VOAL

VOAL

Mikrobet e Antarktidës mund të ndikojnë në studimet për evolucionin e viruseve

August 22, 2017

Komentet

Letërkëmbimi i studiuesve të Kosovës me profesor Çabejn- Nga Begzad Balliu

Përmbledhje: Interesimin e studiuesve të Kosovës për veprën e Çabejt në vitet ’70 e kanë shprehur edhe numri i madh i letrave e kartolinave që ata ia kanë dërguar Profesor Çabejt nga Kosova dhe nga qytete të ndryshme të botës, në një kohë që letërkëmbimi, si për studiuesit e Kosovës ashtu edhe për ata të Shqipërisë, ishte me pasoja. Në letërkëmbimin e tyre diskutohen një varg çështjesh gjuhësore, historike, etnologjike, kulturore dhe familjare.

Në studimet albanologjike duket sikur epistemologjia nuk ka zënë vendin e duhur të trajtimit, por po të gjurmohet më thellë dhe më kujdesshëm, nuk është vështirë të shihet se ajo është e pranishme gjerësisht në dokumentet e saj.

Shumë çështje të diskutueshme të fatit të krijuesve shqiptarë të Rilindjes Evropiane (Bardhi, Budi, Bogdani) janë trajtuar dhe vazhdojnë të rizbulohen mbështetur kryesisht në epistemologjinë e tyre apo të bashkëkohësve të tyre, e cila në rrethanat e reja ka marrë vlerën e dokumentit.

Në studimet albanologjike epistemologjia merr vlera të veçanta në periudhën e Rilindjes Kombëtare. Studiuesit shqiptarë të kulturës materiale e shpirtërore të shekullit XIX, një letër të Naum Veqilharxhit e kanë vendosur në shtegun e fillimit të Rilindjes Kombëtare. Në rrethanat historike në të cilat u zhvillua Lëvizja Kombëtare Shqiptare, që në të vërtetë ishte Lëvizje ushtarake, politike, arsimore dhe kulturore, sidomos në hapësirën e gjerë euroaziatike në të cilën u zhvillua ajo, hulumtimi dhe studimi i epistemologjisë ndërmjet rilindësve shqiptarë që jetonin në hapësirën aziatike, sidomos atyre në hapësirën evropiane (Itali), ishte dhe është e një rëndësie vendimtare. Edhe më vonë vlerësimi i rëndësisë së epistemologjisë nuk ka munguar, por është theksuar kryesisht vetëm në kontekst të pasurisë së saj: letërkëmbimi i pasur i Jeronim de Radës, Sami Frashërit, Elena Gjikës, sidomos Faik Konicës. Gjurmime të kësaj pasurie pjesërisht janë bërë edhe në arkivat personale, shkencore dhe shtetërore të albanologëve të proveniencës austro-gjermane: Gustav Majer, Norbert Jokli etj., ndërsa konsiderohet e një interesi të veçantë epistemologjia shumë e pasur e studiuesve dhe krijuesve të gjysmës së parë të shekullit XX.

Në këtë rrjedhë unë kam bërë kërkime kryesisht në epistemologjinë e gjysmës së dytë të shekullit XX, në krye të të cilëve qëndrojnë Profesor Jup Kastrati dhe ‘qarku i ndaluar’ i gjuhëtarëve shkodranë. Letërkëmbimi i Profesor Kastratit me studiuesit e këtij qyteti (sidomos Justin Rrotën), studiuesit vendorë (Profesor Mahir Domin dhe Profesor Eqrem Çabejn), me studiues nga Kosova dhe pothuajse të gjithë albanologët në vend dhe në botë, është i një rëndësie të madhe për studimet albanologjike, si dhe rrethanat historike në të cilat është zhvilluar ajo. Ndonëse për nga numri shumë herë më i vogël, (sipas të dhënave më të reja, rreth 1 000 njësi) për studimet albanologjike dhe zhvillimet e saj, letërkëmbimi i Profesor Çabejt është po kaq i rëndësishëm. Komunikimi i tij i dendur me albanologë dhe linguistë nga e gjithë bota shkencore, i cili pritet të botohet i skanuar në 100-vjetorin e lindjes së tij, do ta sjellë portretin e plotë të vlerave të tij njerëzore në një kohë të mungesës së plotë të komunikimit të brendshëm, aq më pak ndërkombëtar.

Vazhdimi i një tradite

Në qoftë se i referohemi faktit se epistemologji quhet jo letërkëmbimi publik i dy e më shumë personave, apo personit dhe institucioneve, por letërkëmbimi intim i dy a më shumë personave, sepse letrat e kësaj natyre më vonë marrin vlerat e dokumentit, atëherë letërkëmbimi i studiuesve nga Kosova dhe përgjithësisht nga ish-Jugosllavia me Profesor Çabejn, i plotëson pikërisht këto kërkesa të natyrës teorike për disa arsye:

Komunikimi ndërmjet studiuesve të Kosovës dhe Profesor Eqrem Çabejt bëhet në rrethana politikisht, kombëtarisht dhe kulturalisht të vështira, për të mos thënë të kontrolluara nga shumë institucione politike, shkencore dhe shtetërore. Ai nis në fillim të viteve ’70, pak vite pasi kishte filluar botimi i studimeve të tij për personalitetet, letërsinë arbëreshe, letërsinë e vjetër, sidomos vendin, gjenezën dhe formimin e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe, por shtohet në mënyrë të veçantë pas ribotimit të librit “Për gjenezën…” dhe iniciativës për botimin e veprave të plota të tij në Prishtinë. Në të vërtetë, i gjithë komunikimi i takon kësaj dekade, pra fillon në vitin 1970, kur Rexhep Qosja ia dërgon librin e tij “Antologji e lirikës shqipe”, me përkushtimin: “Prof. Eqrem Çabejt me ndjenjat e përkushtimit dhe të respektit më të sinqertë, R. Qosja, 13. 10. 1970, Prishtinë”. Letërkëmbimi fillon në vitin 1971, me një letër të Mehmet Gejvorit nga Prishtina, me një letër dhe një kartolinë të Rexhep Ismajlit nga Parisi, dhe mbyllet në ditët e fundit të jetës së tij në vitin 1980, me një letër e një kartolinë të Hasan Mekulit nga Igumenica (Greqi), një kartolinë të Haxhi Krasniqit nga Prizreni, një kartolinë të Nazmi Shurdhanit nga Gjermania demokratike, si dhe një letër të Skënder Gashit nga Prishtina.

Megjithatë, një rrethanë është favorizuese në këtë kohë. Është koha kur mes Shqipërisë dhe ish-Jugosllavisë zhvillohen, ose përpiqen të zhvillohen marrëdhënie të mira politike dhe fqinjësore, mbështetur kryesisht në nevojat e shqiptarëve të Kosovës. Është koha kur në ish-Jugosllavi bien nga skena politike dhe policore disa personalitete serbe, të cilët që nga viti 1944, në emër të Beogradit, në Kosovë kishin udhëhequr një sistem të dorës së fortë policore-ushtarake. Kjo është koha e një lëvizjeje arsimore, kulturore dhe shkencore, me përpjekje të botimit të arritjeve më të reja letrare, arsimore dhe shkencore në Tiranë. Në këtë kohë arrihet marrëveshja ndërmjet Universitetit të sapothemeluar të Prishtinës dhe Universitetit të Tiranës, për mbajtjen e ligjëratave nga profesorë të Tiranës. Një prej profesorëve të Tiranës, i cili më shumë se një profesor universitar, më shumë se një shkencëtar me përmasa kombëtare dhe evropiane, bëhet një hero, për të mos thënë një mit, që përcillet nga studentët, profesorët dhe intelektualët shqiptarë nga Universiteti në hotel dhe anasjelltas është profesor Eqrem Çabej. Në këto rrethana, sigurisht bëhet edhe këmbimi i adresave mes komunikuesve të parë, për të mos thënë të gjithë atyre që në një mënyrë apo një tjetër kërkojnë mundësinë për t’i dërguar mesazhet e tyre në adresë të Profesor Çabejt. Prej vitit 1971 deri në vitin 1980, ku më shumë e ku më pak, me Profesor Eqrem Çabejn shkëmbejnë letra apo kartolina: Anton Çetta, Anton Nikë Berisha, Eric Hamp, Gani Bobi, Hasan Mekuli, Haxhi Krasniqi, Ibrahim Rugova, Isa Bajçinca, Ismail Dumoshi, Ismajl Doda, Mehdi Bardhi, Mehmet Gjevori, Murat Blaku, Nazmi Shurdhani, Rexhep Ferri, Rexhep Ismajli, Rrahman Dedaj, Skënder Gashi, Vehap Shita dhe Zef Mirdita. Një kartolinë e shkruar nga Greta Dellçeva, (nënshkruar edhe nga Mehdi Bardhi, Isa Bajçinca, Imri Badallaj, Oda Buchholz, Dalibor Brozoviq, Wilfried Fiedler, Johannes Faensen, Rexhep Ismajli, Leonard Newmark, Papa Emanuel Jordani, Irina Voronina, dhe Galja Bregibova), grup seminaristësh dhe profesorësh në ditët e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, paraqet një dëshmi tjetër të dorës së parë në letërkëmbimin me Profesor Çabejn.

Diskutime shkencore dhe kërkesa kolegiale

Komunikimi ndërmjet tyre intimizohet edhe për faktin se letërkëmbimi ndodh në rrethana shumë të veçanta: nga konferencat shkencore, nga institucionet arsimore dhe shkencore në ish-Jugosllavi dhe Evropë. Në këtë grup mesazhesh hyjnë kryesisht letrat e Profesor Rexhep Ismajlit, Ismail Dodës dhe të Skënder Gashit.

Mbështetur në tekstet e letërkëmbimit të studiuesve të Kosovës dhe Profesor Çabejt, ne këtu mund të bëjmë një tipologji të interesimeve të tyre për komunikim, e këto janë:

Tema e madhe e botimit të veprave të plota të tij (Mehmet Xhevori, Rrahman Dedaj dhe Ahmet Kelmendi);

Interesimet thjesht personale të studiuesve (Anton Nikë Berisha, Haxhi Krasniqi) dhe

Tema e interesimeve shkencore, e cila i kapërcen interesimet personale të njërit apo tjetrit dhe merr përmasa të interesimeve të përgjithshme albanologjike (Rexhep Ismajli, Ismajl Doda dhe Skënder Gashi).

Letërkëmbimi mes Profesor Çabejt dhe redaktorëve e drejtuesve të projektit të botimit të veprave të plota të Profesor Çabejt në Shtëpinë Botuese “Rilindja” hap mundësinë e identifikimit të plotë të bartësve të vërtetë të këtij projekti të rëndësishëm përtej interesave thjesht albanologjike. Prej letërkëmbimit me Profesor Çabejn mund të shihet qartë se ky projekt i përmasave kombëtare është drejtuar nga vetë Profesor Çabej, e jo nga individë apo grupe të caktuara, që përtej interesimeve gjuhësore, qenkan udhëhequr nga ideologjia e vetëdijesimit të kombit, në mos bërjes së tij.

Prej letërkëmbimit të studiuesve nga Kosova del se ideja e përgatitjes së veprave të Profesor Çabejt ka dalë si rezultat i një studimi monografik të Profesor Jup Kastratit, botuar disa vjet më parë në Buletinin e Universitetit të Shkodrës (1965), por që kishte arritur në Bibliotekën e Kosovës në vitin 1971.

Përjashto letërkëmbimin edhe të studiuesve të tjerë, si Ahmet Kelmendi, Skënder Gashi, Nazmi Rrahmani etj., i cili, përveç me probleme të botimit të veprës së tij, lidhet edhe me miqësinë personale, serinë e komunikimit me këtë temë e mbyll Rrahman Dedaj (kryeredaktor i Redaksisë së Botimeve), i cili, më 6. X. 1975, e njofton Profesorin e nderuar se vepra e tij ishte kryer së radhituri dhe ishte dërguar në shtyp, me mundësi që në vëllimin e fundit (VI) të përfshiheshin edhe studime të tjera.

Ky fakt del edhe mbështetur në letrën e njërit prej redaktorëve kryesorë të “Rilindjes”, Mehmet Gjevorit, më 26 tetor 1971, të cilën ai e ka shkruar në emër të Redaksisë së Botimeve “Rilindja”, për ta marrë mendimin rreth mundësisë së botimit të veprave të plota të tij. Në mesazhin e tij nga Prishtina, të datës 26. X. 1971, Mehmet Gjevori e njofton Profesor Çabejn se Redaksia e “Rilindjes” “mendon që në planin botues të vitit 1972, të cilin është duke e përpiluar, të parashohë botimin komplet të veprave tuaja me një përgatitje shumë të mirë teknike. Për këtë punë, dmth. për mbledhjen e materialit dhe sistemimin e ndarjen e tij në disa libra, Redaksia mendon të ngarkojë 2-3 bashkëpunëtorë të jashtëm si dhe një redaktor të Shtëpisë sonë botuese”. Njëkohësisht, Gjevori e njofton Profesor Çabejn se në këtë punë kaq serioze e me rëndësi, ndihmën më të madhe do ta kishim drejtpërdrejt prej tij si autor. Njëkohësisht, kujton Gjevori, disa punimeve të mëparshme do t’u bënte “tani diku-diku ndonjë përmirësim a redaktim i nevojshëm”. Në mesazhin e tij Gjevori dëshironte ta merrte pëlqimin e mendimin e tij, njëherësh edhe sugjerimet rreth gjetjes dhe sistemimit të tërë punimeve shkencore të Profesor Çabejt.

Lajmin për fillimin e përgatitjes së gjashtë vëllimeve të veprave të Çabejt e gjejmë tre vjet më vonë, në një letër të Mehmet Gjevorit. Letra sqaron edhe disa gjëra të diskutueshme shumë vjet me radhë pas vdekjes së Çabejt: kush e përgatiti veprën e tij, në të vërtetë kush e ndërtoi konceptin e radhitjes së temave dhe vëllimeve të veprës së tij, Jup Kastrati (i cili propozohej në fillim nga Prishtina), vetë Eqrem Çabej, Ahmet Kelmendi, për të cilën ai shpesh ka deklaruar se e ka bërë, apo Redaksia e Rilindjes. Le t’i referohemi letrës së Mehmet Gjevorit.

Në letrën e tij dërguar Profesor Çabejt, Gjevori së pari na njofton se tekstet e tij Profesor Çabej i dërgonte në rrugë të ndryshme, kryesisht dora-dorës:“artikujt që na keni dërguar me Rrahmanin (Dedajn, v. j.) dhe Din Mehmetin i kemi marrë”; së dyti, se ai ishte vetë përgatitësi dhe sintetizuesi i veprave të tij (“Ju e keni kopjen e listës së punimeve, ndarë në gjashtë libra. Prandaj ju kisha lutur t’i hidhni një sy e të na shkruani mos është shënuar me tjetër titull”); dhe së treti, sepse në këtë kohë “libri i parë dhe i dytë janë radhitur. Korrekturën e tyre po e bën Sulejmani (Drini, v. j.). Mbështetur në kërkesat e Mehmet Gjevorit, vetëm vëllimi i gjashtë nuk ishte kompletuar, sepse “Për librin VI na duhet material edhe më”.

Po në këtë kohë një letër për shpjegime dhe plotësime Profesor Eqrem Çabejt ia dërgon edhe kryeredaktori i “Rilindjes”, Rrahman Dedaj, i cili kërkonte disa sqarime: Te Prapashtesat e gjuhës shqipe, “në faqen 96, nr. 151 – ua – ue, në fund të faqes mungojnë disa fjalë greqishte”; te artikulli Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve në Gadishullin Ballkanik në dritën e emrave të vendeve, “në faqen 222 mungon fusnota nr. 7”; te artikulli Histori gjuhësore dhe strukturë dialektore e arbëreshëve të Italisë, “faqe 26 nuk ka shpjegim fusnota 59”; te artikulli Çështja e prejardhjes së ngulimeve arbëreshe të Italisë në dritën…, “harta që gjendet në faqen 24 nuk është e qartë e nuk i lexohen shkronjat”, prandaj kërkohej të dërgohej një hartë tjetër ku duken qartë emrat e shënuara në të. Në letrën e tij Rrahman Dedaj kërkonte që “brenda muajit tetor të na dërgoni sqarime të plota me shkrim me anën e postës”, ndërsa “bashkë me këto sqarime, nëse kishte të gatshme, mund të dërgoni edhe ndonjë punim tjetër që ka të bëjë me librin e VI-të”.

Të një qëllimi dhe të një përmase tjetër ndjenjore, kulturore dhe shkencore janë mesazhet e studiuesit Anton Berisha dhe Skënder Gashi. Pasi e kishte botuar një artikull studimor për kontributin e Profesor Çabejt, Anton Berisha gjente rastin që nga Gottingeni t’i dërgonte një letër me dy-tri fjalë nderimi e respekti dhe një separat të studimit të tij, të botuar tek e përmuajshmja shkencore e Prishtinës “Përparimi”, në “të cilin ishte botuar edhe një punim i tij tejet modest për mendimin e Çabejt mbi disa probleme të letërsisë sonë gojore”. “Ju pata bërë me dije qysh në Tiranë (në ekspeditën shkencore me prof. Latifin (Mulaku, v. j.) – maj – qershor 1978), – shkruan Anton Berisha, – se jam duke shkruar diçka rreth mendimit Tuaj mbi letërsinë gojore. Një punim u botua ne “Rilindje” (i nxitur nga rrethanat e momentit apo, më mirë, lidhur me kontekstin kohor – aktual; besoj se ju ka ra në dorë), një version i shkurtër i punimit që po ju dërgoj. Pastaj, iu përvesha ngulshëm punës dhe e përgatita për ‘Përparim’ këtë version. Çka kam menduar rreth disa pikëpamjeve Tuaja mbi letërsinë tonë gojore e jo vetëm mbi të, me një mënyrë ose në një tjetër e kam thënë. Këtu më mbetet të theksoj se do ta ndiej veten aq fatlum nëse do të kem arritur të depërtoj dhe ta shkoqis sadopak mendimin Tuaj mbi disa probleme aq komplekse të artit të fjalës së folur. Them kështu, sepse vetëm ai që depërton thellë në mendimin Tuaj do të shohë drejt se sa vështirë është ta prezantosh e le më ta interpretosh mendimin e shkencëtarit e studiuesit që ka një begati dije e invencion, gjë që shihet sa qartë kur njeriu ka parasysh problemet komplekse që shtrohen dhe mënyrën e qasjen e të interpretimit”.

Në komunikimin e studiuesve nga Kosova një vend të veçantë zë studiuesi, atëherë shumë i angazhuar në fushë të hulumtimit të toponimisë, Skënder Gashi. Përmasat e këtij komunikimi Gashi i shpreh jo vetëm në letrat e tij, po edhe në kartolinat përshëndetëse.

Në letrën e parë Gashi uron Profesor Çabejn për rrugëtimin e mbarë nga ato udhëtimet mjaft të pasura shkencore që bënte Profesor Çabej në Prishtinë dhe në institucionet shkencore të gjuhësisë së përgjithshme në qendrat ndërkombëtare të Evropës. Në letrën e tij nga Vjena, studiuesi i pasionuar i gjurmimeve albanologjike e njoftonte se vazhdonte punën duke gjurmuar literaturë “që nuk e kisha njohur më parë apo që nuk pat mundësinë ta shfrytëzonte në Prishtinë, duke e plotësuar versionin e fundit të tezës së disertacionit”. Mirëpo në këtë gjendje përfundimtare të sintezës së disertacionit të tij Skënder Gashit i mungonte një prapashtesë sllave: “një gjë që më mundon e që nuk po mundem t’i jap rreh është prania e sufiksave sllavë – ce e – vic (përkatësisht) -ovit ndër emra lokalitetesh që në të vërtetë janë toponimizimi i emrave të vëllezërve shqiptarë. Më patët thënë, shkurt, se prapashtesa (o) – vit është prapashtesë greke. Po të mund të dëshmohej kjo gjë, atëherë përfundimi që do të nxirja në tezën e disertacionit do të ishte me rëndësi për onomastikën e Kosovës”, shkruante Gashi. Prandaj studiuesi ynë i lutej patriarkut të albanologjisë jo vetëm t’ia dërgonte përgjigjen, por atë ta shoqëronte edhe me literaturë të hollësishme, “me theks të veçantë në fushën e formimit të emrave të vëllazërive”.

Prej letrës së dytë të Skënder Gashit, që njëkohësisht është edhe letra e fundit e tij për Profesor Çabejn, kuptojmë se kërkesat e tij për probleme të thelluara gjuhësore (sufiksat sllavë të toponimisë dhe sidomos patronimisë shqipe), kuptojmë se Profesor Çabej i është përgjigjur nga shtrati ku po kurohej në një spital të Romës. Kjo është arsyeja që falënderimi i Skënder Gashit në letrën e tij kap tri përmasa të rëndësishme edhe për tekstin tonë: përmasën etike të bardit të albanologjisë (“Gëzohem shumë që tani shëndeti ju shkon mbarë. Ky gëzim nuk është vetëm i imi, porse i të gjithë neve që të Ju shohim punëtorin e palodhshëm dhe njëkohësisht burimin e pashtershëm të këshillave të papritueshme dhe të ndihmës së pakursyeshme për të gjithë që përpiqen t’ia shtojnë kalasë së dijes albanistike edhe nga ndonjë gurë”); përmasën shkencore të bindjes së tij në vërejtjet e përcjella në një kartolinë të shkruar në shtratin e kurimit, ndonëse pa literaturën përcjellëse, sikur kërkohej (“Kartolina Juaj, e shkruar në klinikë të Romës nga shtrati ku shëroheshit, lidhur me prapashtesën -ovit mbetet për mua shembulli madh i sakrificës dhe i ndihmës suaj për të rinjtë) dhe kërkesat e reja. Së këndejmi, marr guximin që edhe kësaj radhe me respekt të thellë t’Ju lutem për sqarimin e dy çështjeve: 1. një katund i anës së Bujanovcit quhet Lapardincë. A mund të jetë emri i këtij katundi i së njëjtës gurrë gjuhësore prej nga heq rrënjët emri i vendit Lapardha i Shqipërisë dhe si mund të sqarohen këta emra?; 2. Ndër burime raguzase të mesjetës së vonë del se banorët e viseve shqiptare mbanin edhe antroponimin Vok. Ky emër do të jetë mbase i dalë nga mbiemri shqiptar (i) vogël (si edhe mbiemrat Vogli, Voka, Vokrri, Voca, Bocrri). A mundet që në këtë familje emrash të hyjë edhe toponimi Voksh?”.

Letërkëmbimi Eqrem Çabej – Rexhep Ismaili

Në letërkëmbimin e tij me Profesor Çabejn vendin kryesor zë Profesor Rexhep Ismajli jo vetëm për shkak të numrit të madh të letrave dhe të kartolinave, por edhe për shkak të temave të shumta e serioze me të cilat merret në letrat e tij. Prej letërkëmbimit të tij mund të shihet se ky komunikim fillon në vitin 1970 dhe vazhdon pandërprerë deri në ditët e fundit të jetës së Profesor Çabejt.

Të para në një linjë të gjerë, diskutimet mes Profesor Çabejt dhe Profesor Ismajlit kapin tri çështje të mëdha: orientimet shkencore të Profesor Ismajlit në Paris dhe ndihma e Profesor Çabejt në caktimin e temës së doktoratës, e në këtë rrjedhë edhe të diskutimit të problemeve gjuhësore të historisë së shqipes e të marrëdhënieve të saj me gjuhët ballkanike; botimi i veprës së Çabejt në Prishtinë dhe çështja e një Parathënie “tjetër”, si dhe gjendja e studimeve albanologjike në disa nga institucionet shkencore, sidomos në Gjermani, të lidhura ngushtë edhe me bartësit e tyre.

Çështja e parë, orientimet shkencore të Profesor Ismajlit në Paris, nën përkujdesjen e Profesor Çabejt, hedhin dritë edhe në orientimet shkencore të Profesor Çabejt dhe qëndrimit të tij ndaj personaliteteve shkencore të shkollave moderne (Martinet etj.) emrat e të cilëve ishin të padëshiruar në shkencën shqiptare. Profesor Ismajli këtë ndihmë, që nuk ishte e rastit vetëm për të, por për gjithë brezin e ri, përkatësisht të tij, e ka theksuar edhe më parë, madje duke sjellë edhe ndonjë fragment letre të tij. Diskutimet e Profesor Çabejt dhe udhëzimet që ia dërgonte Profesor Ismajlit në lidhje me temën që duhej ta diskutonte me Profesor Martinet, na dëshmojnë se bibliografia e vendosur në veprat e Çabejt nuk përfaqëson gjithnjë kulmin e dijes së tij në shkencën e linguistikës. Përkundrazi, ai përcillte dijen më të re të kohës edhe atëherë, kur emrat si Sosyr, Martinet, Sapir etj., shkenca zyrtare shqiptare i përjashtonte nga letrat shqipe nën pretekstin se ata përfaqësonin shkencën borgjeze të Evropës.

Botimi i kompletit të veprave të Profesor Eqrem Çabejt në Prishtinë ka qenë një prej projekteve më të mëdha, në mos më i madhi, madje më i vështiri në fushë të botimeve shqipe në Prishtinë deri më sot. Kjo është arsyeja pse kjo temë do ta zinte vendin e merituar në komunikimin e Rexhep Ismailit dhe Eqrem Çabejt, i cili fillon me urimet e zakonshme, vazhdon me njoftimet për mirëpritjen e tij në hapësirën shqiptare, madje me përpjekjen për popullarizimin e tij jashtë hapësirës shqiptare dhe shkon deri te komentet intime të tyre. “Para pak ditësh, shkruan Ismajli, pata një kërkesë nga Zagrebi që të shkruaj diçka për veprat Tuaja. Meqenëse e di se ajo revistë nuk ju vjen në Tiranë (është revistë kulturore “Oko”, në të deri tash janë prezantuar shumë çështje të kulturës shqiptare, ndër të tjera, vetë kam prezantuar edhe Kadarenë dhe Fatos Arapin si poetë, e pastaj në një numër edhe poezinë e sotme arbëreshe), vendosa t’Jua dërgoj kopjen e dorëshkrimit. Nuk kam mundësi tash ta përkthej, por kujtoj se kjo s’ka rëndësi. Më falni që në kopjen që u dorëzua për botim janë bërë disa ndryshime, shtesa, e këtu s’pata mundësi t’i vë. Më gëzoj shumë fakti se edhe ata e kanë hetuar rëndësinë e këtij botimi dhe duan të flasin për të”.

Në komunikimin e përditshëm në Prishtinë, shumë kohë pas botimit të veprave të Profesor Çabejt, jo një herë është theksuar një ‘si dëshirë’ e Profesor Çabejt që Profesor Rexhep Ismajli të merret me përgatitjen e veprës së tij. Tani ne këtë nuk mund as ta pohojmë as ta mohojmë dhe ky nuk është as qëllimi ynë. Këtu duam të sjellim një fakt që del nga letërkëmbimi i tyre: pakënaqësinë e Profesor Ismajlit me Parathënien e vendosur në vëllimin e parë nga Akademiku Idriz Ajeti, e cila, sipas tij, duhej të ishte “pak më eksplicite duke nisur nga metoda e deri te pikëpamjet për problemet kryesore”, si dhe gatishmërinë e tij, po të kishte kohë, që në një botim tjetër të merrej me përgatitjen e “një biografie me një parathënie të njerëzishme”.

Një temë tjetër që del në letërkëmbimin e tyre, sigurisht nga më të rëndësishmet, është gjendja e studimeve albanologjike në hapësirën evropiane. Është koha kur Profesor Çabej nuk mungon në aktivitetet shkencore me karakter ndërkombëtar, por për shkak të qëndrimit zyrtar që diktohej në jetën shkencore, nuk ishte e mundur ta shihte gjerësisht lëvizjen shkencore, përmasën e përfshirjes së shqipes në ligjëratat dhe diskutimet shkencore në katedrat e institucioneve arsimore dhe shkencore, si dhe nivelin e angazhimit të ligjëruesve të shqipes, të ballkanistikës dhe të indoevropianistikës. Në anën tjetër, Profesor Ismajli, një studiues i ri dhe me mundësi të pakufishme angazhimesh, lëviz nga njëri seminar në tjetrin dhe nga njëri institucion shkencor në tjetrin jo vetëm në hapësirën ballkanike, por edhe evropiane. Në këtë rrugëtim ai i dërgon Profesor Çabejt informata të gjëra për botimet albanologjike dhe ato me interes për linguistikën përgjithësisht, por edhe “mungesën e shqipes në ligjëratat e studimeve krahasuese, të cilat i ndiqte në Francë, Austri e Gjermani, për botimet e reja me interes edhe për gjuhësinë historike e standardin e shqipes, por edhe për degjenerimin politik të ndonjë lektorati, si ai i Bochumit, të cilin e udhëhiqte Profesor Dodići.

Sigurisht, një prej temave interesante për të cilat shkruajnë në letërkëmbimin e tyre Eqrem Çabej dhe Rexhep Ismaili janë edhe diskutimet rreth teksteve të Rexhep Ismailit me mundësi botimi në Tiranë dhe vështirësive që i dalin gjatë periudhës së parë të kërkimeve të tij shkencore në fushë të dijes në Paris, si dhe në fushë të arritjeve shkencore në Prishtinë.

Letërkëmbimi Eqrem Çabej – Ismail Doda

Letërkëmbimi i studiuesit nga Arbneshi, një oazë etnike, arsimore dhe shkencore e shqiptarëve në Mal të Zi, Ismail Dodës, fillon me një letër mjaft të gjatë prej gjashtë faqesh, të cilën ai ia nis Profesor Eqrem Çabejt, nga Arbneshi, më 30.6.1975.

Në tërësinë e komunikimit të studiuesve shqiptarë nga ish-Jugosllavia, letërkëmbimi i Ismail Dodës dhe Eqrem Çabejt paraqet pjesën më të pasur të diskutimeve shkencore.

Në letrën e tij të parë Ismail Doda ia kujton Profesor Eqrem Çabejt, se njohja e tyre kishte filluar më 1972, gjatë zhvillimit të punimeve të Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe në Tiranë, ndonëse nëpërmjet literaturës e njihte që më parë. “Prore i mbaj në zemër këto kujtime. Ndaj sinqerisht ju falënderoj mbi gjithë atë që i dhatë kombit dhe shkencës sonë. Njëkohësisht ju uroj shëndet dhe suksese edhe në të ardhmen!” – shkruante Doda. Në këtë rrjedhë, në letrën e tij e njoftonte mjeshtrin e tij se kishte njohuri për punën që po bëhej në Prishtinë për botimin e veprës së plotë të tij, prandaj shprehej “me padurim e pres botimin e kompletit të veprave Tuaja”.

Një paragraf më vete në mesazhin e tij paraqet përshkrimi i situatave tragjike në familjen e tij (vdekja e vajzës njëvjeçare, e babait, e sëmundjes së rëndë të gruas etj.), të cilat, shkruan Ismail Doda, “u orvata t’i përballoj me durim dhe punë sistematike”. Se përpjekjet e tij vërtet ishin “sistematike”, dëshmojnë edhe të dhënat mjaft të pasura të punës së tij në këtë kohë. Gjatë kësaj kohe, pavarësisht gjendjes së rëndë familjare nëpër të cilat kalon dhe pavarësisht prej detyrave të shumta që i dalin në administrimin e shkollës, të cilën e drejton, Ismail Doda njofton Profesor Çabejn se, përkundër vështirësive, me punë sistematike dhe “vullnet të çelikosur” po përpiqej t’i kontribuonte vendit dhe shkencës albanologjike, ndërsa konsultimet dhe këshillimet, qofshin ato edhe përmes korrespondencës, ishin të një vlere të madhe. Është kjo koha kur Ismail Doda vjelë toponomastikë, frazeologji, folklor dhe fjalë të rralla, trajta nëndialektore etj., ndërsa po përgatitej të merrej me një projekt mjaft serioz në fushë të gjuhësisë shqiptare: studimin “Rreth përkimit të gjuhës së Buzukut me ligjërimet e Krajës dhe të Shestanit”, të cilën ia kishte sugjeruar Profesor Çabej më 8.12.1972 gjatë ditëve të Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe”.

Mirëpo, shkruan Doda, “momentalisht jam duke shkruar një punim mbi poezinë popullore shqiptare të Krajës për Kongresin e Folkloristëve Jugosllavë, që do të fillonte më 28 gushti 1975 në Zhablak të Malit të Zi”, dhe në këtë përpjekje të tij për të përgatitur një studim sa më sintetik dhe sa më përmbajtjesor, i dilnin disa probleme të natyrës terminologjike, kuptimore dhe historike e kulturore.

Çështja e parë për të cilën ai dëshironte të diskutonte ishte toponimi apo sikur e quante ai termi Krajë, sepse serbët e quanin Krajina. Në të vërtetë letra e Dodës hap një informacion shumë sintetik dhe saktësues për politikën serbe që udhëhiqej ndaj kulturës materiale dhe shpirtërore të popullit shqiptar në ish-Jugosllavi, sidomos ndaj trashëgimisë gjuhësore të shqiptarëve në Mal të Zi.

Ismail Doda në letrën e tij dëshmon për fillimet e krijimit të trajtës serbe për emërtim të Krajës si Crnogorska Krajina. Për dallim prej Bosanska Krajinës, Negotinska Krajinës etj., shkruan Doda në letrën dërguar Profesor Çabejt, këtë (Malësinë e Mbishkodrës, v. j.) kanë zënë ta quajnë Crnogorska Krajina, në vend se të quanin Skadarska Krajina. Unë mendoj ta quaj Krajina (me shënim se në shqipe quhet Krajë-a) na Skadarskom jezeru, që do të thotë Kraja mbi Liqe të Shkodrës. Por, nuk është krejt me vend sa ky emërtim, më se di unë, para ardhjes së sllavëve në këto anë kjo krahinë u quajt Lugina e Rromeneut, sipas malit Rumia. Një shpjegim i tillë jepet në Acta Albaniae II, dok. 770:. 239. Çka mendoni Juve?

Pasi shpjegonte anët historike, etnografike dhe analizën ideo-estetike e fatin historik të heronjve të tyre, Doda e njihte Profesor Çabejn me disa materiale “mjaft kontestuese”, që të tilla vazhdonin të qëndronin që nga fillimi i shekullit XX dhe vazhdojnë të jenë në disa përmasa edhe sot. Në letrën e tij Ismail Doda kontestuese i shihte përpjekjet e studiuesve serbë për “ndikimin e këngëve popullore – kreshnike në ato shqipe, posaçërisht gegënishte, si dhe termin kreshnik, të cilin shumë shkencëtarë e konsiderojnë me prejardhje serbe”.

Mbështetur në të dhënat e hulumtuara të tij, kryesisht të materialeve të proveniencës sllave: Pavle Mijoviq, Alojz Shmaus, Radosav Medenica etj., studiuesi Ismail Doda kërkon “sqarime mbi këto mendime të këtyre shkencëtarëve”, madje edhe të një natyre që kapin përmasa të paimagjinueshme edhe për një shkencëtar si Profesor Çabej, prej të cilit kërkonte që ‘mundësisht, të njoftohej se kush ka shkruar dhe publikuar këngë nga Kraja dhe Shestani në shqipet apo edhe në gjuhë të huaja, prej kohëve të vjetra gjer më tani’(!) Me këtë rast, – vazhdonte kërkesat e tij Ismail Doda, – të më tregoni titullin e këngës, materialit, numrin e revistës, veprën, faqen, vaktin e botimit, botuesin dhe kërkesat e tjera shkencore, duke dhënë edhe mendimin Tuaj mbi to, nga aspekti ideo-estetik dhe stilistik’(!) Mbase është me interes jo vetëm për kërkuesin e kësaj letre, po edhe për studimet çabejane përgjithësisht, shënimi i Dodës në letërkëmbimin e tij, për “disa këngë popullore të Krajës të mbledhura, nga Çabej dhe të deklaruara prej tij gjatë takimit të tij me Dodën në vitin 1972. Më sa më kujtohet, ato i keni shënuar nga një kranjan gjysmë analfabet që jeton në RP të Shqipërisë. A mendoni t’i botoni së shpejti dhe kund? Edhe për to të më shkruani diçka”. Kërkesat e Ismail Dodës për Profesor Çabejn shkojnë deri atje sa ai kërkon hulumtime të tij te revistat “Hylli i Dritës” dhe “Leka”, të ndaluara edhe për kërkimet etimologjike të Profesor Çabejt.

Letra e parë e Ismail Dodës mbyllet edhe me kërkesa të tjera të natyrës teknike dhe shkencore: “Pres sugjerime dhe ndihmesë rreth titullit të kumtesës, metodologjisë së punës dhe mundësisht rreth dërgimit të ndonjë literature përkatëse”.

Profesor Çabej i përgjigjet letrës së parë të Ismail Dodës pas rreth dy muajsh, duke i kërkuar njëkohësisht edhe ndjesë për vonesën. Në letrën e tij, Eqrem Çabej shpreh dhembjen e tij për humbjen e vajzës dhe babait, por edhe gëzimin për Shpresën e sapolindur. Në letrën e tij Eqrem Çabej gjithashtu e përgëzon për punën e bërë në mbledhjen e visareve folklorike, gjuhësore e toponimike të Krajës, ndërsa ndalet në mënyrë të veçantë, duke ia pohuar mendimin e dyshuar të tij për prejardhjen e emrit kreshnik: “Për sa i përket emrit kreshnik nuk ka dyshim se rrjedh prej sllav. Krajsnik dhe kuptimi i parë i fjalës ka qenë ‘kufitar’, pastaj mori zhvillim të mëtejmë në gjuhën shqipe”. Interesim të veçantë Profesor Çabej tregon edhe për çuarjen përpara të përpjekjeve të Dodës në lidhje me të folmen e Krajës, prandaj e nxit më tej duke i premtuar se do t’ia dërgonte edhe një ekzemplar të “Mesharit” për krahasim, ndërkohë që “tash për tash nuk mendoj të botoj këngët e Shestanit që kam në dorëshkrim”, përfundon letrën e tij Profesor Çabej.

Kartolina si ndërlidhje aktive e komunikimit

Komunikimi ndërmjet tyre bëhet jo në një linjë të natyrshme (adresa familjare apo institucionin ku punojnë), por nga pika të ndryshme të globit. “Adresat” e studiuesve shqiptarë janë pikat turistike, qytetet qendrat e ekskursioneve, vendpushimet turistike, në të cilat gjenden zyrtarisht apo rastësisht, si dhe adresa gjithherë zyrtare (Tirana) e Profesor Çabejt. Në këtë listë komunikimi, me pak përjashtime, hyjnë numri më i madh i letrave të studiuesve dhe kryesisht i kartolinave. Profesorë universitarë, gjuhëtarë të rinj, studiues të letërsisë, të folklorit e të etnologjisë, arkeologë dhe historianë të përkushtuar në studimet albanologjike, lexues të pasionuar të veprës së tij, i shkruajnë Profesor Çabejt nga qytetet ku kanë shkuar zyrtarisht, nga institucione ku kanë shkuar për kërkime shkencore, apo nga vende ku kanë shkuar për pushime familjare, dhe ia përcjellin urimet e tyre më të përzemërta për shëndetin e tij dhe të familjes së tij. Të kësaj natyre janë letrat e përgëzimit dhe kartolinat e dërguara nga shumë qytete të Kosovës, ish-Jugosllavisë dhe Evropës e Mesdheut.

Në kartolinat e tij nga Prishtina Anton Çetta e uron Profesor Çabejn për Vitin e Ri 1975, përkatësisht për vitin 1978 dhe, përveç në gjuhën shqipe, e bën edhe në gjuhën frënge, ndërsa nga Zagrebi shëndet e të mira i uron Gani Bobi.

Se personaliteti i Profesor Çabejt është bërë pjesë jo vetëm e studiuesve, po edhe e familjes së tyre në momente pushimi, dëshmojnë edhe letrat që Hasan Mekuli ia ka dërguar nga qyteti i Ohrit apo Igumenicës, në të cilat pushonte familjarisht, ndërsa po me këtë diskurs intim shprehen në kartolinat e tyre nga Prishtina dhe Prizreni (Haxhi Krasniqi), nga Prishtina (Ismail Dumoshi) dhe nga Gjilani, Dubrovniku, Prishtina e Gjermania Demokratike (Nazim Shurdhani), të cilët, përveç shprehjeve të zakonshme për dashurinë e miqësinë që kanë ndaj personalitetit të tij, përzemërsinë e tyre e zgjerojnë edhe me respektin që kanë ndaj familjes së tij (gruas dhe vajzës) edhe anëtarët e tjerë të familjes së tyre: baballarët, nënat, vëllezërit dhe motrat e tyre. Ndonjëri prej tyre madje nuk heziton të ankohet te Profesori i nderuar edhe për gjendjen e vështirë shëndetësore në të cilat ka kaluar familja e tij – nga Arbneshi, Kraja e Malit të Zi, Pirani i Kroacisë dhe Zhablaku i Serbisë (Ismajl Doda), ndërsa një tjetër nuk heziton që mallin e shprehur në letrat e të tjerëve dhe të tij ta përmbyllë “me lot në sy” (Nazmi Shurdhani).

Po e kësaj natyre është edhe kartolina e Murat Blakut nga Tunizia, kartolina e Rexhep Ferrit nga Budva e Malit të Zi, sidomos kartolina e gjuhëtarit të shquar amerikan Erik Hamp nga Plava e Malit të Zi. Një komunikim të dendur për nga numri i madh i kartolinave dhe përshëndetjeve, kujtimeve e përgëzimeve, përbëjnë ato që janë dërguar nga Budva e Malit të Zi, nga Poreçi i Kroacisë, nga Roma, nga Zagrebi, nga Parisi, nga Prizreni, nga Beogradi, nga Dibra, nga Gjermania Demokratike, nga Jena (Gjermania Demokratike), nga Londra, Petrovaci (Kroacia), nga Presheva, nga Rumania, nga Sfeti Stefani (Maili i Zi), nga Zara, nga Kryshevci i Serbisë, nga Munihu, nga Bukureshti, nga Deçani, nga Lenggries i Gjermanisë me autorë Rexhep Ismajlin. Ndonëse Profesor Ismajli një komunikim të dendur me Profesor Çabejn e bënte nëpërmjet letrave të shpeshta, jo rrallë nuk kursehet ta njoftojë mjeshtrin e tij edhe nëpërmjet kartolinave, për lëvizjet e tij, për pjesëmarrjen e tij në seminare e konferenca shkencore, për shqetësimet e tij familjare, për respektin që ka ai dhe familja e Profesor Çabejt në rrethin e tij familjar, për ndonjë komunikim me studiues të huaj e vendor dhe për ndonjë iniciativë të rastit. Në këtë rrjedhë do thënë se Profesor Ismajli është i vetmi komunikues me Profesor Çabejn, pas emrit të të cilit, në kartolinë jo rrallë gjenden edhe emra të tjerë: Erik Hamp, Ibrahim Rugova, Zef Mirdita, Gani Bobi etj.

Kartolina nga Prishtina të nënshkruara kur në emrin e tij e kur në emër të Redaksisë (fjala është për Redaksinë e botimit të veprës së Profesor Çabejt nga “Rilindja” në Prishtinë), i shkruan Mehmet Gjevori për probleme të natyrës teknike rreth botimit të veprave të plota të tij; Vehap Shita nga Sfeti Stefani, Zef Mirdita nga Heidelbergu i Gjermanisë Demokratike, Zagrebi e Prishtina, Ibrahim Rugova nga Parisi, Muhamet Tërnava nga Gjermania Demokratike etj. Në kartolinat e tyre ata njëkohësisht shprehin atmosferën familjare të të nënshkruarve, nderimin që atij i bëhej në familjet dhe institucionet e tyre, kujtimin që e ushqenin nga ditët kur kishin pasur rastin ta njihnin për herë të parë, nderin që do t’ua bënin në rast të një vizite rasti në familjet e tyre etj.

Në letërkëmbimin e studiuesve nga Kosova, sigurisht me shumë interes është edhe diskursi i komunikimit të tyre me Profesor Çabejn. Pothuajse në të gjitha rastet kartolinat, letrat përgëzuese (kryesisht për Vitin e Ri) dhe letrat me kërkesa e diskutime nga më të ndryshmet, nisin nga një intimitet i skajshëm kolegial, me cilësorë e epitete nga më të lartat dhe nga më të ndryshmet. Për diskursin e komunikimit është me shumë interes të lexohen vetëm paragrafët e parë a të fundit, të mesazheve të tyre, si: “Shumë i nderuari Profesor”, “Na mori malli të shihemi”. (Rexhep Ismajli), “Fort i dashur shoku Prof. Eqrem Çabej (Hasan Mekuli)”, Duke pritur me kënaqësi e mburrje përgjigjen Tuaj (Skënder Gashi), “Fort i dashur mik”, “I nderuari për jetë profesor i dashur Eqrem Çabej”, “Tungjatjeta i nderuari shoku Prof. Eqrem Çabej” (Haxhi Krasniqi), “I dashur dhe i nderuari Z. Profesor”, “Seher gehrter Herr Professor” (Zef Mirdita), “Përqafime”, “Me lot në sy” (Mehmet Shurdhani), “I ndershëm Z. Profesor” (Mehmet Gjevori)etj.

Të shikuara nga një aspekt tjetër sintetik diskursi i tyre do të mund të matej me shkallën gramatikore të shkallës sipërore të mbiemrave (në tekstin hyrës dhe përmbyllës të kartolinave apo të letrave) dhe ma shkallën sipërore të ndajfoljeve (në pjesën e brendshme të letrave dhe të ndonjërës prej kartolinave) që përcjellin mesazhet e tyre të komunikimit.

Duke përfunduar

Interesimin e studiuesve të Kosovës për veprën e Çabejt në vitet ’70 e kanë shprehur edhe numri i madh i letrave e kartolinave që ata ia kanë dërguar Profesor Çabejt nga Kosova dhe nga qytete të ndryshme të botës, në një kohë që letërkëmbimi, si për studiuesit e Kosovës ashtu edhe për ata të Shqipërisë, ishte me pasoja. Në letërkëmbimin e tyre diskutohen një varg çështjesh gjuhësore, historike, etnologjike, kulturore dhe familjare. Letërkëmbimi i tyre është i rëndësishëm njëkohësisht edhe për dokumentaritetin që përshkon, mënyrën e komunikimit (adresarin), mesazhin që bartin ato dhe diskursin e komunikimit.

(Marrë nga ExLibris)

Mban mend edhe kohën kur ishte në barkun e nënës

Rebecca Sharrock, 34 vjeç, ka memorie autobiografike shumë superiore (H-SAM), një problem i rrallë neurologjik që i mundëson asaj të kujtojë pothuajse çdo detaj të jetës së saj, duke përfshirë kujtimet nga barku i nënës.

Image

Kujtimet e hershme dhe diagnoza H-SAM

Kujtimi më i hershëm i Rebekës është kur ajo ishte 12 ditëshe. Ajo kujton shumë qartë kur i bënë foto dhe madje ka kujtime të hershme, të padatuara nga koha kur ishte fetus. E diagnostikuar me H-SAM në moshën 21-vjeçare, Rebecca fillimisht e ngatërroi gjendjen e saj me çrregullimin obsesiv-kompulsiv (OCD) për shkak të kujtimeve të saj të vazhdueshme dhe rijetesës emocionale të përvojave të kaluara.

Të jetosh me H-SAM

Gjendja e Rebekës do të thotë se ajo ruan rreth 95 për qind të ngjarjeve të jetës së saj. Kujtimet e fëmijërisë, si marrja e lodrave prej saj, ende i shkaktojnë shqetësim emocional. Ajo përshkruan përjetimin e kujtimeve me të gjitha detajet shqisore dhe emocionet e momentit origjinal, duke i bërë incidentet e parëndësishme të fëmijërisë të ndihen të rëndësishme.

Sfidat dhe mekanizmat e përballimit

H-SAM paraqet sfida të shëndetit mendor, duke përfshirë pagjumësinë, ankthin dhe nevojën për terapi. Rebeka e menaxhon pagjumësinë e saj duke dëgjuar muzikë klasike dhe ndonjëherë duke marrë Valium me recetë. Ajo i nënshtrohet terapisë eksperimentale, duke huazuar teknika nga trajtimet e PTSD për të trajtuar ankthin dhe depresionin e saj.

Image

Përdorimi pozitiv i H-SAM-it

Pavarësisht sfidave, Rebeka e përdor gjendjen e saj në avantazhin e saj. Në vetëm 10 javë, ajo fliste rrjedhshëm frëngjisht dhe spanjisht, duke treguar kujtesën e saj të jashtëzakonshme. Ajo tani bisedon me mësuesin e saj të frëngjishtes nga Marseja dhe shikon televizionet në spanjisht dhe frëngjisht pa titra. Rebeka planifikon të mësojë italisht më pas.

Përvoja e Rebecca Sharrock-ut nxjerr në pah aspektet e jashtëzakonshme dhe sfiduese të të jetuarit me H-SAM, duke demonstruar se si ajo e përdor kujtesën e saj të jashtëzakonshme. sn

Shkencëtarët presin stuhi të reja gjeomagnetike dhe aurora borealis spektakolare në qershor

Njolla e madhe diellore që shkaktoi dritat veriore që u shfaqën në maj rikthehen në ditët në vijim, me astronomët që parashikojnë se ata që jetojnë në rajonet veriore do ta shohin përsëri fenomenin.

Gjatë këtij fenomeni u shkaktuan 12 incidente të rënda në gjashtë ditë në fillim të majit. Ata nga ana e tyre shkaktuan stuhi gjeomagnetike që prekën Tokën, por krijuan dritat veriore që shihen ende në Evropën Qendrore. Fenomenet ishin më intensivet që nga viti 2003.

Gradualisht, për shkak të rrotullimit të Diellit, pika u largua nga aspekti që është i dukshëm në Tokë. Mirëpo këto ditë u shfaq sërish dhe quhet AR 13697.

Vëzhgimet e para treguan se vendi është ende aktiv, edhe pse më “i qetë” krahasuar me ditët e mëparshme.

Astronomët vlerësojnë se mund të prodhojë fenomene që do të ndikojnë në Tokë. Funksionimi i satelitëve të telekomunikacionit do të ndërpritet, ndërkohë që mund të shohim sërish dritat veriore, rreth datave 4-6 qershor.

Pra, a do të jenë fenomenet e njëjta si në maj? space.com raporton se nuk është e lehtë të japësh një përgjigje. Ajo që ndodhi në maj ishte për shkak të disa shpërthimeve koronale që ndodhën njëri pas tjetrit dhe për këtë arsye ishin shumë intensive.

Ndoshta fenomeni nuk do të përsëritet me të njëjtin intensitet, por Dielli është i paparashikueshëm.

(BalkanWeb)

ENO PEÇI, YLLI I BALETIT NË OPERAN SHTETËRORE TË VIENËS – AUSTRI – Nga Lutfi ALIA, Siena – Itali

 

Eno Peçi, nga viti 2000 është balerin i parë i Operas Shtetërore të Vjenës, institucionit më prestigjioz në nivel botëror i dancës klasike, institucioni artistik me histori të shkëlqyer, i cili në vitin 2024 do të kremtoi 160 vjetorin e themelimit. Në këto 24 vite, balerini i talentuar Eno Peçi, ka arrijt nivele të larta interpretimi artistik, Ai është ylli i baletit të Operas së Vjenës, i renditur në elitën e balerinëve më të shquar jo vetëm në Austri, por dhe në nivel ndërkombëtar. Eno Peçi vallëzon emocion, vallëzon me teknikë të lartë, vallëzon histori, vallëzon me perfeksion artistik. Në çdo rol prezantohet me origjinalitet individual.

Në 24 vite, Eno Peçi ka interpretuar mbi 72 role si balerin, i preferuar me preçedencë nga koreografët më prestigjozë të baletit, të cilët i kanë besuar role balerin i parë në koreografitë e baleteve si Renato Zanella, Peter Wright, Rudolf Nureyev, George Balanchine, John Cranko, Frederick Ashton, Kenneth MacMillan, David Bombana, Roland Petits, Stephan Thoss, Jorma Elos, Gyula Harangozó, Boris Eifman, Helen Picket, Angjelin Preljocaj, Roland Petits, Léonide Massines, Michael Corder, Jo Strømgrens, Nils Christie etj, etj. Të gjithë koreografët janë shprehur me superlativa për talentin në interpretimin artistik të roleve që i kanë besuar.

Emri i Eno Peçit, është i famshëm dhe i suksesshëm në Austri, Rusi, Itali, Francë, Luksemburg, Belgjikë, Spanjë, Çeki, Danimarkë, Hungari, Rumani, Sloveni, Kosovë, Shqipëri, Maqedoni, madje deri në Dubai e në shumë vende të tjera të botës, ku trupa e baletit të Operas së Vjenës ka dhënë shfaqie me shumë sukses, ku ka shkëlqyer talenti i balerinit Eno Peçi, ylli i baletit të Operas së Vienës.

Nga viti 2000, Eno Peçi është balerin i parë në pjesët koreografike, që shoqërojnë koncertin e famshëm të Filarmonisë të Teatrit Shtetëror të Operas së Vienës, koncert i shfaqur në Sallën e Artë të Musikverein e Vienës, i transmetuar nga kanalet televizive austriake ORF2 dhe Ö1, i ndjekur në mondovision nga 90 vende të botës. Interpretimet Enos shquhen për talentin interpretues i vlerësuar me admirim nga miliona telespektatorë.

Gazetaria Ashley Taylor, në vitin 2023 prezantoi kurrikulin e Enos me 65 role të interpetuara në balete të koreografëve më të shquar dhe të 50 roleve në balete me koreografi të vetë Eno Peçit, duke e cilësuar “He has appeared as guest dancer in many European countries and overseas – Ai është vlerësuar balerini më i mirë në vendet europiane dhe tejoqeanit”. Kësaj liste i kam shtuar dhe role të interpretuara gjatë vitit 2024, duke e prezantuar Eno Peçin balerin i sukseshëm me mbi 160 role, por në këtë listë mungojnë me dhjetra pjesë koreografike të interpretura nga Eno Peçi në koncerte dhe aktivitete koreografike austriake dhe në vende të ndryshme europiane dhe botërore dhe sidomos në koncertet e vitit të ri të Filarmonisë së Vienës.
Nga repertori i roleve të interpretuara nga Eno Peçi në balete më koreografi të mbi 40 koreografëve të Baletit të Operas të Vjenës dhe të Operave të vendeve te tjera të botës, po prezantojë interpretimet më kryesore.
⦁ Princi Albrecht dhe Hilarion në baletin “Gisella”, me koreografi të Elena Çerniskova.
⦁ Rolin e Ulrich në baletin “Fledermaus – Lakuriqi i natës” me koreografi të Roland Petits.
⦁ Princi Florimund dhe Pas de quatre në baletin “Sleeping Beauty – E bukura e fjetur”, me koregrafi të Peter Wright.
⦁ Balerini i parë në baletin “Perpetum mobile”, me koreografi të mjeshtrit të famshëm Renato Zanella.
⦁ Rolin e Spartakut në baletin “Spartacus“ me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Në koncertin “Temë dhe variacione – Kopia kryesore”me koreografi të George Balanchine.
⦁ Rolet e Oniegin dhe Lenski, në baletin “Oniegin” të koreografit John Cranko.
⦁ Rolin e Espada në baletin “Don Kishoti” me koreografi të Rudolf Nureyev.
⦁ Rolin e Lescaut, në baletin “Manon Lescaut” me koreografi të Kenneth MacMillan.
⦁ Rolin e Abderrahman në baletin “Raymonda” me koreografi të Rudolf Nureyev.
⦁ Rolin Miku i Princit në baletin “Liqeni i mjelmave”, me koreografi të Rudolf Nureyev.
⦁ Rolin misterioz të Tybaltit në baletin “Romeo dhe Xhiulieta”, me koreografi të John Cranko.
⦁ Rolin e Baron Max von Drosselberg, në baletin “Arrëthyesi”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Në baletin “Petrushka” me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Në baletin “Empty place” me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Balerin i parë në “Konzertantes Duo”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Balerin i parë në baletin “Voyage”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Balerin i parë në baletin “Sacre”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Balerin i parë në baletin “Alles Walzer”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Në baletin “Bolerò”, me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Rolin Jewels në baletin Cinderella (Hirushja), të koreografit Renato Zanella.
⦁ Rolin e Willi në baletin “Kadettenball” me koreografi të Renato Zanella.
⦁ Don Hoze në baletin “Karmen” me koreografi të David Bombana.
⦁ Suitë dancimi, me koreografi të Jerome Robbins.
⦁ Rolin e Baronit Max von Drosselberg, në baletin “Arrëthyesi”, koreografi Renato Zanella.
⦁ Drosselmeyer në baletin “Arrëthyesi” me koreografi të Gyula Harangozó
⦁ Në Blaubarts Geheimnis (Liqeni mjelmave) me koreografi të Stephan Thoss.
⦁ Rolin e Oberon në baletin “Ëndërra e një nate vere”, me koreografi të Jorma Elos.
⦁ Në koncertin për Violin të Stravinsky “Emeralds Jewels”, me koreografi të George Balanchine
⦁ Rolin e Karenin, në baletin “Anna Karenina” me koreografi të Boris Eifman.
⦁ Rolin e mësuesit (The Teacher) në baletin Giselle Rouge, me koreografi të Boris Eifman
⦁ Rolin e Potiphar në baletin “Legjenda e Jozefit”, me koreografi të John Neumeiers.
⦁ Rolin e Doktor/Serge Diaghilew në baletin “Le Pavillon d’Armide – Pavioni i Armidës”, me koreografi të John Neumeiers.
⦁ Le Sacre Touchstone, në baletin “As you like it – ashtu si e pëlqeni ju atë”, me koreografi të
John Neumeier.

Eno Peçi dhe Sonia Dvorak, në baletin “Don Kishoti”

⦁ Balerin i parë në “Adagio Hammerklavier, Live, në koncertin me katër pjesë të Schumann, me koregrafi të Hans van Manen.
⦁ Rolin e “Petite mort“, të koreografit Jiří Kylián, me muzikë të Mozart.
⦁ Eno në duetin me Olga Esina “Slingerland pas de deux” të koregorafit William Forsythe.
⦁ Në “Black Cake”, suitë dance të koreografit Jerome Robbins
⦁ Rolin e Frédéri në baletin “Arleziana” të koreografit Roland Petits.
⦁ Rolin e Müller n baletin “Le tricorne” të koreografit Léonide Massines
⦁ Rolin The Husband në koncertin dhe në baletin “In the Night” të koreografit Jerome Robbins
⦁ Në rolin e Ungarischer Wachtmeister në baletin “Koppélia” me koreografi të Gyula Harangozó Senior.
⦁ Rolin “The Death” në baletin “Vier letzte Lieder” me koreografi in Rudi van Dantzig.
⦁ Solist i parë në koncertin “Variacione nga Brahms-Haydn”, me koreograf Twyla Tharp.
⦁ Rolin e Tybalt në baletin “Romeo dhe Xhulieta”, me koreografi të John Cranko.
⦁ Në rolin e Kolonel Bay Middleton në baletin “Mayerling” me koreografi të Kenneth MacMillan
⦁ Në baletin “Çajkovski impresione”, me koreografi të Ivan Cavallari.
⦁ Në baletin “Le concours” me koreografi të Maurice Béjart.
⦁ Rolin e Soldier (ushtari) në baletin “Arrëthyesi” me koreografi të Jo Strømgrens.
⦁ Rolin e Gigerl në Platzkonzert me koreografi të Gyula Harangozó Senior.
⦁ Rolin e Widow Simone në baletin “La Fille mal gardée” me koreografi të Frederick Ashton.
⦁ Gipsy në baletin “Mbretëresha e borës”, me koreografi të Michael Corder.
⦁ Balerin i parë, në baletin “Peer Gynt”, me koreografi të Edward Clug.
⦁ Rolin kryesor në baletin “Tanzhommage an Queen”, me koreografi të Ben van Cauwenbergh.
⦁ Rolin Petite Mort në baletin “Bella Figura” me koreografi të Jiří Kylián.
⦁ Balerin i parë në baletin “Before Nightfall – para se të bëhet natë” me koreograf Nils Christe.
⦁ Në duetin “Slingerland duet” dhe “The Second Detail” me koreografi të William Forsythe.
⦁ Në baletin “Grosse fuge” me koreografi të Anne Teresa De Keersmaeker.
⦁ Balerin i parë në baletin “Glow – stop”, me koreografi të Jorma Elo.
⦁ Balerin i parë në baletin “Eventide – mbrëmje”, me koreografi të Helen Pickett.
⦁ Balerin i parë në baletin “Le Souffle de l´esprit”, me koreografi të Jiří Bubeníček.
⦁ Balerin i parë në baletin “Mozart à due”, me koreografi të Thierry Malandain.
⦁ Balerin i parë në baletin “Kazimir´s Colours”, me koreografi të Mauro Bigonzetti.
⦁ Balerin i parë në baletin “Cantata”, me koreografi të Mauro Bigonzetti.
⦁ Balerin i parë në baletin “Fool’s Paradise”, me koreografi të Christopher Wheeldon.
⦁ Balerin i parë në baletin “With a Chance of Rain – me shans të bjeri shi”, me koreografi të Liam Scarlett.
⦁ Balerin i parë në baletin “Arepo”, me koreografi të Maurice Béjart.
⦁ Balerin i parë në baletin “Silence sans reproche”, me koreografi të Patrick C. Delcroix.
⦁ Balerin i parë në baletin “Contra Clockwise Witness” me koreografi të Natalia Horecna.
⦁ Balerin i parë në baletin “Blanc”, me koreografi të Daniel Proietto.
⦁ Në shkurt 2023, Eno interpreton rolin e Prometeut në balletin “Promethean fire” , me koreografi të Paul Taylor.
⦁ Balerin i parë në baletin “Zonja me Kamelie”, me koreografi të John Neumeier.

Eno Peçi dhe balerina Ketevan Papava, në baletin “Zonja me Kamelie”.

Nga viti 2009 Eno Peçi i prezantohet publikut si koreograf i sukseshëm. Në vitin 2019 Choreo.Lab Europe (Platforma internacionale e studimeve dhe bashkpunimit për dancën dhe koreografinë), thekson se Eno Peçi ështe koreografi më i ri i Baletit Shtetëror të Vienës. Vlen të theksohet se pothuajse në të gjitha krijimet e tij koreografike, Eno Peçi është interpretuesi kryesor i roleve.
⦁ Në vitin 2009 prezanton koreografinë “Cut”
⦁ Në vitin 2012 koreografinë “Exitium – Shkatërrimi”.
⦁ Në vitin 2013 për Baletin Shtetëror të Vienës prezantoi “Herzblume – Lulja e zemrës”
⦁ Në vitin 2014 është autor i koreografisë Pavillon 12/2.
⦁ Në Festivalin Kulturor Origen i zhvilluar në Zvicër në vitet 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 dhe 2019, Eno Peç është prezantuar me pjesët e tij koreografike Ereignis aus Karl’s Leben , Jenseits , Tre Fratelli , Homo Sapiens, Apocalypse , Cafe Chinois, Der Letzte Walzer, Zeitraum
⦁ Në 2015 prezantohet me koreografinë e pjesës Exil, e shfaqur premierë me Baletin Kombëtar të Kosovës, në Prishtinë më 5 dhjetor 2015.
⦁ Në vitin 2015, në shfaqien solemne “Gala des Etoiles” në Luksemburg, Eno Peçi u prezantua me koreografinë “Modus”
⦁ Në vitin 2016, në Celebrimin e Koncertit “Red Ribbon” në Burgtheater në Vienë, Eno Peçi krijoi Orpheus and Euridiçe.
⦁ Në vitin 2017, në Javën e Kulturës Shqiptare të organizuar në Vienë, Eno Peçi u prezantua me koreografinë “Malli”, krijim në bashkëpunim me Kâzâ ft.
⦁ Në vitin 2017, në Gala des Etoiles në Luksembourg u prezantua me koreografinë e Opus 25.
⦁ Më 25 nëntor 2017, prezantohet me koreografinë “Déjà vu”, shfaqur premier me Baletin Kombëtar të Shqipërisë – Tiranë.
⦁ Po në vitin 2017 veprën “Déjà vu” e shfaqi në Teatrin Muzikor Stanislavsky Nemirovich-Danchenko në Moskë-Rusi.
⦁ Në vitin 2017, në teatrin e Operas të Vienës u prezantua më koreografinë “Intersection”.
⦁ Po në vitin 2017, u prezantua në Wiener Staatsballett me Petrushka.
⦁ Më 8 shkurt 8th 2018 dhe më 20 shkurt 2020, Eno Peçi u prezantua me koreografi në ceremoninë e hapjes të aktiviteteve të Baletit të Operas së Vienës të Baletit Shtetëror të Vienës dhe të Baletit të Akademisë të Operas Shtetërore të Vienës.
⦁ Për “The Future Ball” në vitin 2018, i organizuar për herë të parë në SO/Vienna Lifestyle-Hotel, Eno Peçi u prezantua me më pjesën koreografi “Solo me vehten”.
⦁ Në Gala des Etoiles në Luksembourg, të organizuar në vitin 2018, Eno krijoi pjesën koreografike “Subject (L)”.
⦁ Për Weltstar – Gala, të organizuar në vitin 2018 në Volkstheater (Vienna), Eno Peçi krijoi pjesën koreografike “Pas de deux Hush”, të interpretuar në duet me balerinën Olga Esina, balerina e parë e Baletit Shtetëror të Vienës.
⦁ Më 29 qershor 2019, në aktivitetin “Gala D’Etoiles Internationales Viva Maia”, të organizuar në Pallatin e Festivaleve dhe te Kongreseve në Kanë – Francë, Eno Peçi u prezantua me koreografinë e duetit “Fragment” të cilin e kërceu së bashku me balerinën e parë të Baletit Shtetëror të Vjenës, Ketevan Papava.
⦁ Më 30 mars 2019, në Teatrin e Chemnitz në Gjermani, u shfaq premiera e baletit “Liqeni i mjelmave”, ku Eno Peçi u prezantua koreografi i aktit të 1° dhe të 2°, ndërsa drejtoresha e baletit të Teatrit në Chemnitz Sabrina Sadowska, ishte koreografe e aktit t 3° e të 4°, sipas koreografisë të Lew Iwanow.
⦁ Më 11 maj 2019, në aktivitetin e 6° “Gala Balet Benefiçiencë në Chemnitzer Eno Peçi u prezantua me pjesën koreografike “Pas de deux Rain”.
⦁ Po në vitin 2019, dy pjesët koreografike “Opus 25 and Déjà” u shfaqën në Schloss Thalheim in Kapelln në Austria në bashkëpunim me Choreo Center Europe & Europaballett.
⦁ Në bashkpunim me pianisten Maria Radutu, krijoi koreografinë Piano & Dance, që u shfaqën më 2 tetor 2019 në MuTh Theater të Vienës.
⦁ Për transmetimin e drejtpërdrejtë të koncertit “Nurejew Gala 2020” dhe në sezonin e fundit të drejtorit të Baletit Shtetëror të Vjenës – Manuel Legris ai krijoi koreografinë e pjesës “Wenn ich
⦁ Großbin, will ich..”, e shfaqur nga trupa e Baletit Shtetëror të Vjenës
⦁ Në vitin 2020 në Java Europiane në Shqipëri, Eno Peçi i ftuar nga Delegacioni i European Union, në bashkpunim me Ambasadën Austriake, u prezantua me pjesën koreografike Piano & Dance (krijim në bashkëpunim me pjanisten Maria Radutu)
⦁ Në korrik 2020, në Castle Burg Riom, Eno u prezantua me koreografi të pjesës “Artus”.
⦁ Në vitin 2020, në një bashkëpunim me Rina Kaçinarin, mori pjesë sërish në “Klassik Trifft Etno”.
⦁ Më 19 shtator 2020 u prezantua me koreografinë e Zweisamkeit për Győri Ballet në Hungari. Premiera ishte prodhim i Körforgás, balet i shfaqur përsëri në vitin 2021.
⦁ Më 26 dhjetor 2020, krijoi pjesën koreografike “Muzg” e shfaqur për platformën “Eventi Bamirës Online i TOK – Për Kulturën Tonë – Tiranë”, në bashkëpunim me Shoqatën Kulturore KÂ.
⦁ Pjesa koreografike Muzg u shfaq dhe në teatrin e Operas në Vienë – Austri (më 12 mars 2023).

⦁ Më 24 shtator 2021, Eno Peçi u prezantua me koreografinë “Dafinis dhe Kloè”, me muzikë të Maurce Ravel, shfaqur në teatrin Chemnitz.
⦁ Më 11 nëntor 2021, Eno Peçi për teatrin SNG Ljubljana – Sloveni, krijoi koreografinë “Angel” me muzikë të kompozitorit Alban Berg – Koncert për violinë.
⦁ Më 6 korrik 2022, në aktivitetin “Tirana kryeqyteti i Rinisë Europiane”, organizuar nga Ambasada Austrake në Tiranë, Kongresi Kombëtar i Rinisë Shquptare dhe Bashkia e Tiranës, Eno Peçi ishte protagonist me Dance Performance dhe projektin “Vals me të rinjtë”, shfaqur në Sheshin Skenderbeu në Tiranë.
⦁ Më 24 prill 2022, mori pjesë në festivalin Internacional – “Festë dance” në Shkup, ku u prezantua me pjesën koreografike “Exil” (krijim i vitit 2015), interpretuar me trupën e Baletit Kombëtar të Kosovës.
⦁ Më 3 dhe 4 nëntor 2022, u prezantua me koreografi origjinale në Festivalin Ndërkombëtar të Dancës Bashkëkohore në Tiranë, nën drejtimin artistik të Angjelin Preljocaj.
⦁ Në nëntor 2022, Eno Peçi ishte i ftuar në Paris nga Harabel Contemporary Art Platform and D18 Paris, për të prezantuar pjesën koreografike “Zeitraum”.
⦁ Në programin e Baletit Ndërkombëtar në “Prague Ballet Intensive (PBI) – Baleti Intensiv në Pragë”, në Republikën Çeke, i organizuar në vitin 2022, Eno Peçi ishte i ftuar t’u mësonte pjesmarrësve baletin bashkëkohor klasik.
⦁ Në verën e vitit 2023, në “Koncertin Mbrëmje Vere” të organizuar në kopshtin Pallatit
Schönbrunn (For the Open-Air Concert on the grounds of Schönbrunn Palace), Eno Peçi u prezantua me koreografinë origjinale “Bolero” më muzikë të Maurice Ravel, interpretuar nga orkestra e Filarmonisë të Vienës me dirigjent Yannick Nézet-Séguin. Interpetimi u realizua me trupën e baletit “Youth Company of the Ballet Academy of the Vienna State Opera”, shfaqie e suksesshme e mirëpritur nga publiku dhe e vlerësuar nga kritika e artit austriak dhe botëror.
⦁ Më 27 maj 2023, Eno Peçi performoi Meisterkonzerte – Grosser Stadtsaal, në St. Pölten.
⦁ Në datat 17 dhe 18 janar 2024, Peçi pati Premierën Botërore të pjesës së tij “4” në Teatrin Zabeel në Dubai, nën muzikën e rikompozuar nga Max Richter bazuar në koncertin e Vivladit Katër Stinët. Prodhuar nga MuzArts- Baldaquin Culture.

Eno Peçi, me diplomën e çmimit “Anniversary Ring of Honor”,
si balerin dhe koreograf me aktivitet shumëvjeçar në Vienna State Ballet.

çmime dhe Medalje

⦁ Në vitin 2008, Eno Peçin e emëruan Ambasador Nderi i Republikës së Shqipërisë.
⦁ Në vitin 2017, Kryetari Bashkisë të Tiranës, e nderoi me “Çelsi i Tiranës”.
⦁ Në vitin 2018, Presidenti i Republikës së Shqipërisë e dekoroi me urdhrin “Kalorësi i Urdhërit të Skenderbeut”.
⦁ Në vitin 2019 Presidenti i Republikës së Austrisë e dekoroi me “Österreichischen Ehrenkreuzes für Ëissenschaft und Kunst – Kryqi i nderit i Austrisë për shkencën dhe artin”.
⦁ Në vitin 2023, Eno Peçi u nderua me çmimin prestigjoz “International Premio Capri Danza Alla Carriera – Çmimi ndërkombëtar Kapri – Danca, në kategorinë për karrierën”.
⦁ Në 5 dhjetor 2023, për kontributin 24 vjeçar si balerin dhe koreograf në Baletin Shtetëror të Vjenës, Eno Peçi nderohet me unazën e artë: “Anniversary Ring of Honor”.

Google shton përdorimin e inteligjencës artificiale në motorin e kërkimit në internet

VOA/Marrë nga Associated Press

Kompania Google njoftoi të martën, më 14 maj, se do të përdorë inteligjencën artificiale në motorin e saj të kërkimit për t’u ofruar përdoruesve informacionin që ata duan më shpejt. Por kjo teknologji mund të ndryshojë mënyrat e zakonshme të përdorimit të internetit dhe mund të kërcënojë të ardhurat nga reklamat.

Kompania Google ka krijuar një motor kërkimi të modifikuar që shpesh do të favorizojë përgjigjet e krijuara nga inteligjenca artificiale nga ato që gjenden në faqet tradicionale të internetit. Sipas drejtuesve të kompanisë, ky ndryshim do të shpejtojë kërkimin e informacioneve dhe mund të ndikojë në rrjedhën e trafikut të internetit që krijon të ardhura.

Informacionet e krijuara përmes inteligjencës artificiale do të shfaqen vetëm kur teknologjia e kompanisë Google përcakton se ato do të jenë mënyra më e shpejtë dhe më efektive për përdoruesin. Kjo ka të ngjarë të zbatohet për informacione më të ndërlikuara dhe kur njerëzit janë duke menduar ose planifikuar diçka. Faqja tradicionale e kompanisë Google në internet dhe reklamat për kërkime të thjeshta si rekomandimet e dyqaneve ose parashikimi e motit do të vazhdojnë të jenë të pranishme.

Deri në fund të vitit, Google pret që shërbimi i kërkimit të informacioneve përmes inteligjencës artificiale të përdoret nga rreth një miliard njerëz.

“Njerëzit janë duke e përdorur inteligjencën artificiale për kërkime në mënyra krejtësisht të reja dhe për të bërë pyetje më të gjata dhe më komplekse, madje duke kërkuar me foto dhe për të marrë më të mirën që ofron interneti. Ne kemi bërë prova me këtë mënyrë të re dhe jemi të inkurajuar nga rezultatet. Kemi parë një rritje të përdorimit të motorit të kërkimit me këtë teknologji, me të cilin përdoruesit janë të kënaqur”, thotë drejtori ekzekutiv i kompanisë Google, Sundar Pichai.

Përdorimi në rritje i inteligjencës artificiale për të përmbledhur informacionin, si ato që ofrohen në platformat Gemini të kompanisë Google dhe ChatGPT të kompanisë OpenAI, gjatë 18 muajve të fundit tashmë ka ngritur pyetje ligjore nëse kompanitë që ofrojnë këto shërbime po tërheqin në mënyrë të paligjshme materiale, që mbrohen nga ligjet e të drejtës së autorit, për të avancuar synimet e tyre. Kjo çështje është në qendër të një padie të profilit të lartë, që gazeta The New York Times ngriti në fund të vitit të kaluar ndaj kompanisë OpenAI dhe mbështetësit të saj më të madh, kompanisë Microsoft. Edhe motori i ri i kompanisë Google për kërkime në internet me inteligjencë articiale mund të përballet me sfida ligjore për shkelje të ligjeve që mbrojnë të drejtën e autorit.

“Është e qartë se tashmë kjo teknologji po ndihmon njerëzit me gjërat e tyre të përditshme dhe përpjekjet e tyre më ambicioze. Megjithatë, ashtu si me çdo teknologji tjetër të re, ka ende rreziqe dhe pyetje të reja që do të lindin ndërsa inteligjenca artificiale përparon dhe fillon të përdoret për gjëra më komplekse. Për ne, ndërtimi me përgjegjësi i platformave me inteligjencë artificiale do të thotë të trajtojmë rreziqet dhe të maksimizojmë përfitimet për njerëzit dhe shoqërinë”, thotë James Manyika, nënpresident për Kërkimet, Teknologjinë dhe Shoqërinë në kompaninë Google.

Angazhimi i inteligjencës artificiale në motorin e kërkimit në internet të kompanisë Google është një nga ndryshimet më dramatike që kompania ka bërë që nga themelimi i saj në fund të viteve 1990. Kjo lëvizje mund të hapë rrugën për një rritje të madhe dhe novacion, por ajo mund të kërcënojë përfitimet e kompanisë nga reklamat në faqen e saj tradicionale të internetit. Vitin e kaluar Google siguroi 175 miliardë dollarë në të ardhura nga reklamat e lidhura me motorin e saj të kërkimit në internet. Rritja e përdorimit të versionit me inteligjencë artificiale të motorit të kërkimeve në internet mund të rezultojë në një pakësim të klikimeve në faqet tradicionale të internetit dhe një pakësim të të ardhurave nga reklamat për kompaninë Google.

Shkencëtarët mund të kenë zgjidhur misterin e ngritjes së 31 piramidave në Egjipt

Besohet se shkencëtarët mund të kenë zgjidhur misterin se si 31 piramida, përfshirë dhe kompleksin e famë botërore të Gizës, janë ndërtuar në Egjipt më shumë se 4000 vite më parë.

Pas një punë hulumtuese nga Universiteti I Karolinës së Veriut, Wilmington, u zbulua se piramidat mund të jenë të ndërtuara përgjatë një dege të lashtë të lumit Nil, e fshehur tashmë nën shkretëtirë e tokë bujqesore.

Një dyshim i tillë, për pranimin e një burimi ujor ka qenë gjithmonë prezente në mendjet e arkeologëve, por thjesht nuk arritën ta provonin këtë gjë.

Bazuar në këto supozime, grupi hulumtues përdori imazhe satelitore me radar, harta historike, studime gjeofizike dhe bërthama të sedimentit (teknikë e përdorur nga arkeologët për të gjetur prova nga mostrat) për të hartuar degën e lumit, në të cilën i besojnë ekzistencën e fshehtë, me dyshimin se burimi ujor është varrosur nga një thatësirë e madhe dhe stuhi rëre mijëra vjet më parë.

Studiuesit arritën të depërtonin në sipërfaqen e rëres dhe të prodhonte imazhe të veçorive të fshehura, duke përdorur teknologjinë e radarit, për të zbuluar ekzistencën e ‘lumenjve të varrosur’.

Midis këtyre veçorive ishin “lumenj të varrosur dhe struktura të lashta” që rrjedhin në ultësirën e vendit ku shtrihet “shumica dërrmuese e piramidave të Egjiptit të Lashtë”, tha Prof Ghoneim.

U zbulua dega e lumit ‘Ahramat’, e cila do të përkthehej ‘piramida’ nga gjuha arabe. Me afërsisht 64 km gjatësi dhe midis 200-700 m gjerësi, mendohet se ka funksionuar si një rrugë për të transportuar blloqet më të rënda të strukturave piramidale.

“Vendosja e degës aktuale dhe posedimi i të dhënave që tregojnë se ekzistonte një rrugë ujore që mund të përdoret për transportin e blloqeve më të rënda, pajisjeve, njerëzve, gjithçka na ndihmon vërtet të shpjegojmë ndërtimin e piramidave”, tha Prof. Suzanne Onstine

Lumi Nil ishte linja e shpëtimit të Egjiptit të Lashtë – dhe mbetet i tillë edhe sot e kësaj dite. gsh

O e Bukura More- Esse nga Aristotel Mici

 

Kënga e herëshme “O e Bukura More” është një dëshmi e gjallë, që pohon emocionalisht bashkëjetesën midis etnive iliro-pellazge dhe helene që nga thellesia e shekujve të antikitetit e deri në kohët moderne nëpëtrevat greke dhe arbërore. Kjo ide përftohet edhe nga leximi me vëmendje i veprës madhore të Herodotit, i cili përmes shumë episodeve na e bën të qartë këtë mundësi bashkëjetese midis fiseve pellazgo-ilire, edhe popullates helene, që vihet re për gjatë shekujve me radhë, duke nisur nga periudha e Tebës dhe e Orakullit të Dodonës e deri në periudhëe Luftës Greko-Persiane. Pikërisht, nga koha e kësaj lufte, Prof. R.d`Angeli na sjell në kujtesë një episod kuptimplotë nga Herodoti, atë të komandantit të ushtrisë persiane Mardonit. Sipas historianit, ky general Persian, mbas betejës detare të Salaminës, vendosi të fushonte në Thesali, me qëllim që të kalonte atje dimrin vetëm me një pjesë të këmbësorisë, që do të shoqëronte Kserksin ne ekspeditën e tij kundër Helladës. Po ky Mardoniusi gjatë kësaj kohe deshte të këshillohej edhe me Orakujt e Helladës për planet e veta. Dhe, për këtë qëllim dërgoi një njeri me emrin Misi,  që ishte me prejardhje nga qyteti i Europusit të Karisë. Ky Mesi, ndërmjet orakujve të tjerë, u këshillua edhe me atë të Apolonit në Ptoos, që u perkiste Tebanëve dhe ndodhej në Beoti. Atë e shoqëronin tre tebanë, si roje, të cilët qenë porositur që të kopjomin në tabelëza tekstin e Orakullit. Po kur hynë në vendin e shenjtë, profetesha nisi të bënte fat-thënien në gjuhën barbare, domethënë Pellazge, gjithnjë sipas Herodotit. Ndërkaq, tre tebanët, ngelën të shtangur, të befasuar, sepse po dëgjonin një gjuhë pellazge, atje ku ata prisnin të flitej gjuha helene. Atëherë, njeriu nga Karisa, Misi, i cili e kuptonte fare mire gjuhën që fliste orakulli, ua mori nga duart tebanëve tabelëzat edhe shkroi vetë në ato atë, që thoshte fat-thëna, duke deklaruar se profetesha po e rrëfente profecinë e saj në gjuhën pellazge të Karisë 1

Pra, studiuesi d`Angeli, me anë të këtij fragmenti, të shkëputur nga vepra e Herodotit, rikonfirmon se pellazgjishtja ka qenë gjuhë massive jo vetëm në periudhën e qytetërimit Kreto-Mikenas, dhe të kohes së Homerit, po edhe gjatë dekadave të Luftës Greko- Persiane. Ky studiues, i qendron pa lëkundje pikëpamjes së tij se pellazgjishtja është një gjuhë shumë e lashtë universale, e cila në trajtën më të gjallë, na është transmentuar e përpiktë dhe e plotë në formën e gjuhës së sotme arbërore-shqipe. 2 Si rrjedhojë, nga ky episod, lejohemi të bëjmë deduksionin se midis pellazgo-ilirëve dhe helenëve ka pas ekzistuar nje përzjerje dhe bashkëvajtje historike, që nga kohët më të vjetra historike dhe deri në shekujt e fundit.  

Ky është një mësim që nxjerrim nga Herodoti, që, si pasoj edhe arvanitasit e periudhës së parë të Mesjetës, po edhe të kohëve më të vona mund të jenë vazhdim breznish i pararendësve të tyre pellago-ilire, siç janë, fjala vjen, thesprotët në Thesproti (Camëria e sotme). Natyrisht, gjatë kohës së Perandorisë Bizantine mund të kenë vajtur edhe valë shtresash të tjera nga krahinat e Arbërisë. Po Sidoqoftë, popullata arvanitase shqipfolëse në trevat helene të Moresë prej shekujsh, gjithësesi, ishte shumë e përhapur,  duke filluar nga malete Sulit, Konica, Korfuzi, e deri tek Paramithia , Arta, Parga, dhe më tutje si në More, Lemnos, Hidra, Spartë dhe ne Athinë, ku është dhe lagjja me emrin “Plaka”. Kjo hartë shqipfolëse e përhapur si në tërë Helladën e vjetër si edhe në krahinën e Moresë, e bën patriotin e shquar arvanitas, Aristidh Kolias, të deklaronte në veprën e tij se në Greqinë e vitit 1821 “Arvanitët janë shtetformues sepse 80 deri 90 përqind e heronjëve të Pavarësise së Greqisë janë arvanitas dhe, në parlamentin e parë të shtetit të ri grek dëgjohej shqipja po aq sa greqishtja, sa që u propozua të flitej në dy gjuhë, po qëshpejtë u ndalua” 3 Kur flet kështu Aristidh Kolias ka para sysh shumë sidomos heronjtë arvanitas, të cilët derdhën gjakun dhe ranë deshmorë për lirinë dhë pavarësinë e Helladës më 1821,  siç janë Kiço Xhavella, Teodor Kollokotroni, Marko Boçari, Noti Boçari, LaskarinaBubulina, Kostandin Kanari, Andrea Miauli , Teodor Griva e shumë e shumë të tjerë.

Po deklarim i studiuesit arvanitas A.Kolias është shumë vëllazëror dhe mirëdashës, kur ai vazhdon të thotë: Bashkëjetesa në shekuj dhe rrënjët pellazgjike, si popuj më të lashtë në Ballkan, na nxjerrin më të afërt se çdo popull tjetër përqark, prandaj le të lëmë luftrat dhe të shohim miqësinë dhe perparimin 4

Dendësia dhe përzjeraja e arvanitasve me popullatën helene, para revolucionit të vitit 1821, ka qenë mjaftë e dukshme; gjë që e kishin vënë re edhe dy personalitete franceze.

Përshtypjet e tyre, poligloti Rober d’Anxhely, i ka përfshirë në librin e vetë Enigma,i cili, në faqen 205 të veprës, ka shkruar:”

“…gjithë territoret e mbajtura, – më 1805 përshembull,-si helene, në realitet nuk kanë qen gjë tjetër veçse territore shqiptare dhe e vetmja gjuhë që kanë folur ka qenë shqipja. Dhe kjo gjendje në pjesën në më të madhe të këtyre territoreve vazhdon edhe sot të jetë po ajo.

Po kështu, si mund ta kuptojmë dhe ta shpjegojmë Shatobrianin 5 , kur, duke folur për Athinën në veprën e tij“Itinerari i Palestinës”, e quan atë, (Athinën) “fshat shqiptar”. Po ashtu edhe Lamartini 6 , kur shkruan për familjen, që u kujdes për të në Greqi, sa kohë që ishte i sëmurë, thotë fare mirë:”familje shqiptare si të gjitha në të gjithë vendin (në Greqi)….kemi të bëjmë pra, në këto raste, me popullsi arvanitase, që ende fletë shqip” 7 ; Pra, edhe me këto pohime  shikojmënjë  realitet histoik të deklaruar nga dy personalitete tëkulturës franceze.

Kënga O e Bukura More’,  siç e përendëm edhe në fillimtë këtij shkrimi, na e demonstron bashkëjetesën shumëshekullore të Arvanitasve me  popullin Helen në disa  treva  të Greqisë. Kjo këngë, gati 500-vjeçare ushtinë e gjallë ende në Horën e Arbërshëve, po edhe tek  disa ngujimet të tjera arbërore në Itali. Kënga e ka zanafillën e vetë më 1534, me ardhjen e arvanitësve të Moresë në Piana degli Albanesi, një komune në Sicili. Këtë e gjejmë edhe në një një kronikë, që ka të bëjë më një aksion detar të admiralit Andrea Doria, i cili, me urdhër të mbretit të Napolit, më 1534, komandoi në atë vit  dyqind anije për të sjellë arvanitasit dhe helenët e Moresë në Napoli 8 . Shumë prej tyre do të vendoseshin në katundin “Piana degli Albanesi. Nga goja e të cilëve do të dilte kënga “O e Bukra More”, që i drejtohet vendlindjes me mall, brengë dhe dëshpërim, sepse tw larguarit kishin lënë pas njerëzit më të dashur, që nuk do t’i shihnin më kurrë, për shkak të dhunës dhe të mizorisë se turqve, që kishin pushtuar Morenë , Helladën si edhe Arbërinë:

O e bukura More,

Çë kur të lje,

Më nigjë të pe;

Atje kam unë Zotin- Tatë,

Atje kam u mëmën time,

Atje kam u tim vëlla.

O e bukura More

Që kur të lje

Më nigjë të pe 9

Mësimi i parë që nxjerrim nga kjo këngë ështe fakti që këta banorë vendas, arbëreshë (apo arvanitas) nuk kanë vajtur në More pas vdekjes së Skenderbeut, sepse nuk e shpëtonin dot kokën, duke lënë atdheun e zaptuar nga turqit dhe të shkonin në një vend tjetër të pushtuar po nga turqit. Mendimi më i drejtë është se ata atje, në More,duhet të jenë vendas të vjetër shekullor, Për këtë arsye ata i këndojnë me ngashërim Moresë si vendlindjes së tyre të stërlashtë- “Të Bukurës More”.

Kurse arbëreshët e ikur nga Arbëria në Itali i drjtohen mëmëdheut të tyre me apelativin

Arbëri:

Arbëri, matan detit na kujton,

Se ne të huaj po jemi te ky dhe!

Sa vjet shkuan! E zemra nuk harron

Që turku na la pa mëmëdhe. 10

Kështu edhe nga nëndialekti, a po e folmja e tyre, kuptohet se kemi dy lloj eksodesh me gen iliro- arbëror, që u vendosën në Itali, duke formuar koloni, katunde a po qyteza

shqipfolëse; pra, figurativisht kemi dy rrjedha të një gjaku dhe një gjuhe, që historia për shekuj i pat ndarë në trojet e tyre dhe koha i bashkoi në shtigjet e eksodit gati biblik.

Për arbëreshët e Moresë (arvanitasit), që këndojnë këngën “O e bukura More”, nuk ka diskutim që janë vendës në More (Pelepones) dhe vazhdues të stërgjyshërve të tyre , para pushtimit turk, nga koha e Bizantit, po, pse jo, edhe ajo e fiseve pellazgo-ilire, në ato troje, ku kishte parë dhe dëgjuar Herodoti si në More, në Lemnos, në Thesproti a po në Atikë. Po, ndërkohë, edhe pse të veçuar gjeografikisht nga trungu arbëror, për arsye të ndryshme historike, arbëreshët e Greqisë, arvanitasit, i kanë rezistuar kohës, duke ruajtur gjuhën, këngët, dhe zakonet e të parëve. Gjuha e tyre amëtare është e arbërishtes së herëshme, që në gjuhësi, për veçantinë e saj, është quajtur nga Prof.Sh.Demiraj, edhe arbërishte arkaike 11 .

Pikërisht me këtë të folmen e tyre karakteristike, arvanitasit e ardhur nga Moreja në Piana dei Albanezi të Sicilies,( që sot njihet edhe me emrin Hora Arbëreshe), na kanë sjellë këngën mbresëlënëse, “O e Bukura More” që na emocionon sa herë e dëgjojmë.

Bibliografi

Aristidh Kola, Arvanitasit dhe prejardhja e grekëve, shtëpia bot. 55,Tiranë, 2007

Dhimitër Pilika, Pellazgët origjina jonë e mohuar, Botimet Enciklop,Tiranë, 2005.

Herodoti, Historitë, Botimet IDK, Tiranë, 2010.

Kolec Traboini, E vërteta përvëluese e Aristir Kolias, Boston, 2005.

Lutfi Alia, “Kronika e eksodeve arbëreshe në Itali”, Zemra ahqiptare, 14-2- 2016.

Nermin Vlora Falaschi, L’Etrusco Lingua Viva, Bardi Editori – Roma,1989.

Robber d’Angely, Enigma, Toena,Tirana, 1998

Shaban Demiraj, Epiri ,Pellazghët, Etruskët dhe Shqiptarët, Infbotues, 2008 .

————————————————————————————————

1 Herodoti, Historitë,f. 501, shiko edhe Enigma, R.d`Angely, f.164

2 R. d`Dangely Enigma,

3 Kolec Traboini, E vërteta përvëluese e Aristidh Kolias, Boston, 2005. f.32

4 K.Traboini, po atje

5 Francois Rene de Chateaubriand (1768- 1848) shkrimtar i famshëm francez.

6 Alphonse de Lamartine (1770-1869), poet romantic francez.

7 R.d`Angely, Enigma, f.205

8 Gazeta Zemra Shqiptare, Lutfi Alia, Kronika e eksodeve dhe vendbanimeve arbëreshe në Itali, 14- 2 – 2016

9 Fjalët e këngës janë sipas variantit që jep Dh.Kamarda (1821-1882) në librin e tij “Apendice al Saggio di grammatologia Comprata Sulla Lingua Albanese, botuar më 1866, duke pasur për bazë dorëshkrimin e Kieutit, 1708.

10 Vargje nga poezia “Vrull” e librit Vjersha të Zef Serembes, Tiranë, 1965

11 Sh. Demiraj, Epiri,Pellazgët, Etruskët dhe Shqiptarët, f,34.

Massachusetts

Shkurt 2020

Vizatimet e zbuluara tregojnë se Sahara ishte një vend rrënjësisht i ndryshëm 4000 vjet më parë

Të gdhendura në muret e një vendi në shkretëtirën Atbai në Sudanin lindor, vizatimet prehistorike shkëmbore tregojnë një histori të së kaluarës shumë të largët.

Megjithëse rajoni i sotëm është jashtëzakonisht i thatë, veprat e artit nënkuptojnë se dikur ishte një tokë e harlisur dhe e gjelbër, plot me ujë, kullota dhe kafshë të egra.

Në mënyrë të pabesueshme, vepra e artit daton vetëm rreth 4000 vjet më parë, duke sugjeruar se kjo pjesë e shkretëtirës së Saharasë ka pësuar ndryshime të shpejta dhe rrënjësore vetëm në mijëra vitet e fundit.

Në studimin e tyre të ri, arkeologët nga Universiteti Macquarie përshkruajnë zbulimin e 16 vendeve të artit shkëmbor në shkretëtirat rreth Wadi Halfa, një qytet në Sudanin verior pranë kufirit me Egjiptin.

Midis figurave të shumta të përshkruara në art, studiuesit gjetën ilustrime të njerëzve, antilopave, elefantëve dhe gjirafave. Kishte gjithashtu një paraqitje të vazhdueshme të bagëtive – gjë që është mjaft e habitshme duke marrë parasysh klimën aktuale hiper-të thatë të shkretëtirës Atbai.

Sot kjo zonë nuk ka pothuajse asnjë reshje vjetore, gjë që e bën të pamundur blegtorinë. Megjithatë, vizatimet me gurë tregojnë se blegtoria ishte një temë e zakonshme e jetës së përditshme deri në vitin 3000 para Krishtit.

“Ishte e çuditshme të gjeje bagëti të gdhendura në shkëmbinjtë e shkretëtirës, sepse ata kanë nevojë për shumë ujë dhe hektarë kullota dhe nuk do të mbijetojnë në mjedisin e thatë dhe të thatë të Saharasë së sotme”, tha Dr. Julien Cooper, studiues që drejtoi një ekip arkeologësh në 2018 dhe 2019 në projektin kërkimor Atbai, shkruan IFLScience.

“Prania e bagëtive në artin e lashtë shkëmbor është një nga provat më të rëndësishme që konfirmon ekzistencën e një “Saharaje të gjelbër” dikur”, shtoi Cooper.

Midis 15 mijë vjetëve më parë dhe rreth 5000 vjet më parë, Afrika u godit nga shirat e rritur të verës së musonit në të gjithë kontinentin si rezultat i ndryshimeve periodike në orbitën e Tokës rreth Diellit. Falë reshjeve të shiut, kontinenti është shndërruar në një tokë të lulëzuar me kullota me bar të mbuluar me liqene me ujë të ëmbël.

Megjithatë, kur mbaroi sezoni i shirave, pati një ndryshim drastik në peizazhin e rajonit, si dhe në numrin e madh të njerëzve dhe kafshëve të tjera që jetonin këtu.

“Shkretëtira Atbai rreth Wadi Halfa, ku u zbulua arti i ri shkëmbor, është zbrazur pothuajse plotësisht. Për ata që mbetën, bagëtitë u braktisën për dele dhe dhi. Kjo do të kishte pasoja të mëdha për të gjitha aspektet e jetës njerëzore – nga ushqimi dhe furnizimet e kufizuara të qumështit, tek modelet e migrimit të familjeve të bagëtive dhe identiteti dhe jetesa e atyre që vareshin nga bagëtia e tyre”, tha Cooper. sn

30 VJETORI I UNIVERSITETIT “ISMAIL QEMALI”, VLORË- Nga MSc. Albert HABAZAJ

 

Për herë të parë bëhet përurimi i Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë në Panairin III Mbarëkombëtar të Botimeve Akademike dhe Shkencore në sallën “Aleks Buda” të Akademisë së Shkencave Tiranë

Përgjegjës i Bibliotekës Shkencore, Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë dhe koordinator institucional i Panairit

1. Shkurtesë
Viti 2024 është viti i festimeve të 30 vjetorit të çeljes së Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, që do të kulmojnë me festën jubilare më 3-4 Tetor 2024. Përgatitjet kanë filluar me kohë me ngritjen e Komisionit të Festës në rektorat, ku marrin pjesë pedagogë të njohur nga të katër fakultetet, si dhe staf nga administrate: prof.dr. Bardhosh Gaçe, prof.as.dr. Frosina Londo, prof.as. dr. Kristofor Lapa, Msc. Albert Habazaj, Rezarta Sinanaliaj Harikla Beduli, Roksana Novak, Gentjana Belulaj, Marieta Mërkuri dhe Eloina Tozaj, e cila është edhe kryetare e këtij komisioni, që ka hartuar programin e punës, ka ndarë detyrat për secilin anëtar dhe të gjithë si grup dhe ka nisur punën me takime me titullarët dhe pedagogët e vjetër për t’u marrë kujtimet e tyre, si dhe për grumbullimin e materialeve, fotove, videove e dokumenteve origjinale, (dorëshkrime, vendime, urdhëra etj.) që kanë të bëjnë me fillimin e Udhëtimit Universitar të Vlorës ismailqemaliste, krijimin e një minimuzeu, arkivit historik, botimit të një almanaku, broshure të vogël, librit të Universitetit, filmit dokumentar, Akademi nderimi etj. Ka filluar e ndihet atmosfera e festës, e cila shfaqet në entusiazmin dhe përgjegjësinë e pedagogëve dhe stafit në departamente, laboratore, biblioteka e deri në auditoret e studentëve.
2. Fjalëza si historik
Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë u hap në 10 Tetor 1994 me Vendim të Këshillit të Ministrave, nr. 105, datë 28.02.1994. Fillimisht mësimi filloi si Universiteti Teknologjik i Vlorës “Ismail Qemali”, me tri fakultete: Fakulteti i Tregëtisë, Fakulteti i Inxhinierisë Detare dhe Fakulteti i Infermierisë.
Përzgjedhja e këtyre fakulteteve u bë mbi bazën e traditës që tashmë ekzistonte në Vlorë për disa nga këto disiplina. Në 8 Nëntor 1924 në Vlorë u hap Shkolla e Mesme Tregtare, një ndër shkollat më të mira të vendit në atë kohë. Gjatë viteve 1970-1980, u hap filiali i Universitetit të Tiranës për degën e Ekonomikut, Shkolla e Lartë e Marinës, si dhe Shkolla e Mesme Mjekësore, të cilat në shumë vështrime shërbyen si bazë për ngritjen e fakulteteve të Universitetit të Vlorës.
Për organizimin e gjithë punës përgatitore të ngritjes së Universitetit u ngrit një grup pune i krijuar nga Dr. Sezai Bazaj, i cili me hapjen e Universitetit u emërua Rektor i këtij institucioni të ri. Në vitin 1998, Rektor u emërua Dr. Bilal Shkurtaj (sot Prof. Dr.), i cili u zgjodh nga Senati për dy mandate. Në zgjedhjet e vitit 2008, Prof. Dr. Tanush Shaska u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës, i cili kontribuoi deri në vitin 2010. Në vitin 2010, Prof. Dr. Albert Qarri u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës. Në vitin 2016 u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës, Prof. Dr. Roland Zisi, i cili vazhdon të jetë në detyrë edhe sot, deri në përfundimin e mandatit të dytë.
Në ditët e sotme studentët vijojnë studimet në 15 departamente, të cilët janë në strukturën e organigramës së 4 fakulteteve: Fakultetit të Shëndetit, atij të Ekonomisë, të Shkencave Humane dhe Drejtësisë, si dhe Fakultetit të Shkencave Teknike dhe Natyrore.
Gjatë periudhës 30-vjeçare të ekzistencës së vet, Universiteti “Ismail Qemali” i Vlorës ka bërë përpjekje serioze e të vazhdueshme për rritjen e nivelit të mësimdhënies dhe të veprimtarisë kërkimore shkencore. Universiteti filloi punë në dy godina që u rikonstruktuan (sot Godina e Rektoratit dhe Godina B) me 162 studentë në të katër degët e tij dhe vetëm 10 pedagogë me kohë të plotë. Aktualisht në Universitetin e Vlorës janë 4154 studentë. Deri tani janë diplomuar rreth 12 mijë studentë në të tre nivelet e studimit. Gjithashtu në Fakultetin e Shkencave Hmane funksionon Doktorata “Studime Gjuhësore, Letrare dhe Kulturore”/ Doktoratë “Language, Literaty and Cultural Studies”.
Në këtë 30 vjetor, studentët tanë janë të pajisur me Kartën e Studentit, e cila do të sjellë përfitime të shumëfishta për studentët e Universitetit të Vlorës, ndërkohë që ata marrin një shërbim arsimor universitar cilësor dhe bashkëkohor.
Sikurse të gjithë IAL publike shqiptare, edhe ne synojmë modernizimin e universitetit tonë, përmes politikave me impakt të drejtpërdrejtë në institucion, me mbështetje financiare, nëpërmjet agjencive të ndryshme jo vetëm të MAS. Festa dhe e nesërmja e studentëve tanë kërkon nga drejtuesit dhe personeli akademik i UV, një angazhim më cilësor dhe më bashkëkohor të njësive dhe stafeve të tyre, në fushën e projekteve kërkimore-shkencore të cilat duhet të finalizohen me produkte shkencore të prekshme dhe me impakt të drejtëperdrejtë në zhvillimet ekonomiko-shoqërore të rajonit, në lidhjen e procesit mësimor, kërkimit dhe publikimit me ekonominë turistike të qytetit të Vlorës, sepse vetëm përmes kësaj metodologjie bashkëkohore universitare, UV do të jetë në sinkron me zhvillimet universitare, kulturore dhe sociale, jo vetëm të rajonit por edhe me ato të rrafshit kombëtar e ndërkombëtar.
Studentët tanë në UV studiojnë në fusha e programe të ndryshme si: Ekonomik, Inxhinieri, Juridik, Infermieri, Pedagogji të Specializuar, Shkenca Kompjuterike, Informatikë, Gjuhë të Huaja, Gjuhë dhe Letërsi Shqipe, Mësuesi, Matematikë – Fizikë etj. Në total UV ofron 2 diploma tekniko-profesionale, 30 programe studimi Bachelor, 37 Programe studimi Master (Shkencor dhe profesional) si dhe një program doktorature. Në UV ofrohen edhe programe studimi: “Master Profesional” në “Udhërrëfim dhe Komunikim Turistik”, program studimi: Formim i vazhduar në fushën Psiko-Pedagogjike, programin e riorganizuar të Ciklit të Dytë në “Mësuesi për Arsimin fillor” dhe programi double degree në fushën e Turizmit në bashkëpunim me Universitetin “Aldo Moro”, Bari Itali. Gjithashtu aplikohen edhe dy programe të reja double degree: Bachelor në “Gjuhësi të Aplikuar në Fushën e Turizmit”, në partneritet me Universitetin e Salentos, Lecce, Itali dhe programi “Inxhinieri mekanike”, në bashkëpunim me Universitetin Politeknik, Bari, Itali.
Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë është zgjedhja e duhur për studentët, sepse ai është i akrediturar dy herë nga Agjencia e Sigurimit të Cilësisësë Arsimit të Lartë në Shqipëri dhe Bordi i Akreditimit, Gjithashtu, të gjithë programet e ciklit të parë Bachelor janë të akredituara dhe në proces akreditimi (drejt finalizimit) ndodhen programet e ciklit të dytë Master Profesional e Shkencor. Kjo ju jep mundësinë fëmijëve tanë që të vijojnë serizishtë studimet në një Institucion si UV, ku diploma ka vlerë dhe njihet ndërkombëtarisht.
Përmes marrëveshjeve të shumta që UV ka nënshkruar me Universitete partnere në gjithë Europën, studentët mund të zhvillojnë pjesë të studimeve (semestrale) në një prej këtyre institucioneve dhe kostoja e studimeve nuk do rëndojë mbi buxhetet familjare, por do të mbulohet nga programi Erasmus+. UV ka disa vlerësime ndërkombëtare në fushën “Mobility of students and openess”. UV është vlerësuar si “Praktikë e mirë” për implementimin e ICM, prej Zyrës Kombëtare Erasmus+ në Shqipëri si dhe prej universiteteve të vendeve të programit si Universiteti i Padovës, Universiteti i Pireut etj.
UV ka një staf akademik e administrativ të kualifikuar dhe me përvoja pune ndërkombëtare
3. Përurimi i Universitetit
Përurimi i Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë u realizua me sukses, duke respektuar ekonominë e fjalës dhe kohës sipas programit. Kjo ngjarje e rëndësishme akademike – shkencore u zhvillua në mjediset kryesore që ka Akademia e Shkencave në sallën “Aleks Buda” më 24 prill 2024, nga ora 15:00 – 16:00. Prania e Kryetarit të Akademisë Akad. Prof. Skënder Gjinushi, e Nënkryetarit të Akademisë, njëkohësisht Kryetar i Komisionit të Panairit III Mbarëkombëtar të Botimeve Akademike dhe Shkencore Akad. Prof. Vasil Sofokli Tole, e Rektorit të Universitetit Ismail Qemali Vlorë prof. dr. Roland Zisi, prof. dr. Bardhosh Gaçe, e prof. Teuta Toska, prof. Rovena Vata Mikeli, i kolegëve Petro Luarasi , Pandeli Kosta Elton Brakaj etj. qe lartësi për ravijëzimin nga Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë në Akademinë e Shkencave. Mirënjohje Departamenti i Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë – UV! Faleminderit prof.as.dr. Monika Hasani (shefe e Departamentit), pedagogëve të nderuar dr. Ermir Xhindi, dr. Artan Xhaferaj, prof.as.dr. Gladiola Elezi, prof. as. dr. Edlira Duro Cerkezi, dr. Edlira Dhima, dr. Deniz Cupi Xhoga, si dhe dr. Asllan Vrapi, Msc. Ana Çano etj.! Patjetër prania e pedagoges së Departamentit, dr. Bello Vilma, sot Zëvendës Ministre e Turizmit e hijeshon Panairin e Vlorës në Tiranë. Ndërkohë, kujtojmë, se është hera e parë që në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë bëhet Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë. Njihet dhe dihet roli i individit në shoqëri. Në rastin konkret, roli i pedagogut, studiuesit dhe Rektorit të Universitetit tonë prof. Landit nuk ka nevojë për koment, por për falënderim institucional dhe motivim. Gjithmonë qofsh me faqe të bardhë UNIVLORA!
Festimet e 30 vjetorit të lindjes, i dashur universiteti im i nise me një veprimtari të rëndësishme të nivelit akademik dhe shkencor, duke u përfaqësuar denjësisht në botën akademike mbarëkombëtare.
Është nder dhe përgjegjësi për Universitetin “Ismail Qemali” Vlorë që merr pjesë në Panairin e 3-të mbarëkombëtar të librit akademik dhe shkencor, që zhvillohet në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Tiranë, 23-25 prill 2024, organizuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës me bashkëpunimin e Qendrës Kombëtare të Librit dhe Leximit.
Është vlerësim dhe fatmbarësi që Universiteti ynë përurohet ditën e dytë sipas programit të Panairit të 3-të mbarëkombëtar të librit akademik dhe shkencor këtu në sallën “Aleks Buda” në këtë ngjarje të rëndësishme për botën akademike dhe universitare për shqiptarët e Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi e kudo nëpër botë, ku ata ndezin dritë kombëtare.
Është krenari dhe motivim që në përurimin e Vlorës në Tiranë tregojnë interesim dhe marrin pjesë akademikë, profesorë, pegagogë, autorë, studiues, bibliografë, katalogues, specialistë dhe kolegë përgjegjës të bibliotekave!
Si koordinator institucional i Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë shpreh mirënjohjen për Akademinë e Shkencave e Shqipërisë, për kryetarin e saj akad. Skënder Gjinushi, nënkryetarin Vaso Tole, i cili është drejtues i kësaj ngjarje të madhe akademike dhe shkencore, për sekretaren teknike Albana Bogdani, dhe veçanërisht për dr. Bruna Prifti, me të cilën kemi pasur një komunikim shumë korrekt dhe dashamirës gjatë gjithë ditëve parapërgatitore për mbarëvajtjen e panairit.
Ne, si universitet, kemi marrë pjesë dhe në Panairin I, Tiranë, 22-24 prill 2022, me një paraqitje modeste; ndërsa sivjet, krahas 36 institucioneve kërkimore dhe IAL, ku përfshihen institucione të arsimit të lartë publikë, jo publikë dhe privato-publikë, institute dhe qendra shkencore publike, Shqipëri, në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, ente botuese jopublike etj., vijmë me botime të ndryshme, si monografi shkencore të pedagogëve dhe stafit, në funksion të edukimit universitar të studentëve dhe në dobi të punës akademike, kërkimit shkencor dhe zhvillimit institucional. Gjithashtu në këtë panair vijmë me buletine shkencore, përmbledhje konferencash, seminare apo edhe botime monografike të studentëve tanë në përfundim të programit të studimit të masterit, që, për ata të cilët kanë synime për të nesërmen e tyre, janë sprova serioze e inkurajuese në fushën e kërkimit shkencor, aq më tepër që është hera e parë që Universiteti “Ismail Qemali” i Vlorës përurohet në Tiranë, në Akademinë e Shkencave. Njihet nga dialektika roli i individit në shoqëri në hapësirë dhe në kohë, kështu ndodh sot me universitetin tonë dhe rektorin e tij
Ne, si universitet, me Akademinë jemi fatlumë për dy arsye: së pari, sekretarin e Akademisë ne e kemi pedagog në Departamentin e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë dhe gëzon statusin “Personel Akademik i ftuar” dhe, siç do ta vëreni, Akad. prof. Shaban Sinani ka të regjistruar 23 njësi bibliografike në “Bibliografinë e Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, pjesa II; së dyti vërtet monografia shkencore “Studime ndërdisiplinare në albanologji” është juaja, se është botim i ASHSH, por autori është yni, sepse e kemi pedagogun tonë dhe Rektor të Universitetit.
Sipas kalendarit, Universiteti “Ismail Qemali” Vlorës ka dy përurime:
• Studime ndërdisiplinore në albanologji – Prof. dr. Roland Zisi;
• Bibliografia e Universitetit Ismail Qemali, Vlorë. Pjesa II, (2006-2023), përgatitur nga bibliografi Albert Habazaj.
Në panel: Prof.dr.Roland Zisi, Akad. Vaso Tole, Msc. Albert Habazaj;
Drejton: Albert Habazaj
Paraqesin botimet: Prof. Teuta Toska, akad. Vasil S. Tole, Dr. Ermir Xhindi, prof. dr. Bardhosh Gaçe (akad. Shaban Sinani i planifikuar, për arsye detyre nuk mundi të mirrte pjesë me kumtesën e tij), Msc. Albert Habazaj, Petro S. Luarasi;
– Falënderon autori i librit “Studime ndërdisiplinore në albanologji” prof. dr. Roland Zisi
4. “Studime ndërdisiplinare në albanologji” i autorit Roland Zisi, një botim i ri i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë
– Autori i librit “Studime ndërdisiplinare në albanologji”, botim i Akademisë së Shkencave, Tiranë, 2024 është prof. Roland Zisi, pedagog dhe studiues i njohur i letërsisë shqipe, Rektor i Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, i cili edhe pse është në epilog të detyrës, ka po atë përgjegjësi, vizion e ndershmëri profesionale, sikurse në epilogun e datës 27 maj 2016, 8 vjet më parë, kur fitoi postin e lartë të drejtuesit të universitetit të Vlorës.
– Libri përmban 17 studime, kryesisht në fushën e studimeve letrare, me karakter historiografik – interpretues, disa prej tyre me karakter krahasues. Përparësi kanë studimet për autorë shqiptarë, por zënë vend edhe shkrimtarë të njohur joshqiptarë, përveç Albert Camu-s, një grupim i shkrimtarëve frëngjishtshkrues, autorë magrebin, si Tahar Ben Jelloun, Yasmina Khadra, Kamel Daoud, Boaulem Sansal, Salim Bachi,  etj, të shqipëruar nga Prof. Nonda Varfi
– Paraqesin interes disa çështje specifike të hermeneutikës, që lidhen me letërsinë shqipe, sidomos me tre shekujt e parë të saj, si bilinguizmi (prania e një gjuhe të dytë “sigurie kanonike”, autopërkthimet etj.). Në këtë kontekst profili i kolegut të tij Nonda Varfi në pjesën e veprimtarisë si përkthyes është “i privilegjuar” me dy artikuj.
– Autori synon ta lexojë letërsinë shqipe “nga majat”, dhe këtu çmohen studimet për Naim Frashërin dhe “utopinë e tij atdhetare – romantike”; Dritëro Agolli me “utopinë tjetër”, ideologjike; Ismail Kadare me simbolikën e shenjave perandorake në veprën letrare të “ciklit oriental”.
– Lidhjet mbiadriatike të letërsisë shqipe, kontaktet pararilindëse të arbëreshëve me tokën e të parëve, misionarët basilianë si zhvillim ekumenik kulturor dhe fetar, janë disa prej interesimeve parësore të autorit.
Bashkëpërkimet ndërballkanike në letërsi e kulturë trajtohen jo si afërì rastësore, por si rregullsi të krijuara nga fqinjësia e gjatë dhe empatia.
– Duket në këtë libër përvoja e gjatë e autorit si studiues i letërsisë romantike të shekullit XIX dhe i dy periudhave të mëvonshme. Risi në këto studime është qasja antropologjike ndaj letërsisë, leximi i saj me kodet e metodës së antropologjisë kulturore, sidomos në trajtesat e letrësisë frankofone magrebine dhe shqipëruesit të saj Nonda Varfi. Autori Zisi, përveç punës shkencore të mirëfilltë dhe të vëmendshme, ka një virtyt të lartë human: Mirënjohjen, saqë ai guxon e bën edhe një sprovë bibliografike me listimin e v epërës së shqipëruesit, pedagogut dhe studiuesit të njohur Nonda Varfi.
– Libri u shërben programeve të mësimdhënies universitare dhe bashkësisë së studiuesve të letërsisë.
5. Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II në Panairin III Mbarëkombëtar të Librit Akademik dhe Shkencor, 23-25 prill 2024)
Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II
Paraqitje/ Shkurtore
BIBLIOGRAFIA e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë Pjesa II (për periudhën 2006-2023) ka këtë staf realizues: përgatiti: MSc. Albert Habazaj; redaktorë: prof.dr. Bardhosh Gaçe, prof.dr. Roland Zisi; autor i parathënies (tekstit shtesë) prof. asoc. Enkelejd Mëhilli; konsulentë: prof. dr. Albert Qarri, prof. as. dr. Armela Panajoti, prof. as. dr. Aurela Dai Saliaj, prof. as. dr. Hajdar Kiçaj, prof. as. dr. Frosina Londo; koordinator shkencor: MA. Mirlona Buzo; përpunimi kompjuterik/ d-COBISS: MSc. Altin Mahilaj; © Universiteti “Ismail Qemali”: Vlorë, Triptik, Botim i parë, 2023, ISBN 978-9928-379-8-25
Ky dokument është një përmbledhje e klasifikimit dhe përshkrimit shkencor e sistematik të informacionit nga botimet e ndryshme (libra të pedagogëve dhe studiuesve tanë) ku përfshihen të gjitha fushat e dijes (përveç fesë, teologjisë), është fryt i një pune të gjatë, sistematike, të vëmendshme dhe serioze, një punim shkencor unikal për Universitetin “Ismail Qemali” Vlorë; ndërkohë dhe ndihmesa ime e thjeshtë në fushën e Bibliotekonomisë, falë vullnetit, përgjegjësisë dhe dashurisë profesionale, që vjen si vijim i pjesës I “Bibliografia. Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë (1994-2006).
Ndryshe nga e para, kjo bibliografi është e integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkëta Bibliografike Online (COBISS), sipas Standardeve Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, si edhe në Sistemin Informues për Veprimtarinë Kërkimore në Shqipëri.
Në këtë dokument përfshihen 179 tituj (njësi bibliografike), nga të cilët 62 monografi shkencore dhe 117 tekste mësimore.
Ndihem mirë për këtë realizim të mundimshëm, por, ndërkohë, me synime, dëshirë e mundësi për të bërë edhe Bibliografinë e artikujve shkencorë, botuar në Buletinet shkencore: Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë nga nr. 1 (2002- ) e në vijim ( – 2024), si dhe disertacionet për gradën shkencore “Doktor i Shkencave” të pedagogëve të Universitetit tonë.
***
Bibliografia “Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2023) botohet në bazë Vendimit Nr. 31, datë 13.12.2022 të Rektoratit të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, nr. 31, datë 13.12.2022, me Nr. 1974/4 prot. dhe në mbështetje të Vendimit Nr. 3, datë 24.01.2023 me Nr. 140/3 prot. “Bibliotekat sigurojnë akces në informacion dhe në ide pavarësisht nga mjedisi dhe pa njohur kufij. Ato shërbejnë si porta drejt dijes, mendimit dhe kulturës, duke ofruar mbështetje për vendimarrje të pavarur, zhvillim kulturor, studim dhe të mësuarit gjatë gjithë jetës për individë dhe grupe” (shih: Rezoluta e IFLA-s për bibliotekat, shërbimet informuese dhe lirinë intelektuale, Glasgoë, 2002). Bibliografia e teksteve mësimore universitare, monografive shkencore, monografive të tjera dhe vepra të tjera të përfunduara të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II (2006- 2023) është vijim i pjesës I “Bibliografia. Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë (1994-2006). Ndryshe nga e para, kjo bibliografi është e integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkëta Bibliografike Online (COBISS), sipas Standardeve Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, si edhe në Sistemin Informues për Veprimtarinë Kërkimore në Shqipëri (E-cris.AL). Në këtë Bibliografi, përveç njësive bibliografike – libra të pedagogëve të UV, janë përfshirë dhe punimet shkencore të figurave të njohura të shkencës shqiptare, si prof. Dritan Spahiu, Llukan Puka, Shaban Sinani, Sulo Hadëri, Sherif Bundo, Beshir Ciceri, Ilir Mandro, Agron Xhagolli etj. që, në në Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë kanë pasur apo gëzojnë statusin “Personel Akademik i ftuar”. Në fund të çdo njësie bibliografike, ndodhet ID përkatëse që e identifikon secilën njësi në këtë sistem. Formati i përzgjedhur i njësisë bibliografike: ISO 690. Klasifikimi i njësive bibliografike: tipologjia, viti, titulli Burimi i regjistrimeve bibliografike: Baza lokale e të dhënave me akronimin UVL dhe baza e përbashkët e të dhënave COBISS.AL/ COBIB.AL Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë – Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë: tekste mësimore universitare, monografi shkencore, monografi të tjera dhe vepra të tjera të përfunduara të pedagogëve: pjesa II (2006-2023)

6. Bibliografia – një punim shkencor unikal për Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë
(parathënia e bibliografisë)

Prof. Asoc. Enkelejd MËHILLI
Zv. Rektor për Kërkimin Shkencor dhe Zhvillimin Institucional Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë

Bibliografia “Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2023), përgatitur nga bibliografi Albert Habazaj, përgjegjës i Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falaschi”, Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë është një tekst i veçantë, unikal për intitucionin tonë të lartë arsimor. Ky tekst është një shërbestari modeste në fushën e dijes së bibliotekonomisë, ku hartuesi, duke respektuar parimet, kriteret dhe metodat e përshkrimit dhe klasifikimit bibliografik ka bërë me korrektesë profesionale klasifikimin dhe përshkrimin shkencor e sistematik të botimeve libra për t’ua bërë të njohura të tjerëve. Kjo Bibliografi është një punë e vlefshme, së pari për ndërkombëtarizimin e punimeve shkencore të koleksionit libra të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë. Ky dokument përmban të gjitha tekstet mësimore dhe monografitë e publikuar nga pedagogët e UV për periudhën 2006-2021 [2023]. Në këtë dokument përfshihen 179 tituj (njësi bibliografike) nga të cilët 62 monografi dhe 117 tekste mësimore. Paralelisht ato prezantohen sipas metodës sistematike në rendin alfabetik (autor, titull), duke hartuar një bibliografi të plotë të formatuar sipas të gjitha rregullave dhe teknikave profesionale të kërkuara, përshkruar me saktësi dhe plotësisht, bazuar në Standardet Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkta Bibliografike Online (COBISS). Bibliografia Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2021[2023]) është një punë e gjatë, sistematike dhe serioze e MSc. Albert Habazaj, specialist i fushës, realizuar me metodologjinë e zgjedhur prej tij: shfrytëzimi i informacionit bibliografik ekzistues të skedarëve të Bibliotekës shkencore të universitetit dhe të fakulteteve, shqyrtimi një për një i të gjithë titujve të grumbulluar për të regjistruar njësitë bibliografike dhe lidhjen e tyre profesionale, logjike e shkencore për realizimin e Bibliografisë ose librit të librave, duke iu përgjigjur kërkesave bashkëkohore të përshkrimit bibliografik me standardin e lartë të informacionit ndërkombëtarisht të përputhshëm. Kjo bibliografi me tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit është vijim i tekstit “Bibliografia: Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë (1994-2006)” dhe vjen si një ndihmesë e domosdoshme e kohës për Strategjinë e Kërkimit Shkencor të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë.

ASHSH;Tiranë, e mërkurë, 24.04.2024; 15:00

Gjovalin Shkurtaj, guhëtari dialektolog – ligjërues në Akademinë e Arteve për Teorinë e dramës- Nga Tefë Topalli

Edhe librat kanë histori: histori të hartimit nga autorët për rrethanat e krijimit, por edhe të botimit të tyre; ka me dhjetëra tregime që kanë mbetur në biografitë e shkrimtarëve, të cilët, në ditë e fundit të jetës, i kanë mohuar veprat e shkruara, u janë lutur miqve të ngushtë t’i digjnin ato, siç ësht Franz Kafka, shkrimtari bohem i gjuhës gjermane, i cili jo vetëm nuk arriti, me gjallje të tij, t’i shihte veprat, madje edhe i mohoi, duke porositur mikun e afërt Max Brod, t’i zhdukte ata….Tjetër janë shkencëtarë e gjuhëtarë të botës, veprat e të cilëve nuk e kanë parë dritën e botimit, sa ishin gjallë, por janë publikuar mbas vdekjes, si është lingusiti i shquar zviceran Ferdinand De Saussure, që në fillim të shekullit të kaluar mbajti ligjërata të lira në Universitetin e Gjenevës dhe u largua nga jeta, pa i botuar, ndërkohë që dy studentë të tij: Charles Bally (Sh.Bajy) dhe Albert Sechehaye (A.Seshe), adhurues të profesorit të tyre, e përjetësuan librin e tij Cours de Linguistique Générale (Kurs i Gjuhësisë së Përgjithshme), duke e bërë autorin mjeshtër, të cilit iu referuan dhe vazhdojnë t’i referohen të gjitha rrymat e drejtimet e mëvonshme linguistike botërore.

Njëqind vjet më vonë, në ditët e sotme, del se njëri ndër shkrimtarët më të njohur në botë, nobelisti G. G. Márquez, jo vetëm që paskësh mohuar romanin “Shihemi në gusht”, por kishte këmbënguluar të mos botohej…duke lënë edhe shënimin “Ky libër nuk bën. Duhet shkatërruar!”…Ndërsa botimi i njëkohshëm në gjuhët europiane, si ngjarje kulturore botërore… u prit me aq përjetim, sipas shkrimtarit të ri A.Dushi.

***

Pak gjatë kjo hyrje, por, me dëshirën t’i afrohem sadopak metodës së mjeshtrit të bisedës dhe kulturës së gjuhës, prof. Shkurtajt, në hyrjet pindarike që bën ai, për njerëz e ngjarje, edhe kur merr e shkruan për një kuvend Malësie apo për peshën e fjalës shqipe, kryekreje, për verbin e shkrimtarëve tanë, në prozë e poezi, siç ka bërë deri më sot. Ai nuk mohon si Kafka e Márquezi, por si mbledhës i urtë i nektarit të gjuhës sonë gjithandej, si etnograf e kulturolog brenda vendit dhe në diaporën shqipfolëse, kërkon të gjenerojë edhe punë e studime të kohës së rinisë….gati para gjysmë shekulli. Ishin vitet kur Arsimi ynë i Lartë, në disa degë u themelua dhe mbahej kryesisht me sepecialistë e profesorë të huaj. Për disa disiplina në vitet 1970 në Institutin e Arteve (kështu quhej atëherë) pedagogu i ri Gjovalin Shkurtaj mbane leksionet e lëndës  Kultura e gjuhës në skenë dhe në ekran, njëlëndë e domosdoshme dhe aq e pëlqyer prej shumë breza studentësh, të cilët do t’i demonstronin arrtitjet  e kësaj disipline aq bukur e me nivel të lartë, edhepse aktorët vinin nga treva të ndryshme dialektore të vendit, por edhe sepse kumbimi i fjalës normative gjuhësore para spektatorëve, jo vetëm në kryeqytet ku ndodhej Tatri Kombëtar, por edhe në shfaqje të zakonshme që trupa teatrore bënte nëpër qytete e krahina të Shqipërisë dhe jashtë kufijve tanë politikë. Gjatë këtij shkrimi se si m’u kujtua një vlerësim që pata dëgjuar prej aktorit të talentuar Rikard Ljarja për pedagogët që jepnin leksione të ILA.: “Ne kemi përfituar shumë prej atyre pedagaogëve të vjetër e të rinj Institutit të Gjuhësisë, që na dhanë mësim, sepse vinim prej gjimnazeve të ndryshme të vendit e përgatitja jonë gjuhësore nuk ishte si e sa duhej për skenën dhe sekuencat filmike që do të ndërtoheshin mbi artin e bisedës dhe dialogut spontan.“

Në vijim të historisë së këtij libri, dua të nënvizoj se Teori drame, e prof. Gj. Shkurtajt është një kurs leksionesh me ligjërata të lira, siç dhe bëjnë rëndom lektorët e rinj në shkollat e larta: me skeda e shënime pikash të ndryshme, për të ruajtur argumentin e trajtuar, me vjelje të pjesshme e citime prej autorëve e veprave të tyre, kryesisht nga gjuhët e huaja, me gjithë vështirësitë që ishin krijuar në atë kohë ndryshimesh e zhvillimesh politike, sipas modeleve të Revolucionit Kulturor Kinez…Pedagogu i ri nuk arriti t’i botonte ligjëratat e kësaj lënde as si dispensë për të gjithë studentët. Kështu ka ndodhur: kohët e fundit ai po u kushton shumë vëmendje mjaft botimeve universitare dhe akademike, me plotësime dhe risi që vetë shkenca jonë albanologjike i sjell të domosdoshme. Papritur, tregon autori i librit, më vjen një njoftim pej një ish-studenti pasuniversitar të ayre viteve, regjisorit Edmond Mëhilli, nga Shkodra, i cili paskësh ruajtur një palë leksione dhe ia dorëzoi menjëherë…

Libri Teori drame  që kemi në dorë nuk është thjeshtë një kurs ligjëratash për aula në shkolla të larta speciale, siç quhej Instituti i Arteve, por përmbajtja e lëndës së trajtuar vjen më e gjerë dhe aq e plotësuar, sa na jepet të mendojmë, si ka mundësi që prurjet e shumta teorike të kenë ardhur prej një lektori të ri, siç ishte Gj.Shkurtaj në ato vite të mbylljes politike e kulturore që kalonte vendi ynë dekada me radhë. Autori nis me lindjen e kësaj gjinie letrare në Shqipëri, pal Luftës II Botërore, për të kaluar në kuptimin e dramës në planin letrar, mbështetur në të dhënat e shkollës shqipztare, nga Lesingu, Gorki, Hegeli, Çernishevskij, Pushkini, Bjelinskij, Shekspiri, Serantesi, etj. Ai njeh dhe na shfaq me hollësi traditat e gjinisë dramatike në letërsinë shqiptare, nga Santori, Çajupi, e kohë të mëvona. Sipas Shkurtajt, teatri duhet vështruar si formë arti me gjuhë dhe nëntekst të veçantë, me karakter veprues në shoqëri. Në shtjellime të tilla, argumentet gjejnë mbështetje tek emra të shquar të artit: nga L. Tolstoj, Stanislavskij, M.Gorkij, A.Çehovi, enciklopeditët francezë, Brehti, Esenstein-i, etj. Për t’iu përgjigjur auditorit, kursi i ligjëratave përmban edhe ndryshimet mes teatrit e filmi, teatrit dhe televizionit. Informimet vijnë në fjalën e lirë të lektorit si nga lindja, ashtu edhe nga perëndimi; nga Majakovskij e nga R.Kleri, Nga Ibseni e nga M.Reinhardi; në mënyrë të veçantë autori sjell në këtë libër të dhënat nga arti skenik rus dhe sovjetik. Gjemë në këtë kurs leksionesh tema shumë interesante që edhe sot nuk e kanë humbur nevojën për t’u trajtuar, si Teatri dhe drama, ku njihemi me ndihmesën që kanë dhënë kultura të popujve të ndryshëm, si anglezët, me veprat e Shekspirit, Bajronit, francezër me krijimtarinë e Bomarshesë, Hygoit, gjermanët me Shilerin dhe Gëtën, apo më parë me veprën e Lessingut “Dramaturgjia e Hamburgit” etj. Po kështu, shtjellime në një rrafsh të ngritur shkencor na vijnë për objektin e dramës dhe veçroritë themelore të gjinisë dramatike, konfliktin, tipat e kompozicionit dramatik në raport me kontradiktat jetësore në formacione të ndryshme sociale, duke e lidhur, sidomos, me realitetin shqiptar dhe më gjerë.

Në këtë shtjellim të lëndës, janë mjaft tema që i takojnë regjisurës, si: ekspozicioni dhe nyja, skena si dyluftim, zhvillimi dramatik, skena masive, zhvillimi i karaktereve përmes veprimeve, etj. Nuk duhet harruar se edhe në ligjërata si këto, duhej ruajtur e paprekur vija e kuqe e drejtimit letrar e skenik që sundonte në artin e realizmit Socialist! Përmbledhja e ligjëratave të autorit përfshin edhe tema për kulturën e përgjithshme të tyre, parë në vështrimin historik, si: nga Aristoteli, Gotthold E.Lesingu (me veprën enciklopedike “Dramaturgjia e Hamburgut”); pas tyre, duke ndjekur kronologjinë, sillen edhe njoftime të hollësishme për drammturgjinë e Volkenshtejnit, Estetika enciklopedistit të madh francaz, Didëroit dhe roamcierti e dramaturgut rus Leon Tolstoj.

Në kohën që qarkullonin këto leksione të pedagogut të ri, Gj.Shkurtaj në ILA, në vendin tonë ka pasur një tregues artistik shumë popullor: jepeshin aq shumë radiodrama, për kategori të ndryshme moshe e niveli kulturor, emisione që gozhdonin para radios qindra e mijëra njerëz, nga fëmijët nxënës shkolle, deri tek moshat e rritura. Ky mjet arti që lulëzonte me sinjalin “Teatri në mikrofon” e që më vonë u shndërrua në “Teatri në ekran” gërshetonte njëherësh fjalën artistike, mjetet dëgjimore dhe muzikën dhe figurën televizive, siç thekson autori ynë. Ka një pjesë përmbyllëse libri i prof.Gj.Shkurtajt, që tërheq jo vetëm studentë profesionistë të ardhshëm të artit, por edhe lexues me kulturë të përgjithshme, që titullohet Mikroleksikon për teatrin dhe dramaturgjinë – është një segment (i quajtur mbështetës) nga f. 181 deri në f. 211, një hapërisrë jo e lehtë për t’u mbushur me të dhëna nga antikiteti helen, si: nga filozofi Aristoteli, me tragjikët e mëdhenj të njerëzimit: Eskili, Sofokliu, Euripidi, Aristofani; me autorin që u përket të gjitha kohëve – Shekspirin e periudhës elisabetiane, francezin Didëro, që së bashku me J.d’Alambert-in themeluan “Enciklopedinë franceze”, botën kulturore gjermanike, me G.Lesingun, Gëten, F.Schiller-in dhe Hegel-in. Përfshihen në vijim: Ibseni, Shaw, Konstantin Stanislavskij, teatri moskovit, Belinskij, Chernyshevskij, dy Tolstoj-t e mëdhenj shkrimtarë, Meyerhold dhe gjermani i shekullit XX E.B.F.Brecht, i shkëlqyeri dramaturg i Republikës së Weimar-it, për t’u mbyllur kjo pjesë me figurën aq të njohur të teatrit amerikan Artur Miller, arti i të cilit ndikoi skenën dramatike gjatë gjithë shekullin XX. Fjalorthi  terminologjik në fund të librit, i përket gjinisë së gjuhëtarëve, që e quajnë të domosdoshme të mos ndahen nga vepra pa lënë dorën e tyre në fushën e kërkuar. 1Rigjetja e kësaj përmbledhjeje me ligjërata, është si një takim me vetveten, ku akademiku i sotëm, do të na tregojë se është po ai i para gjysmë shekulli, veç më me dëshira për punë, ritëm më të lartë dhe më i realizuar shkencërisht: botimi i këtij libri, në sinergji të dy moshave të autorit, e vërteton këtë më së miri….. Do ta vërtetojë edhe lexuesi, fletë pas flete dhe sapo t’i shkojë në fund Teorisë së dramës.

Tiranë, 11 prill 2024

(Marrë nga ExLibris)

Dr. Gëzim Alpion jep leksione për Nënë Terezën në Singapore, Chennai e New Delhi më 29 prill- 3 maj

VOAL- Studiuesi i shquar shqiptar Dr. Gëzim Alpion, autor i librit “Nënë Tereza – shenjtorja dhe kombi i saj” do të japë leksione këto në Singapore, Chennai e New Delhi nga 29 prill deri më 3 maj:

 


Leksione këto ditë mbi Nënë Terezën në Singapor, Chennai dhe Nju Delhi

 

Gëzim Alpion (PhD)

Profesor i Asociuar i Sociologjisë, Universiteti i Birmingham, MB

 

 

Singapor:

 

Universiteti Kombëtar i Singaporit

 

Tema Nënë Tereza dhe Multidisiplinariteti: Një qasje gjeopolitike ndaj një personaliteti kompleks

Data e hënë, 29 prill 2024

Ora 4.00 – 17.30

Vendi AS8, Niveli 4, Salla e Seminareve 04-04, 10 Kent Ridge Crescent, Singapor 119260

Faqja e internetit https://ari.nus.edu.sg/events/20240429-mother-teresa/

Abstrakt Që nga botimi i shkrimeve personale të Nënë Terezës në vitet 2000, një numër gjithnjë e më i madh studiuesish të lidhur me disiplina të ndryshme akademike po angazhohen në ‘zbërthimin’ e personalitetit të saj kompleks për të kuptuar më mirë rolin e saj fetar dhe atmosferën ndërkombëtare. Pavarësisht tensioneve mes “puristëve” dhe “shkelësve” disiplinorë, bursat në rritje të Nënë Terezës janë dëshmi e përfitimeve të përdorimit të një qasjeje multidisiplinare. Duke pranuar kontributin e mirëpritur të studimeve të fundit në fusha si teologjia, filozofia, psikiatria, psikologjia, studimet e medias dhe studimet e të famshmëve, Alpion fokusohet në kontributin që Sociologjia, veçanërisht Sociologjia e Fesë, mund të japë për të hedhur dritë mbi aspekte të jetës dhe shpirtërore të Terezës. që, edhe sot e kësaj dite, më së shumti perceptohen si një ‘monopol’ i teologjisë. Duke u ndalur në shërbimin e ndërlidhur dhe errësirën shpirtërore të Terezës, ai eksploron kauzalitetin e tyre duke përdorur si ‘imagjinatën sociologjike’ dhe një qasje biografike në kontekstin e një sërë mjedisesh të ndërlidhura personale, familjare dhe etno-shpirtërore. Duke rivlerësuar ndikimin e saj në katolicizmin botëror dhe gjeopolitikën globale, Alpion argumenton se vitet e formimit të Terezës përcaktuan zgjedhjen e saj të profesionit dhe çdo vendim më pas, duke përfshirë tiparet aktuale të rendit fetar që ajo gjeneroi, Misionarët e Bamirësisë.

 

 

 

Chennai:

 

Instituti Indian i Teknologjisë Madras

 

Leksioni Nënë Tereza dhe çështja e vlerave në shkencat shoqërore

Data e mërkurë, 1 maj 2024

Tema Nënë Tereza dhe çështja e vlerave në shkencat shoqërore

Abstrakt Gëzim Alpion ka kryer kërkime mbi ndërlidhjen midis ‘autoritetit’ dhe ‘spiritualitetit’ që nga fillimi i viteve 1990. Duke u mbështetur kryesisht në punën e tij mbi Nënë Terezën, në fillim të fjalimit në IIT Madras, Alpion identifikon disa nga sfidat dhe përfitimet e të qenit një autor multi/ndërdisiplinor duke nënvizuar se kërkimi i së Vërtetës mbetet një përpjekje kërkuese. Ai më pas pranon ndikimin e disa mendimtarëve mesjetarë dhe modernë në veprën e tij – Aquinas, Ibn Khaldun, Weber, Said, Bauman – përpara se të nënvizojë nevojën për t’u angazhuar sërish me debatin rreth ‘vlerave’, duke pretenduar se shkencat humane dhe shoqërore nuk kanë qenë kurrë. , nuk mund të jetë kurrë, plotësisht ‘vlerë natyrore/falas’. Ai arrin në përfundimin se, ashtu si sociologët, edhe studiuesit e lidhur me disiplina të tjera akademike do të përfitonin nga më shumë ‘imagjinatë’ për të sjellë atë që C. Wright Mills e quan ‘kryqëzimi i biografisë dhe historisë’. Duke qenë në qendër të kërkimit të tij mbi Terezën, ky ndërveprim, pretendon Alpion, ka qenë i dobishëm në përpjekjet e tij të vazhdueshme si autor për të qenë një ndërmjetës i përkushtuar dhe megjithatë i shkëputur. Ky rol realizohet më mirë, beson ai, nëse dikush është i përgatitur të pranojë sfidën e Tagores për t’i shërbyer vendit duke rezervuar adhurimin për të Drejtën.

 

 

 

Nju Delhi:

 

Jesus dhe Mary Colle, Universiteti i Delhi

 

Data: 3 maj 2024

Tema: Nënë Tereza: Shenjtore e Indisë dhe Shenjtore për Botën

Abstrakt: Gëzim Alpion ka kryer kërkime mbi jetën, veprën dhe shpirtëroren e Nënë Terezës nga një këndvështrim sociologjik për më shumë se dy dekada. Në fjalimin e tij të ftuar në Kolegjin Jesus and Mary, Universiteti i Delhi, Alpion fillimisht do të ndajë me fakultetin dhe studentët disa nga gjetjet e tij të publikuara përpara se të fokusohet në punën e tij në vazhdim. Alpion pretendon se mjedisi etno-shpirtëror-familjar i Terezës përbën themelin e përkushtimit të saj të përjetshëm ndaj të varfërve. Sipas tij, Gonxhe Agnes Bojaxhiu me origjinë shqiptare, e njohur në botë në jetën e saj si Shenjtore e Gjallë dhe që nga kanonizimi i saj në vitin 2016 si Shën Tereza e Kalkutës, është një shembull i përsosur se si përfiton dhe pasurohet një personalitet ndërkombëtar i kalibrit të saj. traditat prej nga vjen. Nënë Tereza mishëron më të mirën e dy kombeve të lashta – Shqipërinë e saj të lindjes dhe Indinë e adoptuar – kur bëhet fjalë për spiritualitetin dhe dhembshurinë. Alpion thekson nevojën për më shumë kërkime mbi jetën dhe veprën e Nënë Terezës nga akademikë të lidhur me disiplina të ndryshme akademike për të eksploruar dhe zbatuar më mirë filozofinë e saj ‘dashuri në veprim’. Kjo, përfundon ai, do të sigurojë që bota të veprojë në mënyrë më efikase për të mbrojtur dinjitetin njerëzor të cilin Nënë Tereza e shenjtëroi.

Biografia:

Gëzim Alpion ka një diplomë nga Universiteti i Kajros dhe një doktoraturë nga Universiteti Durham, MB. Ai është anëtar i lartë i Akademisë së Arsimit të Lartë (ASFHEA) dhe anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Aktualisht një profesor i asociuar i sociologjisë në Universitetin e Birmingham, MB, botimet kryesore të Alpion përfshijnë: Kuponat: Një tragjedi (2001), Kompleksi i të huajve: Artikuj dhe tregime të shkurtra rreth Egjiptit (2002), Nënë Tereza: Shenjtore apo e famshme? (Routledge 2007), Madre Teresa: Santa o Celebrità? (Salerno Editrice 2008), If Only The Dead Could Listen (Globic Press 2008, 2024), Takime me qytetërimet: Nga Aleksandri i Madh te Nënë Tereza (Routledge 2017) dhe Nënë Tereza: Shenjtorja dhe kombi i saj (Bloomsbury Academic 202) , fitues i Çmimit të Ekselencës në Botime të Shoqatës së Botuesve Katolikë (ACP) 2023 për biografitë. Alpion konsiderohet “autori më autoritar në gjuhën angleze” për Shën Terezën e Kalkutës dhe “themeluesi i Studimeve të Nënë Terezës”.

Dr. Gëzim Alpion: Forthcoming lectures on Mother Teresa in Singapore, Chennai and New Delhi – between 29th April and 3rd May

 

VOAL- The prominent Albanian researcher Dr. Gëzim Alpion, author of the book “Mother Teresa – the saint and her nation” will give lectures in Singapore, Chennai and New Delhi from April 29 to May 3:

Forthcoming lectures on Mother Teresa in Singapore, Chennai and New Delhi

 

Gëzim Alpion (PhD)

Associate Professor of Sociology, University of Birmingham, UK

 

 

Singapore:

 

National University of Singapore

 

Topic        Mother Teresa and Multidisciplinarity: A Geopolitical Approach to a Complex Personality

Date         Monday, 29 April 2024

Time         4.00 – 5.30pm

Venue      AS8, Level 4, Seminar Room 04-04, 10 Kent Ridge Crescent, Singapore 119260

Website    https://ari.nus.edu.sg/events/20240429-mother-teresa/

Abstract   Since the publication of Mother Teresa’s personal writings in the 2000s, an increasing number of scholars affiliated with various academic disciplines are engaged in ‘unpacking’ her complex personality to better understand her religious role and international aura. Notwithstanding the tensions between disciplinary ‘purists’ and ‘trespassers’, the growing Mother Teresa scholarships is testimony to the benefits of employing a multidisciplinary approach. Having acknowledged the welcome contribution of recent studies in areas like theology, philosophy, psychiatry, psychology, media studies and celebrity studies, Alpion focuses on the contribution that Sociology, especially Sociology of Religion, can render in throwing light on aspects of Teresa’s life and spirituality that, to this day, are mostly perceived as a ‘monopoly’ of theology. Focusing on Teresa’s interrelated ministry and spiritual darkness, he explores their causality by employing both ‘sociological imagination’ and a biographical approach in the context of an array of interrelated personal, familial and ethno-spiritual milieus. Reassessing her impact on world Catholicism and global geopolitics, Alpion argues that Teresa’s formative years determined her choice of vocation and every decision thereafter, including the current features of the religious order she generated, the Missionaries of Charity.

 

 

 

Chennai:

 

Indian Institute of Technology Madras

 

Lecture     Mother Teresa and the Question of Values in Social Sciences

Date         Wednesday, 1 May 2024

Topic        Mother Teresa and the Question of Values in Social Sciences

Abstract   Gëzim Alpion has been conducting research into the interrelationship between ‘authorship’ and ‘spirituality’ since the early 1990s. Drawing mainly on his work on Mother Teresa, at the start of the talk at IIT Madras, Alpion identifies some of the challenges and benefits of being a multi/interdisciplinary author intimating that searching for Truth remains a demanding endeavour. He then acknowledges the influence of some medieval and modern thinkers on his work – Aquinas, Ibn Khaldun, Weber, Said, Bauman – before highlighting the need to engage anew with the debate about ‘values’, claiming that Humanities and Social Sciences have never been, can never be, completely ‘value natural/free’. He concludes that, like sociologists, scholars affiliated with other academic disciplines too would benefit from more ‘imagination’ to bring about what C. Wright Mills calls the ‘intersection of biography and history’. Being central to his research on Teresa, this interaction, Alpion claims, has been helpful in his ongoing efforts as an author to be a committed, and yet detached, go-between. This role is accomplished better, he believes, if one is prepared to take Tagore’s challenge to serve the country while reserving worship for Right.

 

 

 

New Delhi:

 

Jesus and Mary Colle, Delhi University

 

Date:        3 May 2024

Topic:       Mother Teresa: Saint of India and Saint for the World

Abstract:  Gëzim Alpion has been conducting research on Mother Teresa’s life, work and spirituality from a sociological perspective for over two decades. In his invited talk at Jesus and Mary College, Delhi University, Alpion will initially share with faculty and students some of his published findings before focusing on his work in progress. Alpion contends that Teresa’s ethno-spiritual-familial milieu constitutes the foundation of her lifelong devotion to the poor. In his view, Albanian-born Gonxhe Agnes Bojaxhiu, known to the world in her lifetime as a Living Saint and since her canonisation in 2016 as St Teresa of Calcutta, is a perfect example of how an international personality of her calibre benefits from and enriches the traditions she comes from. Mother Teresa epitomises the best of two ancient nations – her native Albania and adopted India – when it comes to spirituality and compassion. Alpion highlights the need for more research on Mother Teresa’s life and work from academics affiliated with various academic disciplines to explore and implement better her ‘love in action’ philosophy. This, he concludes, will ensure that the world acts more effectively to protect human dignity which Mother Teresa held sacred.

 

 

 

Biography:

 

Gëzim Alpion has a BA from Cairo University and a PhD from Durham University, UK. He is a Senior Fellow of the Higher Education Academy (SFHEA) and a Fellow of the Academy of Sciences of Albania. Currently an Associate Professor of Sociology at the University of Birmingham, UK, Alpion’s main publications include: Vouchers: A Tragedy (2001), Foreigner Complex: Articles and Short Stories about Egypt (2002), Mother Teresa: Saint or Celebrity? (Routledge 2007), Madre Teresa: Santa o Celebrità? (Salerno Editrice 2008), If Only The Dead Could Listen (Globic Press 2008, 2024), Encounters with Civilizations: From Alexander the Great to Mother Teresa (Routledge 2017), and Mother Teresa: The Saint and Her Nation (Bloomsbury Academic 2020), winner of the Association of Catholic Publishers (ACP) Excellence in Publishing Award 2023 for biographies. Alpion is considered ‘the most authoritative English-language author’ on St Teresa of Calcutta and ‘the founder of Mother Teresa Studies’.


Send this to a friend