1940–1941: Kontakti i parë britanik (Section D, SIS)

Prill 1940 — Section D (degë e shërbimit sekret britanik SIS) fillon të ndërtojë rrjete rezistence anti-italiane në Shqipëri dhe Kosovë të koordinuara përmes bazës në Beograd.

Prill 1941 — Gani Kryeziu udhëheq një forcë nga Kosova në Shqipëri, ndërkohë që Gjermania pushton Jugosllavinë. Aksioni shpërbëhet brenda ditësh. Dëshmitari britanik i vetëm në terren, Maj. Dayrell Oakley-Hill (kujtime të pabotuara deri 2002), thotë se prania e madhe e trupave jugosllave e dëmtoi mbështetjen popullore shqiptare — një variant që bie ndesh me atë të botuar nga Julian Amery në vitin 1948.

(Baza britanike e përcjelljes së informacionit në Itali do të akuzohej më pas nga agjentët britanik të dërguar në Shqipëri për vonesa apo mospërputhje)

1943–1944: Misioni britanik SOE dhe lëvizja Kryeziu në bazën e Ali Brahimit në Zherkë të Bytyçit

Tetor 1943 — Oficerët britanikë SOE Neil “Billy” McLean dhe David Smiley hidhen me parashutë në Shqipëri; më vonë bashkohen Julian Amery, Peter Kemp, dhe Maj. Anthony “Tony” Simcox. (Burimi: Bailey 2003; dosjet SOE, TNA HS 5/73, HS 5/126)

Shtabi nacionalist vendoset në kullën e vëllezërve Ali, Zenel dhe Halil Brahimi në Zherkë të Bytyçit, Tropojë. Lëvizjen e udhëheqin Gani, Said dhe Hasan Kryeziu; këshilltar politik: Llazar “Zai” Fundo.

31 dhjetor 1943 – 2 janar 1944

Konferenca e Bujanit në Tropojë/Malësia e Gjakovës. Delegatë të Partisë Komuniste të Shqipërisë dhe Jugosllavisë miratojnë bashkimin e ardhshëm Kosovë-Shqipëri pas luftës — rezolutë e braktisur më vonë nga Enver Hoxha dhe Fadil Hoxha nën udhëheqjen e Beogradit, (tradhti kombëtare sllavo komuniste, shënim i autorit)

Qershor 1944 — Takimi ndërmjet nacionalistëve dhe komunistëve në Markaj të Tropojës ku lëvizja nacionaliste nuk pranoi shkrirjen me lëvizjen sllavo komuniste.

Korrik 1944 — Takimi vendimtar në Valbonë, Tropojë

Komunistët kërkojnë që lëvizja Kryeziu-Brahimi të sulmonte Plavën (kundër nacionalistëve shqiptarë atje). Ali Brahimi dhe lëvizja refuzojnë kategorikisht dhe shkëpusin çdo kominikim.

Menjëherë pas refuzimit komunistët ekzekutojnë Atë Lekë Lulin, përfaqësues të Legalitetit, pasi kishte kundërshtuar qëndrimin pro-jugosllav të komunistëve shqiptarë.

8 gusht 1944 — Enver Hoxha i dërgon radiogram Liri Gegës, duke urdhëruar eliminimin e Zai Fundos, në koordinim me pjesën jugosllave (Dushan, Rade); Fadil Hoxha kishte dhënë pëqimin.

10 shtator 1944 — Enver Hoxha urdhëron shkatërrimin e “reaksionit” Kryeziu-Brahimi për të parandaluar formimin e një qeverie nacionaliste ku Kosova do të ishte pjesë e Shqipërisë pas luftës me pëlqimin e Londrës dhe Uashingtonit.

19 shtator 1944 —Enver Hoxha dërgon Shefqet Peçin me brigadën e tij në Bytyç; arrestohen Said Kryeziu, Zai Fundo, dhe Maj. Anthony Simcox në shtabin e Kryezinjve, majën Dobrejt.

20 shtator 1944 — Fundo torturohet deri në vdekje; Simcox dëshmitar (fakte të shkruara më vonë në letrat e tij të ruajtura në Imperial War Museum, Londër).

Simcox dhe Said Kryeziu lirohen pas ndërhyrjes britanike, largohen për në Itali.

Pas arrestimeve — forcat gjermane sulmojnë Bytyçin: masakër dhe djegie e Zherkës, përfshirë kullën e Ali Brahimit (~300 shtëpi të djegura). Vriten Xhemal dhe Zeqir Brahimi (nipat e Ali Brahimit) dhe dhjetëra të tjerë, mes tyre gra dhe fëmijë.

1945 — Gani Kryeziu kapet nga partizanët shqiptarë, dorëzohet te komunistët jugosllavë. (Robert Elsie; Enver Hoxha, Kujtime)

1949 — Ali Brahimi detyrohet të arratiset nga Shqipëria. Gani Kryeziu themelon “Lidhjen e Refugjatëve Politikë Shqiptarë” në Prizren.

24 tetor 1949 — (CIA-RDP82-00457R003600100001-4)

Rreth 500 shqiptarë kalojnë nga Shqipëria në Jugosllavi. Një grup prej 20-vetësh i kryesuar nga Ali Brahimi bie në pritë dhe tradhtohet ndërsa ishte nisur për në Nikaj. Shumica e infiltrimeve synonin zonat e Tropojës dhe Kukësit.

(Burim: CIA Reading Room)

1951 — Ali Brahimi kthehet fshehurazi për të marrë familjen; mbesa e tij, Bute Zenelja (18 vjeçe), vritet nga komunistët në kufi.

1952 — Gani Kryeziu ndërron jetë. (Burim:Elsie)

1980 — Ali Brahimi ndërron jetë në Bruksel dhe varroset në Gjakovë, siç e kishte lënë amanet.

Dokumente të deklasifikuara

CIA CREST: CIA-RDP82-00457R003600100001-4, “Alleged Yugoslav Operations into Albania. TNA/PRO (Kew), seria SOE “HS”: HS 5/73, HS 5/126, HS 5/135, HS 5/72, HW 19/244 https://discovery.nationalarchives.gov.uk

Roderick Bailey, The Special Operations Executive (SOE) and British policy towards wartime resistance in Albania University of Edinburgh.