Nga Aurenc Bebja*, Francë – 17 shkurt 2026

“Friheten” ka botuar, në fund të shtatorit 1969, në faqen n°4, intervistën ekskluzive me Siri Ustvedt (Siri Jensen, politikane norvegjeze) mbi qëllimin e udhëtimit të saj asokohe në Shqipëri, të cilën Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Shqipëria nën fushatën e revolucionarizimit

Shqipëria është një vend për të cilin dëgjojmë pak këtu në vendin tonë, dhe jo pa arsye. Që nga dëbimi i fashistëve nga “Vendi i Shqiponjave”, Shqipëria ka realizuar një ndërtim të suksesshëm të socializmit.

Këtë verë, Lidhja e Rinisë Socialiste zhvilloi një udhëtim delegacioni në Shqipëri dhe, me këtë rast, “FRIHETEN” ka zhvilluar një bisedë me një nga pjesëmarrëset, Siri Ustvedt.

— Ne udhëtuam në Shqipëri sepse Shqipëria është një nga vendet e pakta që ndërton socializmin dhe mendonim se ishte e dobishme të njiheshim me kushtet atje dhe të shihnim se si ata ishin në gjendje ta ndërtonin socializmin në rrethanat e tyre. Prandaj, 29 anëtarë të SUF-it udhëtuan në Shqipëri dhe qëndrimi zgjati 14 ditë.

— Çfarë bëtë në Shqipëri?

— Ne qëndruam në qytetin e Durrësit, por bënim udhëtime njëditore në pjesë të ndryshme të vendit. Vizituam si ferma shtetërore dhe kooperativa, ashtu edhe industri.

Në fabrika na u lejua të shikonim përreth dhe patëm biseda me drejtuesit dhe përfaqësues të komiteteve lokale të partisë. Patëm gjithashtu takime me anëtarë të Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë (partia komuniste), ku diskutuam çështje të ndryshme, ndër të tjera fushatën e revolucionarizimit.

— Çfarë është fushata e revolucionarizimit?

— Është shumë e lehtë të tërhiqen paralele midis fushatës shqiptare të revolucionarizimit dhe Revolucionit Kulturor në Kinë. Të dyja janë shprehje e kuptimit se lufta e klasave nuk zhduket vetëm sepse revolucioni ndryshon pronësinë. Kundërshtitë klasore në superstrukturën e shoqërisë vazhdojnë të ekzistojnë dhe është e rëndësishme që lufta e klasave të çohet deri në fund.

— Cili është atëherë ndryshimi midis zhvillimit në Kinë dhe në Shqipëri?

— Shqiptarët e theksojnë dallimin, sepse Revolucioni Kulturor në Kinë filloi në një kohë kur përfaqësues të një linje revizioniste kishin hyrë në parti dhe kishin fituar pushtet të madh. Kjo situatë bëri të domosdoshme përdorimin e mjeteve mjaft të forta, një revolucion kulturor. Në Shqipëri, përkundrazi, situata ishte krejt ndryshe; atje partia gjatë gjithë kohës ka qenë e dominuar nga linja e drejtë dhe zhvillimi ka qenë më pak i vrullshëm sesa në Kinë, prandaj edhe emri fushatë e revolucionarizimit.

— Po cilat janë ngjashmëritë?

— Në të dy vendet, lufta kundër burokratizimit të aparatit partiak dhe shtetëror ka pasur një vend të rëndësishëm. Gjatë periudhës kur ka vazhduar fushata e revolucionarizimit, është racionalizuar një numër i madh funksionarësh partiakë dhe shtetërorë; 15 000 prej tyre janë vendosur në punë prodhuese. Po ashtu, theksohet se të gjithë ata që kanë punë administrative duhet të kryejnë një muaj punë prodhuese në vit. Në këtë mënyrë synohet të hiqen dallimet midis llojeve të ndryshme të punës.

— Si filloi fushata e revolucionarizimit?

— Ajo është zhvilluar gradualisht dhe nuk mund të përcaktoj saktësisht momentin kur filloi. Por, sa i përket fushatës së revolucionarizimit në fusha të veçanta, ajo në shumicën e rasteve është vënë në lëvizje pas fjalimeve të Enver Hoxhës. Për shembull, ai mbajti një fjalim për shkollën që nisi një debat të madh mbi revolucionarizimin e mëtejshëm të arsimit. Në këtë debat morën pjesë të gjitha shtresat e shoqërisë.

— Shembuj të veprimeve spontane?

— Lufta kundër fesë është një shembull i tillë. Feja ka luajtur gjithmonë rolin e shtypësit në Shqipëri dhe fetë e ndryshme janë sjellë nga pushtues të huaj gjatë historisë. Megjithatë, Partia ka pasur një qëndrim kritik të kujdesshëm ndaj mbetjeve të shoqërisë së vjetër dhe feja për një kohë të gjatë kishte ndikim mbi një pjesë të madhe të popullit. Në këtë fushë, fushata e revolucionarizimit filloi kur një grup të rinjsh, që vizituan një kishë, gjetën një koleksion të vjetër armësh italiane.

Kjo çoi në një valë aksionesh nga ana e të rinjve kundër kishave dhe ky zhvillim eci shumë më shpejt sesa kishte parashikuar partia. Sot shumica e kishave janë shndërruar në salla mbledhjesh, pallate sporti dhe madje njëra prej tyre është kthyer në fabrikë makaronash.

— A vutë re shfaqje të tjera të fushatës së revolucionarizimit?

— Ajo përshkon të gjithë shoqërinë dhe në të gjitha fabrikat që vizituam ne pyetëm se cilat masa konkrete ishin ndërmarrë. Por këtu duhet të ndalem te thelbi:

Qëllimi i fushatës së revolucionarizimit është të forcojë rolin e partisë dhe diktaturën e proletariatit si formë shtetërore. Ajo synon gjithashtu proletarizimin e partisë. Diktatura e proletariatit dhe politika e partisë zbatohen përmes organizatave të mëdha të masave, ku pothuajse i gjithë populli është anëtar. Në radhë të parë bëhet fjalë për Frontin Demokratik, që është vazhdim i Frontit Nacionalçlirimtar të luftës, lëvizjen sindikale dhe organizatat e grave dhe të rinisë. Fushata e revolucionarizimit i ka forcuar gjithashtu këto organizata, ku kontrolli punëtor ushtrohet nga poshtë, në atë mënyrë që të gjitha vendimet e rëndësishme të marra nga partia dhe shteti diskutohen më parë në organizatat e masave.

— Si ushtrohet kontrolli punëtor nga poshtë?

— Pamë një shembull në një fabrikë. Në një gazetë muri (fletërrufe), drejtoria kritikohej për favorizim familjar në trajtimin e punëtorëve. Dy punëtorë ishin zhvendosur nga një punë më e vështirë në një më të lehtë dhe po bënin punë më të dobët në detyrën e re. Gazeta e murit (fletërrufeja) kishte marrë mbështetje të madhe dhe do të mbahej një mbledhje e madhe ku çështja do të diskutohej.

Përveç kësaj, ishte interesante të vihej re se të gjitha planet e prodhimit dhe investimet e reja diskutoheshin dhe vendoseshin fillimisht nga punëtorët para se të merreshin vendimet përfundimtare.

Përkthyesi ynë na tregoi edhe një episod tjetër. Ai kishte qenë në teatër dhe, pasi shfaqja kishte përfunduar, disa persona në pjesën e pasme të sallës u ngritën dhe filluan të diskutonin dobësitë e shfaqjes dhe përmbajtjen e saj politike. U zbulua se ata ishin një grup kontrolli nga një ndërmarrje e pjesëve të traktorëve në Tiranë, të cilët kishin nisur diskutimin. Kjo tregonte se kontrolli punëtor duhet të shtrihet edhe në fushën e punës kulturore.

— Gjëra të tjera që të bënë përshtypje?

— Po. Mund të përmend formimin e thellë ideologjik që po kalon i gjithë populli. Në organizatat e tyre, i gjithë populli po studion historinë e partisë dhe pjesët më të rëndësishme të veprave të Enver Hoxhës. Këto studime organizohen sipas brigadave, pra në grupe në fabrika dhe në ferma shtetërore e kooperativa. Edhe gazetat studioheshin çdo mëngjes në grupe.

— Fushata e revolucionarizimit përfshin edhe rininë?

— U vu theks i madh në dhënien e një përmbajtjeje politike shkollave, në përputhje me konceptimin dialektik dhe materialist të historisë. Kjo u bë, ndër të tjera, duke lidhur teorinë me praktikën. Në Shqipëri, të gjithë fëmijët e shkollës duhet të marrin pjesë në prodhim që nga mosha 8-vjeçare. Edhe të rinjtë që vazhdojnë shkollën përtej 8 viteve të detyrueshme (dhe janë shumë) vazhdojnë me këtë praktikë. Çdo vit ata kalojnë dy muaj e gjysmë në prodhim.

Gjithashtu është nisur një fushatë e madhe vullnetare për të ndërtuar vendin “me zell dhe kursim”. Për këtë arsye, brigada të mëdha rinore — si studentë ashtu edhe punëtorë nga pjesë të ndryshme të vendit — shkojnë në zonat malore për të marrë pjesë në punë vullnetare gjatë pushimeve. Ata ndërtojnë linja hekurudhore dhe punojnë në hapjen e tokave të reja bujqësore. Ne vizituam një kantier hekurudhor. Aty të rinjtë punonin shtatë orë në ditë dhe në kohën e lirë studionin si edhe merreshin me aktivitete sportive dhe kulturore.

Ky ndërtim hekurudhe në vetvete nuk sjell kursime ekonomike; do të kishte qenë si më e lirë ashtu edhe më e shpejtë përdorimi i makinerive moderne. Por ky grumbullim i të rinjve nga i gjithë vendi shihej si “një shkollë e madhe e socializmit”, sepse “kallot në duar janë mjeti më i mirë kundër revizionizmit”.

— A u prek politika e jashtme shqiptare?

— Po, dhe shqiptarët i kushtojnë rëndësi të madhe përvojave që kanë nxjerrë nga marrëdhëniet me Bashkimin Sovjetik. Deri në vitin 1960 marrëdhëniet ishin të mira dhe Shqipëria mori ndihmë të madhe nga Bashkimi Sovjetik, pavarësisht mosmarrëveshjeve teorike, ndër të tjera në çështjen e Stalinit, ku shqiptarët kritikuan sovjetikët. Nga ana tjetër, sovjetikët kritikuan Shqipërinë për marrëdhëniet me Jugosllavinë. Siç dihet, Jugosllavia herë pas here ka bërë pretendime mbi të gjithë Shqipërinë.

Përvojat nga këto ngjarje bëjnë që shqiptarët të besojnë se duhet të mbështeten te fuqitë e veta për të ruajtur pavarësinë kombëtare.

Sa i përket politikës së jashtme dhe të mbrojtjes së Shqipërisë, ajo karakterizohet kryesisht nga pretendimet territoriale të bëra nga Jugosllavia dhe gjithashtu nga Greqia. Thuhet se Greqia ka pretenduar pjesët jugore të Shqipërisë dhe ky pretendim është forcuar gjatë qeverisjes së juntës. Por edhe në politikën e mbrojtjes, Shqipëria synon të mbështetet te fuqitë e veta.

Duke marrë parasysh kushtet gjeografike dhe traditat e gjata të luftës popullore, Shqipëria synon të bëjë gjithë popullin të aftë për mbrojtje, që i gjithë populli të mund të zhvillojë luftë kundër pushtuesve.

— Së fundi, çfarë mësuat nga qëndrimi juaj në Shqipëri?

— Ishte një përvojë e veçantë të shihje se si ata zbatojnë në praktikë atë që është gjithashtu qëllimi ynë, socializmin dhe komunizmin. Tani, Shqipëria dhe Norvegjia kanë gjithashtu disa pika të përbashkëta; të dyja janë vende të vogla me zona të mëdha malore. Dhe morëm një përshtypje të mirë se si trajtohen problemet sipas sistemit shoqëror. Ndërsa në Norvegji zbrazet zonat periferike dhe përqendrohet prodhimi, në Shqipëri vihet theks i madh pikërisht në zhvillimin e të gjithë vendit dhe në shndërrimin e zonave malore të paarritshme në toka të kultivuara.

— Çfarë përshtypje keni marrë për kushtet e jetesës së popullit?

Në krahasim me vendet e tjera të Ballkanit, kushtet e jetesës janë shumë të mira. Ne e vëmë re qartë kur kaluam kufirin midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë. Në Shqipëri, njerëzit ishin të mirëmbajtur dhe të pastër, dhe nuk takuam as fëmijë që lypnin, siç ndodh në Jugosllavi. Të gjitha statistikat tregojnë gjithashtu një rritje të madhe të prodhimit dhe kushte jetese gjithnjë e më të mira për popullin, përfundon Siri Ustvedt.

Intervistues : Svein Johnsen