhe i përket Kroacisë në bazë të Marrëveshjes për Çështjet e Trashëgimisë së ish-Jugosllavisë, të vitit 2001.
• Çështja e kufirit. Kroacia kërkon që Mali i Zi të konfirmojë se respekton kufirin e dikurshëm ndërmjet dy republikave, në përputhje me parimin juridik uti possidetis juris, të konfirmuar nga Komisioni i Badinterit. Zagrebi kërkon, gjithashtu, nënshkrimin e një marrëveshjeje për kufirin tokësor, bazuar në tri harta ekzistuese. Pas zgjidhjes së çështjes së kufirit tokësor, Kroacia do të ishte e gatshme të thërriste rregullisht mbledhje të komisioneve për përcaktimin e kufirit detar, por pa caktuar afate konkrete.

Pse është i rëndësishëm ky dokument?

Qëndrimi i përbashkët i BE-së është një dokument përmes të cilit vendet anëtare përcaktojnë qëndrimin e Bashkimit Evropian për hapjen ose mbylljen e një kapitulli të caktuar negociues, përfshirë kriteret që duhet t’i përmbushë vendi kandidat.

Drafti hartohet nga Komisioni Evropian, pasi vendi kandidat dorëzon qëndrimin e tij negociues për kapitullin përkatës.

Në të, Komisioni vlerëson shkallën e përafrimit të legjislacionit të vendit me atë të BE-së dhe propozon kushtet që duhet të përmbushen.

Drafti, më pas, shqyrtohet nga diplomatët e të 27 vendeve anëtare në Grupin Punues të Këshillit të BE-së për Zgjerimin.

Pikërisht në këtë fazë zhvillohen negociatat politike, pasi vendet anëtare mund të kërkojnë ndryshime, kushte shtesë ose shtyrje të procesit.

Meqë qëndrimi i përbashkët miratohet njëzëri, secili vend anëtar ka praktikisht të drejtën e vetos.

Në këtë fazë, vendet anëtare shpesh e kushtëzojnë përparimin e një vendi kandidat me zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dypalëshe.

Vetëm pasi të gjitha vendet anëtare arrijnë pajtim, drafti shndërrohet në qëndrim të përbashkët të BE-së.

Ai i paraqitet vendit kandidat në një konferencë ndërqeveritare, ku kapitulli hapet zyrtarisht ose mbyllet përkohësisht.

Pëlqimi i të gjitha vendeve anëtare kërkohet edhe për ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit.

Se Zagrebi nuk ka ndërmend të heqë dorë nga kërkesat e tij, la të kuptohet të hënën edhe ministri i Jashtëm kroat, Gordan Gërlliq Radman.

Pas takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së, më 12 tetor në Luksemburg, ai u tha gazetarëve se kërkesat e Zagrebit lidhen me trashëgiminë e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë dhe të Luftës për Atdhe, siç njihet në Kroaci lufta e viteve 1990.

Sipas tij, këto janë çështje të të drejtave të njeriut.

“Këtu po flasim edhe për sundimin e ligjit. Këto janë të drejta themelore. Gjatë këtyre 20, përkatësisht 35 vjetëve, asnjëra prej këtyre çështjeve nuk është zgjidhur”, tha ai.

Mbështetje për Malin e Zi, por duke mbrojtur interesat kombëtare të Kroacisë

Kroacia thekson në dokument se i ka mbështetur vazhdimisht integrimet euroatlantike të Malit të Zi, përfshirë anëtarësimin e tij në NATO.

Ajo përmend se i ka vënë në dispozicion Malit të Zi përkthimin në kroatisht të legjislacionit të BE-së, me vlerë prej tetë milionë eurosh.

Në të njëjtën kohë, Zagrebi pretendon se “veprimet e papritura të njëanshme” të autoriteteve malazeze kanë rindezur tensionet historike dhe kanë vënë në pikëpyetje mbështetjen e gjerë në Kroaci për anëtarësimin e Malit të Zi në BE.

Sipas dokumentit, Kroacia i kishte dorëzuar Malit të Zi që në dhjetor të vitit 2023 një dokument joformal (non-paper) me listën e çështjeve të pazgjidhura. Këtë dokument e kishte ndarë edhe me vendet anëtare të BE-së dhe me Komisionin Evropian.

Konsultime dypalëshe u zhvilluan në janar dhe në maj të vitit 2025, ndërsa ministrat e Jashtëm të të dyja vendeve u takuan rreth dhjetë herë gjatë vitit 2026 – çdo herë me nismën e Zagrebit.

“Asnjëra nga çështjet e hapura nuk është zgjidhur ende”, thuhet në dokument.

Kroacia thekson se synon ta lehtësojë, e jo ta pengojë, anëtarësimin e Malit të Zi në BE dhe se kërkesat e saj janë të kufizuara, të përcaktuara qartë dhe të realizueshme.

Përgatiti: Valona Tela