Polonia është përfshirë në një krizë të thellë politike dhe institucionale, pas përplasjes mes qeverisë së kryeministrit Donald Tusk dhe presidentit Karol Nawrocki për kontrollin dhe përbërjen e Gjykatës Kushtetuese. Situata u përshkallëzua të premten, kur policia rrethoi godinën e gjykatës në Varshavë, ndërsa qindra protestues u mblodhën jashtë saj, duke kundërshtuar pezullimin e drejtuesve të institucionit.

Zhvillimet e detyruan presidentin Nawrocki të ndërpriste udhëtimin zyrtar drejt Senegalit dhe të kthehej urgjentisht në Varshavë. Ai argumentoi se në një moment të tillë duhet të ishte në vend, ndërsa akuzat për një marrje të paligjshme të një institucioni kushtetues dhe shkelje të rendit kushtetues kanë thelluar përplasjen mes kampeve politike.

Në qendër të konfliktit është Gjykata Kushtetuese, emërimet e gjyqtarëve të së cilës janë kthyer prej muajsh në një betejë mes presidentit dhe qeverisë. Nawrocki ka refuzuar të betojë disa gjyqtarë të zgjedhur nga parlamenti, ndërsa drejtuesit aktualë të gjykatës kanë kundërshtuar marrjen e detyrës prej tyre. Qeveria e Tusk nuk e njeh legjitimitetin e përbërjes aktuale të institucionit, duke argumentuar se reformat dhe emërimet e kryera gjatë qeverisjes së mëparshme të partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS) e kanë politizuar sistemin gjyqësor. Për këtë arsye, ekzekutivi ka refuzuar të publikojë disa prej vendimeve të gjykatës.

Shkëndija e fundit e krizës ishte vendimi i gjyqtares Anna Korwin-Piotrowska për pezullimin për një muaj nga detyra të kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, Bogdan Święczkowski, dhe zëvendëskryetarit Bartłomiej Sochański. Korwin-Piotrowska argumentoi se drejtuesit e institucionit po pengonin ushtrimin e detyrës nga gjyqtarët e zgjedhur nga shumica aktuale parlamentare, duke cenuar procedurat dhe funksionimin normal të gjykatës. Ajo ngriti gjithashtu shqetësime lidhur me buxhetin e institucionit për vitin 2027. Vendimi u kundërshtua nga drejtuesit e pezulluar dhe shkaktoi reagime të forta politike. Brenda pak orësh, mbështetës të opozitës u mblodhën përpara godinës së gjykatës, ndërsa policia vendosi një kordon sigurie. Situata u tensionua më tej kur disa protestues kaluan gardhin rrethues dhe hodhën sende në drejtim të efektivëve. Policia ndërhyri dhe tre persona u ndaluan.

Presidenti kthehet nga Senegali, hyn në gjykatë mes tensioneve
Pas mbërritjes në Varshavë, Nawrocki zhvilloi një takim me presidentin e parë të Gjykatës së Lartë, Zbigniew Kapiński. Më pas, në orët e vona të natës, ai shkoi në godinën e Gjykatës Kushtetuese, ku u prit nga protestuesit me thirrjet “Karol! Karol!”. Sipas raportimeve të mediave polake, hyrja e presidentit në institucion u shoqërua me përplasje dhe tensione mes palëve. Në godinë ndodheshin edhe gjyqtarë të zgjedhur nga parlamenti, legjitimitetin e të cilëve Nawrocki nuk e njeh. Ndërkohë, lideri i opozitës, Jarosław Kaczyński, i kërkoi presidentit të ndërhyjë, duke akuzuar qeverinë e Tusk se po e shndërron Poloninë në një shtet policor.

Nga ana tjetër, kryeministri Donald Tusk mbrojti veprimet e qeverisë, duke deklaruar se rivendosja e shtetit të së drejtës është një detyrim, ndonëse një proces i vështirë dhe që kërkon masa të vendosura. Kriza ka shkaktuar reagime edhe në diplomacinë polake. Ambasadori i Polonisë në Rumani njoftoi dorëheqjen, duke deklaruar se nuk shihte më mundësi për të vazhduar detyrën pas asaj që e cilësoi si përpjekje për marrjen e paligjshme të Gjykatës Kushtetuese.

Edhe ambasadori amerikan në Poloni, Tom Rose, reagoi për zhvillimet, duke i cilësuar ato shumë serioze. “Ngjarjet që po zhvillohen sonte në Gjykatën Kushtetuese të Polonisë janë vërtet shumë serioze. Duket se po dëshmojmë një përballje të paprecedentë mbi përdorimin e pushtetit shtetëror nga qeveria dhe pavarësinë dhe autoritetin e një institucioni kushtetues”, deklaroi ai. Rose shtoi se Shtetet e Bashkuara qëndrojnë në krah të Polonisë, por nuk kanë ndërmend të ndërhyjnë në çështjet e saj të brendshme. Ai theksoi se shqetësimi i Uashingtonit lidhet me stabilitetin, sigurinë dhe të ardhmen demokratike të vendit. Përplasja mes qeverisë dhe presidentit polak ka rikthyer në qendër të vëmendjes krizën e gjatë të sistemit gjyqësor në Poloni, e cila lidhet me reformat e ndërmarra nga qeveritë e mëparshme të PiS dhe përpjekjet e ekzekutivit aktual për të ndryshuar përbërjen e institucioneve të drejtësisë. Ndërsa opozita e cilëson zhvillimin një “grusht shteti” dhe marrje të paligjshme të një institucioni kushtetues, qeveria e Tusk e paraqet ndërhyrjen si pjesë të procesit për rikthimin e shtetit të së drejtës. Deri tani, bëhet fjalë për një përplasje të rëndë institucionale dhe jo për një grusht shteti të konfirmuar. bw