VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Intervista – Giebermann: E kuptova shpejt pse daja e ka dashur Shqipërinë

By | November 5, 2016

Komentet

Gallup: Përse duan të ikin shqiptarët nga vendi?

Në një anketë, Shqipëria renditet e katërta në një listë me 152 vende përsa i përket dëshirës së qytetarëve për t’u larguar nga vendi. Në anketën botërore të Organizatës Gallup, 60% e pjesëmarrësve nga Shqipëria shprehen se do të donin të largoheshin; Kosova renditet e trembëdhjeta me 46% të pjesëmarrësve që shprehin dëshirë për t’u larguar. Mes shteteve të Evropës, Kosova dhe Shqipëria ishin vendet me përqindjen më të lartë përsa i përket dëshirës për imigrim. Kolegia Ardita Dunellari bisedoi me zotin Jon Clifton, një ndër analistët e Gallupit.

Zëri i Amerikës: Në anketën e re të Gallupit mbi dëshirën e njerëzve që të emigrojnë, cilat ishin përfundimet më interesante?

Jon Clifton: Pyetja që u drejtuam njerëzve në botë është nëse kishin dëshirë të largoheshin nga vendi. Në krye të listës ka vende si Sierra Leone ku 75% e njerëzve thanë se duan të largohen. Ndërkaq Shqipëria është e katërta në listë. 60% e njerëzve thonë se do të donin të largoheshin përgjithmonë nga vendi.

Zëri i Amerikës: Cilat janë arsyet që i shtyjnë njerëzit të duan të largohen nga vendet e tyre në përqindje kaq të larta?

Jon Clifton: Dy shkaqet kryesore që vërejmë është se njerëzit duan të largohen pasi ka një formë krize. Për shembull Siria është një ndër 10 vendet me përqindjet më të larta për shkak të konfliktit. Një tjetër arsye është ekonomia. Në shumë vende të varfra njerëzit duan të largohen për të gjetur mundësi ekonomike. Dy faktorë të tjerë të rëndësishëm që njerëzit duan të largohen nga vendi janë korrupsioni dhe siguria vetjake.

Zëri i Amerikës: Të ndalemi tek Ballkani, rajoni më problematik në Evropë në anketën tuaj. Në rajon nuk ka pasur konflikte prej dekadash, në një vend si Shqipëria ekonomia ka vazhduar të rritet gjatë vitesh. Si shpjegohet kjo dëshirë kaq e madhe për t’u larguar?

Jon Clifton: Kur shohim GDP-në për frymë, në një vend si Shqipëria apo nëse shohim fuqinë blerëse të qytetarit në Shqipëri, ky vend renditet i 100-ti në botë. Pra shumë njerëz besojnë se në Shqipëri nuk u ofrohen mundësitë ekonomike që mund të gjejnë diku tjetër. Shohim se tërheqja më e madhe për t’u vendosur në vende të tjera është ekonomia. Vendi që tërheq më shumë njerëz në botë është Amerika. Njerëzit duan të vijnë në Shtetet e Bashkuara pasi këtu ka mundësi ekonomike si dhe pasi kanë njerëz të afërm këtu. Vendi tjetër ku duan të shkojnë shqiptarët është Gjermania, pas Shteteve të Bashkuara.

Zëri i Amerikës: Përse kjo rritje tani? Përse jo disa vite më parë?

Jon Clifton: Nuk do të thoja medoemos se është ndonjë rritje në vetvete. Shqiptarët kanë vite që shprehin dëshirën për t’u larguar nga Shqipëria.

Zëri i Amerikës: Në anketën e Gallupit thohet se këto përqindje reflektojnë dëshira dhe jo shifra reale të emigrimit, apo njerëz me plane konkrete për emigrim. Si krahasohen këto shifra me lëvizjet konkrete të njerëzve?

Jon Clifton: Kur shohim prirjet në Shqipëri, vërejmë se popullata në pesë vitet e fundit po ndjek kahjen e gabuar. Që në atë kohë ka filluar tendencën e tkurrjes me 0.1%. Pra mund të shihet se të dhënat reale ndjekin të njëjtën prirje si dëshirat që shprehin njerëzit.

Kjo është e vërtetë për të gjitha vendet e Ballkanit, në të gjitha këto vende mbi 25% e njerëzve shprehen se do të donin të largoheshin. Në Kosovë kjo shifër është rreth 45%.

Zëri i Amerikës: Si do të ndikonte kjo prirje tek potenciali i këtyre vendeve për zhvillim?

Jon Clifton: Kur shohim vendet e Ballkanit, problemi kryesor është rrjedhja e trurit. Kur pyesim njerëzit nëse duan të vendosen në Shqipëri, ata që shprehin dëshirë nuk janë njerëz të arsimuar, po ashtu nuk janë të rinj. Kur të rinjtë e arsimuar të një vendi duan të largohen dhe njerëzit që duan të vijnë në këtë vend nuk janë të arsimuar, atëherë vendi përballet me rrjedhje truri që duhet të përbëjë shqetësim serioz për udhëheqësit.

Zëri i Amerikës: Çfarë qëndrimi mbajnë ballkanasit ndaj emigrantëve?

Jon Clifton: Nëse shohim Shqipërinë dhe Maqedoninë dhe i krahasojmë nga qëndrimi i tyre ndaj imigrantëve, këto vende janë shumë të ndryshme dhe kështu kanë qenë gjatë viteve të fundit. Kur i pyesim njerëzit “A mendoni se qyteti apo komuniteti juaj është vend i mirë për imigrantët? A do të pranonit që imigrantë të vendosen në vendin tuaj? A do të konsideronit të pranueshme që një i afërm i juaji të martohej me një imigrant”, Maqedonia është e fundit në listë ndër 150 vende. Kurse në Shqipëri gjejmë një nga kulturat më të hapura. Shqipëria renditet e 15 në botë. Në Maqedoni, vetëm 10% e pjesëmarrësve e quajnë të pranueshme që imigrantë të vendosen në vendin e tyre; në Shqipëri 75% e pjesëmarrësve në anketë shprehen pozitivish. Pra dy vende që janë kaq pranë gjeografikisht por që janë dy botë krejt të ndryshme.

DPA – Haradinaj përsëri kundër Thaçit: Retorika për ndryshim kufijsh e rrezikshme (intervista)

Parlamenti i Kosovës të premten ka miratuar Ligjet që parashohin transformimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) në një Ushtri të rregullt. Ky hap ka nxitur reagime të ashpra në shtetin fqinj të Kosovës, Serbinë.

Së fundmi Kryeministri Ramush Haradinaj kishte vendosur taksën doganore prej 100% në mallra të Serbisë. Në kuadër të Intervistës për agjencinë gjermane të lajmeve “dpa”,  shefi i Qeverisë kosovare kishte sqaruar arsyet për ndryshimin e sjelljeve ndaj Beogradit

Përse është e rëndësishme për ju, që në këtë moment të vëni gurthemelin e Ushtrisë së Kosovës?

Haradinaj: Ushtria e Kosovës tashmë ka ekzistuar- në formën e FSK-së. Ajo çka ne po bëjmë tani është dhënia e mandatit FSK-së për mbrojtje të Kosovës si Ushtri.

Ministri i Punëve të Jashtme i NATO-s para pak kohe ju ka bërë me dije që nuk është ky momenti i duhur për transformimin e Trupave mbrojtëse ndaj katastrofave FSK në një Ushtri.

Haradinaj: Ne nuk e kemi zgjedhur kohën. Procesi i transformimin të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) ka filluar para dhjetë vitesh, madje me udhëzimet aktive dhe mbështetje të Partnerëve tanë në NATO, ndër ta edhe Gjermanisë. Tashmë ky proces ka arritur në një pikë, ku ky është nja hap logjik dhe i imponuar.

Haradinaj: Procesi i ndërtimit është planifikuar të zgjasë dhjetë vite. Pas kësaj Ushtria do të arrij forcën prej 5,000 ushtarë- aktualisht janë vetëm 3000. Dhe do të kemi vetëm armatim të lehtë.

A nuk mendoni se ky paraqet një kërcënim sado të vogël për Popullatën serbe në Kosovë?

Haradinaj: Jo, aspak. Serbët i janë bashkuar FSK-së. Vetëm Beogradi është i pakënaqur me këtë.

Sa serbë janë?

Haradinaj: Përafërsisht tetë për qind. Para disa ditësh, kur po shpërndaja certifikata në Ferizaj për rekrutët, ne publik ishin të ulura familje serbe që po duartrokisnin kur përmendeshin emrat e djemve dhe vajzave të tyre. Mirëpo ka edhe raste kur serbët e kanë braktisur FSK-në , sepse familjet e tyre janë kërcënuar dhe frikësuar haptazi nga Institucionet në Serbi.

Partnerët tuaj perëndimor kanë tundur kokën edhe kur keni vendosur Taksën prej 100 % në mallrat që do të importohen nga Serbia. Pse ka qenë e nevojshme kjo?

Haradinaj: Serbia pothuajse gjithmonë e ka bërë të pamundur importimin e mallrave tona. Janë kërkuar vërtetime të prejardhjes që natyrisht se nuk i kanë njohur, për shkak se Kosovën ata nuk e njohin si shtet. Kamionët me Tabela të Regjistrimit të Kosovës nuk janë lejuar të futen në atë shtet. Kanë vendosur rregulla të mjekut veterina. Po thuajse asgjë nuk funksiononte më , kur ne dëshironim të eksportonim.

Taksa prej 100% është një lloj bllokade tregtare….

Haradinaj: Serbia po udhëheq një kampanjë jashtëzakonisht agresive dhe destruktive për shtetin tim. Aty ku ka mundësi punon kundër faktit që Kosova të anëtarësohet në Organizata ndërkombëtare- në Federata të Sportit, në Organizatën kulturore UNO UNESCO, tash së fundmi edhe në Organizatën policore INTERPOL. Ne duhej më në fund të mbroheshim kundër kësaj, prandaj erdhi deri te taksa.

Dialogu i zhvilluar me sukses prej vitit 2011 me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian me Serbinë për arritjen e një Marrëveshjeje për normalizimin e Marrëdhënieve në mes të dy vendeve ka arritur sërish në një pikë vdekjeje. A nuk kanë ndikuar edhe aksionet e juaja të fundit në këtë?

Haradinaj: Është e vërtetë që dialogu ka dalur nga rruga. Por jo për shkak të masave defanzive. Por për shkak se së fundmi është diskutuar për territore dhe kufijve .

A e keni fjalën për Idenë e shkëmbimit të territoreve për vende të banuara me pakica- serbët në Kosovën veriore dhe shqiptarët në Serbinë jugore Lugina e Preshevës – bashkimin me “atdheun” përkatës. Çka ka të keqe këtu?

Haradinaj: Vetëm një retorikë e tillë është shumë e rrezikshme për tërë rajonin. Askush në Ballkan nuk është plotësisht i kënaqur me kufijtë ekzistues. Mirëpo me t’u hapur një herë çështja e kufijve, zor se do të arrihet prapë mbyllja e kësaj teme. Dhe siç na kanë treguar luftërat e viteve 1990 do të rrezikoheshin tragjedi të paparashikueshme. /dpa/

Intervista – Silberhorn: FSK duhet të krijojë struktura vetëqendruese

Thomas Silberhorn (CSU), sekretari parlamentar shteti pranë ministres së Mbrojtjes së Gjermanisë, në një intervistë ekskluzive për DW siguron vazhdimin e ndihmës gjermane për ndërtimin e ushtrisë së Kosovës.

Deutsche Welle: Z. Silberhorn, Parlamenti i Kosovës  po vendos bazën ligjore për Forcat e Armatosura të Kosovës. Si e shihni ju këtë hap?

Thomas Silberhorn:  Termi “forca të armatosura” na kujton se bëhet fjalë për sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës. Kosova nuk njihet nga të gjithë, për këtë ka mosmarrëveshje. Kjo është arsyeja se përse për mua është e rëndësishme që të konstatoj se në nismat legjislative të parashtruara në parlament nuk shfaqet termi “forca të armatosura”. Unë e shoh këtë si fillimin e një procesi transformimi në dhjetë vitet e ardhshme. Gjatë kësaj periudhe duhet të jenë zgjidhur të gjitha mosmarrëveshjet dhe pastaj mund të jemi më të qartë në lidhje me nocionin e forcave të armatosura.

DW: Serbia e sheh procesin e transformimit si kërcënim. Me çfarë argumenti do t’i qetësoni ju serbët?

Në Forcën e Sigurisë së Kosovës ka edhe anëtarë të pakicës serbe. Ajo ka për detyrë të kujdeset për sigurinë në të gjithë territorin. Këtu duhet formësuar një proces tranzicioni që merr parasysh interesat e pakicës serbe, por edhe faktin që partnerët e NATO-s nuk janë të një mendimi. Duhet të zgjedhim një rrugë që i përfshin të prekurit dhe çon në një zgjidhje bindëse.

DW: Mendoni se është momenti i përshtatshëm për të formuar Forcat e Armatosura, tani që raporti i besimit me pakicën serbe nuk është aq i mirë, sepse as dialogu serbo-kosovar nuk po bën përparime?

Nga këndvështrimi i qeverisë gjermane ne këtë e shohim të rezervuar. Por ne gjithashtu e kuptojmë se duhen njohur përparimet në çështjet e hapura dhe prandaj shpresojmë dhe po punojmë për këtë proces tranzicioni. Forca e Sigurisë së Kosovës është trajnuar profesionalisht dhe ajo duhet ta mbajë këtë nivel dhe ta zhvillojë duke krijuar struktura që funksionojnë pa mbështetje. Kësaj i shërben edhe angazhimi i bashkësisë ndërkombëtare në Kosovë. Ne do të këshillojmë dhe japim mbështetjen tonë për të krijuar në Kosovë struktura vetë-qëndruese.

DW: Gjermania deri më tani ka mbështetur Forcën e Sigurisë së Kosovës me pajisje. Cila do të jetë ndihma e saj për Ushtrinë e Kosovës?

Ne jemi tashmë prej gati 20 vjetësh të pranishëm në Kosovë me ushtarë të Bundeswehr-it. Para ca kohësh kontingjenti i 50-të gjerman u largua nga Prizreni, por ne do të mbetemi në Prishtinë, me rreth 70 persona. Ne jemi të përfshirë edhe në ekipin e NATO-s (NALT) që këshillon FSK-në për t’i kryer detyrat e saj pa mbështetje nga jashtë. Po ashtu, mbështesim ngritjen e kapaciteteve, për shembull, në fushën e logjistikës dhe shërbimeve  sanitare. Sa i përket pajimit, kur u larguam nga kampi i Prizrenit, lamë aty disa automjete. Por mbi të gjitha, ky kamp tani po shndërrohet në një park teknologjik dhe arsimor. Ky është një mesazh shumë i rëndësishëm për ne:  mbi terrenin e stabilitetit, të arritur me mbështetjen e Bundeswehr-it ne mund të organizojmë rindërtimin civil dhe të investojmë kështu në brezat e ardhshëm, në arsim dhe novacion. Angazhimi ushtarak vijohet nga partneriteti i ngushtë civil.

DW: Çfarë roli do të luajë NATO kur të krijohet Ushtria e Kosovës?

NATO-ja ndjek politikën e dyerve të hapura. Shtetet janë të pavarura dhe duhet të vendosin vetë për aleancat dhe kontributet që duan të japin për sigurinë. Mali i Zi, si anëtari më i ri i NATO-s, mund të merret si shembull orientimi. Por kjo nismë duhet të vijë nga vendet partnere. Në lidhje me Kosovën, ekziston çështja e hapur e sovranitetit dhe marrëdhënieve me Serbinë. Ky është një parakusht për nisjen e këtij kursi kaq themelor.

DW: Aktualisht ekziston vetëm një propozim konkret për zgjidhjen e këtyre çështjeve: I ashtuquajturi korrigjim kufijsh, i propozuar nga Presidenti i Kosovës dhe homologu i tij nga Serbia. Si e shihni ju këtë?

Është me të vërtetë detyra e dy vendeve që të gjejnë një zgjidhje me konsensus. Sa i përket shkëmbimit të mundshëm të territoreve, ne jemi shumë të rezervuar. Me zgjidhje të tilla nuk kemi pasur përvojë të mirë në Europë. Duhet t’i evitojmë kufijtë përgjatë vijave etnike. Ato nuk janë të qëndrueshëm. Lufta në Jugosllavi e tregoi se ndërmjet grupeve të ndryshme etnike ekzistojnë ndërvarësi  të forta. Synimi ynë është bashkëjetesa paqësore ndërmjet pjesëtarëve të grupeve të ndryshme etnike. Ajo nuk mund të ndahet me kufij dhe për këtë arsye nuk duhet të ketë shkëmbim popullsie, por duhet të punojmë që njerëzit të kenë një të ardhme në vendin që e ndiejnë si të tyren.

Berisha për Der Standard: Hashim Thaçi po e valëvit flamurin e Serbisë së Madhe me Edi Ramën iniciator

Ish-presidenti i Shqipërisë, Sali Berisha, ka goditur edhe një herë fuqishëm idenë e presidentit të Republikës së Kosovës, Hashim Thaçi, për ndarje të Kosovës. Në një intervistë për prestigjiozen austriake “Der Standard”, Berisha ka thënë se Hashim Thaçi duke e përkrahur këtë ide, po e valëvit flamurin e “Serbisë së Madhe”, raporton Gazeta Express.

Përveç Hashim Thaçit, Berisha ka thënë se edhe kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, është njëri nga iniciatorët e idesë për ndarje të Kosovës. Ish-kryeministri shqiptar në këtë intervistë ka folur edhe për mbështetjen që Federica Mogherini po ia jep idesë për prekje të kufijve, dhe gjithashtu ka folur edhe për njerëzit të cilët po lobojnë për ndarje të Kosovës, raporton Gazeta Express.

Ai ka thënë se nëse Bashkimi Evropian dëshiron t’i ndryshojë kufijtë në Ballkan, atëherë duhet të mblidhet në një konferencë ndërkombëtare dhe t’i caktojë kufijtë e rinj, por, sipas tij, është plotësisht e gabuar t’u lihet në dorë kjo ide Thaçit dhe Vuçiqit.

Berisha ka thënë se sa herë që është folur për prekje të kufijve në Ballkan, konflikti gjithmonë ka qenë i pritur.

Intervista e plotë:

STANDARD: Javën e kaluar, Kosova dhe Shqipëria vendosën të lehtësojnë kontrollet kufitare dhe tarifat. A është ky një sinjal në drejtim të ‘Shqipërisë së Madhe’?

Berisha: Bashkëpunimi midis Shqipërisë dhe Kosovës është i rëndësishëm, por kryeministri Edi Rama po përpiqet të përdorë Kosovën për të ushtruar presion mbi BE-në, dhe kjo është e gabuar dhe e dëmshme. Ai thotë se në qoftë se integrimi i Shqipërisë në BE nuk ndodh, ne mund të bashkojmë Shqipërinë dhe Kosovën. Por kjo nuk ndihmon Shqipërinë për të hapur negociatat.

STANDARD: Ka disa përpjekje për ta ndarë Kosovën. Presidenti serb Aleksander Vuçiq dhe ai kosovar Hashim Thaçi propozojnë një shkëmbim territorial, fshatrat serbe në Kosovë do bashkohen me Serbi, ndërsa fshatrat shqiptare në Serbi do të bashkohen me Kosovën. Cilat janë pasojat?

Berisha: Ky shkëmbim i kufijve dhe i territoreve dhe ndarjeve nuk është gjë tjetër veçse ideja e Serbisë së Madhe. Kjo fillon me Mitrovicën në Kosovë dhe vazhdon në Bosnje. Megjithatë, Serbia e Madhe ka qenë gjithmonë një burim i jostabilitetit, luftës dhe konfliktit në këtë rajon. Pra, nëse ndjekim këtë ide të ndryshimit të kufizuar, atëherë ne jemi plotësisht duke folur për konfliktet, pastrimin dhe shtetet njëetnike. Minoritetet nuk janë problem në rajon, e kundërta është në këtë rast: shumica janë problemi. Problemi nuk janë qytetarët e Mitrovicës, por bandat e Mitrovicës, të cilët janë në kontakt me politikanët në Beograd dhe me politikanët shqiptarë. Mafia nuk ka baba. Këta njerëz po kontrabandojnë dhe diktojnë. Dhe kështu shumica po përpiqen të azhurnojnë problemet e tyre për minoritetet.

STANDARD: Po në lidhje me bashkësinë ndërkombëtare?

Berisha: Ka njerëz në BE që po e shtyjnë idenë për një ndarje të Kosovës, një zgjidhje të ashtuquajtur “të thjeshtë”. Megjithatë, kjo mund të ketë një kosto të lartë. Nëse bashkësia ndërkombëtare beson se ka ardhur koha për të ndryshuar kufijtë në Ballkan, atëherë duhet të mblidhet një konferencë ndërkombëtare dhe të vendosë kufizime të reja. Por të mendosh se Thaçi ose Vuçiq mund të ndryshojnë kufijtë, nuk është një ide e mirë. Thaçi tani luan flamurin e Serbisë së Madhe në emër të Vuçiqit. Thaçi, megjithatë, nuk ka mbështetje në Kosovë. Nuk ka asnjë parti apo institucion tjetër përveç Presidencës për këtë iniciativë, e cila është nisma e Serbisë për 30 vjet. Thaçi përpiqet të shesë një projekt si shqiptar, i cili gjithmonë ishte serb.

STANDARD: Por ai ka mbështetje nga lobistë të ndryshëm në Evropë. Ideja u mbështet edhe nga disa njerëz në BE dhe SHBA. Kush qëndron prapa këtyre njerëzve?

Berisha: Po, ka një grup njerëzish në BE. Shumica e këtyre janë njerëz që nuk kanë dijeni për Ballkanin. Nga të gjithë ata që kanë kaluar vite në Ballkan, ka vetëm një person që e mbështet këtë ide – Wolfgang Petritsch. Por pse ka kaq shumë njerëz që e njohin rajonin dhe e kundërshtojnë këtë ide ndërsa të tjerët e mbështesin atë? Ka dy mënyra për të shpjeguar këtë: ata që mbështesin idenë janë njerëz që nuk e njohin mirë zonën. Ata mendojnë se nëse të dy palët bien dakord me shkëmbimin e territorit, ata nuk duhet të kundërshtojnë idenë. Shpjegimi i dytë është ndikimi i Serbisë dhe paratë. Është një ndikim shumë i fortë dhe shumë para për këtë iniciativë. Beogradi është në një pozitë të rehatshme tani që ka gjetur se Thaçi mbante flamurin për Serbinë. Fatkeqësia që do të vijë prej saj do të shihet më vonë. Ata që mbështesin ndryshimin e kufijve, si Federica Mogherini – të cilët ndoshta janë të gjithë proserb – luajnë këtu, megjithatë, me paqe dhe luftë.

STANDARD: A ka ndonjë politikan në Shqipëri të cilët mbështesin këtë ndryshim kufitar përgjatë kufijve etnikë midis Kosovës dhe Serbisë?

Berisha: Edi Rama e mbështet këtë. Lëvizja e vjetër komuniste në Shqipëri e konsideron Kosovën si një përpjekje për të luajtur për interesat e veta. Por ekziston një drejtim tjetër që e respekton Kosovën. U rrita me idenë solide të bashkimit të kombit në mënyrë që Kosova të bëhet pjesë e Shqipërisë. Por në vitin 1991 pashë një realitet tjetër në Kosovë, dhe pastaj e mbështetja projektin e tyre – pavarësinë. Prandaj nuk kam negociuar me Beogradin në lidhje me Kosovën – pa marrë parasysh se sa insistuan – sepse thashë: Kosova ka përfaqësuesit e vet. Rama është nga shkolla e vjetër. Tani ai është i lumtur ta paraqesë veten më të rëndësishëm. Kam lexuar se Carl Bildt – dhe i besoj atij – ka thënë se Rama nuk është kundër ndarjes së Kosovës dhe kësaj marrëveshjeje. Rama nuk refuzoi. Tani ai thotë se jo dhe po për këtë ide, dhe kjo do të thotë se ai do të thotë po. Por Rama nuk ka mbështetje në Shqipëri në partinë e tij. Por ai tani nuk mund të jetë i hapur për të, edhe pse ka shumë informacione të brendshme që e bëjnë atë një nga iniciatorët e këtij projekti.

STANDARD: Cili, për shembull?

Berisha: Po, nëse George Soros është i përfshirë në projekt, atëherë shumë njerëz thonë se është ashtu. Vetëm këtë verë pamë Sorosi i vogël (biri i Xhorxh Sorosit) që fluturoi tre herë nga Prishtina në Tiranë, nga Tirana në Beograd, nga Beogradi në Prishtinë.

STANDARD: A janë përfshirë edhe amerikanët në lobimin për këtë shkëmbim?

Berisha: Një nga kontributet më të mëdha të amerikanëve në rajon ishte se ata ishin në mënyrë të vendosur në kufi. Kur disa evropianë kërkonin “zgjidhje të thjeshta” dhe donin të ndryshonin kufijtë, Shtetet e Bashkuara qëndronin kundër dhe respektonin kufijtë. Tani nuk e di më.

STANDARD: Çfarë do të ndodhte nëse kufijtë do të tërhiqen përgjatë vijave etnike? Si reagojnë shqiptarët në Mal të Zi, Maqedoni dhe Greqi?

Berisha: Do të ishte një inkurajim i madh për të tjerët që të kërkojnë ndryshime kufitare kudo. Por të gjitha konfliktet dhe luftërat në Ballkan në 100 vitet e fundit erdhën nga ideja e ndryshimit të kufijve.

STANDARD: Ideja e tërheqjes së kufijve etnikë është e kundërta e asaj që BE-ja ka mbështetur në Ballkan që nga viti 1991. Çfarë ndodh në Ballkan kur zyrtarët e BE-së fillojnë të mbështesin idetë që më parë ishin persekutuar vetëm nga nacionalistët ballkanas?

Berisha: Në çdo rast, është e kundërta e ideve mbi të cilat bazohet BE. Angazhimi në shtete thjesht etnike dhe duke thënë se shtetet multietnike ose pakicë nuk kthehen në kohët e lashta.

STANDARD: A përfshin kjo politikë edhe rritjen e nacionalizmit dhe të mendimit etnik në Evropë dhe SHBA? 

Berisha: Natyrisht. Në vend që të konsiderojë hyrjen në BE dhe integrimin, Vuçiqi e rezervon Serbinë. Vuçiqi është plotësisht i angazhuar për Serbinë e Madhe, shumë më tepër se integrimi në BE. /GazetaExpress/

Intervista – Florian Biber: Dialogu Beograd-Prishtinë ka dalë nga binarët

Eksperti për Evropën Lindore Florian Biber për DW analizon dinamikën e dialogut Beograd-Prishtinë në Bruksel dhe situatën aktuale. Sipas tij dialogu ka dalë nga binarët dhe zgjidhja duket më larg se një vit më parë.

DW: A do të mund t’i analizoni pëmbledhtas një vit të dialogut Beograd-Prishtinë? A është BE-ja në rrugë të mirë për të arritur një rezultat pozitiv, që do të ishte një marrëveshje mes Kosovës dhe Serbisë? 

Florian Biber: Mendoj se çfarë po shohim tani është një proces që ka dalë nga binarët. Negociatat mes dy vendeve janë vështirësuar përgjatë viteve të fundit dhe sivjet kemi përjetuar krizën më të madhe. Nga njëra anë flitet për gjetjen e një zgjidhjeje të pranueshme nga të dyja palët. Dhe nga ana tjetër sinjalet shkojnë në drejtim të kundërt. E para që mund të thuhet është, se po përjetojmë më shumë tensione.

Mendoj se disa nga këto tensione janë të prodhuara më shumë nga vet palët për interesat e tyre. Nga arrestimi i Marko Gjuriqit deri tek fushata serbe për tërheqjen e njohjeve të Kosovës për të vazhduar me konfliktin e tarifave doganore. Të gjitha këto po krijojnë tensione që nxisin një atmosferë krejt të ndryshme nga ajo që do të lejonte arritjen e një marrëveshjeje.

Secila palë po luan me kartën e vet të konfrontimit. Unë gjithashtu mendoj se bisedimet rreth ndryshimit të kufijve e kanë dëmtuar mundësinë e gjetjes së zgjidhjes. Ky diskutim ka dhënë shenja, se procesi i mëparshëm, i cili e përjashtonte ndryshimin e kufijve, ka dalë nga binarët, dhe se të dy presidentët i kanë tejkaluar vijat e kuqe të dialogut.

Mendoj se të gjitha këto i kanë nxjerrë negociatat nga binarët duke sjellë më shumë të panjohura. Sipas mendimit tim, diskutimi i ndryshimit të kufijve nuk do të sjellë ndryshim të kufijve, por çon në “mos zgjidhje”. Është e qartë se një gjë e tillë nuk do ta ketë përkrahjen e shumicës në Kosovë. Për Serbinë do të jetë shumë vështirë që tani të gjejë një zgjidhje pa përfshirë ndryshim kufijsh. Tani në Serbi mbizotëron një ndjenjë, se ndryshimi i kufijve është i arritshëm. Kështu do të mund ta përshkruaja përmbledhtas situatën: procesi aktualisht është më keq se sa një vit më parë.

Në një panel diskutimi bashkëpunëtorja e afërt e Komisares së BE-së Federica Mogherini, Angelina Eichhorst ka thënë se tani ka një moment kur mund të gjendet zgjedhja, e ky çast mund të vazhdojë edhe në pranverën e vitit të ardhshëm. A besoni, se është realiste të mendohet që një marrëveshje mund të arrihet shpejt?

Nga perspektiva e një vëzhguesi të jashtëm kjo më duket shumë e vështirë të parashikohet. Tani unë nuk e di që në kuadër të diskutimeve instititucionale të ketë diçka më shumë, nga sa ka dijeni edhe publiku. Por nga jashtë kjo gjë duket shumë e vështirë. Ajo që është e qartë është, se për një marrëveshje nevojitet një konsensus i gjerë. Nuk kemi të bëjmë në fakt me një situatë, ku dy presidentë bien dakord, madje nuk kemi as sinjale që kjo të duket e mundshme. Atmosfera është  e tillë që çfarëdo zgjidhjeje do të ishte e vështirë të gjente konsensus të gjerë.

Në Serbi kemi një situatë, ku pushteti po bëhet gjithnjë më autoritar dhe shtyrja e një marrëveshjeje do të ishte më e lehtë e do ta forconte autoritarizmin edhe më shumë. Duke pasur parasysh, që vitin e ardhshëm kemi zgjedhje për Parlamentin Evropian dhe një përbërje të re të Komisionit Evropian, duket se një mundësi e tillë për vitin e ardhshëm i ka gjasat shumë shumë të vogla. Atmosfera dhe toni mes liderëve nuk duket se do të ofrojë mundësinë për një proces të suksesshëm.

Kryeministri kosovar Haradinaj ka vendosur një taksë prej 100 për qind. A shihni ju një strategji pas këtij vendimi apo ka qenë një veprim ad hoc? 

Shumë veprime të bëra nga Haradinaj dhe Thaçi, për mua nuk reflektojnë se në proces ka pasur qasje strategjike. Pajtimi i Thaçit që të diskutojë ndryshimin e kufijve është diçka që më është dukur si një gjë e papërgatitur dhe jo e menduar mirë, sepse kjo i hap shumë telashe Kosovës. Ka pasur edhe mungesë të përkrahjes së gjerë në Kosovë. Nga kjo pikëpamje duket, se edhe kryetari i shtetit edhe kryeministri e kanë vënë më shumë theksin në konfliktin me njëri-tjetrin dhe në përpjekjet për të avancuar agjendat e veta, se sa kanë menduar për një qasje strategjike. Qasje strategjike do të ishte nëse Kosova në tërësi ka një pozicion të unifikuar. Perceptimi im është që nga perspektiva serbe një situatë pa marrëveshje është rezultati më i mirë, sidomos kur për mungesë të rezultatit mund të fajësohet Kosova. Kështu Serbia mund të argumentojë, se Kosova nuk është koherente dhe nuk ka pozicion të qartë.

Mendoj se një gjë e tillë i shkon për shtat Serbisë. Serbia mund të kërkojë që ta shkëpusë procesin e integrimeve evropiane nga një marrëveshje me Kosovën, që do të ishte një skenar ideal për ta. Mirëpo kjo do ta vendoste Kosovën në një pozitë edhe më të dobët, gjë të cilën edhe presidenti edhe kryeministri i Kosovës janë duke e nxitur. Ndonjëherë duket se ata po luajnë lojën e presidentit të Serbisë, e nuk kanë një qasje strategjike për Kosovën.

Në Kosovë shumë ankohen, se po trajtohen jo si të barabartë, se BE-ja reagon për secilën çështje kur është fjala për të mbrojtur Serbinë, por nuk bën asgjë për Kosovën. A është e vërtetë që Kosova nuk po trajtohet si e barabartë?

Problemi është se Kosova është në një pozitë më të dobët se Serbia. Kjo është e vërtetë, pasi Serbia ka avancuar më shumë në integrimet evropiane dhe Serbia mund të jetojë më lehtë me këtë status quo se sa Kosova. Mendoj se përshtypja është që ka pabarazi. Kjo bazohet edhe në faktin se Serbia ka fuqi negociuese me BE-në dhe mund të kërkojë më shumë prej saj. Kjo është situata e pabarabartë që u krijon këtë përshtypje kosovarëve.

Sa i përket traformimit të FSK-së në ushtri, NATO ka kërkuar që kalimi i ligjit të shtyhet, ndërsa ambasadori i SHBA-së në Kosovë reagoi, duke e quajtur këtë hap si të natyrshëm. A ka në këtë mes ndonjë mospërputhje brenda NATO-s, mos ndoshta kjo ka të bëjë me ndryshimin e qendrimit të SHBA-së ndaj NATO-s?

Mendoj se sa i përket aleancës qëndrimi nuk është i ndryshëm dhe nuk ka ndonjë mospërputhje thelbësore që Kosova të ketë një forcë sigurie. Çështja ka të bëjë vetëm me kohën e papërshtatshme lidhur me negociatat, dhe SHBA-ja është më pak e përfshirë në to. Mendoj se për këtë arsye ka pak dallim në deklarime.

“Ne do të bindim me fuqinë tonë vetjake”: Annegret Kramp-Karrenbauer flet për DW

Kryetarja e re e CDU-së, Annegret Kramp-Karrenbauer u shpreh gjatë kongresit të partisë në Hamburg për strategjitë e ardhshme të CDU-së dhe trajtimin e Rusisë përballë krizës së Krimesë.

DW: Zonja Kramp-Karrenbauer, ju arritët një fitore me diferencë shumë të vogël votash. Ka shumë njerëz në parti, të cilët do të kishin dëshiruar që partia të merrte një pozicion më konservator. Si i kënaqni këta të zhgënjyer, çfarë u ofroni?

AKK: Ne përjetuam një kongres partie, i cili me të vërtetë qe i polarizuar në debate, pikërisht në alternativa. Por më parë konstatuam gjithashtu, që përmbajtjet nuk dallohen midis kandidatëve. Kështu që njësoj si Friedrich Merzi dhe Jens Spahn-i unë përfaqësoj një pozicion, që e drejta për shembull duhet të zbatohet në mënyrë shumë konsekuente. Kjo buron nga historia ime si ministre e Brendshme: dhe këtë do ta vëmë në rrugë për shembull në kuadër të një seminari për temën e migrimit, për temën e sigurisë së brendshme pranverën e ardhshme.

Vitin e ardhshëm keni tri zgjedhje të rëndësishme në landet lindore të Gjermanisë. Në Gjermaninë lindore partia populiste AfD është veçanërisht e suksesshme. Si doni t’i rifitoni zgjedhësit e AfD-së?

AKK: Me fuqinë tonë vetjake. E para është që edhe në këto fushata elektorale, që ne e pranojmë që nuk do të jenë të lehta, nuk do të orientohemi te partitë e tjera, por do të paraqitemi fort si CDU lokale. Për këtë ekzistojnë një sërë temash rajonale, bilance të mira, dhe përsa u përket landeve ku jemi në opozitë, edhe kritika të justifikuara ndaj qeverisë. Me siguri që do të dalin edhe tema më të përgjithshme, si çështja sociale, tema e pensioneve, këtu duhet t’i koordinojmë mirë pozicionet edhe në pikëpamje organizative. Por, siç e thashë, pozicioni bazë është: ne duam t’i bindim njerëzit me fuqinë tonë dhe ta bëjmë këtë në një mënyrë të tillë që zgjedhësit të kthehen edhe njëherë te ne.

Në Francë rrugët janë në flakë, njerëzit dalin në rrugën sepse luftojnë kundër pabarazisë sociale. A mund të mësoni gjë nga kjo për Gjermaninë?

AKK: Unë besoj se Gjermania është në një situatë tjetër, sepse ne kemi një sistem, me ekonominë sociale të tregut, për shembull me sistemin e partneriteteve tona sociale, ku shumë çështje dhe konflikte diskutohen dhe rregullohen me njëri-tjetrin edhe në struktura të rregullta. Shpresoj shumë që paqen, paqen sociale, të cilën e kemi në këtë mënyrë, të mund ta ruajmë vërtet edhe në Gjermani, sepse e shohim, pavarësisht nëse bëhet fjalë për Francën apo për shtete të tjera, se sa e vështirë është, kur thyhen rregullat për të cilat në thelb është rënë dakord, dhe kur konfliktet, krejtësisht të justifikuara në tematikë, shkallëzohen dhe kalojnë në dhunë.

Muajt e fundit ju jeni pozicionuar edhe në politikën e jashtme, për shembull në drejtim të Rusisë, ku kërkoni sanksione më të forta, që shkojnë më larg.

AKK: Ne duhet të mbajmë edhe njëherë parasysh, edhe tani përballë ngjarjeve më të fundit në Ngushticën e Kerçit, që fillesa si të thuash e diskutimit dhe e konfliktit është aneksimi në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare i Krimesë, përzierja në Ukrainën Lindore dhe që ne duhet të bëjmë shumë të qartë, si përmes sanksioneve, që kemi, por edhe në reagim të incidentit, që këtë mënyrë të marrjes së tokës në Evropë nuk e durojmë dhe se nuk mund ta durojmë. Është shumë e qartë që Deti Azov nuk është det i brendshëm rus dhe është edhe në interesin evropian, në interes ndërkombëtar që kjo të sqarohet dhe të kujdesemi për këtë.

Ju thatë që ndiheni pa asnjë problem e aftë për të qenë kancelare. A besoni megjithatë se kancelarja Merkel do ta përfundojë legjislaturën dhe do të jetë edhe tre vjet të tjera kancelare?

AKK: Atëherë: ne kemi një qeveri federale që është zgjedhur për këtë legjislaturë. Angela Merkeli ka thënë se është në dispozicion për ta përfunduar këtë legjislaturë. Dhe kongresi i partisë e bëri shumë të qartë, se edhe e dëshiron këtë dhe kjo është edhe dëshira ime personale. Dhe detyrën time si shefe e partisë në pushtet unë e shoh edhe që të kujdesem, që kjo qeveri të ketë stabilitetin e nevojshëm, në mënyrë që të plotësojë mandatin e zgjedhësve.

Annegret Kramp-Karrenbauer, përzemërsisht falemnderit për këtë intervistë.

Intervista – Ahmeti: Duhet të jemi të kujdesshëm në procesin e ndryshimeve kushtetuese

Zërijeta Hajro Jajaga

Kryetari i Bashkimit Demokratik për Integrim, Ali Ahmeti në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, thotë se të gjitha institucionet shtetërore, përfshirë edhe partitë politike duhet të jenë të kujdesshëm në procesin e miratimit të ndryshimeve kushtetuese në mënyrë që të jetësohet Marrëveshja e emrit me Greqinë. Në këtë intervistë, Ahmeti thotë po ashtu se nuk është momenti i duhur që të hapet Kushtetuta, sa i përket heqjes së fjalisë ku gjuha shqipe përkufizohet si gjuhë që flitet nga 20 për qind e popullsisë.

Radio Evropa e Lirë: Tanimë faza e dytë e ndryshimeve kushtetuese kaloi, ndërkohë që vazhdon debati publik rreth draft -amendamenteve për ndryshimin e Kushtetutës, pastaj sërish është e nevojshme të sigurohen dy të tretat e votave për votimin e të njëjtave. Prisni të ketë probleme gjatë sigurimit të dy të tretave të votave, për të kaluar në Parlament ndryshimet kushtetuese që janë të domosdoshme për zbatimin e Marrëveshjes me Greqinë për çështjen e emrit?

Ali Ahmeti: Të them të vërtetën, sikur kam një farë shqetësimi, sepse ky është një proces goxha i rëndësishëm, frikohem që të mos lëndohet nga pakujdesia e institucioneve që të mos krijohet ai opinioni se ky është një proces që tanimë është i mbyllur dhe ka përfunduar. Ky proces akoma është në zhvillim dhe duhet që të gjitha institucionet shtetërore, ligjvënëse, ligjzbatuese të jenë të kujdesshëm dhe ta ruajnë nga ndonjë inflamacion i jashtëm, sepse lehtësisht mund të dëmtohet imuniteti i këtij procesi.

Radio Evropa e Lirë: Çka nënkuptoni me atë kur thoni se të gjitha institucionet duhet të jenë të kujdesshme ndaj procesit në këtë moment?

Ali Ahmeti: Nuk mund të veçoj ndonjërën, por të gjitha institucionet kanë përgjegjësi për ta ruajtur imunitetin e procesit. E thashë edhe në fillim, që nga organet drejtuese deri tek organet ligjvënëse e ligj-zbatuese. Të gjithë kemi përgjegjësi për ta ruajtur vazhdimësinë e këtij procesi dhe procesi të qëndrojë i shëndetshëm në këmbë deri në përfundim.

Radio Evropa e Lirë: A mund të jeni më konkret? Për cilat institucione më konkretisht mendoni?

Ali Ahmeti: Unë thashë këtu të gjithë duhet të jemi të kujdesshëm, përfshirë këtu edhe partitë politike.

Radio Evropa e Lirë: Meqë jemi te ndryshimet kushtuese, një nga shtyllat kryesore të platformës së partive politike shqiptare është që gjuha shqipe të definohet në Kushtetutë si gjuhë zyrtare dhe jo gjuhë që e flasin 20 për qind e popullatës,këtë kërkesë, ndonëse në momentin që hapet Kushtetuta nuk e keni shtyrë para…Pse?

Ali Ahmeti: Unë mund të jap mendim, vlerësim, sepse e kemi analizuar si Bashkim Demokratik për Integrim po edhe me partitë e tjera shqiptare që marrin pjesë në Qeverinë e Republikës së Maqedonisë që nuk qëndron dhe nuk është momenti tani që në këto situata emocionale, këtij emocioni t’i shtojmë edhe një emocion duke hequr 20 përqindëshin dhe në Kushtetutë kjo të zëvendësohet me shqiptarë.

Po çka është përmbajtjesore, çka është themeltare dhe e rëndësishme për ne, që në preambulën e Republikës së Maqedonisë të hyjë Marrëveshja paqësore e Ohrit, si një nga elementet shtetformuese të këtij shteti . Do të thotë vetë Marrëveshja e Ohrit paraqet historinë më të re të Republikës së Maqedonisë dhe kjo ishte e rëndësishme, por njëherësh nuk do të krijonte dhe nuk do të krijojë në të ardhmen emocione dhe polarizim të shoqërisë.

Përndryshe 20 përqindëshi do të shndërrohet në shqiptarë në kohë më të qeta, pa ndonjë problem dhe me pajtueshmëri të plotë mund të bëhet në të ardhmen. Ashtu siç ndodhi me Universitetin e Tetovës dhe Universitetin Nënë Tereza në Shkup.

Sa shumë emocione kishte gjatë legalizimit të Universitetit të Tetovës, dhe asnjë emocion asnjë demonstrim pakënaqësie nuk u shfaq në drejtim të themelimit të Universiteti të dytë në Shkup Universitetit “Nënë Tereza”.

Unë mendoj se duhet të jemi racionalë dhe nuk duhet të jemi emocionalë në këto situata dhe këto çështje duhet t’i shfrytëzojmë për qëllime të politikave ditore apo për influenca partiake.

Radio Evropa e Lirë: Kur jemi te çështja e përqindjes së popullsisë dhe realizimit të një pjese të të drejtave të shqiptarëve në Maqedoni në bazë të përqindjes, cili është vlerësimi juaj rreth qëndrimit të drejtorit të Entit Shtetëror që gjatë regjistrimit të popullsisë, proces ky që duhet të realizohet gjatë vitit 2020, të hiqet paragrafi i përkatësisë etnike?

Ali Ahmeti: Grupet e punës janë takuar, sigurisht se të gjitha variantet janë duke i diskutuar. Për ne nuk ka ndonjë shqetësim edhe nëse përfshihet apo nuk përfshihet përkatësia etnike. Me rëndësi është që të bëhet një ligj i pranueshëm për të gjitha palët dhe këtë regjistrim të mos e politizojmë, njëherësh as mos i japim ngjyra partiake, por të bëhet një regjistrim konfor standardeve ndërkombëtare.

Intervista – Grubi: Mosmiratimi i ndryshimeve kushtetuese, katastrofik për të ardhmen e Maqedonisë

Deputeti i Bashkimit Demokratik për Integrim në Maqedoni, Artan Grubi thotë se miratimi i ndryshimeve kushtetuese që lidhen me ndryshimin e emrit, është me rëndësi kritike për të ardhmen e vendit. Në një intervistë me Zërin e Amerikës, zoti Grubi shprehu shqetësimin për mundësinë e mosplotësimit të dy të tretave të nevojshme dhe tha se shumica e konsideron amnistinë për disa nga personat e përfshirë në ngjarjet e dhunshme të parlamentit si një mundësi nëse do të siguronte votat e mjaftueshme. Në intervistën me kolegen Keida Kostreci këtu në Uashington, zoti Grubi kritikoi partitë opozitare shqiptare lidhur me kërkesat e përfshirjes së shqiptarëve në preambul dhe për çështjen e gjuhës:

Zëri i Amerikës: Zoti Grubi, duket se së fundmi shifrat në parlament sikur nuk po bëhen të mjaftueshme lidhur me ndryshimet kushtetuese. Si qëndron çështja e dy të tretës së votave? Sa shpresa keni dhe sa të shqetësuar jeni për mundësinë e mosarritjes së kësaj shumice të nevojshme?

Artan Grubi: Më 19 tetor ishte shumë e vështirë që të sigurohen tetëdhjetë vota dhe të gjithë ne që ishim në Parlamentin e Republikës së Maqedonisë, por edhe të gjithë qytetarët dhe komuniteti ndërkombëtar e dinë se si ndjeheshin gjatë gjithë asaj dite deri në ora nëntë të mbrëmjes kur arritëm t’i sigurojmë 80 vota për ta hapur Kushtetutën dhe për të filluar zbatimin e Marrëveshjes së Prespës.

Që nga 19 tetori e këndej pati një seri zhvillimesh politike dhe gjyqësore të cilat në fakt ndikuan mbi humorin e tetë deputetëve të VRMO-DPMNE-së, të cilët ndihmuan shumicën parlamentare për të hapur ndryshimet e Kushtetutës. Kemi dëgjuar deklarata prej tyre se paraburgimet dhe proceset gjyqësore ndaj ish-kolegëve të tyre po e rrezikojnë procesin e pajtimit dhe integrimit. Ata parashtruan disa kërkesa për të votuar, ndër të cilat tre u plotësuan me përfshirjen e tyre në përpilimin e projekt-amendamenteve për ndryshimin e Kushtetutës, por kishin kërkesë edhe për pajtimin dhe miratimin e një ligji për pajtim apo për amnisti, i cili akoma nuk është realizuar dhe ata janë në pritje. Unë vlerësoj se të gjitha çështjet duhet t’i adresojmë ne si shumicë parlamentare, si koalicion dhe si qeveri në mënyrë që të mos e rrezizkojmë 2/3 e votave në parlament deri në votën përfundimtare diku para 15 janarit të vitit të ardhëshëm.

Zëri i Amerikës: Kur thoni duhet t’i adresoni, duhet të merreni me këto çështje, çfarë keni parasysh konkretisht?

Artan Grubi: Me iniciativën tonë formuam një grup ndër-partiak parlamentar që do të merret me çështjen e integrimit, pra me zbatimin e amendamenteve kushtetuese, me çështjen e reformave, zbatimin e ligjeve, të cilat i kërkon Bashkimi Evropian, në veçanti mbi sundimin e ligjit dhe pjesa e tretë ka të bëjë me pajtimin. Grupi për pajtim është në përpilim e sipër të një ligji për falje apo amnisti për ngjarjet e 27 prillit, 2017, i cili do t’i përfshijë të gjithë pjesëmarrësit, përveç atyre që e organizuan ngjarjen e 27 prillit që morën pjesë në dhunë si dhe morën pjesë në përpjekje për vrasje. Këto tre kategori nuk do të përfshihen në ligjin e ri për amnisti. Vlerësoj se në ditët në vijim teksti do të jetë përfundmitar dhe do të kalohet në parlament para deputetëve për miratim.

Zëri i Amerikës: Sigurisht që për ju është me rëndësi jetike, të paktën ky është qëndrimi zyrtar i Maqedonisë që këto ndryshime të bëhen për të ardhmen e vendit. Por, nga ana tjetër, me këtë lloj synimi për amnisti është një ndërhyrje ndaj gjyqësorit. Nga njëra anë, ju zgjidhni një problem, por nga ana tjetër krijoni një precedent që mund të jetë i rrezikshëm për demokracinë e vendit dhe për ndarjen e pushteteve, apo jo?

Artan Grubi: Maqedonia ka miratuar disa herë ligje për amnisti. Në mos gaboj, katër ligje për amnisti deri më sot dhe vlerësojmë se ndërhyrja në gjyqësor në krahasim me ndërhyrjen në shtet është paksa jologjike për arësye se mosanëtarësimi i Maqedonisë në NATO do të thotë ndërhyrje e vrazhdtë në të ardhmen e të gjithë qytetarëve si dhe gjeneratave pas nesh.

Ndërhyrja në procesin e sigurimit të tetëdhjetë votave në parlament për ta zbatuar Marrëveshjen e Prespës do të ishte shumë e rëndë, për të mos thënë katastrofike, për të ardhmen jo vetëm të Maqedonisë por të gjithë rajonit të Ballkanit Perëndimor. Prandaj, vlerësojmë se çështje si pajtimi dhe integrimi si dhe reformat duhet të zgjidhen në mënyrë të ndërsjelltë, të pajtueshme. Në qoftë se ata kërkojnë ligj për amnisti, ne kemi shprehur gatishmëri që ta ndihmojmë procesin e pajtimit në mënyrë që t’i sigurojmë 80 votat në parlament.

Sa i përket sundimit të së drejtës, vlerësojmë që deri në fund të janarit ne si shumicë parlamentare, si qeveri duhet të përqendrohemi në zbatimin e suksesshëm të Marrëveshjes së Prespës dhe të ndryshimit të emrit në përputhje me marrëveshjen midis Shkupit dhe Athinës. Pas këtij procesi, të gjitha forcat tona do t’i përqendrojmë bashkërisht në sundimin e së drejtës dhe plotësimin e standardeve të cilat i kërkon Bashkimi Edvropian. Negociatat për anëtarësim në BE do të zgjasin shumë dhe në veçanti kapitulli 23 dhe 24. Me këmbënguljen tonë kemi ndërlidhur edhe procesin e reformave me porcesin e pajtimit duke shfrytëzuar mundësinë e këtyre dy të tretave të votave për miratimin e një sërë ligjesh reformuese, të cilat i kërkon BE-ja që të sigurojmë marrjen e datës për fillimin e negociatave në samitin e Bashkimit Evropian në qershorin e vitit të ardhëshëm.

Zëri i Amerikës: A jeni të sigurtë se kjo nuk do të shkaktojë një reagim nga vetë institucionet tek të cilat Maqedonia synon të anëtarësohet, pra kjo çështje që mund të perceprohet si ndërhyrje në drejtësi?

Artan Grubi: Shansi me të cilin ne po ballafaqohemi tash, mundësia e ndryshimit të emrit të Maqedonisë dhe përmbyllja e marrëveshjes midis Shkupit dhe Athinës është e papërsëritshme dhe nuk kthehet edhe një herë më. Ne duhet ta shfrytëzojmë atë, t’i bëjmë ndryshimet kushtetuese dhe mëpastaj të përqendrohemi në reagimet e të gjitha vendeve anëtare të BE-së dhe dhe NATO-s, të cilat mund të kenë shqetësime. Unë kam biseduar me shumicën e ambasadorëve dhe përfaqësuesve të vendeve anëtare të këtyre dy institucioneve ku ne aspirojmë dhe ua kemi shpjeguar procesin e miratimit të reformave dhe të pajtimit e integrimit dhe vlerësoj se bashkërisht kuptohemi për domosdoshmërinë e arritjes së një zgjidhjeje që do të mundësonte përmbylljen e Kushtetutës.

Zëri i Amerikës: Cila është alternativa në qoftë se dy të tretat nuk arrihen për miratimin e ndryshimeve të Kushtetutës?

Artan Grubi: Anëtarësimi i Maqedonisë në NATO dhe në BE është i patjetërsueshëm dhe pa alternativë. Rrugë tjetër për ne, Maqedonia nuk ka dhe nuk mund të ketë dhe askush që bën përpjekje për ta minuar këtë proces, nuk do t’i lejohet asnjë mundësi. Kemi shprehur shqetësim se ka forca në Maqedoni por edhe nga jashtë, të cilat po përpiqen që ta minojnë procesin e ndryshimeve kushtetuese dhe ta cënojnë arritjen e numrit të 80 deputetëve për në votimin përfundimtar diku në mes të janarit dhe askush as nuk duhet ta mendojë si alternativë dështimin.

Në atë rast, do të futeshim në një rrugë pa kthim sepse Maqedonia ka tashmë 27 vjet në kontest me Greqinë, e cila po bllokon ecurinë tonë drejt institucioneve ndërkombëtare si NATO dhe BE. Në rast dështimi, do të kalojnë dekada dhe nuk do të mund të arrijmë zgjidhje, jo më të mirë, por nuk do të arrijmë fare zgjidhje me fqinjin tonë jugor, Greqinë. Media duhet të kontribuojë, shoqëria civile, institucionet, intelektualët, bota akademike, për të mos u rrezikuar ecuria e sigurimit të tetëdhjetë deputetëve në çfarëdo qoftë forme.

Zëri i Amerikës: Ju po flisni për ndërhyrje nga vende të tjera, siç është dokumentuar ndërhyrja ruse apo siç është njoftuar për ndërhyrjen turke jo vetëm në Maqedoni por edhe në Ballkan dhe ku i mbështesni këto akuza?

Artan Grubi: Më 19 tetor kur u votua për hapjen e Kushtetutës, në korridoret e kuvendit të Republikës së Maqedonisë ndjeheshin erëra shumë të forta. Qoftë nga Perëndimi qoftë edhe nga Lindja, nga pjesa euro-aziatike e saj. Ndikime të jashtëzakonshme po ushtrohen në Maqedoni, jo vetëm nga Rusia por edhe nga shumë shtete edhe të rajonit e më gjerë për arësye të interesave të tyre gjeostrategjike dhe gjeopolitike, jo vetëm për Maqedoninë por për gjithë Ballkanin Perëndimor. Prandaj kemi hyrë në një proces të përfundimit të kapitullit të të qenit problem i Evropës dhe duke e tejkaluar problemin të bëhemi pjesë e BE-së. Veç kësaj, kemi edhe ndërhyrjet e brendshme nga njerëz, të cilët nuk e duan suksesin e këtij procesi dhe po cënojnë ecurinë e të gjithë procesit të integrimit të Maqedonisë në NATO dhe në BE, dikush për interesa meskine, dikush për kalkulime politike, dikush për arësye të orientimeve ideologjke. Jemi të shqetësuar për këto ndërhyrje dhe po bëjmë çmos që ta pengojmë ndikimin mbi vullnetin e deputetëve të parlamentit të Maqedonisë.

Zëri i Amerikës: Si do të veprojë BDI-ja në lidhje me kërkesat për futjen e shqiptarëve si element kushtetues në Preambulë?

Artan Grubi: Mendoj se kjo çështje është një formë e folklorizmit të pavend nga ana e partive më të vogla parlamentare shqiptare, për arësye se shqiptarët janë pjesë e Preambulës së Kushtetutës. Shqiptarët janë pjesë e Kushtetutës dhe Preambula thotë se shqiptarët e Maqedonisë janë pjesë e kombit shqiptar që jetojnë në Republikën e Maqedonisë. Kërkesat e opozitës shqiptare janë oportune dhe vlerësoj se treni i çështjeve të mëdha të të drejtave etnike ka kaluar qysh në vitin 2001 me luftën e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare dhe këto janë përpjekje që nëpërmjet një dere të vogël të rikthehen në skenë me tema të mëdha që janë të harxhuara dhe të tejkaluara në një shoqëri të vitit 2018, e cila mendon për zhvillimin ekonomik, infrastrukturë, integrim e jo më për çështje të tilla, të cilat keqpërdoren nga këto parti politike në mënyrë që ta pengojnë procesin e integrimit të Maqedonisë në NATO dhe BE dhe që ta faktorizojnë veten me tema të mëdha kombëtare për të cilat vulën tashmë e ka mbajtur zotëri Ali Ahmeti dhe Bashkimi Demokratik për Integrim.

Zëri i Amerikës: Megjithatë, kritikët thonë se shqiptarët nuk kanë të njëjtën peshë në formulim në Kushtetutë ashtu si kombi maqedon.

Artan Grubi: Nuk është ashtu. Bëhet fjalë për formulimin e 20 përqindëshit për të drejtën e gjuhës. Kushtetuta në përputhje me Marrëveshjen e Ohrit e përcakton të drejtën e përdorimit të gjuhës. Në nivel shtetëror, komuniteti i cili përbën më shumë se njëzet për qind, gjuha e tij është gjuhë zyrtare. I vetmi komunitet në nivel shtetëror që është mbi 20% të popullsisë është komuniteti shqiptar, prandaj e bën edhe gjuhën shqipe gjuhë zyrtare. Por, kur zbresim në nivel lokal, në komuna të caktuara ku komuniteti rom, turk, apo serb përbëjnë mbi 20%, gjuha e tyre është zyrtare.

Zëri i Amerikës: Por me këtë logjikë, në Tetovë, për shembull, nuk janë maqedonasit shumicë. Pse të mos jetë i njejti formulim, ka një lloj logjike kjo kërkesë e opozitës shqiptare?

Artan Grubi: Kushtetuta e Maqedonisë e përcakton si gjuhë zyrtare gjuhën maqedonase si dhe gjuhën të cilën e flasin mbi 20% në nivel qendror, ndërsa në nivel lokal janë gjuhët lokale të cilat fliten aty. Në komunën eTetovës janë dy gjuhë zyrtare, edhe gjuha shqipe edhe gjuha maqedonase. Kushtetuta në aspekt të rregullores është hapur vetëm për katër nenet e Kushtetutës dhe sipas rregullores së Kuvendit mund të ndërhyhet vetëm në ato katër nene dhe jo në nenet tjera. Janë nenet e kontestuara si emri i shtetit, preambula, çështja e diasporës që janë hapur për ndryshim.

Zëri i Amerikës: Pse nuk ka asnjë lloj përgjegjësie apo llogaridhënieje për arratisjen e ish-kryeministrit Nikolla Gruevski?

Artan Grubi: Një veprim skandaloz edhe i zotit Gruevski, por edhe i institucioneve të vendit. Përgjegjësi patjetër duhet të ketë në institucionet, të cilat dështuan në parandalimin e ikjes së zotit Nikolla Gruevski në Hungari. Ai identifikohet si kreu i asaj qeverisjeje, e cila po hetohet nga Prokuroria Speciale për arësye të keqpërdorimeve dhe ikja e tij ka dëmtuar seriozisht besueshmërinë e përgjegjshmërisë së politikanëve të korruptuar apo të dyshuar si të tillë. Hetimi për arratisjen e tij duhet të përfundojë menjëherë dhe përgjegjësia qoftë politike ose praktike duhet të ndërmirret nga ata që ishin përgjegjës.

Zëri i Amerikës: Zgjedhjet presidenciale pritet të mbahen në prill vitit të ardhëshëm. BDI-ja në të kaluarën ka sugjeruar një kandidat konsensual. A i përmbaheni ende këtij qëndrimi?

Artan Grubi: Absolutisht. Vlerësojmë se konsensualiteti si parim në politikë rrjedh nga Marrëveshja e Ohrit, e cila nënkupton se dy komunitetet e mëdha shumicë, maqedonasit dhe shqiptarët duhet të pajtohen për të ndërtuar politika në të mirë të qytetarëve. Zoti Ivanov në vitin 2014 u zgjodh si një president partiak dhe ja sot po dëshmohet se ishte një zgjedhje e gabuar dhe një proces i gabuar. Presidenti i ardhëshëm duhet të jetë patjetër një kandidat që do të ketë pajtueshmërinë edhe të shqiptarëve, edhe të maqedonasve. Ne kemi hapur një dialog me Lidhjen Social Demokrate në lidhje me këtë dhe jemi në pajtim e sipër që kandidati për president të shtetit duhet të jetë konsensual nga të dy palët që do të përfaqësojë në mënyrë të barabartë edhe komunitetet e tjera, në mënyrë që të shmangim situata të tilla me një president partiak, i cili do të kryente veprimet e partisë që e ka propozuar dhe që e ka zgjedhur.

Intervista – JUSUF BUXHOVI: “Korrigjimi i kufijve” zgjon apetitet e Beogradit në rajon, të cilat historikisht përputhen me rritjen e apetiteve të Moskës

Intervistë e historianit Jusuf Buxhovi dhënë revistës së Shkupit “Shenja”, ku shpjegohen arsyet pse lidhja me pellazgët – dardano-ilirët i vendos në qendër të qytetërimit antik si themelues të tij, ndërkohë që rezistenca që i bëhet asaj në emër të “mbrojtjes së ilirishtes” nga një pjesë e historianëve insitutucionalistë në Tiranë dhe Prishtinë, quhet joshkencore dhe në përputhje me klishetë ideologjike dhe ato të limiteve të vendosura nga historiografia serbomadhe. Buxhovi, po ashtu shpjegon pse shqiptarët historikisht dhe etnikisht janë trashëgimtarë të Maqedonisë, ndërsa Shkupin e cilëson kryeqendër historike të shqiptarëve nga antikiteti e deri te viti 1912, fakte këto që duhet të kihen parasysh që shteti maqedonas shqiptarët t’i trajë si popull shtetndërtues. Në këtë intervistë Buxhovi flet edhe për bashkimin kombëtar si idologji të shekullit të kaluar, që duhet zëvendësuar me neo-shqiptarizmin, i cili duhet të mbështetet mbi realitetin e dy shteteve shqiptare, që shtron nevojën për një union shtetëror shqiptar, që duhet të arrihet me metoda demokratike dhe në bashkëpunim me aleatët perëndimor, SHBA-të dhe NATO-n. Ndërsa nismën e Presidentit të Kosovës për shkëmbim të territoreve me Serbinë gjoja në “emër të një pajtimi hsitorik”, e quan antikushtetuese dhe karrem të Serbisë dhe Rusisë kundër shtetit të Kosovës po edhe kurth për rikthimin e interesave ruse në rajon…
….
“Shënja”: Historiografia shqiptare, në thelbin e narracionit të saj, herë e ka pas heroin, herë shtetin, herë kombin e herë ideologjinë? Në përgjithësi, si e konceptojnë sot shqiptarët historinë dhe në bazë të cilës shkollë të metodologjisë së historisë është shkruar historia e deritanishme?
J. Buxhovi: Historiografia shqiptare, edhe sot e gjithëditën, nuk ka koncepte të qarta shkencore, ngaqë ende nuk është liruar nga kornizat ideologjike të së kaluarës dhe recetave që i kanë ardhur nga “lart” në formë të urdhrave të prera. Kështu që nuk mund të flitet për kurrfarë shkolle metodologjike, pos diktatit partiak. Brenda për brenda këtij diskursi kanë vegjetuar modelet narrative ku edhe “heroi”, edhe “shteti” e edhe “kombi” është dashtë të fabrikohen, paçka se e gjitha ka sjellë një pamje të deformuar të ngjarjeve dhe proceseve historike…
“Shënja”:A kemi burime të mjaftueshme që e dëshmojnë prejardhjen tonë ilire-pellazge?
J. Buxhovi: Prejardhja jonë ilire-pellazge ka më shumë argumente shkencore se sa mohimi i saj ose shkëputja e dhunshme e lidhjeve ilire me të. Ka dy shekuj që historianë të njohur botërorë (të shumtën gjermanë, por edhe të tjerë) bëjnë me dije për këtë çështje, Madje, rreth kësaj lidhjeje vazhdimisht na përkujtojnë edhe autorët antikë, të cilët helenizmin dhe qytetërimin që doli prej tij ia atribuojnë lashtësisë pellazge. Por, do të jenë klishetë gjuhësore të indoevropianishtes dhe ato të helenizmit politik të shekullit të kaluar, që këtë do ta anatemojnë ngaqë lashtësia pellazge dhe lidhjet e saj të drejtpërdrejta me botën dardane-ilire (qëllimisht po e theksoi atë dardane ngaqë ajo paraqet amëzën e saj në aspektin shoqëror, politik por edhe qytetërues), thyejnë diktatin e indoevropianishtes dhe të helenizmit – si pronë e grekëve. Zbulimet e vonshme te pllakave hitite, të atyre frigje dhe Trojës si dhe gjurmët e kulturave materiale në hapësirën e Mesdheut dhe të Ilirikut, bëjnë të ditur për rolin vendimtar të pellazgëve dhe pasardhësve të tyre në këto zhvillime, ku gjuha shqipe nuk shfaqet si degë e vetme (sipas klasifikimit të deritanishëm indoeuropianist), por fundament i saj, gjë që kjo shpjegohet edhe me të ashtuquajturit “operator aktiv” në kudër “të operatorëve pasivë” të sanskritishtes, që gjallërojnë vetëm te gjuha shqipe. Mjafton këtu të shihen studimet revolucionare të Petro Zhejit rreth raporteve të sanskritishtes dhe shqipes për t’u parë kjo, gjë që nënkupton një qasje tjetër të gjuhësisë sonë ndaj kësaj çështje, që për fat të keq nuk ndodhë ngaqë pjesa më e madhe e filologëve dhe historianëve të nomenklaturës institucionale në Tiranë dhe Prishtinë, mbrojnë diktatet e klisheve ngaqë me to ndjehen “komod” për të mbrojtur “meritat” e tyre joshkencore, titujt, po edhe privilegjet nga “klasa e re partiake”!
“Shënja”:Paradigmë e të shkruarit tuaj të historisë është Dardania. Përmes përpjekjes suaj intelektuale dhe akademike ju e keni trajtuar çështjen e Kosovës nga antikiteti e deri më sot, me ç’rast përfshihet edhe gjeografia ku sot jetojnë shqiptarët e Maqedonisë së Veriut. A e forcon ky narracion i juaji idenë dhe identitetin politik të kosovarëve apo, në përgjithësi, i përplotëson zbrazëtirat e narracionit historik shqiptar?
J. Buxhovi: Kapja për Dardaninë, që del nga koncepti i veprës sime “Kosova” në tetë vëllime, që sapo u kompletua, nxjerr dy çështje të rëndësishme nga aspekti historiografik, por edhe ai shoqëror dhe politik. Pra, në njërën anë, atë të rolit të Dardanisë në antikitet, si amëz e lashtësisë pellazge, me të cilën lidhet edhe gjithë zhvillimi i qytetërimit antik në Mesdhe dhe tutje në hapësirën euro-azaitike, gjë që kjo shtyn pamjen historike të tyre nga shekulli IV, ku rëndom është vendosur si mbretëri dardane, te ajo në shekujt XVI para erës sonë, e ndërlidhur me krijimin e Trojës, mbretërisë hitite dhe atë frigje (bryge) e deri te themelimi i Romës, ku disa fise dardane (Tunatët dhe Calabrët) shihen si themelues. Dhe, në tjetrën anë, nxjerr edhe çështjen e rolit të Dardanëve dhe të Dardanisë brenda për brenda faktorit ilir-trakas, si vazhdimësi e botës pellazge, në të cilën përfshihen edhe formacionet tjera shoqërore dhe politike (nga fiset-mbretëri dhe mbretëritë-shtete), siç shfaqen edhe Maqedonët, Epirotët dhe fiset ilire, si faktor të pakapërcyeshëm, që në forma të ndryshme, derivojnë nga faktori dardan dhe Dardania.
Këtu, duhet parë edhe rolin e Maqedonëve dhe të Maqedonisë, jo si faktor politik (ngaqë Maqedonia politike si shtet i krijuar nga Titoja në vitin 1944 dhe ky i sotmi ka të bëjë me konceptin gjeografik-koniunktural), por si faktor historik nga antikiteti e deri te mesjeta e vonshme, kur do të pushojë se ekzistuari (nga shekulli II para erës sonë kur do të bjerë nën pushtimin romak), ndërkohë që si provincë do të përthihet në tërësi nga ajo e Dardanisë. Në këtë aspekt, mund të thuhet pa hezitim, se gjeografia politike maqedonase dhe harta shtetërore, qoftë nga rrënja maqedonase, qoftë nga ajo dardane, nxjerrin trashëgimtarë të ligjshëm dhe të vetëm shqiptarët. Në të dyja këto konfigurime antike (maqedonase dhe dardane) dhe atë titiste, shqiptarët janë trashëgimtar të shtetit të sotëm maqedonas.
Në kundrimin tim historik paradigma e Dardanisë si dhe roli saj që shteti i Kosovës të lidhet me të, nuk ka të bëjë me identitetin politik “të kosovarëve”, ngaqë ai nuk ekziston dhe as që mund të ekzistojë jashtë kundrimit të një përkatësie krahinore, çfarë ka sot mjaft në kuadër të “identiteteve” krahinore dhe ato mund t’i atribuohen raporteve të etnisë gjeografike të natyrshme si veçori të brendshme dhe asgjë tjetër, të cilat nuk mund të kthehen në kategori kombëtare në përputhje me zhvillimet ditore dhe politike në rrethanat e caktuara. Këtu duhet dalluar raportet e qytetarëve te një shteti me ato te shtetësisë, që janë çështje edhe administrative e ku interpretimi i tyre mund të kthehet në keqkuptim nëse ato ngatërrohen.
“Shënja”: Car Dushani ka qenë një mollë sherri që është reflektuar në debatin publik pas ekspozimit të statujës së saj në sheshin e Shkupit. Çfarë mund të thoni për Car Dushanin, për përkatësinë e tij dhe raportet me etninë e tjera të Ballkanit?
J. Buxhovi: Vetë cilësimi që i bëni ju Dushanit “si car” (perandor) me të cilin ai ka ardhur edhe në Shkup, gjë që nuk ka qenë pos një zhupan (prijës fisi) si shumë e shumë të tjerë në rrethanat e perandorisë bizantine, tregon stereotipet e caktuara për të cilat u bë fjalë më herët dhe pasojat e tyre, ku krahas atyre ideologjike me konotacione komuniste, bëjnë pjesë edhe ato nga arsenali i historiografisë serbomadhe, i krijuar nga “Naçërtanja” e Garashaninit e tuje, me të cilin, është ushqyer gënjeshtra e “shtetit mesjetar serb” dhe madje e “perandorisë së Dushanit” dhe mashtrime të tjera të ngjashme, mbi të cilën, Beogradi ka justifikuar pushtimet hegjemoniste në Ballkan, veçmas ato ndaj trojeve etnike shqiptare nga viti 1877, 1912 dhe 1944, me çka është krijuar Serbia e Madhe. Edhe pse maqedonët njësoj si shqiptarët ishin viktima të kësaj politike në vitet 1912 dhe më vonë, “ardhja” e një zhupani të tillë në Shkup “si car”, tregon për fuqinë e idesë serbomadhe në këto pjesë si dhe koketimin e politikës maqedone me këtë faktor për t’u mohuar vazhdimësia historike, etnike dhe shpirtërore e shqiptarëve në këto hapësira, ose që ata të trajtohen si “ardhacakë” e me këtë si pakicë kombëtare siç janë trajtuar në kushtetutën e vitit 1991 dhe në këto të mëvonshmet.
Sa i përket “carit” Dushan dhe atyre që lidhen me të, kam dhënë mendimin tim në librin “Kosova” II (Mesjeta), ku ai shihet në krye të dinastisë rasiane (Rashës), por si tribal ( sipas gjitha gjasave fis dardan në veri), origjinë kjo që dëshmohet në shumë dokumente meritore nga Porfirogeni e deri te Jeriçek, Shufllaj, Fallenmyer e të tjerë, po ku nuk mohohet as nga disa autorë objektiv serb. Po ashtu, edhe “perandoria” e tij, në veprën time, shikohet në përputhje me burimet meritore të kohës, si një despot i përkohshëm, i cili, që nga shfaqja e tij e pasqaruar ose e keqinterpretuara në Rashë (e njohur si kështjellë dardane), përkrahet me të madhe njësoj nga Vatikani, për qëllime që në Ilirik të dobësohet Bizanti (Kostandinopoja)siç përdoret edhe nga Bizanti, kudër depërtimit të Vatikanit. Dushani dhe Nemanjajt, ishin si akter në këtë lojë, por jo si të vetmit e as të fundit, siç pretendohet të tregohet nga historianët e Beogradit dhe pasuesit e tyre jo të paktë në Tiranë, Shkup dhe Prishtinë.
“Shënjat”:Kohëve të fundit kemi studime më të shtensionuar nga tonet fyese të ideologjisë dhe më të avancuara sa i përket Perandorisë Osmane dhe zhvillimit, rolit dhe ndikimit të shqiptarëve në Perandori. Megjithatë, çfarë mendoni për këtë periudhë të gjerë historike, që u përshkruara me batica dhe zbatica në raport me shqiptarët?
J. Buxhovi: Edhe kundrimi i Perandorisë Osmane dhe ndriçimi i saj ka vuajtur nga konceptet ideologjike dhe ato të limiteve të historiografisë së Beogradit, që pak a shumë edhe më tutje vuan. Kësaj çështje i kam kushtuar rëndësi të veçantë në “Kosovën” III (Perandoria Osmane) dhe në studimin “Nga Shqipëria osmane te Shqipëria evropiane”. Jam nisur që faktet historike t’i trajtoj si fakte historike, ndërsa realitetet jetësore, si pjesë e realiteteve historike, me çka eliminohen kundrime bardh-zi dhe ato ideologjike. Por, këto qasje do të vazhdojnë të krijojnë telashe nëse faktet historike do të “ngatërrohen” si fakte jetësore dhe në përputhje me to do të interpretohen, ndërsa faktet jetësore do të shihen si fakte historike, prej nga mund të dalin vlerësime të gabueshme të natyrës interpretuese, ku jo rrallë edhe fakti bie viktimë. Ajo që megjithatë, është thelbësore në interpretimin tim të raporteve midis pamjes së fakteve historike të pa ndryshueshme (pushtimet osmane) dhe realiteteve shoqërore, ekonomike, pra ku shqiptarët në Perandorinë Osmane shihen në kuadër të zhvillimeve të përgjithshme politike deri te piramida më e lartë shtetërore dhe ushtarake, ka të bëjë edhe me atë “lajthitjen” ku faktori kishtar në Ilirik (përkatësia ortodoksisë) barasvlerësohet me sllavët, përkatësisht serbët dhe “shtetin e tyre mesjetar” (shpikje absurde kjo kur dihet se në mesjetë nuk ka pasur përkatësi kombëtare pos etnike e as shtet serb),gjë që pushtimet osmane interpretohen “si çlirime” nga serbët dhe “perandoria serbe”, ku, pastaj, edhe islamit i jepen konotacione të tjera nga ato që i kishte në ato rrethana.
“Shënja”: Historiografia shqiptare është shumë e ngarkuar me cilësorin ose steretipizimin e tradhtarit dhe patriotit, saqë disa figura kombëtare përmbajnë një lloj dualizmi në këtë stereotipizim, herë patriot e herë tradhtar. Si të çlirohemi nga këto stereotipa?
J. Buxhovi: Edhe te kjo çështje duhet parë rolin e faktorit ideologjik dhe kurthin e tij. Për fat të keq, viktima të kësaj formule kanë rënë edhe ideologët e Rilindjes Kombëtare si dhe krijuesit e shtetit shqiptar, po edhe intelektualët e njohur dhe shkrimtarët e merituar të përfshirë në atë kauzë madhore. Mjafton të përmendim këtu fatin e Hasan Prishtinës, Luigj Gurakuqit, Bajram Currit, Mbretit Zog e të tjerëve, pa përjashtuar këtu edhe atë të Esad Pashë Toptanit, si më emblematiku, jo pse lojërat e tij politike, në rrethanat vendimtare, ishin të dëmshme për çështjen shqiptare, por nga shkaku i kategorizimit të tyre apriori “në tradhti” kombëtare, pa u analizuar mirë të gjithë faktorët përbërës dhe përcjellës që kanë përcaktuar drejtimet politike, veçmas ato në raport me Fuqitë e Mëdha dhe interesat tepër fluide dhe kundërthënëse në vitet 1914-1920 nëpër të cilat ka kaluar bota shqiptare si dhe tragjika e saj, ku pastaj patriotët dhe tradhtarët të shumtën janë caktuar nga jashtë, veçmas nga Beogradi dhe interesat e tyre, praktikë kjo që vazhdon edhe sot e gjithëditën. Sidoqoftë, historiografia jonë duhet që të rishikojë ikonografinë që ka krijuar ideologjia, në mënyrë që të eliminohen klishetë: hero-tradhtar ose anasjelltas, me çka shumë nga akteret historik do të dalin me pamjen reale dhe jo ashtu si duam ose duhet të shihen.
“Shënja”: Ju thoni se një ndër kontribuuesit më të madh të themelimit të Shtetit Shqiptar është edhe Shkupi. Çfarë në të vërtetë nënkuptoni me të?
J. Buxhovi: Shikuar nga pikëpamja historike, nga antikiteti e deri te koha jonë, gjatë mbretërisë maqedone dhe asaj dardane, po edhe gjatë mesjetës e deri te viti 1912, Shkupi shfaqet si kryeqytet historik i shqiptarëve. Roli i Shkupit, ishte i madh edhe nga aspekti politik, ngaqë lëvizja kombëtare nga meset e shekullit XIX, qendër kishte Shkupin, ku jo rastësisht, Hasan Prishtina në gusht të vitit 1912 bëri marrëveshjen me Perandorinë Osmane për krijimin e Shqipërisë Osmane (bashkimin e katër vilajeteve shqiptare në një), që ndonëse do të rrënohet nga luftërat ballkanike që kishin për qëllim moslejimin e këtij realiteti, përkundër gjithë asaj tragjedie dhe pushtimeve serbe, solli edhe shtetin e pavarur shqiptar.
“Shënja”:Si e kuptoni projektin e rilindësve shqiptarë? A mendoni që projekti i shqiptarizmit, i projektuar nga rilindësit, tashmë është i tejkaluar?
J. Buxhovi: Ditën që do të shpallet shteti i pavarur shqiptar (më 28 nëntor 1912) dhe do të njihet nga Konferenca e Londrës në vitin 1913 (paçka se i përgjysmuar), përfundon misioni historik i Rilindjes kombëtare. Pavarësia e shtetit shqiptar dhe Londra (mbetja e Kosovës dhe Maqedonisë Perëndimore nën pushtimin serb), nxori në pah realitet tjera, siç janë ato të dëshmimit të shtetit shqiptar dhe përpjekjet për çlirim në pjesët e shkëputura nga trungu kombëtar.
“Shënja” :Ju pretendoni se kemi nevojë për një neo-shqiptarizëm. Çfarë nënkuptoni me të?
J. Buxhovi: Shikuar nga realitetet historike që prodhuan luftërat ballkanike si dhe vendimet e Londrës, sado të padrejta qofshin ato, dhe realitetet që krijoi krijimi i shtetit të Kosovës, në vitin 2008 kur u pranua ndërkombëtarisht, bashkimi kombëtar, si ideologji e shekullit të kaluar, duhet t’ia lëshojë vendin një neo-shqiptarizmi, që do të thotë se dy shtetet shqiptare (Shqipëria dhe Kosova) si dhe shqiptarët në Maqedoni si popull shtetformues, duhet të krijojnë një platformë te re, që sipas mendimit tim duhet të mbështetet mbi respektimin e realiteteve shtetërore, që do të thotë të unionit të shteteve shqiptare në çatinë e përbashkët euroipiane, ose, po qe se ajo dështon, të realizohet edhe jashtë saj, por në rrethana demokratike dhe në përputhje me interesat e Perëndimit, sidomos SHBA-ve, NATO-s dhe assesi krynëvete, siç dëgjohet të thuhet aty këtu, nga emocionet ose mungesa e sensit politik, që e kërkojnë këto veprime. Si parakusht për këtë duhet që Shqipëria dhe Kosova të stabilizohen si shtete demokratike, ndërsa shqiptarët në Maqedoni të fitojnë statusin shteformues, pra të etnisë së barabartë shtetërore.
“Shënja”: Përpos që e njihni historinë e viteve të 90-ta, ju keni qenë edhe njëri ndër aktorët kryesorë në periudhën kur po shkatërrohej Jugosllavia. A kishte mundësi që shqiptarët e ish Jugosllavisë atëbotë të krijonin një republikë më vete, ku do të përfshiheshin edhe shqiptarët e Republikës federale të Maqedonisë? Nëse po, kush ishin faktorët apo pengesat e realizimit të një ideje të tillë?
J. Buxhovi: Shkatërrimi i ish Jugosllavisë dhe realitete që u krijuan menjëherë pas konferencës së Hagës (ato të gushtit 1991 dhe vendimeve të Komisionit të Badinterit për trajtimin e Jugosllavisë në shpërbërje), imponuan sjelljen e shqiptarëve në përputhje me këto rrethana dhe vendime, edhe pse sipas tyre shpërbërja (shkëputja) nga federata jugosllave vlente vetëm për njësitë federative dhe jo për krahinat, ndonëse ato, me kushtetutën e vitit 1974, ishin pjesë e federatës. Asokohe, shqiptarët dolën me projektin e tyre, rreth tri opsioneve, ku parashihej edhe republika shqiptare në Jugosllavi, po qe se do të ndryshonin kufijtë e brendshëm, që u iniciua nga Lidhja Demokratike e Kosovës si bartëse e qëndrimit të shqiptarëve, që u aprovua edhe nga partitë tjera politike shqiptare (në Maqedoni, Luginë të Preshevës dhe Mal të zi), por ishin vendimet e Hagës që parandaluan një gjë të tillë. Do të ishte aventurë e rrezikshme po qe se kundruall këtyre vendimeve, që ishin pranuar nga tetë njësitë, të cilat një nga një (pos Serbisë dhe Malit të Zi), shpallën shtetësinë e tyre ( këtë e bëri edhe Maqedonia), të dilej me një opsion të tillë! Në vend të saj u pranua opsioni i të drejtës së faktorëve përbërës të federatës jugosllave sipas kushtetutës së vitit 1974, me ç’rast Kosova, më 2 korrik 1990 shpalli Deklaratën Kushtetuese, ndërsa më 7 shtator, në Kaçanik shpalli Republikën e Kosovës. Me këtë, në vitin 1992, u bë edhe konkurrimi te Komisioni i Bandinterit, që nuk ndonëse nuk u shqyrtua, as nuk u refuzua, gjë që la të hapura çështjet me të cilat, pas tetë vitesh, do të aprovohet edhe rezoluta e KS të OKB-së, 1244. Në këto rrethana, faktori politik shqiptar u përcaktua për njohjen e Maqedonisë si shtet, por me sugjerimin që shqiptarët në të të fitojnë statusin shtetformues. K vendim ishte pragmatik dhe i drejtë, sepse Maqedonia e pavarur, jashtë ndikimit serb, atij bullgar dhe grek, ishte interes shqiptar, që si i tillë mbetet edhe sot e gjithëditën.
“Shënja”: Si e komentoni çështjen e “korrigjimit të kufijve” dhe a ka mundësi të arrihet një pajtim historik, le ta quajmë, mes shqiptarëve dhe serbëve?
J. Buxhovi: Korrigjimi i kufijve, ashtu si doli dhe si po rrjedhin punët, pra si nismë e Presidentit (nga ndonjë shtysë e jashtme ose për t’i ikur Hagës krejt një), sfidon shtetin e Kosovës si dhe konsolidimin e tij nga brenda, pra nga presidenti që është i obliguar me kushtetutë të mbrojë! Pavarësisht atyre që sot thuhen, edhe nga Uashingtoni (të shumtën nga lobi serb brenda qeverisë së Trampit) rreth domosdosë, që Kosova të arrijë “një pajtim historik me Serbinë” e të ngjashme që edhe mund të duken të kapshme për nomenklaturat e caktuara ndërkombëtare, hapja e bisedimeve të tilla me Beogradin si dhe mënyra si ato po zhvillohen (nën plaf dhe pa platformë parlamentare e sidomos pa praninë e faktorit ndërkombëtar), e gjitha duket se është pjesë e platformës serbo-ruse për ta kthyer çështjen e shtetit të Kosovës te një “pikë zëro”, pra që t’i kontestohet legjitimiteti dhe mundësisht edhe statusi, me çka hapen çështjet që atë e kthejnë në pazar një përpjekje shekullore që u kurorëzua edhe me ndihmën e Perëndimorëve, të cilët hodhën edhe bomba që atë ta nxjerrin nga pushtimi serb.
Ajo që mund të ketë pasoja edhe më të rënda për vetë çështjen shqiptare në përgjithësi dhe rajonin madje, është se Serbia, po qe se do t’ia del që ta rishikojë statusin e Kosovës me anën “e korrigjimeve” të cilave assesi nuk mund t’u besohet kur dihen dredhitë e tyre, atëherë ia hap dyert Serbisë së Madhe, që domodoshmërisht prek Bosnjën dhe Malin e Zi, po edhe Maqedoninë, paçka se Mali i Zi është anëtare e NATO-s dhe pritet që së shpejti këtë ta arrijë edhe Maqedonia.
Sado që domino efekti mund të elaborohet shumë e shumë, por pasojat do të jenë më të dëmshme për Kosovën dhe shqiptarët në përgjithësi, ngaqë apetitet e Beogradit, historikisht shkojnë me rritjen e apetiteve të Moskës për zgjerim të ndikimit në rajon dhe më gjerë, siç shkojnë edhe ato të Grekëve, që mund të destabilizojnë edhe Shqipërinë me anën e autonomisë së Vori Epirit dhe të ngjashme!

Asaf Ademi, Ministri i Kulturës në Maqedoni: Do ta lirojmë Shkupin nga përmendoret Intervistoi RAIMONDA SHUNDI DERVISHI

Në 28 vitet e fundit, është ministri i pestë me nënshtetësi shqiptare në Maqedoni dhe ky numër e bën të jetë i përgjegjshëm shumë herë më shumë se paraardhësit e tij. Ademi ka marrë pozicionin e ministrit të Kulturës në datën 1 qershor të këtij viti dhe sapo nisi punën, mundësoi projektin ambicioz të teatrit të ri në vendin e lindjes.

“Është krenari kur mbahesh mend për ndërtimin e kësaj mrekullie arti”, thotë ministri i ri për median tonë. E gjeti institucionin e Kulturës plot me skandale, abuzime, përfitime, madje “ende jemi duke punuar për sistemimin e imazhit”, pohon Asafi.

38-vjeçari nga Gostivari ka një karrierë të lavdërueshme. Studion për Inxhinieri Ndërtimi në Shkup, duke vijuar si konsulent në zyrën e projekteve në Bashkinë e Gostivarit. Më pas e drejton këtë zyrë për t’u spostuar në Ministrinë e Jashtme, tashmë në detyrën e ambasadorit në Danimarkë për katër vite (2009- 2013). Pas diplomatit, i përkushtohet biznesit si drejtues i kompanisë “Iskejl”.

Në zgjedhjet e fundit ishte kandidat për kryetar bashkie (Gostivar) nga lëvizja “Besa”. Kur e pyesin në një nga intervistat e kohës se si ka mundësi që një inxhinier ndërtimi drejton Ministrinë e Kulturës, Ademi shpjegon se nuk është aty as për të pikturuar, as për të bërë poezi, por për të menaxhuar një institucion, i cili duhet ta bëjë këtë me dashuri të madhe për artin dhe artistët, gjë që e vërtetoi se e ka me shumicë qysh në muajt e parë kur e hodhi në Parlament projektin e krijimit të një teatri të ri. Rreth 27 artistë nisën punën në Teatrin e Gostivarit, që ka premierën rreth muajt prill të vitit 2019. Projekti “Shkup 2014” ishte një nga projektet më diskriminuese për pjesën shqiptare, ku prioritet i jepej vetëm palës maqedonase dhe pak ose aspak asaj shqiptare. Në këtë mandat, ministri i Kulturës i jep krahë e energji pozitive pjesës tjetër të nëpërkëmbur, e cila ka qenë e pastimuluar në këto 10 vitet e fundit, duke ngritur projekte përfshirëse si për bibliotekat, librin, gjuhën shqipe, filmin, galeritë, dramën shqipe, muzetë, shtëpitë e kulturës … pra, në drejtimin e tij nuk do të ketë më diskriminime etniko-fetare dhe do të ketë vetëm lajme të bukura për artin dhe kulturën. Pra, ky ministër ia doli mbanë dhe jemi të bindur se do të vazhdojë, me gjithë kundërshtitë e hasura dhe diskriminimeve etnike. Po te ne, në Shqipëri, ku nuk kemi problem të tilla, pse nuk arrijmë të menaxhojmë ato pak fonde për artin dhe kulturën ashtu siç duhet dhe të shfrytëzojmë maksimalisht aftësinë krijuese të artistëve tanë? Sepse ne, armikun më të madh kemi vetveten.

Sa kohë keni që jeni emëruar në postin e ministrit të Kulturës të Maqedonisë?

Unë jam në këtë detyrë që nga 1 qershori i këtij viti.

Sa ministra shqiptarë ka pasur shteti i Maqedonisë që nga themelimi i tij?

Ministra shqiptarë ka pasur më shumë dhe nuk di t’ua them saktë, sepse në secilën qeveri të Maqedonisë pluraliste ka pasur së paku 4-5 ministra shqiptarë, ndërsa në resorin e Kulturës deri tash, pra, për 28 vjet, nëse nuk gaboj, kanë qenë katër. Unë jam i pesti.

Projekti “Shkup 2014” ka bërë jehonë të madhe; a keni ndonjë koment për këtë aktivitet?

Ky është një projekt që e ka ndarë Shkupin, që ka pasur karakter monoetnik dhe monoreligjioz dhe që ka synuar që ta zhvendosë epiqendrën urbane të Shkupit nga Çarshia e Shkupit, aty ku është ndërtuar Shkupi, siç e njohim sot, për ta shtyrë në drejtim të pjesës tjetër të projektuar në objektet e projektit “Shkupi 2014”. Dhe, për hir të së vërtetës, deri diku edhe ia kanë dalë. Megjithatë, Ministria e Kulturës ka ngritur një komision që po merret me hetimin e të gjitha objekteve dhe përmendoreve që janë vendosur kuturu në pjesën qendrore të qytetit dhe së shpejti do të dalim me propozime para qeverisë për të marrë masa që Shkupi të çlirohet nga ky mbindërtim që ia kanë bërë me këtë projekt. Shpresojmë, sa mundemi, ta shpëtojmë kryeqytetin.

Si e gjetët Ministrinë e Kulturës?

Për fat të keq, viteve të fundit, Ministria e Kulturës ka vuajtur nga skandale, abuzime të ndryshme, kështu që akoma po konsolidohemi dhe po vijmë në vete. Përveç punës së përditshme, ne çdo ditë duhet t’u përgjigjemi kërkesave të prokurorëve që vijnë të hetojnë për periudhën deri në ndryshimin e pushtetit. Megjithatë, mund t’ju them se jam i kënaqur nga kjo dinamikë e punës, sepse – përkundër problemeve – ia kemi dalë të realizojmë edhe mjaft projekte që e kanë përmirësuar imazhin e Ministrisë së Kulturës në opinion.

Cili është vizioni juaj për politikat kulturore?

Besoj se tashmë edhe skeptikët i kemi bindur se ne jemi aty që të ofrojmë kulturë për të gjithë. Diçka që është shpirtërore nuk matet me kute të fizikes. Prandaj, Ministria e Kulturës duhet të jetë dhe tashmë është në shërbim të të gjithë qytetarëve të Maqedonisë. Vizioni jonë është që Ministria e Kulturës të jetë institucioni që e menaxhon kulturën në vend, që nuk bën dallime etnike, religjioze e politike, por Ministri që solli kulturën dhe teatrin në vetëm 5 muaj jetë politike Ministri i Kulturës në Maqedoni: Do ta lirojmë Shkupin nga përmendoret Asaf Ademi: Gjetëm skandale e abuzime, përveç punës së përditshme, duhet t’u përgjigjemi kërkesave të prokurorëve që hetojnë RAIMONDA SHUNDI DERVISHI që ka qasje të drejtë dhe të barabartë, gjithnjë duke mbajtur llogari në vlerat e njëmendta kulturore të jetës, ato që zënë vend në skenën kulturore.

A besoni te këshilltarët? A keni ju këshilltar, sa, dhe cili është numri ideal sipas jush?

U besoj këshilltarëve të mi. Ata janë miqtë dhe bashkëpunëtorët e mi, pa të cilët nuk besoj se ia dal. Nuk mendoj se cilësia e këshilltarëve matet me numra. Ndonjëherë, edhe një këshilltar vlen shumë. Unë kam aq këshilltarë sa mendoj se ia vlen që puna të na shkojë mbarë.

Jam e informuar se para pak kohësh është zyrtarizuar hapja e teatrit të parë në Gostivar. Mund të kemi detaje të tjera për këtë zhvillim?

Po, gjatë muajit tetor, pas propozimit tonë, qeveria e Republikës së Maqedonisë mori vendim që të themelojë teatër në Gostivar. Kjo bëhet për herë të parë në këtë qytet dhe më vjen mirë që si qytetar i Gostivarit do të lë një gjurmë të tillë në qytetin tim. Tash bëhen përgatitjet, krijohet ekipi dhe së shpejti presim edhe shfaqjet.

Besoni se kultura e bën politikën apo politika e dikton atë?

Mendoj se kultura është mbi politikën, ndërsa politika mund të jetë vetëm mjet i menaxhimit të kulturës. Organizimi shoqëroro- politik nënkupton se ministri i Kulturës duhet të jetë funksion politik, por drejtuesi i atij dikasteri duhet të ketë ndjeshmëri për rëndësinë e kulturës dhe nuk duhet të lejojë që politika ta dominojë kulturën, por duhet ta ketë politikën në shërbim të kulturës.

Çfarë gjuhe flitet në ministrinë tuaj?

Secili flet në gjuhën e tij. Unë flas shqip me shqiptarët, maqedonisht me maqedonasit, turqisht me turqit dhe anglisht me të huajt.

Në 2001, kur u nënshkrua Marrëveshja e Ohrit, si ishte grafiku i buxhetit të atyre viteve?

Nuk mund t’ua them me saktësi, sepse në atë kohë kam qenë student. Mendoj se 2001 ka qenë vit i konfliktit luftarak dhe as për së afërmi nuk mund të krahasohet me buxhetet që sot i ndan shteti për zhvillimin e kulturës.

Çfarë mendoni për shembjen e Teatrit Kombëtar në Tiranë?

Për hir të pozicionit që kam, nuk do të doja të komentoja. Kam besim te njerëzit që e drejtojnë kulturën në Tiranë se nuk veprojnë në dëm të interesave të vëllezërve dhe motrave shqiptare atje.

A keni ndonjë model politik, të cilit i referoheni, apo bazoheni vetëm në modelin tuaj?

Besoj se, edhe po të duam të imitojmë, ne përsëri jemi vetëm vetvetja. Le që kopja është shëmti e origjinalit. Parapëlqej të jem vetvetja, edhe pse kam respekt për të tjerët. Secili është një botë më vete dhe produkt i më shumë faktorëve.

Ku e shihni veten pas 4 vitesh?

Do të doja të vazhdoj të ndihmoj në jetën publike, kjo për shkak të bindjeve se kemi detyrim intelektual dhe moral për ta bërë këtë, por nuk përtoj të kthehem edhe në biznesin tim privat.

Çfarë mendoni për statusin e artistit në shoqëri?

Artisti duhet të jetë një lloj shenjtori. Të tillë dua të shoh dhe ta respektoj unë. Po flas për artistët që e shohin artin si mision dhe jo vetëm si profesion. Sepse, për mua, arti nuk është përzgjedhje, por është detyrim i brendshëm shpirtëror.

Do ishte më e vështirë të bënit ministrin e Kulturës në Shqipëri apo në shtetin aktual, Maqedoni?

Sfida më e madhe e një ministri Kulture në Maqedoni është të bëjë balancë të përkryer mes kulturave të ndryshme që jetojnë në Maqedoni. E sidomos një ministër shqiptar, që duhet të luftojë paragjykimet, të jetë dy herë më i mirë që të fitojë përkrahjen dhe të avancojë kulturën, institucionet dhe artistët shqiptarë që kanë qenë të neglizhuar qëllimisht me dekada të tëra. Dhe të gjitha këto me një diplomaci perfekte që të mos akuzohet për nacionalizëm, shovinizëm, por të bindë bashkëqytetarët në qëllimet fisnike.

Në Shkup, një nga gjërat më të dukshme janë statujat dhe monumentet; në Strugë, megjithatë, ka po shumë të atilla. A ka një shpjegim për këtë apo është traditë?

Monumentet, andej, shpesh janë vija kufitare që përdoren për ta shënjuar kufirin mes nesh dhe “tjetrit”. Prandaj, edhe ka aq shumë monumente. Gjithsesi, ka plot që janë të nevojshme dhe, mbase, të detyrueshme, sepse ato e përbëjnë identitetin e qyteteve përkatëse. Kjo nuk ndodh vetëm andej. E keni gati gjithkund. Rrjedhimisht, edhe në Tiranë.

Çfarë ju bën përshtypje më shumë nga Shqipëria në përgjithësi dhe nga Tirana në veçanti?

Shqipërinë e dua, sepse ajo për neve ka qenë një El-Dorado. Prandaj, edhe kur vjen ndonjë lajm i padenjë nga Shqipëria matanë, unë nuk dua ta besoj. Qoftë edhe utopike, unë e dua Shqipërinë si El-Dorado. Ndërsa Tirana për mua është një bërthamë a bosht identitar, etnik e kulturor i të gjithë shqiptarëve. Në kohën e botës europiane e pa kufi shpresojmë që mëngjesin ta hamë në Shkup, drekën në Prishtinë, ndërsa darkën në Tiranë./PANORAMA

Intervista e Presidentit Trump për Zërin e Amerikës

Presidenti Donald Trump foli për Zërin e Amerikës në Buenos Aires të Argjentinës, ku po merr pjesë në takimin e G-20ës. Ndiqni vazhdim disa nga temat e trajtuara gjatë bisedës me bashkëpunëtoren e Zërit të Amerikës, Greta Van Susteren.

Ndërsa ndodhet në Argjentinë në kuadrin e punimeve të takimit të G20-tës, Presidenti Donald Trump rezervoi kohën për një intervistë për Zërin e Amerikës.

Greta Van Susteren: Ndërsa ju e quani Kinën një ndër vendet që po grabit Shtetet e Bashkuara, ndikimi global i saj po zgjerohet. Ata janë tashmë në Afrikën veriore, po ndërtojnë një port gjigand në Pakistan, kanë marrëveshje madhore tregtie në Panama dhe Amerikën Latine. Kina i afrohet shumë gjeografikisht Shteteve të Bashkuara. A u zini besë objektivave strategjike të Kinës? Jeni disi i shqetësuar?

Presidenti Donald Trump​: Mendoj se do të kenë shumë më pak para se ç’kanë tani, për shkak të asaj që unë arrita. Na hyjnë tashmë 250 miliardë dollarë, në nivelin 25%. Pra do të përfitojmë miliarda e miliarda dollarë. Plus, unë mundem ta dyfishoj këtë sërish dhe ata nuk do të munden kurrë të veprojnë si me presidentët e mëparshëm. E shikoni se ç’po ndodh në Kinë. Nuk dëshiroj të veproj kështu, por tashmë ata nuk po ja dalin më aq mirë sa më parë. Pra sërish, mendoj se ne po ja dalim mirë nga tarifat”.

Greta Van Susteren: Ju do të takoheshit, ose të paktën kishit ndërmend të takoheshit me Presidentin Putin dhe tashmë e refuzuat. Nëse do të ishit takuar me të, cila do të ishte axhenda juaj për takimin?

Presidenti Donald Trump​: Siç thashë, nën dritën e zhvillimeve të fundit në Ukrainë me anijet dhe marinarët, thjesht nuk do të ishte koha më e mirë. Megjithatë, unë do të takohem me të. Mendoj se kemi një marrëdhënie shumë të mirë dhe mendoj se do të kemi një marrëdhënie shumë të mirë me Rusinë, Kinën dhe të gjithë të tjerët. Mendoj se është e rëndësishme. Kështu që do të takohem me të në një kohë të përshtatshme”.

Greta Van Susteren: Çfarë mendoni se ka ndërmend Putini të bëjë me Ukrainën? Përse mendoni se i kapi anijet?

Presidenti Donald Trump​: Unë nuk mundem të lexoj mendjen e tij dhe askush nuk mundet. Ai e di se çfarë dëshiron të bëjë, por ne nuk mund të lejojmë të ndodhin disa lloj gjërash. Kjo ndodhi dhe unë nuk mund të bëhem pjesë e kësaj”.

Greta Van Susteren: Një ndër çështjet e ekonomisë globale është ndryshimi klimatik. Këtu po debatohet për këtë. Cili është pozicioni juaj për ndryshimet klimatike dhe se si kjo ka ndikuar ekonominë në mbarë botën?

Presidenti Donald Trump​: Shumë e thjeshtë. Unë dëshiroj ajrin më të pastër dhe ujin më të pastër të planetit. Unë dua ujë të pastër kristal dhe ne këtë e kemi. Ne kemi qenë shumë mirë me mjedisin dhe unë e dëshiroj këtë. Por unë nuk do ta lë vendin pa punë, duke u përpjekur të ruaj disa standarte që ndoshta nuk kanë asnjë rëndësi”.

Pirro Dhima: Unë mendoj se grekët janë racistë ndaj të dobtëve dhe të varfërve

Pirro Dhima, kampioni me origjinë shqiptare në peshëngritje, i cili zgjodhi të përfaqësonte Greqinë në garat ndërkombëtare, e që tashmë është drejtor teknik në ekipin e peshëngritjes amerikan, ka bërë një rrëfim të gjatë për “lifo.gr”, ku flet çështjet e jetës së tij, racizmin dhe ndarjen nga jeta të gruas së tij.

Ai ishte edhe një anëtar i Parlamentit grek në vitet 2012-2015, me PASOK, derisa vendosi të mos vazhdonte më në këtë fushë.

 

KANCERI I GRUAS – “Forma më e keqe e kancerit vret, por edhe bën që njerëzit e afërt të vdesin ngadalë. Ne gjithmonë e shohim njeriun në shtrat dhe përpiqemi të bëjmë mirë. Me Anastasian(gruan) kemi kaluar çdo gjë. Kemi kaluar edhe përtej parashikimeve statistikore. Ne provuam gjithçka që ekzistonte deri në minutën e fundit. Dhe pastaj ajo ndërroi jetë. Pastaj, vdekja erdhi si një shpëtim për të. Jo vetëm për atë, por edhe për ankthin e gjithë të tjerëve. Ajo vetëm sa po vuante.

RACIZMI NË GREQI – “Racizmi është një fenomen kompleks. Ka të bëjë me kohët, kushtet në të cilat jetojnë çdo shoqëri, si dhe pasurinë dhe varfërinë e njerëzve. Unë kam ardhur në Greqi tridhjetë vjet më parë, kur vendi pati një valë të madhe të emigrantëve të ardhur jo vetëm nga Shqipëria, por nga e gjithë Europe Lindore. Në një shoqëri të mbyllur si Greqia, ishte e ndjeshme të reagoje. Sigurisht, nuk ishte e mirë, por ishte diçka që nuk mund të shmangnim. Tridhjetë vjet më pas, ka pasur disa hapa përpara, duhet ta pranojmë këtë. Por duhet bërë më shumë. Çdokush me fëmijë e di se shoqëritë po ndryshojnë me brezat që vijnë. Në disa gjera, më lehtë mund të largohen njerëzit se idetë e tyre. Një 30-vjeçar i sotëm grek nuk ka idetë e prindërve të tij, normale, por kur erdha unë në Greqi ishte ndryshe. Këtu isha shqiptar, në Shqipëri isha grek, diçka e ngatërruar. Ka pasur disa incidente që unë mund t’ju them, por, për fat të mirë, e them, kam qenë me fat. Të tjerë e kanë pësuar më keq. Dhe e dini çfarë? Çështja nuk është çdo incident, por frika e përhershme që ju fut. Isha në autobus dhe isha shtrirë në dorezën më të gjatë për të bërë duart e mia të duken. Unë kisha frikë se mos dikush do humbiste portofolin dhe do më fajësonin mua. Unë mendoj se grekët janë racistë ndaj të dobëtëve dhe të varfërve. Unë, nëse nuk do isha bërë kampion, nuk do më pranonin lehtë. Do më shihnin me gjysmë syri.”

ÇFARË DO I THONIT NJË 18-VJEÇARI QË VOTON PËR ‘AGIMIN E ARTË’? – “Do t’i thoja atij se është një nga gabimet që nuk i falen, për moshën e tij në rini. Unë do t’i flisja atij për jetën politike të këtyre njerëzve dhe për atë që ata kanë bërë. Unë do t’i tregoja atij të rinjtë e humbur, do t’i kujtoja se këta njerëz po gjykohen në krye të organizatës kriminale. Agimi i Artë do të thotë arrogancë dhe refuzim.”

PENDIM QË IU FUTËT POLITIKËS? – “Jo, nuk u pendova fare se u futa në politikë. Si erdhi kjo ide? Ishte një përvojë që isha me fat që e kam jetuar. Dhe me të vërtetë, hyra në një periudhë kaq të vështirë që edhe Anastasia nuk ishte dakord me zgjedhjen time. Të gjithë më tërhoqën! Në vitin 2012, një kandidat për PASOK? Disa miq më thanë se isha i çmendur. – Pse e bëre këtë? Ndjeva se duhej të vazhdoja me ato zgjedhje të vështira. Por kuptova se nuk e kam lidhje me politikën aktive.”